Lizbońskie impresje. Relacja naszego czytelnika
Marzysz o podróży do Lizbony? Warto wpisać to magiczne miejsce na listę kierunków, które chcesz odwiedzić. Dlaczego? Oto relacja naszego czytelnika, Jacka Dybola.
Lampki z symbolami pasów bezpieczeństwa zaskrzyły się jaskrawym światłem nad fotelami pasażerów. Za chwilę podchodzimy do lądowania. Wraz z opadaniem samolotu narasta ekscytacja. Razem z żoną próbujemy spojrzeć, ponad ramieniem pasażera siedzącego przy oknie, na rysującą się białą kreską oceanicznej piany linię styku kontynentu i bezkresu wody. I na starożytne miasto, zarastające od blisko trzydziestu trzech wieków wzgórza wokół szerokiego ujścia rzeki, przez które woda zdaje się nie wypływać, lecz wdzierać w głąb lądu. Miasto na krańcu Starego Świata, najpierw znane jako fenickie Allis Ubbo - „bezpieczny port”, potem z grecka, również Rzymianom, jako Olissipo lub Olissipona, nawiązując swą nazwą do legendy samego Odyseusza. Aż do czasu upadku Kartaginy, gdy Rzymianie przejęli miasto i przemianowali na Felicitas Julia. Po nich były już tylko plemiona germańskie, później Maurowie, z krótkim interwałem w postaci norweskich krzyżowców, aż do pojawienia się Alfonso I Portugalskiego. A nazwa miasta w ciągu pierwszych dwudziestu czterech wieków ewoluowała, by z wizygockiego Ulishbona wreszcie zastygnąć jako Lisboa, z polska zwane Lizboną. Nawracając nad siedemnastokilometrową kreską mostu Vasco da Gamy, tnącą w poprzek rozlewisko ujścia rzeki, samolot przechyla się, strzelając jednym skrzydłem w niebo, drugim rysując cień na wodach Tagu. Wreszcie równa lot i schodzi delikatnie do lądowania. Lizbona przyjmuje nas miękko i słonecznie. W budynku lotniska stykamy się z nowym światem. Język, napisy, głos spikera, tłumy turystów, obsługa informacji turystycznej. Zalewa nas świat nieznany, a my staramy się znaleźć szybko rozeznanie, zdobyć pierwszych przyjaciół, otrząsnąć z własnej odmienności i przybrać postawę jak najbardziej otwartą i szczerą. Nagrodą są pierwsze informacje, podpowiedzi, wskazówki, życzliwe uśmiechy. Choć swą przygodę z miastem rozpoczynamy od zejścia pod ziemię, w chłodne tunele lizbońskiego metra, towarzyszy temu blask radości i zapowiedź przygody, które oswajają mroki podziemi na równi z nowoczesną architekturą. Życzliwy, pomocny i znający język angielski pracownik metra pomaga nam wybrać i kupić w automacie bilet. Będziemy mogli korzystać ze wszystkich udogodnień miejskiej komunikacji przez najbliższe trzy dni. Sieć lizbońskiego metra okazuje się być prosto i przejrzyście podzielona na cztery linie. Mkniemy czerwoną, potem zieloną. W zabieganych wielkich miastach metro ma z założenia być niczym magiczny wehikuł, który przenosi z miejsca na miejsce bez uszczerbku na czasie. Zasadniczo schodzisz pod ziemię w jednym miejscu, a następnie spod niej wychodzisz w miejscu zupełnie innym. Jakbyś zamknął oczy i je otworzył, a świat w tym czasie obrócił się o parę minut i przesunął pod twymi stopami. Jeśli masz ze sobą kanapkę, nawet nie zdążysz jej zjeść. W lizbońskim metrze, pod ziemią, czas się nie zatrzymuje. Nie pozwala ci śnić, lecz upomina się o kontakt z rzeczywistością. Przez wagoniki przeciska się chłopak wygrywający swą samotność na ręcznej harmonii, z psem kieszonkowej wielkości siedzącym częściowo na miechu instrumentu, częściowo na ramieniu grajka i trzymającym małą skarbonkę w pysku. Inny człowiek, bez spojrzenia, bez oczu i jednej dłoni, z białą laską ślepca w drugiej, przechodzi niemo pośród pasażerów. Na brzęk wrzuconej do kubka monety cała twarz układa się w wyraz „dziękuję”, gdy w tym samym czasie na stacjach płynie z głośników chilloutowa muzyka, ściany poszczególnych przystanków zdobią feerie kafelkowych mozaik. Zewsząd i w każdym kierunku płyną ławice ludzi. Można się pogubić pośród tłumów, obrazów, odczuć, myśli, znaczeń. Jedna z ludzkich ławic wynosi nas na powierzchnię miasta. Lądujemy na placu skąpanym w słonecznym blasku, w środku Baixa. Promienie igrają na szybach okien, skacząc złotymi plamami po posadzce i ścianach ukrytych w cieniu. Wraz z nami, z otchłani metra, wypływają i rozbiegają się po mieście mrowia ceramicznych płytek. Obsiadają okoliczne budynki, niczym motyle wystawiając swe barwne wzory ku słońcu. Tysiące azulejos pokrywają Lizbonę trójwymiarowym kobiercem. Wystrojone kafelkami kamienice pochylają się nad nami, gdy przemierzamy uliczki przecinając Bairro Alto i zmierzamy ku Santos. Wtóruje im falujące ciepłem i drgające muzyką ulicznych grajków powietrze. W miarę upływu drogi, okna kamienic zaczynają szarzeć, gzymsy i balkony porastać dziką zielenią, płytki odpadać. Znikają grajkowie i bogate witryny. Z malutkich sklepików i barów sączy się egzotyczna muzyka. Otaczające obrazy balansują między realizmem a surrealizmem. Ludzie stają się bardziej codzienni, bardziej przyziemni, bardziej barwni. Z początku nachodzi mnie pokusa, by powstałą na mych oczach metamorfozę określić mianem biedy. Ale intuicja nie pozwala, a parę dni spędzonych w mieście podpowiada z czasem, że to nie to. A może to, ale nie w takim sensie. To powierzchowność. To jak płaszcz znoszony, bo ulubiony. Jest w tym wyrazie Lizbony raczej jakieś głębokie przekonanie, że czas ma swoje prawa i z nim się nie walczy. Z nim żyje się pod ramię, oddając jego wpływowi materię, zachowując i wzbogacając przy tym ducha. I tak coś, co wygląda na upadłe, jest w Lizbonie jednocześnie piękne swą naturalnością. Nie skrępowane kompleksem wiecznej młodości - jest autentycznie radosne i radośnie prawdziwe. Przy tym Lizbona to świat w koncentracie. Odczucie to nie nachodzi człowieka nachalnie, nie narzuca się natarczywie podczas spacerów ulicami miasta. Ono powoli kiełkuje, drąży zielonym pędem umysł, by na koniec przebić się przez jego skorupę i wpuścić doń światło olśnienia. Lizbona to Afryka i Orient, to pomieszanie kultur zaatlantyckich, zawartych wewnątrz okręgu ręką Rodrigo Borgia zatoczonego, z kulturą ich konkwistadorów z krainy na krańcu Europy. Na wschodzie miasta - nowoczesną architekturą wybiegająca w przyszłość dzielnica Oriente, na zachodzie - koronki wieży Belém i klasztoru hieronimitów, ciężkie od przepychu i bogactwa miasta dawnych zdobywców. Dumny europocentryzm śpi zaklęty w wielkomiejskim splendorze, podczas gdy afrykańskie duchy przebłyskują w barwnych mozaikach płytek, roślinną ornamentyką budynków spoglądając ku południu i przemycając szumiącą w kamieniu melodię tęsknych pieśni muezinów sprzed tysiąclecia. Ulice niemalże pachną Orientem, a jednocześnie w powietrzu unosi się aura zabawy, sjesty i biedy rodem z Rio de Janeiro. Nawet Chrystus spogląda na miasto z wysokości cokołu w Almadzie tak samo i tym samym gestem ogarnia jego ulice, place, spacerowiczów, turystów oraz drobnych handlarzy zaczepiających przechodniów szemranymi szeptem zachętami: „Hashish? Hashish? Marihuana? Good quality!”. Gdy zapada wieczór, ni stąd, ni zowąd, siedzimy przy długim stole nakrytym papierowym obrusem. W plastikowych kubkach mieni się sangria, na plastikowych talerzach parują grillowane sardynki. Ich zapach wypełnia cały wąski zaułek. Wymieszany z muzyką, snuje się pośród biesiadników, przeplata z otwartymi oknami i drzwiami kamieniczek, razem z dymem rozpływa się po sąsiednich uliczkach. Ponad głowami sznury girland migocą dziesiątkami żarówek i lampionów. Pod wieczornym niebem, pośród wesoło bawiących się ludzi, czujemy się jak w rodzinnym gronie, a przecież nie znamy tu nikogo. Ot, przypadek. Podczas wieczornego spaceru przygarnęła nas Lizbona świętująca. Uliczna fiesta napędzana zapałem okolicznych mieszkańców. Otaczają nas prości, zwyczajni ludzie, przeżywający teatrem gestów i melodią szybko wyrzucanych słów każdą swą wypowiedź, każdą dyskusję, nawet tą o błogosławieństwie pogody na czas Santo Antonio. Jest czerwiec. W Lizbonie to miesiąc święty. To miesiąc rozkwitu kultury, sztuki, tej wysokiej i tej ulicznej, oraz pełnej radości życia zabawy. To miesiąc tańców na ulicach. To rzeki uliczek oplatających zawiłą siecią wzgórza starego miasta, emanujące pośród głębokiej nocy żywym złotem świateł girland i lampionów, mieniące się tysiącami ludzkich twarzy, tętniące muzyką i ślące ku niebu dziękczynne kadzidła sardynkowego dymu. To miesiąc Festas dos Santos Populares. A trzynasty dzień czerwca jest tego szczególnego miesiąca kulminacją. To Dzień Świętego Antoniego. Urodził się w 1195 roku tu, w Lizbonie. Po dość rychłej śmierci, pogodny franciszkanin został specjalistą od osób i rzeczy zagubionych i znalezionych, dzieci, narzeczonych, małżeństw, ubogich, podróżnych... jakby wachlarza tego, czym emanuje Lizbona. W czerwcową, ciepłą noc oglądamy plejady papierowych goździków pstrzących parapety i balkony domów, witryny sklepów, cokoły kamienic, stragany kwiaciarek. Przy każdym z goździków, na patyczku nabite, maleńkie karteluszki, powtykane wraz z papierowym kwiatem w pieniące się radosną zielenią bazylii doniczki. Na karteluszkach - wiersze miłosne do ukochanych lub krótkie modlitwy. Do Antoniego. O zesłanie tej najlepszej drugiej do życia połowy. Dla Portugalczyków święty Antoni to bowiem spec od swatania znacznie skuteczniejszy od świętych: Walentego i Andrzeja razem wziętych. Ufają mu ci wszyscy, którzy w weselnym tłumie dziesiątek par młodych kroczą wypowiedzieć sakramentalne „tak” przed jego ołtarzem, w wigilię jego święta. Szukają też u niego nadziei ci, którzy dopiero tańczą pierwszy wspólny taniec gdzieś, na którejś z uliczek jego miasta, w aurze czerwcowych wieczorów zaklinając swój wspólny przyszły los. Przeznaczenie. Los. W Lizbonie nierozerwalnie łączy się z muzyką. To emocja zaklęta w portugalskim słowie fado. Tęskną melodią wyciekająca z barów, tawern, domów, płynąca ulicami miasta od Belém po Alfamę, od Baixa po Mouraria. Przenika miasto swym soudade, poczuciem niepowetowanej straty i życiowych spustoszeń. W niewielkich, kawiarnianych wnętrzach, w ciepłym blasku lamp i świec, pośród szkła mieniącego się winem, oplata i zachwyca serca słuchaczy. Przy dźwiękach fado noce wydają się być jasne, deszcz - bardziej mokry, a zabytkowe tramwaje zdają się spływać ze wzgórz wąskimi uliczkami, nie dotykając kołami szyn. Tramwaje po lizbońskich wzgórzach przetaczają się też za dnia. Lizbona rozlewa się na tych wzgórzach. Faluje razem z nimi i zsuwa ich stokami ku szerokiemu ujściu Tagu i oceanicznemu brzegowi. Spacer po mieście to nieustanna wspinaczka lub schodzenie krętymi, wąskimi uliczkami i szerokimi, prostymi trotuarami. Zgrzyt kołyszących się na zakrętach, mknących z góry lub brnących pod górę tramwai oraz ascensores - ni to wind, ni tramwai - wypełnia ulice. Rozświetlone słońcem, rozgrzane latem. Tętniące życiem. Nie tylko te w zabytkowym centrum. Życie, ludzie, rozlewają się po Lizbonie szeroko. Wypełniają szczelnie każdą uliczkę, każdy zaułek. Rozglądają się z murów Castello, obsiadają taras Elevador de Santa Justa. Przelewają przez Rua Augusta, Terreiro do Paço. Przepadają w labiryntach uliczek Alfamy i Bairro Alto. Rozpływają w przepastnych przestrzeniach parków Parque das Nações czy w Belém. Wylewając się z miasta, suną ku plażom w Cascais. Przecinają Tag na cienkich nitkach olbrzymich mostów Vasco da Gama i Ponte 25 de Abril. Lub płyną ku słońcu zachodzącemu za wzgórzami malowniczej Sintry. Prawie dwa miliony turystów rocznie. Siódme pod tym względem miasto na południu Europy. Miasto olbrzymie, piękne, stare. Nie do ogarnięcia w parę dni. Dlatego może kochające noce. Ostatnią noc w Lizbonie przecinamy spacerem z Oriente na lotnisko. Obok nas przemyka autobus, malując ciepłym światłem swego wnętrza puste chodniki. Gonią go światła samochodów. Zza drzew skradają się ku nam i otaczają nas okoliczne blokowiska. Mrocznymi oczodołami okien zasnuwają gwiazdy. Szeptem i trzaskami wokół śmietników i wejść do klatek schodowych żyją swym mrocznym życiem. Całe szczęście, że skrywa je noc. A może nieszczęście, może to noc czyni je bardziej upiornymi. Dla otuchy, za plecami, białe, świetliste skrzydła rozpościera dworzec Oriente. Na wprost, na końcu drogi, ciepłym światłem przyciągają wzrok i kroki szklane pudełka budynków lotniska. Powoli brniemy ku nim przez noc. Tymczasem gdzieś tam, w okolicy Bairro Alto, ciemne za dnia studnie wejść do metra, żarzą się w noc blado-świetlistymi prostokątami w chodnikach, nieprzerwanie wypuszczając i pochłaniając przechodniów. Każdy szerszy zaułek zapełniają stoliki, bary, wielkie gary z sangrią i gorące do czerwoności ruszty, syczące żywo srebrem sardynek. Kostki metalowych bud, pulsując jarzeniowym światłem, przyciągają kolejki smakoszy swych zapachów. Sklecone tu i ówdzie estrady wybuchają strumieniem muzyki z czarnych gron głośników. Wezbrane w uliczkach rzeki głów falują w rytm dźwięków, w lustrze oczu odbijając gwiazdy. A stary, wystrojony odświętnie Ascensor da Bica, siedzi struchlały na wąskich szczudłach swych szyn i przygasłym okiem jedynego reflektora wpatruje się w rozszalały wokół niego żywioł fiesty. Ukoi go dopiero szum ulicznej polewaczki, syk hamulców śmieciarki i dudniący głucho w opustoszałych uliczkach stukot toczonych koszy na śmieci... Wznosząc się z czerwcowym świtem ponad Lizbonę, spoglądamy na nią ostatni raz zza szyb samolotu: uśpioną w objęciach Tagu, skąpaną w złocie wschodu słońca, oddychającą mglistymi obłoczkami pośród wzniesień. Wspomnieniom spędzonych w niej dni towarzyszy tumult przeciwstawnych wrażeń. To miasto niejednorodne, niejednoznaczne. Miasto, które jest jak zatopiona w melancholii radość życia. Ale to tylko wrażenia. Takie same jak to, że miasto pochłaniają chmury, gdy my wznosimy się w niebo. A przecież ono tam, pod nami, wciąż jest. Budzi się w nowy, czerwcowy dzień, przyciągając kolejnych podróżnych ku swym tajemnicom. Roztaczając swój czerwcowy czar. Allis Ubbo - Bezpieczny Port...
Francja: Bayonne, czyli słodka tajemnica
Historia owej słodkości zaczyna się za oceanem w momencie, gdy Krzysztof Kolumb ów ocean szczęśliwie przepływa i równie szczęśliwie zza niego powraca. Oto ciekawa relacja z podróży jednego z naszych użytkowników.
Wiatr od Zatoki przepędził deszcz, pozostawiając jedynie unoszące się w powietrzu drobiny wodnego pyłu. Po dwóch dniach marszu w mżawce ubrania wreszcie mają szansę wyschnąć. Woda przestaje ciec po twarzy. Można zdjąć zaparowany od wewnątrz kaptur. Kapelusz już od samego rana dynda podpięty u paska plecaka, tuż pod pachą, ociekając wodą. Cieszę się w duchu, że może wreszcie podeschnie i będę mógł go założyć. Bez niego czuję się jakoś tak... nieprzystająco do otaczającej mnie zieleni. Choć to może już bez znaczenia, bo wraz z wiatrem przyszła zmiana. Z początku nieśmiało i powoli. Jednak uparcie i ostatecznie. Zgrzytliwie zarastając wzgórza kępami starych magazynów, które wraz z upływem drogi młodnieją, pęcznieją, zapełniają się samochodami i ludźmi. By ostatecznie wybuchnąć zgiełkiem ulicznego ruchu, rozsypując się w drobne kostki domów powbijane w majową zieleń dębów korkowych i marronów. Gdy wreszcie szary suwak asfaltu, błyszczącego wciąż zwierciadłem podeszczowej wilgoci, rozpina ostatnie wzniesienie, roztacza przed oczyma widok na łagodnie falującą rzeczną dolinę. Na jej dnie uwiło swój matecznik wiekowe miasto, spinając mostami brzegi rzek Andour i Nive. Ku owym mostom zbiegają się wszystkie okoliczne drogi by, przeciąwszy migocące granatem wstęgi, wspinać się dalej, na południe, ku fałdom Pirenejów. Na krótką chwilę przystaję na krawędzi skrzyżowania, za którym i moja droga opada w dół, ku jednemu z mostów, żłobiąc głęboki, cienisty kanion w masie kamienic. Przez moment, ponad ich dachami, spoglądam ku sercu miasta i wbite w niebo iglice wież katedry. Tak pierwszy raz poznaję Bayonne. Miasto zakopane w najodleglejszym krańcu Francji, ukrywane zazdrośnie w cieniu Pirenejów. Skromnie ustępującą pola rozgłosowi okolicznych miasteczek-kurortów: Biarritz i Hossegor, nieoficjalną stolicę owianej mrokami tajemnic francuskiej Krainy Basków. Miasto wiekowe i piękne, mieszające w sobie regionalne kultury Basków i Gaskonii, a jednocześnie jedno z bogactw historii Akwitanii. Tego deszczowego, majowego dnia, kiedy przemierzając pieszo swój szlak z odległego o dwieście kilometrów na północ Bordeaux docieram do Bayonne, o mieście tym wiem niewiele. Na dzień przed wejściem do miasta zaczął mi o nim opowiadać René - wędrowiec z Holandii, który odwiedzał je już trzykrotnie. Spotkaliśmy się jeszcze dzień lub dwa wcześniej przemierzając lasy w sercu des Landes. Jego opowieści zaintrygowały mnie i sprawiły, że do Bayonne wchodzę niczym rządny skarbów konkwistador, świadomy jednak wątłości swych poznawczych mocy oraz ulotności czasu. Czas. Czas jest w Bayonne niewątpliwie najważniejszym mieszkańcem. Rządzi tym miastem, tworzy je i spaja, dbając by pozostało wiernym obrazem swej historii. Długiej, a przede wszystkim zawiłej i pełnej niewiadomych. Choć przy pierwszym kontakcie trudno to wyczuć. To znaczy: wyraźnie czuć historię. Ba! Można jej bez najmniejszego problemu dotknąć. Nie trzeba przy tym nawet zanadto ręki wyciągać. Ociera się o błądzącego po mieście człowieka, pozostawiając po sobie liczne ślady. Choćby ceglasty nalot na ramieniu wymieszany z zielenią porostów, po siedemnastowiecznych murach spinających zębami bastionów trzy części miasta. Budzących respekt pozostałościach idei największego inżyniera wojskowego w swej epoce - marszałka Vauban. Geniusza, który w ciągu czterdziestu lat zdołał ufortyfikować niemal trzysta miast i którego serce, w setną rocznicę śmierci, Napoleon kazał złożyć w krypcie Kościoła Inwalidów w Paryżu. A w Bayonne trzeba było dwóch wieków, armii Wellingtona i mostu z okrętów, by ktoś wreszcie mury zaprojektowane przez Vauban sforsował. Przechodząc przez długi, kamienny most Saint-Esprit na rzece Andour, próbuję sobie wyobrazić owe bitwy z zamierzchłych czasów. Kamienice miasta zbite w ciasną gromadę na lewym brzegu rzeki, u stóp katedry. Ich przerażone okna drżące ogniście w błyskach salw armatnich. Mroczną, piętrzącą się stromymi ścianami i plującą w niebo ogniem cytadelę na prawym brzegu rzeki. I rzekę, spowitą szarym dymem, snującym się ponad stalowymi wodami Andour. W jego kłębach majaczy szkieletami masztów i pękatymi cielskami kadłubów sznur galeonów. Wiatr od zatoki rwie bandery, marszczy powierzchnię rzeki, pcha fale wbrew nurtowi. Wiatr. Odwieczny towarzysz czasu w tym zakątku Europy. Otoczony ponurą sławą władca Zatoki Biskajskiej. Niestrudzony kowal hartujący mieszkańców tych ziem i kujący z równą zawziętością losy poszczególnych jednostek jak i całych zbiorowości. Ponoć na początku IX wieku sprowadził do Bayonne długie okręty z nabitymi na dziobnice wizerunkami smoczych głów. Na ich pokładzie - jednego z półmitycznych władców Wikingów, założyciela prehistorycznej szwedzkiej dynastii Munsö, Björna Jämsida. Przyciągnęło go nie tyle miasto, co rzeki żłobiące swe doliny z głębi kontynentu. Ponoć to dzięki Andour oraz Erbo, rozcinającej Europę po przeciwnej stronie Pirenejów, śmiały Wiking zdołał przeskoczyć kontynent europejski i wylądować ze swoimi drakkarami na Morzu Śródziemnym. Rzeki. Trzecia z sił, obok czasu i wiatru, która kierowała losami Bayonne. Choć właściwiej byłoby powiedzieć, iż pierwsza. W każdym bądź razie dla tych, którzy miasto zakładali. Oficjalnie byli to Rzymianie. W III wieku naszej ery założyli tu swoje castrum o jakże rzymskiej nazwie Lapurdum. Jednak ziemie te zamieszkiwały już od niepamiętnych czasów inne ludy. Dziś określa się je wspólnym mianem baskijskich. Proweniencja samej nazwy „Baskowie” jest zawiła a miejscami niejasna. Najprostszy trop prowadzi od wspominanych przez antycznego greckiego geografa Strabona mieszkańców tych ziem - z grecka opisanych jako Ouaskonous i rzymskiej wersji tej nazwy : Vascones. Dla samych Basków istotne jest jednak to, że plemiona baskijskie zamieszkiwały rejon Zatoki Biskajskiej długo przed migracją ludów indoeuropejskich. A ich język, przetrwały we współczesnej postaci Euskary, czyli języka baskijskiego, jest najstarszym, reliktowym językiem Europy. W tym języku Bayonne to Baiona, od baskijskiego słowa ibai, znaczącego tyle, co „rzeka” właśnie. Rzeki dla Bayonne nie były wyłącznie przyczyną zbrojnych inwazji. Te same rzeki, które przyciągnęły Wikingów w średniowieczu czy Brytyjczyków w czasach wojen napoleońskich, przynosiły też miastu prestiż i handlową świetność. Wikingowie pozostawili po sobie w Bayonne port. Gdy w połowie XII wieku Bayonne, wraz z Księstwem Akwitanii oraz ręką księżny Eleonory Akwitańskiej przypadło królowi Anglii, stało się jednym z najważniejszych centrów handlu na południowych krańcach królestwa Plantagenetów. Nurtami Andour docierały do miasta w wyśmienite przyprawy, jak choćby cynamon, które zapewniały miastu handlowy rozkwit. Rzeki potrafiły jednak być kapryśne. Tuż po zakończeniu wojny stuletniej i przejściu Bayonne we władanie króla Francji, Andour zmieniła bieg, odcinając miasto od wodnego dostępu do zatoki i oceanu. Dopiero pod koniec XVI wieku, przekopując kanał, Francuzi przywrócili rzekę do pierwotnego koryta. Zrywa się zimny, przenikliwy wiatr. Silny. Zmusza na moment, bym odwrócił się do niego plecami i zaparł mocniej kijkami o nierówności krawężnika. Po chodniku i przejeżdżających samochodach przemykają cienie chmur. W tym szkwale nikt, poza naszą dwójką, po moście nie spaceruje. Wody Andour migocą w słonecznych promieniach dziurawiących chmury. Złote plamy mkną po białej, niczym marmur, posadzce placu Liberte, rzeźbią głębokie cienie w klasycystycznych fasadach pałacu merostwa i kamienic przy placu, przypominających do złudzenia ich rówieśnice z Paryża czy Bordeaux. Dochodząc do mostu Mayou, łączącego cypel Petit Bayonne z krawędzią Grand Bayonne, z każdym kolejnym krokiem czuję zbliżającą się niespodziankę. Ściana klasycystycznych kamienic odgina się delikatnym łukiem, wtórując linii drugiej z rzek - Nive. I, jak zaczarowana, odgina się też w czasie, mknąc kilka wieków wstecz. Ku kulturze, która stawiała swe kamienice z grubo ciosanych, malowanych rdzawo szachulców, wypełniając przestrzenie w drewnianym szkielecie bielonymi ścianami, oplatając wąskie okna ramami błękitnawych i zielonkawych okiennic. Kamienice ciągną się falującym murem, stojąc w szeregu przypadkowo, niczym w karnawałowym korowodzie: grube obok chudych, wysokie na przemian z niskimi, jedne wyprostowane podczas gdy inne przechylają się na prawo lub lewo, wsparte o bok sąsiada. Zapadającą się w czasie i pod prąd rzeki pierzeję rozcinają raz po raz wyloty wąskich uliczek. Gdy wchodzę w jedną z nich, czas zatrzaskuje za mymi plecami niewidzialną bramę i przemienia miasto we wszechobecną baśń. Uliczki wiją się cienistymi zaułkami pośród kamienic starych, zastygłych w ukłonach nad rynsztokiem. Górą drewniano-kamienne, pomarszczone i pocięte kornikiem i murszem, wibrujące tysiącami barwnych skrzydeł okiennic. W parterze wykute podcieniami w masywnych blokach kamiennych murów lub ubrane w misterne witryny rzeźbione w drewnie, mieniące się feerią jaskrawych kolorów. Choć uliczki starego miasta Bayonne są, na modłę średniowieczną, wąskie i cieniste, wypełniające je kolory kamienic przepędzają mrok. Nawet w czasie deszczu, gdy niebo jest stalowo-szare, wilgotna posadzka mieni się wesoło. Po tych uliczkach, najzwyczajniej w świecie, chce się spacerować. Zaglądać pod podcienie, przystawać przy barwnych witrynach i odkrywać kolejne tajemnice miasta. Warto bowiem wiedzieć, że Bayonne, poza historią z okrętami o smoczych głowach, poza bitwami i przetaczającymi się w ich rytm ludami, poza prehistorią przetrwałą w szlachetnym języku, skrywa jeszcze kilka ciekawych tajemnic. Jedna, związana ze znaczącymi historię ludzkości wojnami, to pochodzenie noża, znanego we wszystkich armiach świata jako bayonet, czyli bagnet. Inna, choć brana przez badaczy coraz rzadziej pod uwagę jako właściwy trop, to pochodzenie popularnego w Europie sosu. Jako jeden z możliwych pierwowzorów majonezu brano bowiem pod uwagę bayonnaise, sos o wielowiekowej recepturze wywodzący się z okolic Bayonne, który można najprościej opisać jako majonez z domieszką chili. Jeszcze inna z tajemnic Bayonne związana jest ściśle z odległą o dwa tysiące kilometrów Polską, a żyje w polskim języku od czasów napoleońskich do dziś w postaci „sum bajońskich”, które potocznie oznaczają niewyobrażalnie olbrzymie kwoty. Określenie pochodzi od porozumienia podpisanego w Bayonne między Księstwem Warszawskim a Francją, na mocy którego w zamian za przejęcie wierzytelności długów mieszkańców ziem zaboru pruskiego odbitych przez Napoleona i przeistoczonych w Księstwo Warszawskie, Księstwo owo zapłaciło Napoleonowi 20 milionów ówczesnych franków. Lecz za barwnymi witrynami sklepów przy wąskich uliczkach starego Bayonne skrywa się jeszcze jedna, bodaj najciekawsza tajemnica. Do tego bardzo ciemna, a jednocześnie pełna wyrafinowanej słodyczy. Jak to jednak z tajemnicami bywa, znowu trzeba na chwilę dać porwać się historii. W Bayonne przychodzi to niezwykle łatwo. Historia owej słodkości zaczyna się za oceanem w momencie, gdy Krzysztof Kolumb ów ocean szczęśliwie przepływa i równie szczęśliwie zza niego powraca. Choć wtedy jeszcze tajemnica nie jest ani słodka, ani atrakcyjna. I, póki co, poza władcami Hiszpanii mało kto o niej wie. Nic dziwnego. Hiszpańskim zdobywcom objawia się pierwotnie jako brązowe ziarenko wielkości migdała, w dodatku gorzkie i drętwe w smaku. Wraz z odkrywaniem kolejnych ziem w Ameryce oraz podbojem zamieszkujących je ludów, hiszpańscy konkwistadorzy odkrywają kolejne, intrygujące właściwości ziarenka. Z ich punktu widzenia kluczowym dla jego wartości jest fakt, że za sto ziarenek można u podbijanych ludów kupić niewolnika. Stojący na czele hiszpańskiej konkwisty w Meksyku Hernando Cortez, zaintrygowany azteckim gorzkim napojem sporządzanym z ziarenek, zaczyna nawet poważnie się zastanawiać, czy nie dałoby się ich przetopić w złote dublony. I, koniec końców, dopina tego, zakładając na ziemiach Azteków pierwszą hiszpańską plantację kakaowca. Przybywając do Hiszpanii, przekonuje króla Karola V do owego napoju, prezentując jednocześnie narzędzia i wiedzę niezbędne do sporządzenia azteckiej xocoatl. Jednocześnie sugeruje, że gdyby dodać cukru, napój osiąga nieprzeciętną delikatność. Rzeczywiście, Hiszpanie dodając do napoju cukier, wanilię, gałkę muszkatołową, goździki, ziele angielskie i cynamon stworzyli napój, który podbił królewski dwór. Do tego stopnia, że hiszpańscy władcy zabiegają u papieża, by ten zezwolił na picie czekolady w piątek. Na szczęście dla hiszpańskiego dworu czekolada nie przypada papieżowi Piusowi V do gustu i tym samym nie dopatruje się on złamania postu w spożywaniu jej w piątki. A sposób sporządzania czekolady staje się na nowo najściślej chronioną tajemnicą, tym razem Hiszpanii, przez następne sto lat. Oficjalnie wydostaje się poza Hiszpanię dopiero w 1615 roku wraz ze ślubem Anny Austriaczki, córki Filipa III, z Ludwikiem XIII, królem Francji. Niedługo potem podbija dwór francuski, a następnie dwory całej Europy. Jaki związek z historią czekolady ma Bayonne? Otóż we francuskim Bayonne pierwsze manufaktury czekolady pojawiły się już w pierwszych latach XVII wieku (a niektóre badania skłaniają się do połowy XVI wieku), czyli dobrych kilkanaście lub kilkadziesiąt lat przed oficjalną inauguracją napoju na dworze francuskim. Jak to możliwe, biorąc pod uwagę, że tylko dwór hiszpański znał recepturę czekolady? I strzegł jej do takiego stopnia, że na żadnych innych dworach Europy nikt nie miał pojęcia o roli ziaren kakaowca w sporządzaniu napoju i o prawdziwej ich wartości? Pod koniec XVI i na początku XVII wieku, gdy Brytyjczykom zdarzało się przechwycić hiszpańskie okręty transportujące drogocenne ziarno, brali je za owcze odchody i palili całe transporty jako absolutnie bezwartościowe. W jaki zatem sposób tak ściśle strzeżona tajemnica zdołała wyciec poza granice Hiszpanii? Przyczyniła się do tego Inkwizycja hiszpańska. W jej wyniku wielu wyznawców judaizmu jak i żydowskich konwertytów, wszelkiego stanu i rzemiosła, opuściło Hiszpanię. Wśród uciekinierów znaleźli się również posiadacze wiedzy o sporządzaniu czekolady. Część z nich znalazła stosunkowo bezpieczne schronienie w Saint-Esprit, czyli prawobrzeżnej części Bayonne. W mieście, w którym kwitł handel i przez które przetaczały się wszelkie znane wówczas przyprawy, które leżało tuż przy granicy z Hiszpanią, w krainie, w której nie brakowało korsarzy i kupców znających wartość ziaren kakaowca, żydowscy znawcy tajemnicy czekolady szybko znaleźli wszelkie narzędzia i składniki niezbędne do przyrządzania ekskluzywnego napoju. I choć również i tu patrzono na nich niechętnie, tworzona przez nich czekolada szybko podbiła serca miejskich elit i zainteresowała kupców i sprzedawców. Osiadłym na prawym brzegu Andour żydowskim uciekinierom nie wolno było przekraczać rzeki i wchodzić do Grand Bayonne. Kupcy z miasta zaopatrywali się więc w czekoladę u jej wytwórców w Saint-Esprit, a następnie sprzedawali ją w swych sklepach. Z czasem przejęli wiedzę o produkcji czekolady i założyli własną gildię. Choć czekolada była bardzo drogim przysmakiem, przestała być przyjemnością wyłącznie dworskich elit. Zaledwie czterdzieści lat po ślubie Anny Austriaczki z Ludwikiem III pierwsza francuska chocolaterie pojawiła się w Londynie. Do dziś, spacerując w późno-popołudniowych godzinach wąskimi uliczkami Bayonne, jak choćby Arceaux du Port-Neuf, można wdychać zapach czekolady i przypraw. Przekroczyć jedną z barwnych witryn chocolaterie by usiąść przy stoliku i rozkoszować się czekoladą taką, jaką poznała ją przed paroma wiekami Europa: ciemną, płynną, gorącą, pachnącą cynamonem i wanilią, przykrytą grubą pierzynką bajecznie delikatnej pianki. I, patrząc na barwne kamieniczki, poczuć się jak w baśni z dziecinnych lat, pozwalając by nostalgia otwarła nasze zmysły na czas, który nieubłaganie przeminął pozostawiając po sobie jedynie skromne wyobrażenia. Gdy zmrok powoli wkracza w wąskie uliczki, światła sączące się z witryn i wąskich okien wyciągają nowe, ciepłe tony z mozaiki barw zdobiącej kamieniczki. Mienią się refleksami na wilgotnych chodnikach. Wraz ze światłem przez uchylone okna i drzwi sączą się dźwięki. Aksamitne, wyciszone, otulone płaszczem zmierzchu. Stoliki na placu przed katedrą i skwerach nad rzeką zapełniają się ludźmi, płomykami świec i rubinowymi błyskami wina. Mijana katedra góruje dostojnie, a jednocześnie nad wyraz skromnie nad miastem. Mała, mroczna brama wyprowadza mnie poza miejskie mury do parku, który kiedyś był fosą. Za parkiem tętni już wielkomiejski zgiełk. Prostą drogą zmierzam ku Biarritz i dalej, ku Pirenejom. René został w Bayonne. Zostają też za mną, wraz z Bayonne, piękne, piaszczyste plaże Côte d'Argent. Przede mną jeszcze setki kilometrów przedwiecznym szlakiem przez najeżone skałami Biskaje, góry Kantabrii i bezdroża Galicji. Ale to już zupełnie inna historia. Jacek Dybol
Użytkownicy naszego portalu to społeczność wyjątkowa. Dzielą się nie tylko zdjęciami, ale uwagami, pozytywną energią, rozmawiają ze sobą, a ostatnio nawet się spotkali!
Jesteśmy bardzo szczęśliwi, że wokół naszego tytułu zgromadzili się tak ambitni ludzie z pasją. Wiemy, że codziennie borykają się z różnymi bolączkami, a mimo wszystko są nam wierni. Dziękujemy Wam za to i mamy nadzieję, że kolejnym razem wspólnie wybierzemy termin i miejsce. W końcu najlepiej byłoby się spotkać razem! Tymczasem przedstawiamy relację z tego, co działo się w pewien majowy weekend. Przygotował ją Jacek Dybol: Weekend z 23 na 25 maja przejdzie do historii tego portalu. W tym czasie bowiem odbyło się pierwsze Spotkanie Użytkowników Portalu, zorganizowane przez samych jego użytkowników Pierwszy niepokój dopadł mnie tuż za miastem. Półtorej godziny wcześniej, przekręcając kluczyk w stacyjce samochodu, byłem od niego jeszcze zupełnie wolny. Najwyraźniej dorwał mnie gdzieś w korkach między Mitte a Neukoeln. A może dopiero w korkach w okolicach Schoenefeld? Prawdę rzekłszy, nie zorientowałem się kiedy. Niepokój nie był jakiś uciążliwy. Właściwie, to nazywam go niepokojem tylko dlatego, że trudno znaleźć mi jakiś encyklopedyczny ekwiwalent dla uczucia, które zaczęło mnie drążyć i z którego obecności zacząłem sobie coraz bardziej zdawać sprawę, w miarę oddalania się od Berlina i zbliżania do Sielpi Wielkiej. Ekscytacja połączona z obawą przed nieznanym. Nieznanym? Raczej znanym nieznanym. A może nieznanym znanym. Pewna myśl tłukła się po głowie. Myśl, że właściwie, to jak to jest? Hakorn, Hollymania, Kalababa, Wichura, Adam_64, Fansi, Johann, Mariuszb, Pegaz, P1969, Ryza, Sokołowski, Wodnikag, ja... Wszyscy znamy się z portalu, czasem z imion, a czasem i z nazwisk. Znamy się... Skoro tak, to dlaczego tego piątkowego popołudnia jechałem 600 kilometrów po to, by ich poznać? Po drodze miałem wstąpić po Johanna. Mała wieś, na przedmieściach większego miasta. Szpaler drzew wzdłuż drogi, nierówny asfalt, bujające się przy podmuchach nadciągającej burzy łany strzelających już ku słońcu zbóż. Na jednej z przydrożnych lip dostrzegłem niebieski znaczek z żółtą muszlą. To ci dopiero! Johann mieszka przy szlaku jakubowym! Widok znajomego symbolu jakby odciął jednym mgnieniem wszystkie obawy. Byłem na szlaku. Byłem znowu na szlaku... Niezwykle trudno, tak by nie zanudzić czytelnika, byłoby opisywać każdą chwilę z tych dwóch dni weekendowych. To pierwsze spotkanie z Johannem i jego rodziną stało się zdarzeniem, które każe mi opowiedzieć o tym weekendzie, skupiając się w opowieści bardziej na odczuciach, myślach, impresjach. Kolejne zdarzenia były bowiem jak spłonka w pocisku nimi wypełnionym. Spotkanie z Johannem i jego rodziną było niezwykle naturalne. Serdeczne serdecznością łączącą ludzi, którzy dobrze się znają, tylko od dłuższego czasu się nie widzieli. Choć widzieliśmy się pierwszy raz. A tutaj: ciepło rodzinne przy kolacji, z którą na mnie czekali, swobodna rozmowa. A potem życzliwe pożegnanie i wyjazd w dalszą drogę. Drogę, którą spędziliśmy z Johannem gadając tak, że nie zauważyliśmy jak i kiedy przemknęło nam niemal 400 kilometrów. Grubo po północy dojechaliśmy do Sielpi. Ośrodek, w którym zorganizowane było spotkanie, znaleźliśmy szybko i bez problemów. Pomimo, iż dochodziła już druga w nocy, na recepcji czekał na nas portier oraz obszczekujący nas miniaturowy pies rasy bliżej nieokreślonej, o niespotykanym imieniu Kurnazamknijsię. Tak przynajmniej zwracał się do niego, z wyczuwalną nutą czułości oraz pięknym, wschodnim akcentem, nocny portier. Lampka na stoliku sączyła leniwie światło, wypełniając portiernię ciepłymi odcieniami żółci. Ręka portiera odhaczała w zeszycie nasze nazwiska, po chwili zabrzęczał klucz do domku. Pies o zabawnym imieniu patrzył spode łba na moją stopę, powarkując i szczerząc zęby do mojego buta. Wokół panowała senna cisza, której nie mąciło nic poza psem, brzęczeniem metalowego kółka u klucza oraz śpiewnym akcentem portiera tłumaczącego nam drogę do domku. „Widzą panowie te domki tam w głębi, takie nowsze? To numer siedem jest ten taki brązowy, po skosie do tych co widać. Tylko musicie ominąć ten sznur rozciągnięty między drzewami”. Wszystkie domki były z drewna, wszystkie były brązowe, połowa z nich stała po skosie w stosunku do drugiej połowy. Zapewniliśmy portiera, że damy sobie radę, znajdziemy. Uspokojony zawrócił i zniknął powoli w poświacie recepcji, przywołując jeszcze śpiewnie do nogi swego poszczekującego czworonożnego przyjaciela o zabawnym imieniu. Gdy drzwi się za nimi zamknęły, na krótko nastała cisza. Po chwili do uszu dobiegł nas nowy dźwięk, wcześniej zagłuszany. Narastał w miarę, gdy zbliżaliśmy się do domków. Z nocnych cieni, pośród lasu, w poświacie jednej czy drugiej lampy, a może świateł naszego samochodu, wyłonił się stół a przy nim zebrana gromada. Gdyby stół stał do nas długim bokiem, mielibyśmy widok jak na „Ostatnią Wieczerzę” w refektarzu klasztoru przy Santa Maria delle Grazie w Mediolanie. Lecz przecież byliśmy w Sielpi, w środku nocy, w lesie. A mimo to złudzenie było nieodparte. Mamiło głębokimi cieniami i czernią tła, jak u Rembrandta, kipiało barwnym gwarem i suto zastawionym stołem jak u Breugela starszego. Mistyczna chwila szukania pośród twarzy znajomych fragmentów, dających się rozpoznać atomów i symboli, przewyższała dreszczami te towarzyszące oglądaniu dzieł Boscha, Malczewskiego czy Dalego. Stanęliśmy pośród naszych przyjaciół, mimo nocnej pory i odległości, która nas jeszcze niedawno dzieliła, i po raz pierwszy powiedzieliśmy sobie, nie w wirtualnej a w realnej przestrzeni: „Cześć.”. Byliśmy na tyle przytomni, by nie wyskakiwać od razu ze swoim imionami. O nie! Przyjemność zgadywania chcieliśmy pozostawić naszym przyjaciołom. Sęk tylko w tym, że wszyscy wiedzieli już, na kogo czekają. Jedyną satysfakcją jaka nam została, było trzymanie towarzystwa w niepewności który jest który. Cieszyliśmy się nią jednak zaledwie chwilę. Za to sami mieliśmy spory orzech do zgryzienia. Towarzystwo przy stole było liczne. Nic dziwnego, że o drugiej w nocy, w środku lasu nad zalewem w Sielpi, wybuchać zaczęły salwy śmiechu. Na jednej z rozpostartych nad stołem gałęzi zbudzony dzięcioł, czy inny gołąb, łypnął niepewnie lewym okiem, co nie umknęło uwadze miłośników fotografii drobiu. Na szczęście dla wybudzonego biedaka, tego wieczoru wszelki sprzęt fotograficzny leżał jeszcze zagrzebany głęboko w bagażach biesiadników. Nikt tej nocy nie sięgnął po aparat. Wszyscy skupieni byli na poznawaniu siebie na nowo. Tak zastał nas blady świt. W końcu zaczęliśmy się rozchodzić, by snem wyciszyć emocje pierwszego spotkania. Sobotni dzień uraczył nas temperaturą z okolic lata. Poranek wdzierał się słońcem do domków i wyłuskiwał po kolei każdego z uczestników spotkania. Ciągnął wszystkich ku miejscu, gdzie stół witał już śniadaniem oraz nowo przybyłymi przyjaciółmi. Sobotniego ranka zjawili się jeszcze Pegaz, Sokołowski oraz Ryza z małżonką. Małżonki i małżonkowie towarzyszyli zresztą dużej części uczestników spotkania. Cieszyli się wspólnym przebywaniem i poznawaniem się na wzajem tak samo, jak przyjaciele z portalu. Czuło się, że portalowe przyjaźnie, radości i tarapaty dzielą serdecznie ze swoimi żonami i mężami, że są też częścią tego portalowego świata, choć w nim samym nie widać ich i nie słychać. To za ich przyczyną i inicjatywą sobotni wieczór pełen był refleksji wokół tego, co tak naprawdę tworzymy i kim dla siebie jesteśmy. Jednak nim nastał wieczór, dzień był przed nami jeszcze długi. W zależności od tego, oczywiście, kto i kiedy ów dzień zaczął. Ostatnia przy śniadaniowym stole pojawiła się Kala. Trzeba jej jednak oddać sprawiedliwie, że też parę godzin wcześniej ostatnia od tego stołu odchodziła, tuż przed wschodem słońca, zadumana i wyciszająca myśli trzepoczące się wciąż pośród gąszczu emocji. Odprowadzały ją poranne mgły, rozkwitając z szarości w złoto, a chór leśnych ptaków ogłaszał koniec nocy i początek dnia nowego. Gdy brzuchy napełniły się już posiłkiem a smak kawy przygotował zmysły do dnia przeżywania, słońce stało już niemal w zenicie, czyli w punkcie dla fotografa absolutnie nieatrakcyjnym. Cała gromada oddała się więc temu, co stanowi drugą, obok fotografii, z kwintesencji National Geographic - poznawaniu świata wokół siebie. W zależności od preferencji, część eksplorowała wodne akweny i odkrywała samotne wyspy, część zaszyła się w leśnej głuszy tropiąc unikatowe egzemplarze fauny i zachwycając się florą, część oddała pokłon historii i zanurzyła się w świat ludzkiego geniuszu inżynieryjnego sprzed ponad stu lat. Akcja, choć niezaplanowana, zakończyła się po paru godzinach sukcesem, w postaci nagromadzonej wiedzy, przeżyć oraz zdjęć wykonanych mimo ostrego światła wczesno-popołudniowego. Zebrani w jednym z licznych w Sielpi przybytków gastronomicznych, przy kurczaku z frytkami i piwem, wyczekiwaliśmy chwili, gdy słońce pochyli się nad widnokręgiem i zaleje świat ciepłymi barwami sjeny i ugru. Pogoda miała jednak na to popołudnie inny zgoła scenariusz. W miejsce oczekiwanych południowych barw i cieni rodem z Toskanii, świat spowiły morskie szarości i pruskie błękity. Nie pozostało nic innego, jak pospiesznie wykorzystać rozpaczliwe przebłyski słońca pośród baldachimów chmur. Rozpoczęła się część techniczna wyprawy. Jakichże to ja cudów techniki się naoglądałem! Bardzo szybko schowałem skromnie swoją umęczoną już i, co tu ukrywać, podstarzałą Alfę 100. Oddałem się przyjemności oglądania różnych modeli aparatów, szkieł, statywów oraz słuchania dyskusji na ich temat. Na niewielkiej polance przed domkami wykwitła czatownia przywieziona przez ptasich fotografów. Nad całą gromadką zaczął latać dron. Słowem - manewry! W powietrzu unosił się szczęk fotograficznego oręża i kurz wzniecany przez drona. Czuło się zapach zapału. Brakowało tylko jeszcze manewru „czesania” szeregów niczym z opowieści młodego ułana, który, a i owszem, w naszej grupie też się znalazł! No i modeli. Ten ostatni brak szybko zrekompensowaliśmy sami, za nic mając słowa młodego filozofa z „Rejsu”, który upierał się, iż „nie może być jednocześnie twórcą i tworzywem”. Nie mógł znaleźć dystansu. Tego dnia i dystans się znalazł, i światło nie przeszkodziło, i sprzęt nie poddał się zakurzeniu. Może z wyjątkiem kurzu wzniecanego przez drona. Szał udostępniania swoich cennych wizerunków udzielił się wszystkim. Na trawniku ośrodka figura ciał układała się w dwie literki, a jedna zacniejsza była od drugiej. W mrokach czatowni błyskały flesze utrwalając twarze, które przetrwają może tak, jak przetrwała pierwsza okładka National Geographic. Ku pamięci potomnych i tego szalonego zlotu. Bo zlot ten, zaiste, był szalony. W sobotni wieczór uświadomili nam to ci, którzy na liście uczestników figurowali jako „+1” - osoby towarzyszące, zacne małżonki i małżonkowie. Blade od szarego nieba cienie lasu wydłużyły się do mknących w nieskończoność linii, gdy wokół stołu zabłysły znów złotem lampy. Malutkie płomyki świeczek, niczym skrzaty o bursztynowych czapkach, skakały pośród potraw, przeglądając się w szkle butelek, kieliszków, szklanek, migocąc gwiazdami na brzegach talerzy. Stół spowił woal rozmów, które wkrótce ułożyły się w zasadnicze pytanie: „Dlaczego tu przyjechaliśmy?”. Edziu, mąż Wichury, swoim niskim, ciepłym głosem uwalniał nad stołem kolejne obłoki pytań. Jak to jest, że jesteśmy tu razem? Jak to jest, że gotowi byliśmy przyjechać, pokonać często duże odległości, po to, by się spotkać, choć się nie znamy? Jak to jest, że czujemy się ze sobą dobrze? Jak to możliwe, że może nas coś tak silnego połączyć? I co to właściwie jest to, co nas łączy? Padały odpowiedzi, ale gdzieś, w głębi serca, kołatało się uczucie, którego nie można było nazwać, mimo szczerych chęci. Kołatała się myśl, której nie można było sformułować w sensowne zdanie, które po ostygnięciu nie trąciłoby banałem. I które chciałoby się powiedzieć światu nawet, gdyby to właściwe zdanie padło. Każdy musi sobie sam znaleźć na nie odpowiedź. U każdego w sercu będzie ona nieco inna. Ja, swoją, niewypowiedzianą, schowałem głęboko, otuliwszy w obłok słów Edwarda, które padły, gdy noc wchłonęła las, drzewa, domki, zostawiając pośrodku wszechobecnej czerni migocącą światłem wysepkę ze stołem i zebraną wokół niego gromadą: „Jesteście wspaniali”. Tak, jesteście wspaniali. Dajecie temu świadectwo tworząc życie na portalu. Nieważne, czy byliście na tym pierwszym Spotkaniu, czy nie. Bo jest was więcej niż ta pierwsza garstka na pierwszym spotkaniu. I będzie więcej. Tak przynajmniej zakłada prognoza na kolejne, II Spotkanie Użytkowników Portalu. Kiedy ono będzie? Któż to wie? Ale jedno jest już pewne: nie ma rzeczy niemożliwych. Zdjęcie-ikonka do tekstu - dzięki uprzejmości Hakorn :) Więcej zdjęć jej i innych uczestników spotkania - w galerii zdjęć :)
Użytkownicy serwisu national-geographic.pl nie są biernymi odbiorcami. Fotografują, piszą teksty. Oto jeden z efektów ich pracy!
Jacek Dybol, jeden z naszych aktywnych uzytkowników przygotował tekst. - Powodem jego narodzin było, całkiem przypadkowe, spotkanie z młodymi biologami badającymi wody Atlantyku. Rozmowa z nimi skłoniła mnie do zagłębienia się w temat ochrony środowiska - mówi autor. Nie chce niczego narzucać, sugerować, a jedynie uświadomić coś, z czego na co dzień możemy nie zdawać sobie sprawy. Poprosił kolegów z portalu national-geographic.pl o zdjęcia, dzięki którym mógł zilustrować tekst. Tak oto powstała ciekawa kompilacja w całości stworzona przez naszych użytkowników. Grupa młodych ludzi z pasją opowiada o swojej pracy. Są biologami. Pracują w laboratoriach i wodach portugalskiego wybrzeża Atlantyku. Każdy ma swoich podopiecznych. Jeden ośmiornicę, drugi któryś z gatunków ryb, ktoś inny kraba. Każdy jest ze swych podopiecznych dumny. I każdy wyraża też swój niepokój. Jego źródłem jest sam cel pracy albo, raczej, jej sens. Ich praca polega na obserwacji, badaniu, mierzeniu, liczeniu. I pisaniu raportów. Raporty trafiają do innej grupy specjalistów. Ci zbierają dane i publikują. Dla wąskiego grona kolejnych specjalistów. Ci z kolei mają za zadanie formułować wnioski i dawać wytyczne. Które, pracą innych specjalistów, mają zamienić się w konkretne działania. Model, choć rozbudowany, układa się w logiczną całość. Sęk jedynie w tym, że młodzi biolodzy, z którymi rozmawiam pewnego ciepłego wieczoru w jednym z restauracyjnych zaułków Lizbony, nie widzą końcowego efektu opisanego łańcucha. Dokładniej - nie widzą przełożenia swojej pracy na życie swych podopiecznych. Mówią wprost: „My informujemy, że taki a taki gatunek zaczyna ginąć, że liczba osobników takiego a takiego gatunku zaczyna dramatycznie maleć. Ale ktoś tam na górze stwierdza, że działania, jakie należy podjąć by ten czy i inny gatunek ochronić, są w tym momencie ekonomicznie niekorzystne. Więc, praktycznie, nie dzieje się nic.”. Rozkładają ręce. Siłą rozpędu młodzieńczego optymizmu jeszcze się uśmiechają, ale w oczach widać gasnący płomień nadziei. Ryby, głowonogi i mięczaki zdają się być bez szans w konfrontacji z ludzką ekonomią. Zresztą, nie tylko te oceaniczne. W Brazylii największym placem budowy nie jest Rio de Janeiro, które ma być gospodarzem Olimpiady w 2016 roku, lecz przebiegające 3000 km na północ, w środku puszczy amazońskiej w stanie Pará, koryto rzeki Xingu. W pobliżu Belo Monte około 20 tys. pracowników uwija się wokół budowy trzeciej co do wielkości na świecie elektrowni wodnej. Na dzień dzisiejszy 46% konsumowanej w Brazylii energii pochodzi ze źródeł odnawialnych a energia wodna zaspokaja niemal 80% zapotrzebowania tego kraju na energię elektryczną. A zatem wszystko pięknie, wręcz cudownie. A jednak budowa hydroelektrowni Belo Monte od wielu lat, od momentu powstania jej planów, budzi olbrzymi sprzeciw. Dziś można wyodrębnić dwie grupy opozycjonistów tej inwestycji, w dodatku opozycyjne również względem siebie. Pierwsza grupa bije na alarm, wskazując na skutki środowiskowe i socjalne powstania tej hydroelektrowni. Olbrzymie rezerwuary wodne, po wybudowaniu tam i kanałów, zaleją 668 km2 powierzchni, w tym 400 km2 lasów amazońskich (0,01% ich ogólnej powierzchni). Skutki tego odczuje bezpośrednio około 20 tys. ludzi - Indian zamieszkujących obecnie tereny przeznaczone pod zalanie, którzy zostaną przesiedleni. Hydroelektrownia zburzy dotychczasowy ekosystem zamieniając rozwidlające się koryto rzeki w wielki zalew, jednocześnie pozbawiając w 80% wody dziesiątki kilometrów rozgałęzień rzeki Xingu znane jako Volta Grande. Kolejne tysiące Indian odczują skutki w sposób pośredni - zmniejszenie ilości wody na ich terenach oraz gwałtowny spadek ilości ryb, a w efekcie zanik szlaków wodnych i rybołówstwa, obniżenie poziomu wód gruntowych, ograniczenie dostępu do wody pitnej, rozwój chorób, dla których środowiskiem rozwoju staną się zastałe zbiorniki wodne. Zagrożeniu ulegną dziesiątki gatunków ryb i płazów zamieszkujących dotychczas wody Xingu. Ponadto zalanie wodą tak olbrzymich obszarów spowoduje wydzielanie się ogromnej ilości gazów cieplarnianych, głównie w postaci metanu. INPA (Narodowy Instytut Badań Amazonii w Manaus, w Brazylii) obliczył, iż w ciągu pierwszych 10 lat funkcjonowania hydroelektrownia Belo Monte wygeneruje równoważność 11,2 milionów ton dwutlenku węgla. Mimo zapewnień rządu, że emisja gazów cieplarnianych nie przekroczy wartości projektowych, wątpliwości nie rozwiewa doświadczenie z inną hydroelektrownią - Tucurui, gdzie realna wielkość ich emisji przekracza dziesięciokrotnie wartości obliczeniowe. Z kolei druga grupa krytykująca budowę elektrowni Belo Monte wskazuje, iż w obecnym kształcie będzie to najmniej wydajna hydroelektrownia w historii Brazylii. Zakładany koszt jej budowy szacuje się na 18,5 miliarda dolarów, łącznie z liniami przesyłowymi. Projektowana moc kompleksu hydroelektrowni Belo Monte wynosi 11 233 MW. Jednak oponenci inwestycji wskazują, iż realna wydajność hydroelektrowni zależeć będzie w głównej mierze od ilości opadów w czasie pór deszczowych. Wyliczają, iż w rzeczywistości będzie ona produkować zaledwie 10% zakładanej mocy w okresie od lipca do października, a średnio, w ciągu całego roku, jej moc wyniesie 4 419 MW, co stanowi zaledwie 39% mocy projektowanej. Dlatego pojawiają się głosy, że cała inwestycja będzie miała sens ekonomiczny jedynie wtedy, gdy wybuduje się dodatkowe tamy w górze rzeki. Wskazują przy tym na zakładaną w pierwotnym planie inwestycji tamę w okolicy Altamira. Sęk w tym, że dodatkowa tama w Altamirze spowoduje zalanie kolejnych dziesiątek kilometrów kwadratowych oraz przesiedlenia kolejnych tysięcy mieszkańców. To rozognia jeszcze bardziej sprzeciw grupy pierwszej. Olbrzymi udział elektrowni wodnych w przemyśle energetycznym Brazylii sprawia, iż bezpieczeństwo energetyczne tego kraju uzależnione jest w dużej mierze od warunków klimatycznych. W czasie wyjątkowo suchych lat 2001-2002, Brazylia przeżyła apagão, „wielkie zaciemnienie”. Elektryczność była racjonowana. Uderzyło to silnie w gospodarkę kraju. By uniknąć powtórki apagão, brazylijski rząd stworzył plan dywersyfikacji źródeł energii: 50% z energii wodnej, 30% z energii wiatrowej, pozostała część głównie z gazu. Belo Monte jest jednym z głównych punktów realizacji tego planu, jednak jej olbrzymi wpływ na środowisko oraz nieprzejrzystość poczynań rządowych wokół jej budowy budzą kontrowersje i protesty1) 2) 3). Czy reszta świata powinna się tym jednak przejmować? A nie powinna? Oczywiście, mogą pojawić się głosy, że Amazonia to odwieczny punkt zapalny w dyskusjach o środowisku, odkąd tylko powstały organizacje walczące o jego ochronę. Jednak, gdy przegląda się prasę światową, można natknąć się na wiele sygnałów z różnych części globu, alarmujących o zgubnych skutkach zaspokajania wiecznie nienasyconych ludzkich potrzeb. Jak choćby boom kopalniany w Australii, w stanie Queensland i związane z nim zwiększone wydobycie węgla i rud oraz budowa portów dla usprawnienia transportu surowca. Wszystko w samym sercu wybrzeża graniczącego z Wielką Rafą Koralową.4) Albo niekontrolowane wydobycie złota w północno-wschodniej części Syberii. Czy, już całkiem blisko, wyręb lasów bukowych w północnej Hesji w Niemczech, przed zaledwie dwoma laty uznanych przez UNESCO za najwartościowsze skupiska tego gatunku drzew w Europie, pod pozyskanie ekologicznego i przyjaznego środowisku źródła energii, jakim jest drewno5)... Zderzając się z tego typu informacjami, myślący zdroworozsądkowo człowiek zachodzi w głowę, gdzie tu jest logika, gdzie myślenie o przyszłości naszej, naszych dzieci, i jak daleko jeszcze popchnie nas nasz egoizm czy też chciwość? Gdzieś na peryferiach świadomości kołacze się jeszcze myśl, że to nie jest dzieło wszystkich ludzi, że to tylko odosobnione przypadki mieszanki egoizmu, władzy, pieniądza i zachłanności. Lecz głębsza lektura doniesień ze świata pozbawia nas tych złudzeń. W marcu niemiecka minister rolnictwa Ilse Aigner przedstawiła wyniki badań przeprowadzonych przez Uniwersytet Hohenheim w Stuttgarcie. Wynika z nich, iż w Niemczech wyrzuca się rocznie niemal 11 milionów ton jedzenia. Gdyby ktoś chciał sugerować, że to głównie handel i gastronomia generują takie marnotrawstwo, to wyniki tych samych badań przeczą temu w sposób druzgocący. Ponad 6,7 milionów ton jedzenia (60%) wyrzuca się rocznie w gospodarstwach domowych. Na statystycznego mieszkańca Niemiec przypada około 81,6 kg jedzenia wyrzuconego w ciągu roku 6). „Statystyczny” oznacza zarówno dwumiesięcznego noworodka jak i człowieka bezdomnego, zagorzałego wegetarianina jak i miłośnika mięs. Druga ważna rzecz: marnotrawstwo nie jest przypadłością jedynie krajów bogatych. W pierwszej piątce krajów Unii Europejskiej marnujących jedzenie, oprócz Niemiec, znajdują się: Francja, Anglia, Holandia i... Polska z dwoma milionami ton rocznie. Cóż to ma wspólnego z ochroną środowiska? Weźmy na przykład coś tak niewinnego, jak bogata w białko oraz nienasycone kwasy tłuszczowe soja. Około 85% plonów jej światowej uprawy przetwarzane jest na mączkę oraz olej roślinny. Stosowana w przemyśle mleczarskim i mięsnym, w produkcji napojów oraz w produkcji pasz. Uprawiana w Stanach Zjednoczonych, Azji i Ameryce Południowej. Ponad dwie trzecie plonów globalnej uprawy soi są w międzynarodowym obiegu handlowym. Głównymi odbiorcami są Chiny (37%), po nich Unia Europejska (28%). Wiodącym eksporterem są Stany Zjednoczone, jednak obecnie największy rozwój upraw tej rośliny przebiega w Brazylii, Argentynie, Paragwaju i Boliwii. W rzeczywistości większość soi importowanej przez kraje Unii pochodzi z Brazylii (60% w Holandii, 70% w Wielkiej Brytanii). Podobnie wygląda z importem mączki sojowej. To jedna strona medalu. A oto druga: od roku 1970 do roku 2009 wylesieniu uległo ponad 1 milion kilometrów kwadratowych lasów amazońskich, co stanowi ok. 16% ich całkowitej powierzchni. Olbrzymią część tej wartości stanowią obszary przeznaczone pod rozwój rolnictwa. Wśród nich dominującą rolę odgrywa uprawa soi. W samej Brazylii obszar przeznaczony pod uprawę soi osiąga obecnie rozmiar równy powierzchni Wielkiej Brytanii. Obejmuje on zarówno część regionu Amazonii jak i ekoregion Cerrado.7) 8) 9) Jak w zaklętym kręgu od naszych stołów i śmietników wróciliśmy ponownie do Amazonii. Za sprawą jednej tylko rośliny, zjadanej z apetytem zarówno przez zwierzęta jak i ludzi, tak mięsożernych jak i wegetarian. Gdy przywołamy teraz ponownie temat wyrzucania żywności, pytanie o skutki naszego bezmyślnego marnotrawstwa powinno zawisnąć w pełnej refleksji ciszy... W świecie, w którym nasza ludzka cywilizacja jest na obecnym etapie rozwoju, niemal każdy krok, jaki robimy, niemal każda nasza zachcianka, niemal każda nasza bezmyślność, odbija swe skutki w miejscach na globie, których być może nawet nigdy w życiu nie nawiedzimy. Nie ma już świata, w którym to, co dzieje się u sąsiada, to nie moja sprawa. W którym to, co naruszyłem w bliższym lub dalszym sąsiedztwie mego domu nie odbije się na mnie samym. W którym wyrzucone w lesie śmieci, wylane do jeziora czy rzeki ścieki, wyrzucone do śmietnika jedzenie nie wyrządzą nam samym szkody. Nas, ludzi, nieustannie przybywa. Chcemy żyć dłużej. Żyjemy dłużej. I rosną nasze potrzeby, choć powinniśmy się zastanowić, czy słusznie. Ale świat się nie zwiększa. Jest takim samym globem, jakim był przez miliony lat. I, co gorsza, robi się coraz bardziej ciasny. A my, głusi i ślepi, podcinamy jeszcze gałąź, na której siedzimy. Czy aż tak bardzo wierzymy, że balon ludzkiej ekonomii pompowany naszym bezrefleksyjnym konsumpcjonizmem, utrzyma nas w powietrzu, gdy gałąź wreszcie z trzaskiem pęknie? Młodzi biolodzy z Portugalii, zapewne na pocieszenie, opowiedzieli mi anegdotę. Rzecz działa się wokół jednej z amerykańskich rzek, z roku na rok coraz bardziej zanieczyszczanej przez obrosłe ją fabryki. W rzece mieszkał pewien gatunek aligatora. Tamtejsi biolodzy co roku występowali z raportami, petycjami i programami mającymi na celu ocalenie biedaka przed wyginięciem. Nic nie skutkowało. Jakiekolwiek zabiegi ochronne z ekonomicznego punktu widzenia były nieopłacalne. Aż pewnego razu naukowcy dokonali odkrycia. W wyniku zanieczyszczeń rzeki przyrodzenia samców aligatora zaczęły maleć. Jak to amerykańscy naukowcy, i to odkrycie opublikowali. I stał się cud. W ochronie męskiej godności symbolu regionu nagle sprawa ocalenia gatunku stała się priorytetową i wzięła górę nad ekonomią. Cóż. Może do sprawy ochrony środowiska przed nami samymi i dla naszego własnego dobra trzeba podejść po męsku: z jajami? 1) „The rights and the wrongs of Belo Monte”- „The Economist”, 4 maj 2013, http://www.economist.com/news/americas/21577073-having-spent-heavily-make-worlds-third-biggest-hydroelectric-project-greener-brazil 2) http://en.wikipedia.org/wiki/Belo_Monte_Dam 3) www.amazonwatch.org 4) „Tod durch tausend Schnitte” - „Der Spiegel” Nr 21/2013 5) „Natürliche Feinde” - „Der Spiegel” Nr 11/2013 6)http://ec.europa.eu/dgs/health_consumer/dgs_consultations/docs/ag/summary_ahac_05102012_3_susanne_braun_en.pdf 7) „Keeping the Amazon Forests standing: a matter of values.” Report commisioned by WWF Netherlands; Pita Verweij, Marieke Schouten, Pieter van Beukering, Jorge Triana, Kim van der Leeuw and Sebastiaan Hess; styczeń 2009r. 8) „Soya and the Cerrado: Brazil's forgotten jewel”; WWF report 2011, UK 9) „A 2020 vision for the global food system”; WWF summary 2013, UK