Decyzja, która zmieniła bieg historii. Czego nie wiemy o piekle Monte Cassino?
Biało-czerwona flaga nad ruinami Monte Cassino stała się symbolem jednego z największych triumfów w historii polskiego oręża. Mało kto jednak wie, że decyzja o udziale Polaków w tej rzezi zapadła w atmosferze buntu, a sami Niemcy wcale nie zostali stamtąd wyparci siłą. Jak naprawdę wyglądały kulisy najkrwawszej bitwy 2. Korpusu Polskiego i czy tej ogromnej ofiary można było uniknąć? Odkrywamy fakty, o których milczą szkolne podręczniki.
Spis treści: Lądowanie aliantów we Włoszech Historia 2 Korpusu Polskiego spod Monte Cassino, czyli dzieje Armii Andersa Dlaczego polskie wojsko walczyło w bitwie o Monte Cassino? Piekło Monte Cassino i polski triumf Bój pod Monte Cassino, czyli druga bitwa narodów Ilu ludzi zginęło w bitwie o Monte Cassino? Polskie symbole i legendy bitwy o Monte Cassino W 1944 roku losy II wojny światowej były już przesądzone, a nieuchronna klęska III Rzeszy zdawała się kwestią czasu. Choć niemiecka armia cofała się na większości frontów, a wizja rozliczenia wojennych zbrodni stawała się coraz bardziej realna, Berlin nie zamierzał kapitulować bez walki. Doskonałym tego dowodem były Włochy, gdzie wokół rygla obronnego Monte Cassino Niemcy utworzyli swoją najważniejszą linię oporu na południu Europy. To właśnie tam rozegrała się jedna z najkrwawszych batalii całego konfliktu. Kluczową rolę odegrali w niej żołnierze 2. Korpusu Polskiego. Podkomendni generała Władysława Andersa dokonali niemożliwego – przełamali elitarną obronę wroga i zatknęli biało-czerwoną flagę na gruzach benedyktyńskiego opactwa. Droga do tego triumfu była jednak niezwykle długa i okupiona dramatycznymi wyborami. Lądowanie aliantów we Włoszech Przełom na frontach II wojny światowej w Europie przyniosła bitwa pod Stalingradem. Od tego momentu Niemcy znaleźli się w defensywie, a alianci starali się ze wszystkich sił, by jak najszybciej doszło do pokonania wojsk Adolfa Hitlera. Jednym z elementów tego przyspieszenia miało być otwarcie przez Brytyjczyków i Amerykanów tak zwanego drugiego frontu w walce z państwami Osi. Chciano w ten sposób odciążyć walczący na wschodzie Związek Radziecki. Alianci nie byli gotowi na przyspieszenie planowanej inwazji na zachodzie Francji. Tak narodziła się idea „skoku” do południowej Italii z północnej Afryki, gdzie w 1943 roku poradzono sobie z wojskami państw Osi. Akcja rozpoczęła się od operacji Husky w lecie 1943 roku, czyli od zajęcia Sycylii. Najazd aliantów doprowadził do utraty władzy przez Benito Mussoliniego, kapitulacji Włoch i wyłączenie ich z wojny. Cały ciężar walki z Anglikami i Amerykanami przejęli Niemcy, teraz także już na terenie Italii. Naturalną kontynuacją sukcesów aliantów na Sycylii był marsz wojsk sojuszniczych na północ. Niemieccy naziści zamierzali bronić wejścia przeciwników w głąb kontynentu europejskiego przez Włochy za wszelką cenę. Główną linię obrony wytyczono w najwęższym i najdogodniejszym punkcie „włoskiego buta”, czyli w górskim obszarze Apeninów Środkowych, ok. 100 na południe od Rzymu. Broniącym się Niemcom udało się silnie ufortyfikować niedostępny dla ciężkiego sprzętu i czołgów rejon, naszpikować go polami minowymi i gęsto obsadzić stanowiskami ogniowymi. Nad wszystkim górował zbudowany w VI wieku zabytkowy klasztor benedyktynów. Dla alianckich dowódców było jasne, że przejście do Rzymu i dalej na północ będzie wymagało wielkich poświęceń. Historia 2 Korpusu Polskiego spod Monte Cassino, czyli dzieje Armii Andersa W składzie alianckiego ugrupowania, które odbijało Włochy z rąk hitlerowców znaleźli się Polacy z 2 Korpusu Polskiego. Jego historia ma swój prapoczątek jeszcze we wrześniu 1939 roku, kiedy to Sowieci wzięli w niewolę tysiące polskich żołnierzy biorących udział w kampanii wrześniowej. Większa grupa oficerów zginęła zaraz potem w wyniku zbrodni katyńskiej, jednak część z nich ocalała. Wśród nich znalazł się między innymi generał Władysław Anders. Rok 1941 przyniósł zmianę europejskiej konstelacji politycznej – Niemcy zaatakowali Związek Radziecki, co w rezultacie doprowadziło do ocieplenia stosunków polsko-radzieckich. Po układzie Sikorski-Majski zapadła decyzja o utworzeniu polskiej armii złożonej z niedawnych więźniów, jeńców, zesłańców i deportowanych obywateli Polski rozsianych po całym sowieckim imperium. Formowaniu polskiej armii towarzyszyły rozmaite tarcia i przepychanki na linii Sowieci-rząd RP na uchodźstwie. Polacy za wszelką cenę chcieli uniknąć rozczłonkowania i użycia polskich narodowych oddziałów w walce na froncie wschodnim. Ostatecznie udało się wyprowadzić z „czerwonego raju” blisko 90 tys. żołnierzy. Towarzyszyło im kilkanaście tysięcy cywili. Polskie ugrupowanie ostatecznie przeszło długą drogę z azjatyckiej części Rosji i azjatyckich republik ZSRR przez Iran, Irak, Palestynę aż do Włoch. Tam wzięło udział w wyzwalaniu Półwyspu Apenińskiego z rąk Niemców. Dlaczego polskie wojsko walczyło w bitwie o Monte Cassino? Decyzja o aktywnym udziale polskich wojsk w ramach operacji aliantów również stanowiła poważne polityczne wyzwanie. Polski rząd na uchodźstwie długo liczył na to, że odtworzone polskie wojsko bez większego szwanku wróci do kraju, by wyzwolić go w końcu z rąk Niemców. Tymczasem alianci zachodni byli bardziej skłonni wykorzystać gotowe jednostki do walki z nazistami jak najszybciej. Obok tych politycznych przepychanek trwała również publiczna debata o tzw. polskim wkładzie w walkę z hitleryzmem. Po ujawnieniu zbrodni katyńskiej zerwane zostały stosunki polsko-radzieckie. Również wiosną 1943 roku na konferencji w Teheranie alianci zachodni wraz z Sowietami zadecydowali już o powojennym losie Polski. Sowieci ochoczo kolportowali więc pogłoski o unikaniu walki przez 2 Korpus Polski, który dopiero co wyszedł z ZSRR. Na to wszystko nałożyła się sytuacja w Italii. Połączone siły amerykańskie i brytyjskie pod dowództwem gen. Harolda Alexandra od stycznia 1944 roku aż do maja 1944 „biły głową w mur”, szturmując bez powodzenia niemieckie umocnienia na wysokości Monte Cassino podczas trzech głównych ataków. Siły nazistowskie składały się w dużej mierze z wojsk powietrzno-desantowych Luftwaffe. Całością wojsk III Rzeszy w tym rejonie dowodził feldmarszałek sił powietrznych Albert Kesselring. W takich okolicznościach propozycję przystąpienia do szturmu dostał gen. Anders. Pomimo oporów Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, czyli gen. Kazimierza Sosnkowskiego, dowódca 2 Korpusu przyjął ofertę alianckiego dowództwa. Anders postanowił wyzyskać propagandowo przewidywany sukces pod Monte Cassino dla polskiej sprawy. Generał nie bez racji zakładał również, że wojsko polskie i tak prędzej czy później zostałyby wykorzystane w krwawej walce na terenie Italii. Piekło Monte Cassino i polski triumf Zanim do walki wkroczyli Polacy, alianci bezskutecznie wykrwawiali się w frontalnych atakach. Próba przełamania impasu i obejścia niemieckich pozycji od północy poprzez desant pod Anzio przyniosła nikłe skutki – Amerykanie i Brytyjczycy zostali zepchnięci przez wroga w stronę wybrzeża. W trzech kolejnych, tragicznych w skutkach szturmach potężne straty poniosły formacje z całego świata: Amerykanie, Marokańczycy z Francuskiego Korpusu Ekspedycyjnego, nowozelandzcy Maorysi oraz brytyjskie dywizje złożone z Hindusów i nepalskich Gurków. Desperacja dowództwa doprowadziła w lutym 1944 roku do kontrowersyjnej decyzji o doszczętnym zbombardowaniu zabytkowego klasztoru Benedyktynów. Paradoksalnie, jego gruzy stały się dla Niemców jeszcze łatwiejszą do obrony fortecą. Finałowe, czwarte natarcie należało już do 2. Korpusu Polskiego. Po dniach niezwykle zaciekłych i krwawych walk, rankiem 18 maja 1944 roku polski patrol wkroczył do opuszczonego przez główne siły wroga klasztoru. Niemieccy spadochroniarze, przerażeni wizją odwetu za zbrodnie wojenne, woleli poddawać się Brytyjczykom niż Polakom. Tego samego dnia nad ruinami zawisła biało-czerwona flaga, a wkrótce obok niej – na rozkaz generała Andersa – brytyjski Union Jack. W samo południe, pośród wciąż dymiących zgliszcz, plutonowy Emil Czech odegrał na trąbce Hejnał Mariacki, ogłaszając światu ten bolesny, ale legendarny triumf. Bój pod Monte Cassino, czyli druga bitwa narodów Bitwa o Monte Cassino przeszła do historii jako bitwa narodów XX wieku. Podobnie jak w bitwie pod Lipskiem z epoki napoleońskiej, także na włoskiej ziemi doszło do zetknięcia się ze sobą w walce wielu rozmaitych nacji. Po stronie niemieckiej walczyli nie tylko etniczni Niemcy, ale także i liczni Ślązacy. Wedle przekazów w czasie bliskiego kontaktu ogniowego z polskimi oddziałami dochodziło do dramatycznych wydarzeń. Ślązacy krzyczeli do szturmujących Polaków po polsku ze skalnych kryjówek. Błagali o litość rodaków i prosili, by do nich nie strzelać. W podobnych okolicznościach nieraz dochodziło w tym okresie do zmian frontu – niedawni żołnierze Hitlera polskiego pochodzenia zrzucali niemieckie mundury i kończyli szlak bojowy już w barwach Polskich Sił Zbrojnych. Spośród połączonych sił alianckich złożonych z wielu narodów szczególną walecznością wyróżnili się nepalscy Gurkowie i oddziały Marokańczyków. Ci pierwsi lubowali się jednak także w bestialskim traktowaniu niemieckich jeńców (obcinali im głowy). Drudzy „wsławili” się masowymi gwałtami na miejscowej włoskiej ludności. Ilu ludzi zginęło w bitwie o Monte Cassino? W bitwie poległo ostatecznie 923 polskich żołnierzy, prawie 3 tys. zostało rannych, a kilkuset zostało uznanych za zaginionych. Liczby te są zgodne z oficjalnymi zestawieniami i inskrypcjami na Polskim Cmentarzu Wojennym na Monte Cassino – jednej z ważniejszych polskich nekropolii na świecie. Jeszcze większe straty poniosły jednak inne nacje walczące w tej strasznej bitwie. Jako przykład można przywołać oddziały nowozelandzkie, których straty sięgnęły 3 tys. zabitych. Jednostki te zostały tak mocno zdziesiątkowane podczas walk, że w ich wyniku nie zdecydowano się nawet na ich odtwarzanie. Bitwa została uznana za najkrwawsze starcie na zachodnim froncie. Obok 20 tys. poległych i rannych Niemców, łącznie zginęło ponad 50 tys. żołnierzy sprzymierzonych sił, co stanowi ok. 3 razy większe straty niż podczas operacji Market Garden (m.in. bitwa pod Arnhem w Holandii również z udziałem Polaków) czy podczas lądowania w Normandii. W opinii historyków tak wielka danina krwi nie przełożyła się odpowiednio na wymierne efekty. Na skutek złego dowodzenia alianci stracili mnóstwo sił, a po przebrnięciu najcięższych umocnień nie zdecydowali się na okrążenie sił niemieckich, tylko natychmiastowy marsz na Rzym. To pozwoliło Niemcom na wycofanie ocalałych oddziałów i zorganizowanie kolejnych linii obrony. Polityczną odpowiedzialność za taki bieg wydarzeń ponosi m.in. amerykański dowódca generał Mark Clark. Niezależnie od tych rezultatów, w polskiej tradycji bitwa pod Monte Cassino zapisała się złotymi zgłoskami. Pomimo braku politycznych korzyści dla Polski, do dziś stanowi przykład bohaterskiej walki przeciwko hitleryzmowi na włoskiej ziemi, zgodnie z ideą bicia się „o naszą i waszą wolność”. Polskie symbole i legendy bitwy o Monte Cassino Pamiątką po bitwie jest przede wszystkim pieśń „Czerwone maki na Monte Cassino”. Utwór skomponowali członkowie 2 Korpusu. Pieśń opiewała ofiarę Polaków na włoskiej ziemi. Jednak już w krótkim czasie stała się także swoistym niepodległościowym hymnem, zwłaszcza w okresie najciemniejszego stalinizmu w Polsce. Po latach polskim symbolem tej krwawej bitwy stał się dla Polaków również niedźwiedź Wojtek. Zwierzę przeszło wraz z polskimi żołnierzami cały szlak bojowy z Iranu aż do północnych Włoch. Niedźwiadek był dobrym duchem oddziału, jego żywą maskotką, a przy okazji miał nawet pomagać w noszeniu nabojów. Za to wszystko Wojtek dostał oficjalnie stopień kaprala, odbierał żołd i stosowny przydział na papierosy. Legendę bitwy wraz z jej symbolami zbudowała także trzytomowa powieść Melchiora Wańkowicza „Bitwa o Monte Cassino”. Słynny pisarz i dziennikarz działał wówczas w ramach 2 Korpusu jako korespondent wojenny. Z aparatem zawieszonym na szyi był świadkiem dramatycznych, ale chwalebnych czynów polskich żołnierzy, które opisał na kartach swojej książki. Książki, której treść przez wiele lat była poddawana w komunistycznej Polsce ostrej cenzurze. Źródło: Parker M., „Monte Cassino: Opowieść o najbardziej zaciętej bitwie II wojny światowej”, 2005 Nasz ekspert Hubert Rój Współpracownik redakcji National Geographic. Pasjonuje się historią XX wieku, a także gotowaniem. Nadmiar czasu wolnego najchętniej przeznacza na rzecz najważniejszą ze wszystkich rzeczy nieważnych, czyli futbol.
Życie straciło tu ponad 1,1 mln osób. Auschwitz-Birkenau to symbol piekła na ziemi
Auschwitz-Birkenau to symbol jednego z najczarniejszych rozdziałów w historii ludzkości. To tutaj niemieccy naziści z nieznaną wcześniej światu pedantycznością mordowali swoje ofiary w imię zbrodniczej ideologii. Ich ciała palono w piecach, by zatrzeć ślady ludobójstwa.
W tym artykule: Początki obozu Auschwitz-Birkenau. Od więzienia do fabryki śmierci Holokaust na terenie obozu Auschwitz-Birkenau Ilu ludzi zginęło w Auschwitz? Nieludzkie warunki życia i umierania w Auschwitz Próby ucieczki z Auschwitz-Birkenau Marsze śmierci, czyli tragiczny koniec tragicznej historii obozów zagłady Auschwitz jako symbol Najpierw był tu obóz koncentracyjny, w którym zamykano więźniów politycznych. Później stał się obozem zagłady, gdzie zamordowano ponad 1 mln ludzi. Taką drogę przeszedł obóz Auschwitz, gdzie Niemcy postanowili urządzić centrum ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej, czyli Holokaustu. Początki obozu Auschwitz-Birkenau. Od więzienia do fabryki śmierci Początki funkcjonowania niemieckiego obozu koncentracyjnego na terenie Oświęcimia nie zwiastowały tak tragicznego dalszego ciągu wydarzeń. Obóz założony został z inicjatywy szefa SS Heinricha Himmlera w 1940 roku, a więc jeszcze przed niemiecką inwazją na Związek Radziecki. A przede wszystkim jeszcze przed niemiecką decyzją o pełnej eksterminacji Żydów w styczniu 1942 r. Bezpośrednią przyczyną powstania Konzentrationslager Auschwitz było przede wszystkim rozładowanie coraz bardziej przepełnionych więzień, aresztów i obozów przede wszystkim na terenach sterroryzowanej, okupowanej Polski. W tych właśnie więzieniach tłoczyli się pierwsi więźniowie polityczni z wykluwającego się ruchu oporu, osoby próbujące przedostać się przez zieloną granicę do Francji, do odbudowywanego wojska polskiego, a także duchowni i inteligencja. Archeolodzy odkryli tunel na terenie dawnego obozu zagłady Grupa archeologów kierowana przez Wojciecha Mazurka z Chełma oraz Yorama Haimiego z Izraela trafiła na ślady podziemnego tunelu, wykopanego prawdopodobnie przez więźniów z Sonderkommando Dalsza rozbudowa obozu i budowa szeregu podobozów zbiegła się w czasie z „przyspieszeniem” diabolicznej niemieckiej maszyny wojennej. Wówczas doszło do stworzenia całego kompleksu obozowego na czele z obozem macierzystym obozem (Stammlager) Auschwitz. Obok niego funkcjonowały obozy KL Birkenau (pol. Brzezinka, dokładnie KL Auschwitz II) i KL Monowitz (Monowice, niemiecka nazwa obozu – KL Auschwitz III). W trzecim z tych miejsc funkcjonował wielki obóz pracy przymusowej zakładów chemicznych Buna-Werke. Poza trzema głównymi obozami składającymi się na KL Auschwitz, wokół obozu głównego do zimy 1945 roku zbudowany został kompleks ponad 40 różnych podobozów. W tych miejscach więźniowie pracowali niewolniczo na rzecz nie tylko obozowej gospodarki, ale także i dla całego systemu gospodarczego III Rzeszy. Na czele z jego wielkimi koncernami, takimi jak choćby IG Farben. Po inwazji Wermachtu na ZSRR w czerwcu 1941 roku, w obozie przygotowano miejsce dla dużej grupy jeńców z Armii Czerwonej. Równocześnie z niemieckim atakiem na sowieckie imperium naziści rozpoczęli także aktywną fazę Holokaustu, czyli zagłady Żydów. Holokaust na terenie obozu Auschwitz-Birkenau „Akcja likwidacyjna” polegała na przewożeniu żydowskiej ludności skupionej dotąd w gettach do obozów zagłady. Wśród nich znalazł się również obóz Auschwitz-Birkenau. A dokładnie KL Brzezinka, gdzie znajdowały się komory gazowe i piece krematoryjne. Dzięki dogodnemu położeniu geograficznemu, gęstej linii kolejowej, bliskości terytoriów z dużym odsetkiem ludności żydowskiej, to właśnie wspomniana Brzezinka wraz z obozami stała się centrum niemieckiej machiny śmierci. Poza licznymi Żydami z południowej Polski, to tutaj zsyłano na śmierć także Żydów z terenów innych europejskich krajów będących pod kontrolą III Rzeszy. Najwięcej Żydów odbyło tragiczną podróż w jedną stronę do Auschwitz-Birkenau z Węgier, a także z centralnej Polski. Żydzi byli transportowani do Brzezinki w różnych warunkach. Polscy Żydzi byli najczęściej skazani na mordercze warunki przepełnionych wagonów bydlęcych. Żydzi z Zachodu i z Węgier często bywali przewożeni do obozu zagłady w wagonach pasażerskich, do końca nie zdając sobie sprawy z faktycznego celu podróży. Niemcy zapowiadali im wysiedlenie na bliżej nieokreślone tereny wschodnie. Oprawcy zachęcali swoje ofiary do zabierania ze sobą bagaży i prowiantu. Wszystkie te rzeczy na czele z kosztownościami szybko odbierano Żydom po przyjeździe na teren obozu. Jeszcze szybciej dochodziło do natychmiastowej selekcji na tzw. rampie, gdzie kończyły swoją drogę wagony z więźniami. Dzieci, starcy, osoby chore nie podlegały obozowej ewidencji. Od razu były przeznaczane do eksterminacji w komorach gazowych, gdzie ginęli na skutek zatrucia gazem o nazwie Cyklon B. Miejsce kaźni na pozór przypominało łaźnie. Mordowani nierzadko do końca nie spodziewali się tego, jak straszny los zgotują im SS-mani. Śmierć w komorach gazowych była szczególnie okrutna. Gaz zabijał ofiary powoli. Wyjątkowo długo konali ci, którzy znaleźli się daleko od otworów, którymi kaci wrzucali puszki z trucizną. A także ci, którzy znajdowali się we względnie dobrej formie fizycznej. Zaduszeni ludzie początkowo byli zakopywani przez tzw. Sonderkommanda, złożone z innych uwięzionych Żydów w ziemi. Niemcy dość szybko podjęli decyzję o paleniu zwłok dla zatarcia śladu zbrodni w specjalnie stworzonych, wielkich piecach krematoryjnych. Ilu ludzi zginęło w Auschwitz? Ze względu na akcję niszczenia przez SS-manów dokumentacji, śladów zbrodni i akcji palenia zwłok, trudno o pełne i precyzyjne określenie liczby osób, które zginęły na terenie oświęcimskiego obozu. Ostrożne szacunki historyczne mówią o co najmniej 1,1 mln ofiar Auschwitz-Birkenau. Wśród nich w komorach gazowych zabito ok. 1 mln Żydów (głównie z Węgier i Polski). Oprócz tego zginęło ok. 75 tys. etnicznych Polaków, 21 tys. Cyganów, 15 tys. jeńców radzieckich i ok. 15 tys. ludzi różnych innych narodowości. Mimo że w obozie zginęło łącznie tak wielu ludzi, jego liczebność nigdy nie przekroczyła kilkudziesięciu tysięcy więźniów. Łącznie przez 5 lat funkcjonowania obozu zagłady zarejestrowano i dłużej przetrzymywano w obozie łącznie ok. 400 tys. ludzi. Więźniowie ci otrzymywali numer obozowy zastępujący nazwisko, a także charakterystyczny dla Auschwitz naramienny tatuaż właśnie z ewidencyjnymi numerem. Szacuje się, że piekło Oświęcimia przeżyła ok. połowa osadzonych w nim Polaków i znacznie mniejszy odsetek więźniów narodowości żydowskiej. Nieludzkie warunki życia i umierania w Auschwitz Część mężczyzn i kobiet narodowości żydowskiej zdolnych do pracy Niemcy zaczęli wykorzystywać do swoich celów. Szansa na ich przeżycie wzrastała, choć w nieznaczny sposób. Spośród transportowanych do Auschwitz Żydów selekcjonowano także do barbarzyńskich eksperymentów pseudomedycznych. Niemieccy lekarze spod znaku SS pastwili się nad swoimi ofiarami, testując nowe lekarstwa, trucizny, gazy bojowe. Przeprowadzali przeczące człowieczeństwu zabiegi i różnorakie operacje, rzekomo dla potrzeb naukowych. Obiekty UNESCO w Polsce. 17 miejsc, które docenił świat Ile jest i jakie są obiekty UNESCO w Polsce? Do tej pory na Listę Światowego Dziedzictwa wpisanych zostało ponad 1000 zabytków z całego globu. Na terenie naszego kraju znajduje się ich 17. P... Poza mordowaniem w komorach gazowych, Żydzi byli, podobnie jak Polacy i inni więźniowie, eksterminowani także poprzez morderczą pracę, bestialskie traktowanie, tortury, bicie i głodowe racje żywnościowe. Przydział jedzenia w obozie Auschwitz miał wg Niemców wystarczać na ok. 3-miesięczne przeżycie. Warunkiem uniknięcia śmierci głodowej były więc niezwykle trudne próby zapewnienia sobie dodatkowego pożywienia, np. z resztek i z kradzieży w czasie pracy. Równie ciężkie warunki Niemcy narzucili swoim ofiarom także jeśli chodzi o inne podstawowe warunki bytowe. Każdy więzień dostawał na cały rok wyłącznie cienki pasiak i bieliznę. Zdecydowana większość więźniów spała przez cały rok w zimnych, brudnych barakach na drewnianych pryczach w ogromnym ścisku. Populację obozu atakowały plagi insektów i przede wszystkim rozmaite choroby, na czele z tyfusem. Próby ucieczki z Auschwitz-Birkenau Fatalny los więźniów pchał ich często do próby stawienia jakiegokolwiek oporu wobec obozowej załogi SS. Pomimo panującego terroru, donosicielstwa i wszelkim przeciwnościom, za drutami zdołano utworzyć nawet pewne organizacje podziemne i samopomocowe. Więźniowie opracowali różnego rodzaju plany obozu nie tylko na użytek ewentualnego zbrojnego buntu, ale także na potrzeby informacyjne i wywiadowcze. W ten sposób udało się przekazać prawdę o niemieckich zbrodniach Auschwitz na zewnątrz. W akcji szczególnie odznaczył się Witold Pilecki, który w tym celu odbył udaną ucieczkę z obozu. Próby ucieczek, zwłaszcza w początkowej fazie funkcjonowania obozu, tępiono drakońskimi karami. Niemcy stosowali odpowiedzialność zbiorową nie tylko na współwięźniach, ale także na członkach rodzin osadzonych. Tym niemniej dochodziło do prób wydostania się na wolność. Najsłynniejszą, skuteczną ucieczkę podjęła grupa więźniów przebrana w SS-mańskie mundury z Kazimierzem Piechowskim na czele. Uzbrojeni śmiałkowie dzięki fortelowi zdołali wyjechać przez bramę obozu skradzionym samochodem osobowym. Marsze śmierci, czyli tragiczny koniec tragicznej historii obozów zagłady Ostatnim akordem w strasznej historii obozu Auschwitz-Birkenau były tzw. marsze śmierci. W obliczu zbliżania się frontu na przełomie lat 1944–1945, Niemcy zdecydowali się na ewakuację obozów zagłady. Zdecydowali się na pędzenie pieszo głodnych, skąpo ubranych, wyselekcjonowanych jako wciąż zdolnych do pracy więźniów w głąb swojego terytorium. W potwornych warunkach zginęły w takich okolicznościach tysiące ludzi. SS-mani pozostawili na miejscu ok. 9 tysięcy ludzi. To właśnie nich zastali w obozie żołnierze radzieccy, którzy 27 stycznia dotarli do bram obozu. Ostatecznie wyzwolili oni więźniów największego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego. Wielu zbrodniarzom z Auschwitz udało się uciec. Wśród nich był m.in. niesławny „anioł śmierci”, dr Josef Mengele, który do końca życia mieszkał w Brazylii. Na sporą część niemieckich katów spod znaku SS spadła jednak zasłużona kara. W procesie w Warszawie został skazany na śmierć przez powieszenie między innymi komendant obozu, Rudolf Höss. Wyrok wykonano na terenie obozu, a szubienicę pozostawiono dla pamięci potomnych. Polski mikrobiolog prowadził własną wojnę z hitlerowcami. Otruł ponad 150 nazistów Wybitny polski mikrobiolog Franciszek Witaszek miał otruć podczas wojny nawet 150 hitlerowców wytypowanych przez polskie podziemie. Wykorzystywał do tego chorobotwórcze bakterie tyfusu. Sprawiedliwej kary nie uniknęli także inni liczni członkowie załogi SS, wartownicy, lekarze. A także najbardziej okrutni więźniowie funkcyjni, czyli kapo, wysługujący się swoim panom w czasie trwania oświęcimskiego piekła na ziemi. Poza warszawskim procesem, wyroki w sprawie Auschwitz zapadały także w powojennych Niemczech Zachodnich, gdzie odbyły się w latach 60. trzy procesy. Auschwitz jako symbol Auschwitz, przerażająca do dziś swoim brzmieniem nazwa-symbol, stała się niejako synonimem całego zła eksterminacji i ludobójstwa Niemców wobec niewinnych ludzi z podbitych przez siebie terytoriów. Pomimo tego, że na terenie obozu śmierci ginęli przede wszystkim Żydzi, Auschwitz przenikło do świadomości Polaków jako miejsce szeroko pojętej narodowej martyrologii okresu II wojny światowej. Cierpienie i ofiary wielkiego obozu położonego w Oświęcimiu i okolicach przeniosły się niejako na całość krzywd, które okupanci spod znaku swastyki wyrządzili obywatelom Rzeczpospolitej wszystkich narodowości. Oświęcimski obóz zapisał się najmocniej jednak w historii Żydów jako centrum zagłady narodu żydowskiego, czyli Szoah. Na 6 milionów żydowskich ofiar niemieckiego nazizmu ponad 1 milion osób poniosło śmierć właśnie w KL Auschwitz, głównie w komorach gazowych Brzezinki. Źródła: F. Piper, Ilu ludzi zginęło w KL Auschwitz. Liczba ofiar w świetle źródeł i badań 1945-1990, Oświęcim, 1992 K. Smoleń, T. Świebocka, Auschwitz - zbrodnia przeciw ludzkości, Oświęcim, 1990
W bitwie o Stalingrad zginęło 2 mln ludzi. Krwawa batalia odmieniła losy II wojny światowej
W niecałe pół roku walk o Stalingrad śmierć poniosło nawet 1,1 mln żołnierzy i cywili radzieckich i prawie drugie tyle Niemców i ich sojuszników. Dlaczego największa bitwa frontu wschodniego II wojny światowej miała miejsce nie pod stołeczną Moskwą czy Lenigradem, a w mieście na południu Rosji, nad Wołgą? Co sprawiło, że odmieniła losy całej kampanii?
W tym artykule: Plan Barbarossa i atak III Rzeszy na Związek Radziecki Impas na froncie wschodnim w 1942 roku Niemiecki atak na Kaukaz i Stalingrad Sowieci przejmują inicjatywę pod Stalingradem Bitwa stalingradzka, czyli „wojna szczurów” Wynik bitwy o Stalingrad Straty obu stron w bitwie stalingradzkiej Dlaczego bitwa o Stalingrad zaważyła na losach II wojny światowej? 22 czerwca 1941 roku niemiecka nawała ruszyła na ZSRR. W ten sposób Adolf Hitler zerwał niedawną współpracę z Józefem Stalinem. W przededniu jej wybuchu Niemcy wciąż nie mogli rzucić na kolana Wielkiej Brytanii. Rozstrzygnięcia w wojnie zaczęli więc szukać poprzez wyeliminowanie z niej Związku Radzieckiego. Najazd Wermachtu na Związek Radziecki był atakiem wyprzedzającym, który zaskoczył zbrojącą się po zęby w celach ofensywnych Armię Czerwoną. Plan Barbarossa i atak III Rzeszy na Związek Radziecki Pomimo licznych doniesień wywiadu i potężnej koncentracji niemieckich oddziałów, Stalin nie wierzył w tak nagłą i szybką decyzję Hitlera o ataku. Efektem tego mógł być tylko jeden. Radziecka obrona na zachodnich rubieżach ZSRR zawaliła się w pierwszych tygodniach wojny niczym domek z kart. Niemcy i ich sojusznicy osiągali szybkie sukcesy na trzech głównych kierunkach natarcia. Pierwszym z nich był kierunek północny, na państwa bałtyckie i Leningrad (dawniej Petersburg). Środkowa oś natarcia przebiegała na linii Mińsk-Moskwa. Południowe ugrupowanie wojsk niemieckich miało podążać z kolei w kierunku Lwowa, Kijowa, a dalej w stronę Kaukazu. Impas na froncie wschodnim w 1942 roku Siły obu armii były wyrównane. Wermacht nie dysponował przewagą, konieczną dla atakującego, by łatwo rzucić na kolana swojego przeciwnika. Niemcom sprzyjał za to element zaskoczenia, który przestał działać wraz z krzepnącą obroną radziecką i nadejściem jesiennych słot 1941 roku. Rozpaczliwie broniącym się sowietom udało się uratować Moskwę także dzięki szybkiemu nadejściu zimy. Plan Barbarossa zawiódł i Niemcom nie udało się pokonać Rosji w ramach jednej kampanii. Kampania wrześniowa – mało znane fakty. Skąd wziął się mit o kawalerii szarżującej na czołgi? Kampania wrześniowa, zwana też wojną obronną 1939 roku, mimo dotkliwej polskiej porażki nie przebiegła dokładnie według planu Niemiec. Ile tak naprawdę krajów zaatakowało wówczas Polsk.. W 1942 roku front ustabilizował się, a niemiecka generalicja zaczęła szukać możliwości wyjścia z narastającego impasu. Miało być nim przede wszystkim dojście do roponośnych pól na Kaukazie, a także uniemożliwienie Sowietom prowadzenia żeglugi na Wołdze i transportu zaopatrzenia w ramach Lend-Lease od zachodnich aliantów. Rezultatem tych wszystkich zamierzeń miało być gospodarcze wyniszczenie ZSRR i przechylenie szali zwycięstwa na stronę III Rzeszy. Niemiecki atak na Kaukaz i Stalingrad W ramach operacji Fall Blau (Plan Niebieski) Niemcy planowali także wykonać pomocnicze uderzenie na Stalingrad. Było to wówczas duże przemysłowe miasto w dolnym biegu Wołgi, która wraz z górami Ural oddzielała europejskie i azjatyckie tereny dawnej i obecnej Rosji. Bitwa o Stalingrad dodatkowo nabrała jeszcze wymiaru propagandowego. Dla Hitlera zajęcie wielkiego miasta imienia jego wielkiego wroga stało się obsesją, która w końcu przesłoniła mu właściwe militarne cele. Niemiecki dyktator życzył sobie od swoich żołnierzy nie tylko blokady Stalingradu i unieszkodliwienia jego przemysłu, ale także pełnego zajęcia miasta. Pomóc w tym mieli Niemcom ich sojusznicy z całej Europy. Najliczniejsze z nich były siły rumuńskie, węgierskie i włoskie. Wehrmacht zgodnie z założeniami swojego planu zdołał głęboko wedrzeć się w sowieckie linie na południu ZSRR. Oddział niemieckich strzelców zawiesił nawet swoją flagę na najwyższym kaukaskim szczycie, czyli na Elbrusie. Niemcy zbliżali się do radzieckich pól naftowych w Baku, w Azerbejdżanie. Na jesieni 1942 roku Niemcy zdołali także otoczyć częściowo Stalingrad. Po ciężkich walkach nazistowska armia zajęła centrum tego miasta nad Wołgą. Sowieci przejmują inicjatywę pod Stalingradem Krwawy wysiłek Wehrmachtu poszedł jednak na marne. Rosjanie, Ukraińcy i przedstawiciele innych narodów ZSRR stawiali Niemcom zadziwiająco twardy opór. Przyczynił się do tego między innymi słynny rozkaz Józefa Stalina z lata 1942 roku: „Ani kroku wstecz!”. Już w listopadzie 1942 Sowieci rozpoczęli kontrnatarcie. Dzięki wielkiemu wysiłkowi Armii Czerwonej i nieewakuowanych mieszkańców Stalingradu, 6. Armia pod dowództwem gen. Friedricha Paulusa znalazła się w otoczeniu. Została zupełnie odcięta od pozostałych wojsk niemieckich. W wielkim kotle znalazło się blisko 300 tys. żołnierzy. Hitler kategorycznie odmówił von Paulusowi możliwości przebijania się przez pierścień okrążenia na własne tyły. 6 Armia miała czekać na nadejście odsieczy z zewnątrz i wykrwawiać przeciwnika. Zaopatrzenie dla okrążonych starano się początkowo dostarczać drogą lotniczą. Jednak w żaden sposób nie mogło ono w pełni zaspokoić potrzeb niemieckiego ugrupowania. Bitwa stalingradzka, czyli „wojna szczurów” Wzięci w kleszcze żołnierze Wehrmachtu walczyli do końca zgodnie z rozkazem Hitlera pomimo swojego dramatycznego położenia. Jednak Sowietom już drugi raz z rzędu w trakcie tej wojny sprzyjał „generał mróz”. Zarówno w trakcie boju pod Moskwą w 1941 roku, jak i rok później w czasie bitwy stalingradzkiej niemieccy żołnierze musieli walczyć w ekstremalnych dla siebie warunkach pogodowych. Temperatura sięgała minus 30 stopni Celsjusza. Oprócz zimna, pozostający w kleszczach Niemcy coraz szybciej zaczęli odczuwać braki w zaopatrzeniu. Żołnierzom Wehrmacht coraz bardziej zaczęła zaglądać w oczy klęska głodu. W Stalingradzie brutalnie walczono o każdą ulicę i niemalże każdy budynek. Żołnierze obu stron strzelali do siebie na minimalnie krótkim dystansie. Nierzadko walczyli także wręcz, używając do tego nie tylko kolb karabinów i bagnetów, ale także i saperek. Na porządku dziennym był bezpośredni kontakt między wrogimi stronami. Do tego dochodziła niezwykle duża intensywność starć ze względu na nagromadzenie olbrzymich mas wojsk na niewielkim terenie. Z tych właśnie powodów walczący w murach Stalingradu Niemcy nazwali tę bitwę „wojną szczurów”. Wynik bitwy o Stalingrad Sowieci coraz skuteczniej zacieśniali pierścień okrążenia wokół armii Paulusa, na końcu dzieląc to ugrupowanie na dwie części. Żołnierze Stalina zaatakowali także ugrupowanie niemieckie nad Donem, starające się iść Paulusowi z odsieczą. To wszystko razem doprowadziło do ostatecznego zwycięstwa ZSRR w bitwie stalingradzkiej. Pogoda odgrywała kluczową rolę podczas II wojny światowej. Dane meteorologiczne były bezcenne Konflikt dotarł nawet pod koło podbiegunowe. W walkach uczestniczyły nie tylko okręty i samoloty, lecz także naukowcy i Grenlandczycy na psich zaprzęgach. Nie chodziło o zdobycze terytorialn... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/pogoda-odgrywala-kluczowa-role-podczas-walk-jak-dane-atmosferyczne-wplywaly-na-uklad-sil-na-froncie-17d8d48.jpg" width="938" height="624" alt="Pogoda odgrywała kluczową rolę podczas walk. Jak dane atmosferyczne wpływały na układ sił na froncie?" title="Pogoda odgrywała kluczową rolę podczas walk. Jak dane atmosferyczne wpływały na układ sił na froncie?" /> 31 stycznia 1942 czerwonoarmiści wdarli się do sztabu nazistowskiego dowódcy. Dopiero co awansowany na feldmarszałka Paulus rozczarował Hitlera. Führer liczył, że dowódca popełni samobójstwo i nie da wziąć się żywcem Sowietom. Niemiecki dowódca skapitulował, a także poszedł w niewoli na współpracę ze swoimi niedawnymi wrogami. Niemiecki generał jeszcze w trakcie wojny agitował przez radio przeciwko Führerowi. Po zakończeniu działań wojennych i po powrocie z ZSRR dostał od władz NRD przydział na willę, luksusowy samochód, a nawet pozwolenie na noszenie osobistej broni. Straty obu stron w bitwie stalingradzkiej Resztki niemieckiej 6 Armii wobec braku alternatywy poszły do radzieckiej niewoli podobnie jak ich dowódca. Do łagrów trafiło około 100 tys. Niemców. Jednak tylko 6 tys. z nich przeżyło Gułag i po 1953 roku wróciło do Niemiec. III Rzesza i jej sojusznicy w całej operacji stalingradzkiej stracili łącznie ok. 850 tys. żołnierzy. Sowieci musieli liczyć się ze śmiercią ponad 1,1 mln wojskowych i cywilów. Krwawa łaźnia nad Wołgą okazała się punktem zwrotnym w całej II wojnie światowej. Stało się tak nawet pomimo tego, że jej militarne znaczenie początkowo nie było aż tak duże. Dlaczego bitwa o Stalingrad zaważyła na losach II wojny światowej? Po niezwykle poważnym i nieodwracalnym uszczupleniu sił na skutek likwidacji kotła stalingradzkiego, Niemcy musieli uzupełniać braki na froncie wschodnim przez ściąganie oddziałów z zachodu. To szybko przekuło się na sukcesy aliantów. Zaraz po Stalingradzie kruszyć zaczął się też system niemieckich sojuszy. Z „objęć Hitlera” dość szybko wyszli zarówno Włosi, jak i Rumuni. W końcu zmienili nawet front i pod koniec wojny zaczęli walczyć z niedawnymi niemieckimi sojusznikami. Od zwycięstwa w bitwie stalingradzkiej inicjatywę w walce przejęli alianci. Hitlera stać było już tylko na nieskuteczne zrywy, jak wydana sowietom bitwa pod Kurskiem jeszcze latem 1943 roku czy ostatnia rozpaczliwa ofensywa w Ardenach na Zachodzie, na przełomie lat 1944–1945. Źródło: A. Beevor, Stalingrad, 2010 Nasz ekspert Hubert Rój Współpracownik redakcji National Geographic. Pasjonuje się historią XX wieku, a także gotowaniem. Nadmiar czasu wolnego najchętniej przeznacza na rzecz najważniejszą ze wszystkich rzeczy nieważnych, czyli futbol.
Katyń to miejsce wyjątkowo bestialskiej zbrodni. Przez 50 lat w Polsce nie wolno było o niej mówić
Jak to się stało, że aż tylu oficerów Wojska Polskiego znalazło się w 1939 roku w rękach Sowietów? Dlaczego Katyń stał się miejscem zbrodni? Dlaczego Polacy nie byli w stanie stawić jakiegokolwiek oporu? I dlaczego prawda o zbrodni katyńskiej wyszła na światło dzienne dopiero po blisko 50 latach?
W tym artykule: Odwrót polskiego wojska na wschód i na przedmoście rumuńskie Sowieci internują polskich żołnierzy i oficerów Losy Polaków ewakuujących się na wschód w 1939 roku Tragiczny los polskich oficerów w rękach Stalina Polacy – pierwszy naród ukarany przez Stalina Katyń: przebieg zbrodni Odpowiedzialność za zbrodnię katyńską Zmowa milczenia mocarstw w sprawie mordu na polskich oficerach Amerykańskie śledztwo w sprawie Katynia Rosjanie przyznają się do winy za zbrodnię katyńską „Piąta rano. Od świtu dzień rozpoczął się szczególnie. Wyjazd karetką więzienną w celkach (straszne!). Przywieziono gdzieś do lasu; coś w rodzaju letniska. Tu szczegółowa rewizja. Zabrano zegarek, na którym była godzina 6.30 (8.30). Pytano mnie o obrączkę, którą (...). Zabrano ruble, pas główny, scyzoryk” – w tym miejscu urywa się pamiętnik jednej z ofiar zbrodni katyńskiej, mjr Adama Solskiego, datowany na 9 kwietnia 1940. Zaraz po napisaniu tych słów polski oficer został zastrzelony przez NKWD. Mjr Solski podzielił los przynajmniej 21 768 oficerów armii czynnej, jak i rezerwy, wielu przedstawicieli polskich elit, inteligencji i wyższego duchowieństwa. Wszyscy oni zginęli w lasach Katynia i w ciemnych kazamatach więzień NKWD w Charkowie i w Twerze. Co doprowadziło ich do tego tragicznego finału? Odwrót polskiego wojska na wschód i na przedmoście rumuńskie Niemiecki Blitzkrieg we wrześniu 1939 roku spowodował, że jednym z głównych założeń polskich oddziałów był generalny odwrót we wschodnim kierunku. Na Kresy zmierzały nie tylko zwarte ugrupowania Wojska Polskiego, ale też całe chmary dopiero co zmobilizowanych żołnierzy, a także oficerów rezerwy oczekujących na przydział do formujących się jednostek. Sytuacja polityczna II Rzeczpospolitej w tym czasie szybko uległa fatalnemu załamaniu. 17 września 1939 roku polską wschodnią granicę przekroczyła Armia Czerwona. Sowieci zrealizowali w ten sposób postanowienia płynące z paktu Ribbentrop-Mołotow. Razem z III Rzeszą dokonali IV rozbioru Polski. Atak Niemiec na Polskę, czyli wrześniowa apokalipsa. Wtedy wszystko sprzysięgło się przeciwko nam Atak Niemiec na Polskę we wrześniu 1939 roku to jeden z najczarniejszych rozdziałów w polskiej historii. Trwająca nieco ponad miesiąc walka doprowadziła do upadku polskiej państwowości i d... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/atak-niemiec-na-polske-czyli-wrzesniowa-apokalipsa-wtedy-wszystko-sprzysieglo-sie-przeciwko-nam-fot-pictorial-parade-getty-images-0051809.jpg" width="938" height="504" alt="Atak Niemiec na Polskę, czyli wrześniowa apokalipsa. Wtedy wszystko sprzysięgło się przeciwko nam (fot. Pictorial Parade/Getty Images)" title="Atak Niemiec na Polskę, czyli wrześniowa apokalipsa. Wtedy wszystko sprzysięgło się przeciwko nam (fot. Pictorial Parade/Getty Images)" /> W obliczu tej dziejowej tragedii jedynym wyjściem dla ratowania siły żywej polskiego wojska było wycofywanie się na tak zwane przedmoście rumuńskie. Zgodnie z ustaleniami z rumuńskimi sojusznikami, Polacy mieli mieć zapewnioną drogę ewakuacji na Zachód właśnie przez ten kraj. Nie wszyscy jednak polscy żołnierze i oficerowie znali te ustalenia albo też nie byli w stanie właściwie zareagować w obliczu wojennej zawieruchy i szalejącej dezinformacji. Sowieci internują polskich żołnierzy i oficerów Wielu polskich żołnierzy wycofując się na wschód przed Niemcami wpadało w ręce bolszewików prosto z dworców kolejowych, nierzadko z całym wyposażeniem. Zdezorientowani Polacy w większości przypadków nie podejmowali prób walki z aresztującymi ich Sowietami, także ze względu na mglisty rozkaz marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego. Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych w swojej dyrektywie napisał: „Z bolszewikami nie walczyć, chyba w razie natarcia z ich strony albo próby rozbrojenia oddziałów”. Internowanie polskich żołnierzy i oficerów wbrew wszelkim konwencjom międzynarodowym często odbywało się także na drodze podstępu. Czerwonoarmiści zapewniali Polaków o umożliwieniu ewakuacji, czasem pozorowano rzekomy sojusz polsko-radziecki przeciwko Niemcom. W ten oto sposób do sowieckiej niewoli w kilka tygodni trafiło ponad 230 tys. polskich żołnierzy, policjantów, żandarmów, urzędników państwowych i duchownych. Losy Polaków ewakuujących się na wschód w 1939 roku Liczba więzionych przez ZSRR w krótkim czasie nieco zmalała. Część uwięzionych Sowieci przekazali swoim niemieckim sojusznikom, blisko 10 tysiącom z nich udało się zbiec, a ponad 40 tys. zostało zwolnionych (dotyczyło to przede wszystkim szeregowych żołnierzy). Pozostali polscy więźniowie zostali poddani weryfikacji i segregacji. Nieliczni zdecydowali się na podjęcie współpracy z NKWD. Ogromna masa jeńców-szeregowców została przewieziona do łagrów na wschodzie ZSRR. Z kolei oficerowie i urzędnicy państwowi zostali osadzeni w specjalnych obozach w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie na terenie zachodnich obwodów ZSRR. Wszystkie z nich zostały utworzone na terenie dawnych prawosławnych monasterów, zlikwidowanych uprzednio przez radziecką władzę. Tragiczny los polskich oficerów w rękach Stalina Uwięzieni polscy oficerowie i urzędnicy państwowi byli dla Sowietów tak zwanym obcym elementem klasowym. Wprost określił ich tak Ławrientij Beria, Ludowy Komisarz Spraw Wewnętrznych ZSRR w tajnej notatce do Józefa Stalina: „Zdeklarowani i nie rokujący nadziei poprawy wrogowie władzy sowieckiej”. Zgodnie z decyzją Stalina zostali oni przeznaczeni do rozstrzelania. Notatka została asygnowana dodatkowo podpisami wspomnianego Berii, a także innych członków Biura Politycznego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) – Woroszyłowa, Mołotowa i Mikojana. W ten sposób bezprawnie przetrzymywani oficerowie zostali skazani na śmierć bez postawienia zarzutów, bez przeprowadzonego śledztwa i bez możliwości obrony. Polacy – pierwszy naród ukarany przez Stalina Polacy jako naród znaleźli się „na celowniku” Stalina i jego wierchuszki już wcześniej. Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej w wyniku tzw. operacji polskiej NKWD, w latach 1937–1938 wymordowano ponad 110 tys. Polaków. Kilkanaście tysięcy przedstawicieli polskiej mniejszości trafiło z kolei do rozrastających się wówczas łagrów. Byli to obywatele ZSRR, mieszkający głównie w zachodniej części tego kraju, na dawnych krańcach I Rzeczypospolitej. Operacja Barbarossa to decydujące starcie II wojny światowej. Celem była totalna zagłada przeciwnika Największa wojskowa operacja w dziejach. Miliony żołnierzy z obu stron, setki tysięcy wojskowego sprzętu i tylko jeden cel – totalne zwycięstwo i totalna zagłada przeciwnika. Tak wygląda.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/operacja-barbarossa-fot-universal-history-archive-universal-images-group-via-getty-images-99ff10c.jpg" width="938" height="579" alt="Operacja Barbarossa (fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)" title="Operacja Barbarossa (fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)" /> Polacy ucierpieli także po wcieleniu wschodnich województw II Rzeczpospolitej do Związku Radzieckiego na skutek agresji sowieckiej z 17 września 1939 roku. Po przymusowej paszportyzacji (nadaniu obywatelstwa ZSRR Polakom), przystąpiono do akcji kolektywizacji rolnictwa i tzw. rozkułaczania. Na przełomie lat 1940–1941 Sowieci posłali do łagrów na Syberii i w Kazachstanie ponad 320 tys. polskich obywateli. Katyń: przebieg zbrodni Rozstrzeliwania w trakcie „akcji polskiej”, jak i liczne mordy popełniane w czasie deportacji były popełniane przez enkawudzistów w podobny sposób, co ludobójstwo katyńskie. Często nieświadome swojego losu ofiary zbrodni miały związane na plecach ręce. Sowieccy kaci oddawali strzał z pistoletu z bliskiej odległości w tył głowy i zaraz potem wrzucali ciała Polaków do dużych dołów, zbiorowych mogił. Oficerów transportowano na miejsce zbrodni na leśnych polanach przede wszystkim niewielkimi karetkami więziennymi zwanymi czornyj woron (czarny kruk). Sposób transportu ofiar zbrodni katyńskiej nieznacznie różnił się w zależności od miejsca zbrodni. Poza lasem w Katyniu, polskich oficerów mordowano bowiem też w Charkowie (siedziba lokalnego NKWD), a potem grzebano w rejonie osady Piatichatki. Więźniów z Ostaszkowa Sowieci zabijali z kolei w Twerze (ówcześnie Kalinin) i chowali w masowych grobach w Miednoje. Oprócz tego polscy oficerowie ginęli z rąk NKWD także w Kijowie (grzebani przede wszystkim w Bykowni) i Mińsku (pochowani w Kuropatach). Łącznie, we wszystkich miejscach kaźni zbrodni katyńskiej, rozstrzelano blisko 22 tys. oficerów i urzędników państwowych II Rzeczpospolitej. Odpowiedzialność za zbrodnię katyńską Kiedy w kwietniu 1943 roku Niemcy odkryli masowe groby polskich oficerów w lesie katyńskim, najbardziej palącą kwestią stała się odpowiedzialność za popełnioną zbrodnię. Oskarżeni przez III Rzeszę Sowieci z właściwą sobie przewrotnością od razu starali się przerzucić winę właśnie na stronę niemiecką. Kiedy rząd polski na uchodźstwie wystąpił do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża z prośbą o przeprowadzenie śledztwa w tej sprawie, Stalin zerwał stosunki dyplomatyczne z gabinetem premiera Władysława Sikorskiego. Po zainstalowaniu w Polsce marionetkowego rządu komunistycznego stało się jasne, że Warszawa w tej sprawie będzie mówiła jednym głosem razem z Moskwą. Aż do 1956 roku i do odwilży gomułkowskiej, PRL uznawała publicznie radziecką wersję wydarzeń. Głosiła ona, że polscy oficerowie zginęli z rąk niemieckich. Zmowa milczenia mocarstw w sprawie mordu na polskich oficerach Mało przekonującą wersję o niemieckim sprawstwie ZSRR próbował forsować nawet w czasie procesu norymberskiego po zakończeniu II wojny światowej. Nie spotkało się to z aprobatą zachodnich aliantów. Anglicy i Amerykanie posiadali wywiadowczą wiedzę o wydarzeniach z lat 1939–1940 i o losie zaginionych Polaków. Jednak ze względów politycznych nie podjęli w tym zakresie żadnych działań. Zarówno Wielka Brytania, jak i USA nadal pozostawały bowiem członkami koalicji antyhitlerowskiej razem ze Związkiem Radzieckim. Amerykańskie śledztwo w sprawie Katynia Sytuacja zmieniła się wraz z zapadnięciem w Europie żelaznej kurtyny. Nowy podział Starego Kontynentu i całego świata na dwa główne bloki stał się szczególnie jaskrawy w czasie konfrontacji w Korei w 1950 roku. Amerykanie starli się wówczas z komunistami koreańskimi wspieranymi przez ZSRR. Polskie nekropolie na świecie Zbliżają się dni, w których całymi rodzinami odwiedzamy groby bliskich nam zmarłych. Podróżujemy do rodzinnych stron lub wręcz przeciwnie, jedziemy w odległe miejsca, by uczcić pamięć ... Polityka USA wobec Stalina stała się bardziej kategoryczna i konfrontacyjna także i w Europie. Tym samym w latach 1950–1952 w USA doszło do powstania specjalnej komisji senackiej. Dochodzenie Amerykanów wykazało i potwierdziło odpowiedzialność Związku Radzieckiego za zbrodnię katyńską. Rosjanie przyznają się do winy za zbrodnię katyńską W latach 1956–1989 Katyń był w Polsce tematem tabu. Rząd PRL nie zajmował w tej sprawie żadnego stanowiska. Wszelkie próby podejmowania tej kwestii publicznie traktował jako wystąpienia przeciwko polskiej racji stanu. Jej podstawowym założeniem według polskich komunistów było stanie w jednym szeregu z ZSRR. Dopiero rozpad bloku wschodniego, pieriestrojka w ZSRR i demokratyczne zmiany w Polsce w 1989 roku zmieniły podejście do zbrodni katyńskiej. W 1990 roku rządzony przez Michaiła Gorbaczowa Związek Radziecki przyznał się do odpowiedzialności NKWD za zbrodnię na polskich oficerach. W 1992 roku potwierdził to także prezydent nowo powstałej Federacji Rosyjskiej, Borys Jelcyn. Źródło: A. Kunert, Katyń – ocalona pamięć, Warszawa, 2010. Nasz ekspert Hubert Rój Współpracownik redakcji National Geographic. Pasjonuje się historią XX wieku, a także gotowaniem. Nadmiar czasu wolnego najchętniej przeznacza na rzecz najważniejszą ze wszystkich rzeczy nieważnych, czyli futbol.
Wojna na Pacyfiku została zakończona dopiero przez bomby atomowe. Wtedy cesarz przestał być bogiem
Z dala od europejskiego teatru działań wojennych miało miejsce jeszcze jedno krwawe starcie: wojna na Pacyfiku. Zderzyły się w niej dwie potężne siły, czyli Japonia i USA. Jej wynik mógł być tylko jeden. Któreś z mocarstw musiało uznać wyższość drugiego. Cena tej porażki okazała się jednak nad wyraz wysoka.
W tym artykule: Wojna na Pacyfiku: dlaczego Japonia zaatakowała Stany Zjednoczone? Japoński atak na Pearl Harbor Alianci kontra Państwa Osi Bitwa o Midway i taktyka żabich skoków Bombardowania i spirala ofiar Atomowy atak na Hiroszimę i Nagasaki Kapitulacja Japonii. Cesarz traci status bóstwa Wejście do wojny Japonii odwróciło losy II wojny światowej. Sojusznicy III Rzeszy podpisali w 1936 roku razem z niemieckim rządem pakt antykominternowski. Nie sprawili jednak, że szala zwycięstwa przesunęła się na stronę Państw Osi. Długa i wyniszczająca wojna na Pacyfiku, czyli Oceanie Spokojnym ostatecznie doprowadziła za to do zachwiania statusu całego japońskiego imperium. Jak do tego doszło? Wojna na Pacyfiku: dlaczego Japonia zaatakowała Stany Zjednoczone? Położona na Hawajach baza Pearl Harbor już przed 1939 rokiem była główną bazą amerykańskiej Floty Pacyfiku. Ponad 3500 km na wschód od San Francisco i zachodniego wybrzeża USA stacjonowała potężna armada okrętów amerykańskich, która samym swym rozmiarem miała wywierać presję na Japonię i powstrzymywać jej ekspansjonistyczny zapał. Rozbudowa Pearl Harbor gwałtownie przyspieszyła wraz z postępującym naprężeniem w polityce międzynarodowej już po wybuchu II wojny światowej. Amerykanie byli świadomi japońskiego zagrożenia na Pacyfiku. Zwłaszcza po tym, gdy Kraj Kwitnącej Wiśni ostatecznie ustalił kierunek swojej ekspansji. Bitwa o Los Angeles. Czy w 1942 roku nad Kalifornią przelecieli Obcy? W 1942 roku Los Angeles stało się miejscem jednego z najbardziej tajemniczych wydarzeń II wojny światowej. Wielu sądzi, że tego dnia zachodnie wybrzeże USA nawiedziło UFO. Po zimnym prysznicu od ZSRR po bitwie nad Chałchin-goł w Mandżurii (tuż przed wybuchem wojny w Europie) japońskie kierownictwo zadecydowało, by skoncentrować się na toczonej od 1937 roku wojnie z Chinami. A także by szukać zdobyczy terytorialnych na innych kierunkach, a więc na Oceanie Spokojnym. Miało to odbyć się także kosztem imperialnej pozycji USA. Militarystyczny i nacjonalistyczny rząd Hidekiego Tojo upatrywał szansy na rozwój gospodarczy i przemysłowy przede wszystkim w podbojach i uzyskiwaniu w ten sposób nowych źródeł surowców. Japoński atak na Pearl Harbor „Tora! Tora! Tora!” – tym słynnym hasłem japoński lotnik Mitsuo Fuchida skwitował w krótkim meldunku powodzenie nagłego ataku torpedowo-bombowego i myśliwskiego na amerykańską bazę Pearl Harbor rankiem 7 grudnia 1941. Doskonale skoordynowana i przećwiczona akcja japońskich sił zaskoczyła Amerykanów. Podczas dwugodzinnej zmasowanej kanonady w wykonaniu lotnictwa i okrętów wojennych zdołano poważnie uszkodzić lub zatopić 5 amerykańskich pancerników i ponad 300 samolotów. Marynarka wojenna Cesarstwa Japonii nie osiągnęła jednak celu strategicznego. Amerykanie ocalili swoje lotniskowce, nie zostali wypchnięci na zachodnie wybrzeże USA, a ich wysunięta baza na Hawajach nie została wyłączona z rozgrywki o dominację na Oceanie Spokojnym. Przede wszystkim jednak nie udało się Japończykom od razu rzucić na kolana całego państwa Franklina Delano Roosevelta. Mocny, ale nie śmiertelny cios nie zmusił prezydenta Stanów Zjednoczonych szybkiego podpisania korzystnego dla Japonii separatystycznego pokoju. Japończycy poprzez nagły atak chcieli wyeliminować czynnik amerykański w czasie swojej ofensywy w Azji Południowo-Wschodniej. Nie zdołali jednak osiągnąć swoich celów, a wojna potoczyła się w zdecydowanie innym kierunku od tego, który przewidywali i planowali. Alianci kontra Państwa Osi Zamiast wyłączenia Ameryki z wojny, doszło do przystąpienia USA do walki po stronie zachodnich aliantów. Amerykanie sprawnie przestawili swoje potężne państwo na tory wojenne i zdecydowali się na jednoczesną walkę z dwoma wrogami – nie tylko z Japończykami, ale i z Niemcami w Europie. W żarzącej się wojnie światowej wykrystalizowały się tym sposobem dwa główne światowe obozy. Po jednej stronie stanęły przede wszystkim takie kraje jak Wielka Brytania, USA i ZSRR, a po drugiej właśnie Japonia i III Rzesza. Ryzykowny ruch japońskiego rządu szybko obrócił się przeciwko niemu. Działo się to w tym samym czasie, w którym Sowieci z trudem odpierali atak Niemców pod Moskwą. II wojna światowa znalazła się w swoim kulminacyjnym punkcie. Bitwa o Midway i taktyka żabich skoków Zmasowany atak na Pearl Harbor był początkiem krótkiego pasma japońskich sukcesów. Trwało ono do 7 czerwca 1942 roku i do początku bitwy pod Midway. Lotniczo-morskie starcie w pobliżu atolu na Hawajach skończyło się druzgocącym wynikiem 4:1 dla Amerykanów, biorąc pod uwagę liczbę unieszkodliwionych lotniskowców wroga. Rdzeń demona doprowadził do śmierci 2 naukowców. Wciąż nie wiadomo, co się stało z tą śmiercionośną kulą W historii nauki nie brak tragicznych wypadków. Za aż dwa z nich odpowiada rdzeń demona. Czyli kula z plutonu, która miała stać się jedną z amerykańskich bomb atomowych. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rdzen-demona-doprowadzil-do-smierci-2-naukowcow-wciaz-nie-wiadomo-co-sie-stalo-z-ta-smiercionosna-kula-fot-richard-g-hewlett-wikimedia-commons-public-domain-7754154.jpg" width="938" height="470" alt="Rdzeń demona doprowadził do śmierci 2 naukowców. Wciąż nie wiadomo, co się stało z tą śmiercionośną kulą (fot. Richard G. Hewlett, Wikimedia Commons, public domain)" title="Rdzeń demona doprowadził do śmierci 2 naukowców. Wciąż nie wiadomo, co się stało z tą śmiercionośną kulą (fot. Richard G. Hewlett, Wikimedia Commons, public domain)" /> W ten sposób USA zdołały wytrącić Japończykom z rąk największe atuty, zahamować ich dalsze podboje i wyrównać stan gry na Pacyfiku. W następstwie tej bitwy Amerykanie dopiero powoli zaczęli przejmować inicjatywę w całej wojnie. Ostatecznie stało się to w sierpniu 1942 roku podczas lądowania na Guadalcanal (Wyspy Salomona u wybrzeży Papui Nowej-Gwinei i Australii). Zwycięstwo na Guadalcanal w lutym 1943 roku pozwoliło USA przejść do realizacji ofensywnej taktyki żabich skoków autorstwa generała Douglasa MacArthura. Amerykanie z trudem, ale metodycznie i po kolei opanowywali kolejne wyspy na drodze do Japonii, zbliżając się powoli do inwazji na archipelag głównych wysp japońskich, poczynając od Okinawy. Zadanie to nie było jednak łatwe. Zacięta i wyrównana walka nieustępliwych Japończyków z walecznymi Amerykanami zbierała krwawe żniwo. Było tak choćby podczas inwazji na niewielką wyspę Iwo Jima, z której Japończycy uczynili swoją twierdzę i swego rodzaju niezatapialny lotniskowiec. Silnie ufortyfikowane pozycje japońskie na niespełna 24 km kwadratowych były bronione przez 21-tysięczny garnizon. Bombardowania i spirala ofiar Wraz ze zbliżaniem się do wysp japońskich i wraz z wzrostem przewagi USA jeśli chodzi o lotnictwo, wzmagały się naloty na główne miasta Cesarstwa. Amerykanie wykorzystywali do tego bombowce latające na długich dystansach. Samoloty te latały ze zdobywanych na Japończykach kolejnych lotniskach, siejąc olbrzymie spustoszenie. Przykładem takiego nalotu może być bombardowanie Tokio. W marcu 1945 roku naloty dywanowe amerykańskich bombowców B-29 doprowadziły do wybuchu burzy ogniowej i spalenia prawie 277 tys. budynków głównie drewnianej konstrukcji w japońskiej stolicy. W ataku lotników z US Army Air Forces zginęło około 80 tys. mieszkańców miasta. Japończycy ani myśleli jednak o poddaniu się. Naród japoński był przygotowywany przez państwową propagandę do walki do końca zgodnie z samurajskimi tradycjami i zasadami bushido nawet po ewentualnej inwazji Amerykanów na główną wyspę Honsiu. Rząd Japonii hardo odrzucał ultimatum aliantów z konferencji w Poczdamie i wezwanie do bezwarunkowej kapitulacji. Atomowy atak na Hiroszimę i Nagasaki W odpowiedzi na takie stanowisko wroga, kierownictwo Stanów Zjednoczonych wybrało najbardziej radykalną metodę, by przerwać narastający impas. A przede wszystkim żeby oszczędzić swoim obywatelem dalszych ofiar na froncie w przedłużającej się wojnie. Tą metodą była broń atomowa. Osobistą decyzję w tej sprawie podjął nowy prezydent USA, następca Roosevelta, Harry Truman. Wynalezienie broni jądrowej odmieniło bieg historii. Wielu żałowało swojej roli w jej tworzeniu Broń jądrowa - wielu naukowców żałowało swojej roli w tworzeniu czegoś, co w ciągu kilku sekund może unicestwić wszystkich i wszystko w swoim pobliżu. 6 sierpnia 1945 roku, o godzinie 8:16 na Hiroszimę spadła uranowa bomba „Little Boy”. Amerykańscy piloci zrzucili ładunek, który eksplodując wywoływał kolejne pożary niszcząc zabudowania w proch i pył, a przede wszystkim zabijając 80 tys. mieszkańców. Kolejne dziesiątki tysięcy ludzi umierały w męczarniach na skutek choroby popromiennej. Bombardowanie Hiroszimy nie przyniosło jednak natychmiastowego skutku w postaci poddania się Japonii. Po trzech dniach, 9 sierpnia 1945 roku, amerykańskie lotnictwo kolejny raz użyło śmiercionośnej bomby atomowej. Tym razem bronią jądrową zaatakowano miasto Nagasaki. Drugi, dużo większy pocisk „Fatman”, spowodował śmierć łącznie ponad 100 tys. osób. Dwa ataki atomowe wywołały ogromny wstrząs w całym japońskim społeczeństwie. Obraz nadchodzącej japońskiej klęski uzupełniał tylko najazd wojsk ZSRR od strony m.in. Wysp Kurylskich i Sachalinu, który zaczął się właśnie 9 sierpnia 1945 roku. Kapitulacja Japonii. Cesarz traci status bóstwa Cesarz Hirohito mógł podjąć wówczas tylko jedną decyzję. 2 września 1945 roku doszło do podpisania aktu kapitulacji, którą przyjął od japońskiego ministra spraw zagranicznych zwycięski amerykański generał Mac Arthur. Tydzień później Japończycy podpisali odrębny akt kapitulacji w wojnie z Chinami. Nie doszło zaś do podpisania traktatów pokojowych z Sowietami. Japonia znalazła się pod amerykańską okupacją. Japońscy zbrodniarze wojenni i członkowie kierownictwa zostali osądzeni przez międzynarodowe trybunały, a status cesarza Hirohito uległ poważnym zmianom. Władca zachował co prawda imperatorską godność, ale jego rola została znacząco ograniczona. A przede wszystkim utracił w oczach swoich poddanych atrybut boskości, co zostało usankcjonowane przez japońskie prawo
SS-mani w zabijaniu rywalizowali z Wermachtem. Organizacja SS stoi za najstraszniejszymi zbrodniami nazizmu
Do SS zaciągali się na ochotnika zagorzali fanatycy. Na frontach II wojny światowej SS-mani popełniali najgorsze zbrodnie. Byli również ulubieńcami Adolfa Hitlera. Co sprawiło, że w szeregach tej osławionej formacji służył ponad milion ludzi? I czym Waffen-SS różniło się do Wermachtu?
W tym artykule: Korzenie paramilitarnych organizacji w nazistowskich Niemczech SA, czyli pierwowzór SS SS rozszerza swoje wpływy w niemieckim społeczeństwie Kto mógł zostać członkiem Waffen-SS? SS, czyli najbrutalniejsi zbrodniarze III Rzeszy Szczyt i upadek SS SS, czyli die Schutzstaffel der NSDAP. Tak w języku niemieckim brzmi pełna nazwa jednej z najbardziej zbrodniczych organizacji w historii ludzkości. Oddziały Ochronne Narodowsocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników początkowo były nieliczną, kadrową formacją mającą strzec bezpieczeństwa Adolfa Hitlera. W końcu swojego istnienia osiągnęła ona liczebność ponad 1 mln członków. Jak to się jednak stało, że gwardia przyboczna Hitlera przerodziła się w swoiste państwo w państwie? I dlaczego jej przywódcy tak mocno rywalizowali o względy Führera z najwyższą generalicją Wermachtu? Korzenie paramilitarnych organizacji w nazistowskich Niemczech Droga SS-manów do miana pretorian Adolfa Hitlera i do roli podpory jego partii nie była prosta. Protoplastą SS było SA. Pod tym równie krótkim skrótem kryje się inna nazistowska organizacja paramilitarna, czyli Die Sturmabteilung der NSDAP (Oddziały Szturmowe NSDAP). Skrajnie prawicowi bojówkarze zaczęli grupować się w niej zaraz po zakończeniu I wojny światowej wraz z rozwojem ruchu nazistowskiego. „Mein Kampf” – najbardziej kontrowersyjna i złowroga książka na świecie „Mein Kampf” to pozycja, obok której trudno przejść obojętnie. Do końca II wojny sprzedanych zostało ponad 10 milionów egzemplarzy. Przemyślenia Adolfa Hitlera na temat współczesnego ... Po kapitulacji Niemiec w listopadzie 1918 roku przez kraj przetaczały się zastępy zdemobilizowanych i często zdeprawowanych żołnierzy. W przegranej II Rzeszy nastroje społeczne były niezmiernie radykalne. Z jednej strony nad państwem wisiała groźba powodzenia rewolucji proletariackiej na wzór tej z Rosji Radzieckiej. Z drugiej, w pogrążonych powojenną apatią ludziach coraz mocniej buzowały ekstremistyczne, prawicowe przekonania. W społeczeństwie niemieckim mocno rezonowało hasło o ciosie w plecy, jaki miało dostać wojsko walczące na zachodnim froncie od socjalistycznego rządu, który przejął władzę po abdykacji cesarza Wilhelma II. Wielu Niemców nie chciało się pogodzić także ze stratą ziem wschodnich. Byli żołnierze licznie zaciągali się do ochotniczych oddziałów Freikorps. Brali udział nie tylko w tumultach i zamieszkach politycznych w kraju, ale i także w pacyfikacji polskich powstań śląskich. SA, czyli pierwowzór SS Pozbawieni nadziei na lepszą przyszłość kombatanci chętnie angażowali się również w tworzący się ruch narodowosocjalistyczny. Byli żołnierze wstępowali w szeregi wspomnianego SA, na czele którego stał bliski zausznik Adolfa Hitlera, czyli Ernst Röhm. Sturmabteilung szybko stało się brutalną pięścią raczkującego jeszcze NSDAP. Zastraszało ono oponentów politycznych Hitlera, organizowało wiece. Nie stroniło także od agresji, terroru i przede wszystkim jawnych i skrytobójczych mordów politycznych. W szczycie swojego rozkwitu SA osiągnęła liczebność ponad 2 mln członków. Działo to się w czasie przejmowania władzy w Niemczech przez nazistów. Zorganizowani na wojskowy sposób bojówkarze znacząco przyczynili się do osadzenia Hitlera w roli dyktatora niemieckiego państwa. Słynące z braku dyscypliny i bezwzględnej brutalności brunatne koszule zachowały jednak sporą niezależność. To właśnie stało się kością niezgody między Röhmem, a pragnącym pełni władzy i kontroli Adolfem Hitlerem. Kresem działalności SA i Röhma była „noc długich noży”. Miała miejsce w dniach 29–30 czerwca 1934 roku. Na skutek krwawej czystki wewnątrz swojej partii Hitler doprowadził do marginalizacji SA na rzecz innej, do tej pory mało znaczącej organizacji, czyli SS. Już na początku istnienia swojej organizacji SS-mani nosili charakterystyczne czarne mundury i czapki z trupią czaszką. W swojej organizacji utrzymywali niezwykle hierarchiczną i zorganizowaną na wojskowy sposób strukturę. Wszystko po to, by jeszcze skuteczniej bronić partii i jej wodza przed zagrożeniami zarówno z wewnątrz, jak i z zewnątrz. SS po „nocy długich noży” rozpoczęło błyskawiczny rozwój. SS rozszerza swoje wpływy w niemieckim społeczeństwie Sztafety Ochronne NSDAP, bo tak nieraz tłumaczy się także nazwę SS, od nielicznej gwardii przybocznej Hitlera jeszcze w ramach struktury SA, w bardzo szybkim tempie przeżyły niezwykle prężny rozwój. SS w ledwie kilka lat ewoluowało od wewnątrzpartyjnej policji do „państwa w państwie”. Od 1929 roku organizacją kierował Heinrich Himmler, a jego prawą ręką był Reinhard Heydrich, który skupił w swoich rękach władzę nad policją polityczną i kryminalną w całych Niemczech. SS znalazło się poza cywilną kontrolą sądów III Rzeszy i osiągnęło niemalże wyłączność w dziedzinie bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. SS dzięki swojemu politycznemu poparciu przełamało także monopol na sprawy wojskowe Wermachtu, do którego Hitler nigdy nie miał pełni zaufania. W ten sposób jeszcze przed II wojną światową i atakiem na Polskę narodziły się Waffen-SS, niezależne od regularnej armii i policji siły zbrojne podlegające tylko Hitlerowi i kierownictwu SS. Kto mógł zostać członkiem Waffen-SS? W początkach swojego istnienia służbę w SS wyróżniał ściśle ochotniczy charakter i początkowo także specjalne kryteria poboru. Kontrolowano poglądy polityczne kandydatów do służby, ich rasę, a nawet wzrost (dla oficerów SS było to minimum 174 cm). W Waffen-SS zezwolono na służbę już od 17. roku życia (Wermacht powoływał pod broń minimalnie 18-letnich mężczyzn). Po upływie kilku lat umożliwiono także wstępowanie do jednostki tzw. volksdeutschom, czyli osobom deklarującym niemiecką narodowość z podbitych przez III Rzeszę terenów. Z czasem złagodzono także i pozostałe warunki przystąpienia do służby. Pełni gorliwości i ideologicznego zapału ochotnicy spod znaku trupiej główki szybko wyróżnili się bitnością i zaciętością na polu bitwy. Po doświadczeniach z kampanii polskiej i francuskiej, w czasie inwazji na Związek Radziecki, Waffen-SS i jej dowódcy z nadania politycznego rywalizowali o wojenne laury z zawodową kadrą oficerską Wermachtu. Rozgrywka o względy Führera dotyczyła choćby przydziałów na sprzęt i delegowania na poszczególne odcinki frontu i bojowe zadania. Na skutek tych wewnętrznych tarć i przetasowań w łonie niemieckiej machiny wojennej, pod koniec wojny to właśnie poszczególne dywizje i brygady SS należały do najlepiej wyposażonych, najbardziej doświadczonych i najwaleczniejszych oddziałów całości niemieckich sił na wszystkich frontach II wojny światowej. SS, czyli najbrutalniejsi zbrodniarze III Rzeszy Szeroki obszar działania SS obejmował także obozy koncentracyjne. Pośród 12 głównych urzędów tej organizacji był między innymi Główny Urząd Gospodarki i Administracji. To właśnie pod tę strukturę podlegał Inspektorat Obozów Koncentracyjnych, Rasy i Osadnictwa. W ten oto sposób to właśnie SS stało się głównym wykonawcą niemieckiego ludobójstwa na ludności żydowskiej, polskiej, radzieckich jeńcach i szeregu innych zniewolonych przez nazistów społeczności. Członkowie SS zgrupowani w tzw. Oddziałach Trupich Główek (SS Totenkopfverbände) stanowili obsadę załóg wartowniczych obozów koncentracyjnych i obozów zagłady III Rzeszy. Ich liczebność w 1945 roku przekroczyła 30 tys. Fanatyczni i najmocniej owładnięci nazistowską ideologią SS-mani od początku byli kierowani do najbardziej zbrodniczych przedsięwzięć III Rzeszy. Już we wrześniu 1939 w czasie wojny z Polską to właśnie członkowie SS z paramilitarnej formacji Einsatzgruppen dostali zadanie eksterminacji części polskiej inteligencji i potencjalnych polskich wrogów nazizmu. Te same oddziały w czerwcu 1941 rozpoczęły na masową skalę mordy na Żydach na froncie wschodnim. Działo się to jeszcze zanim Niemcy rozwinęli system obozów śmierci i przystąpili do tzw. ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej. Oprócz tego SS-mani mają na koncie niezliczone pacyfikacje wsi, mordy na jeńcach wojennych, masakry na cywilach i wiele innych zbrodni wojennych, zwłaszcza na froncie wschodnim II wojny światowej. Szczyt i upadek SS Szczyt wielkości i znaczenia SS przypadł na 1944 rok. Wówczas liczba członków tzw. Sztafet Ochronnych NSDAP oscylowała wokół 1 mln. Obok niemieckich strażników obozów koncentracyjnych i żołnierzy Waffen-SS w szeregach organizacji służyli także przedstawiciele innych nacji. Z początku włączano do swojego składu wyłącznie „czystych rasowo” Aryjczyków. Z czasem zarzucono te koncepcję i wcielano do SS także przedstawicieli podbitych niedawno narodów. Nierzadko także na drodze przymusowego poboru. To miejsce wciąż przyciąga badaczy tajemnic historii. Kwatera Hitlera Od początku sprawowania władzy wielki führer nie umiał pozbyć się lęku o własne życie. Najbezpieczniej czuł się w żelbetowych konstrukcjach bunkrów. Obok Niemców z Rzeszy i Austriaków szczególnie liczne były wydzielone oddziały: Holendrów – ok. 50 tys. członków, Belgów (zarówno Walonów, jak i Flamandów) – ok. 35–40 tys. żołnierzy, w końcowym etapie wojny także obywateli ZSRR – ok. 60 tys. (głównie Kozaków, Rosjan z byłej armii RONA, Tatarów), Łotyszy – ok. 40 tys., Ukraińców – 25 tys. Trybunał norymberski uznał po wojnie SS za zbrodniczą organizację. W powojennych dyskusjach o niemieckim sprawstwie zbrodni II wojny światowej właśnie krwawe Waffen-SS konfrontowane było z zakłamaną legendą o „nieskazitelnym i rycerskim” Wermachcie. Głosiła ona, że „zwykli” żołnierze z poboru nie zniżyli się w swojej brutalności do zideologizowanej i ochotniczej organizacji spod znaku dwóch błyskawic. W rzeczywistości jednak bliższe prawdy byłoby stwierdzenie, że koniec końców obie formacje mogłyby ze sobą konkurować w zakresie popełnionych zbrodni. Źródło: K. Grünberg, SS, czarna gwardia Hitlera, Warszawa, 1984. Nasz ekspert Hubert Rój Współpracownik redakcji National Geographic. Pasjonuje się historią XX wieku, a także gotowaniem. Nadmiar czasu wolnego najchętniej przeznacza na rzecz najważniejszą ze wszystkich rzeczy nieważnych, czyli futbol.
Bitwa o Atlantyk to najdłuższa kampania II wojny światowej. Na jej przebiegu zaważyło złamanie szyfrów
II wojna światowa na morzach i oceanach to w dużej mierze historia rywalizacji Wielkiej Brytanii i III Rzeszy. Jej częścią była słynna bitwa o Atlantyk. Mniejsza niemiecka flota starała się za wszelką cenę opanować brytyjskie szlaki handlowe na Oceanie Atlantyckim. Kluczową rolę w realizacji tego zadania miały odegrać okręty podwodne, czyli U-Booty, zgrupowane najczęściej w tak zwane wilcze stada. Co sprawiło, że niemieckie plany się nie powiodły?
W tym artykule: Wielka Brytania na drodze Niemiec do osiągnięcia dominacji Znaczenie morskich szlaków handlowych dla Wielkiej Brytanii Jaka była brytyjska marynarka wojenna w czasie II wojny światowej? Przygotowania Niemiec do wojny na morzach i oceanach z Anglią Bitwa o Atlantyk Nieograniczona wojna podwodna U-Booty i „wilcze stada”, czyli jak walczono na morzach i oceanach Udział Polaków w bitwie o Atlantyk Rezultat bitwy o Atlantyk Bitwa o Atlantyk – tak w 1941 roku premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill nazwał trwającą już od 2 lat wojnę między zachodnimi aliantami a III Rzeszą o dominację na morzach i oceanach. Długa rywalizacja trwała od 1939 roku aż do ostatecznej klęski Niemiec w 1945 roku, kiedy to zakończyła się II wojna światowa. Naprzeciwko siebie stanęła wielka brytyjska marynarka i znacznie skromniejsza niemiecka – obie wspierane przez sojuszników. Wielka Brytania na drodze Niemiec do osiągnięcia dominacji Po dojściu do władzy Adolfa Hitlera szybko stało się jasne, że Niemcy znów zechcą rzucić Wielkiej Brytanii rękawicę w walce o morską hegemonię. III Rzesza stopniowo rozwijała swoją zredukowaną po I wojnie światowej marynarkę i sposobiła się do kolejnego morskiego starcia. Brytyjczycy swoje nadzieje na bezpieczną przyszłość pokładali nie tyle w wielkich nakładach na budowę nowych niszczycieli, lotniskowców i innych okrętów, co w nowoczesnym systemie radarów i ograniczeniu potencjału przegranych w I wojnie światowej Niemiec przez szereg traktatów. W umowach międzynarodowych z Anglią Niemcy zobowiązywali się do ograniczenia morskich zbrojeń. Niemiecka Kriegsmarine, zgodnie z zapisami miała być „o kilka rozmiarów” mniejsza niż flota brytyjska. „Mein Kampf” – najbardziej kontrowersyjna i złowroga książka na świecie „Mein Kampf” to pozycja, obok której trudno przejść obojętnie. Do końca II wojny sprzedanych zostało ponad 10 milionów egzemplarzy. Przemyślenia Adolfa Hitlera na temat współczesnego ... Jednak podjęcie rokowań z III Rzeszą w sprawie statusu ich marynarki wojennej znacznie zmieniło sytuację. Tajna i pokątna odbudowa floty przez zdemilitaryzowane Niemcy stała się od tej pory międzynarodowo usankcjonowana. Było to zaprzeczeniem traktatów pokojowych podpisywanych po I wojnie światowej. Niemcy znów przystępowały do rywalizacji na morzach i oceanach – na razie jeszcze tylko w wymiarze wyścigu zbrojeń. Znaczenie morskich szlaków handlowych dla Wielkiej Brytanii Brytyjczycy wyszli z I wojny światowej jako zwycięzcy, jednak ta wiktoria była okupiona wielkimi stratami. Oprócz tysięcy poległych żołnierzy, znacząco ucierpiała państwowa gospodarka i przede wszystkim status imperium brytyjskiego na świecie. Anglia dalej wierzyła w swoją największą siłę, czyli w marynarkę. Ale już w latach 30. XX wieku nie była to wiara w pełni uzasadniona. Szybki rozwój floty japońskiej zagroził Brytyjczykom na Pacyfiku. Wyjście ze zbrojeniowej izolacji po I wojnie światowej przez Niemcy naruszyło i tak zachwianą już po 1918 roku pozycję hegemona Anglii na Oceanie Atlantyckim. Oceaniczne szlaki handlowe między Ameryką Północną a Wyspami Brytyjskimi stanowiły dla Wielkiej Brytanii podporę funkcjonowania jako światowego imperium. Do prowadzenia takiej żeglugi konieczne było posiadanie potężnej floty handlowej, a także olbrzymich rozmiarów marynarki wojennej, zdolnej do ochrony statków transportowych. Morskie szlaki pozwalały Anglii na zaspokajanie większości swojego zapotrzebowania na ropę naftową, bawełnę, kauczuk, a nawet żywność. W czasie II wojny światowej szlaki te stały się dla Brytyjczyków tak zwaną linią życia. Jaka była brytyjska marynarka wojenna w czasie II wojny światowej? Royal Navy stawiała nacisk na posiadanie dużej floty okrętów nawodnych. Jeszcze przed wojną Brytyjczycy starali się zredukować rolę okrętów podwodnych do minimum. Londyn był pomny doświadczeń I wojny światowej, gdy właśnie ten rodzaj okrętów szczególnie dał się we znaki podczas pierwszego oceanicznego z Niemcami. Wielka Brytania starała się ograniczyć użycie okrętów podwodnych przez swoich przeciwników na gruncie traktatowym. Starała się w dwudziestoleciu międzywojennym o wprowadzenie zakazu prowadzenia tak zwanej nieograniczonej wojny podwodnej. Niehumanitarna taktyka walki okrętów podwodnych obejmowała terrorystyczne ataki nie tylko flotę towarową i handlową, ale także na okręty pasażerskie. Takie działania miały na celu przerwanie brytyjsko-amerykańskich szlaków handlowych już w I wojnie światowej. Jak się okazało, w II wojnie światowej Niemcy zastosowali tę taktykę raz jeszcze. Oprócz tego brytyjska Royal Navy liczyła na skuteczność radarów, w dalszym ciągu stawiając na wielkie zgrupowania okrętów eskortujących wielkie transportowce i nie inwestując znacząco w rozwój floty okrętów podwodnych. Potencjalny wróg miał być w teorii niszczony podczas klasycznych, walnych nawodnych bitew morskich na wzór bitwy jutlandzkiej z I wojny światowej. Przygotowania Niemiec do wojny na morzach i oceanach z Anglią Niemcy zdawali sobie sprawę jednak ze swoich ograniczeń natury ilościowej i jakościowej. Mniejsza niemiecka Kriesmarine nie posiadała tak wielu ciężkich okrętów jak Royal Navy. Oprócz tego na przyspieszoną rozbudowę floty do optymalnych rozmiarów brakowało już czasu, nawet pomimo tego, że Hitler początkowo zakładał morskie starcie z Anglikami dopiero na 1943 rok. Najskuteczniejszy kamuflaż w historii. Tak artyści wykiwali Hitlera Podczas II wojny światowej Brytyjczycy stworzyli specjalny oddział, który „wyczarowywał” fałszywe armie, porty, lotniska i obiekty wojskowe. Był to najskuteczniejszy kamuflaż w historii ... Rozwiązaniem było mocniejsze postawienie na tańsze i szybsze w budowie okręty podwodne, czyli U-Booty. Chociaż jednostki te w większości nie należały do najnowocześniejszych (były to modyfikowane projekty jeszcze z okresu I wojny światowej), to do ich zalet należało działanie z zaskoczenia i możliwość szybkiego i stosunkowo taniego zwiększenia ich produkcji. U-Booty nękające Brytyjczyków w czasie bitwy o Atlantyk w praktyce były okrętami nawodnymi. Pełne lub częściowe zanurzenie załogi tych jednostek wykonywały głównie w celu ataku lub obrony własnej. Bitwa o Atlantyk II wojna światowa rozpoczęła się na kontynencie europejskim od kampanii wrześniowej. Sojusznicy Polski – Francja i Wielka Brytania – wstrzymały się od bezpośredniej pomocy swojemu wschodniemu aliantowi znad Wisły. W ten sposób spełniło się to, czego oczekiwali Niemcy. Niemcom zasadniczo udało się przeprowadzić izolowaną wojnę z II Rzeczpospolitą, w pewnej mierze także na morzu. I to pomimo wypowiedzenia wojny 3 września 1939 roku przez zachodnich aliantów. Dopiero 16 września po raz pierwszy niemieckie U-Booty zaatakowały konwój ze statkami transportowymi aliantów płynący po Oceanie Atlantyckim. Nie doszło wówczas od razu jednak do totalnego starcia morskiego między III Rzeszą a Wielką Brytanią. Bardzo obawiali się tego naziści, starając się jak najszybciej poradzić sobie na lądzie z Polską. Nieograniczona wojna podwodna Na morzach i oceanach niemiecka marynarka wojenna z wolna przechodziła z „cywilizowanej” i ograniczanej konwencjami walki do nieograniczonej wojny podwodnej. Czyli wojny totalnej na morzu, której tak bardzo obawiali się Brytyjczycy. Nasilenie i zaostrzenie morskiej rywalizacji nastąpiło dopiero w kolejnych latach wojny. Czyli po skutecznym ataku III Rzeszy na Francję i wyeliminowaniu jej dużej floty z walk i po dalszych najazdach hitlerowców na państwa skandynawskie, a potem na Związek Radziecki. Wraz z upływem czasu Niemcy coraz częściej atakowali jednostki handlowe i pasażerskie. Początkowo używali w tym celu dużych jednostek nawodnych i niewielkich krążowników korsarskich. Taktyka prowadzenia walki stawała się coraz bardziej bezwzględna, a naziści zmienili praktyczne podejście do walki na morzu. Zaprzestano przyjmowanie na własne pokłady rozbitków z wrogich jednostek. Dowódca Kriegsmarine Karl Dönitz swoim rozkazie nakazywał swoim marynarzom „twardość” i dążenie do osiągnięcia sukcesu za wszelką cenę. U-Booty i „wilcze stada”, czyli jak walczono na morzach i oceanach Niemcy wielkiej brytyjskiej armadzie przeciwstawili się sposobem. Była nim taktyka prowadzenia walk morskich nazwana atakami wilczych stad. Kluczowe dla powodzenia misji niemieckich okrętów podwodnych było rozpoznanie prowadzone przez lotnictwo. Po wskazaniu celu grupa uderzeniowa U-Bootów zbliżała się do konwoju lub danego okrętu. Dzięki wykorzystaniu przewagi w prędkości, niemieckie „wilcze stado” obserwowało za dnia swojego przeciwnika z bliskiej odległości. Potem atakowało go nocą za pomocą torped, wykorzystując słabość eskorty alianckich konwojów. Z biegiem wojennych miesięcy i lat, niemiecki przemysł wojenny coraz trudniej wytrzymywał rywalizację z brytyjskim i amerykańskim. Ataki wilczych stad, nowoczesne torpedy i systemy naprowadzania na niewiele się zdały wobec wytężonych alianckich wysiłków na rzecz ochrony swoich konwojów. Niemieckie okręty podwodne na początku skutecznie polowały na wrogie jednostki. W końcu same stały się zwierzyną łowną. Alan Turing – samotny geniusz. Kim był twórca pierwszego komputera i ojciec chrzestny sztucznej inteligencji? Był przekonany, że odpowiednio skomplikowana maszyna obliczeniowa może w pewnej chwili zacząć imitować ludzki sposób myślenia. Jego własne maszyny pomogły rozszyfrować kod Enigmy i dać ... Wielka Brytania i USA z biegiem czasu były w stanie ograniczyć niszczycielską działalność U-Bootów dzięki wprowadzeniu wielu nowinek technologicznych. Należało do nich złamanie szyfru Enigmy, opracowanie stacji radiolokacyjnych, stosowanie nowoczesnych radarów czy nowych bomb głębinowych. Olbrzymie znaczenie miało także osiągnięcie przewagi w zakresie lotnictwa. Udział Polaków w bitwie o Atlantyk W bitwie o Atlantyk aktywny udział wzięły polskie jednostki i polscy marynarze. Stało się tak zgodnie z sojuszniczymi ustaleniami z Brytyjczykami sprzed września 1939 roku. Wobec zagrożenia atakiem Niemców większość sił polskiej marynarki skierowała się do brytyjskich portów, wypływając przez Cieśniny Duńskie z Morza Bałtyckiego. Tak zaczął się szlak bojowy w bitwie o Atlantyk choćby słynnego niszczyciela ORP „Burza”. Rezultat bitwy o Atlantyk Po długich walki z Niemcami i ich sojusznikami z Włoch, szala zwycięstwa w końcu przechyliła się na szalę aliantów. Ostatecznie doszło do pełnego zdominowania Kriegsmarine i jej definitywnego zniszczenia. Niemcy zadali jednak sprzymierzonym potężne straty, niszcząc konwoje zaopatrzeniowe przez cały okres trwania bitwy o Atlantyk. Brytyjczycy i ich sojusznicy stracili ponad 4 tys. statków i okrętów. Państwa Osi utraciły ponad 2 razy mniej jednostek (ok. 1,8 tys.). Jednak jednak odbyło się to wielkim kosztem. Służba zwłaszcza na okrętach podwodnych Kriegsmarine była niezwykle ryzykowna. Straty samej niemieckiej floty podwodnej wyniosły 30 tys. marynarzy. Epilogiem bitwy o Atlantyk, czyli najdłuższej kampanii II wojny światowej, w której tak mocno Brytyjczykom i Amerykanom dały się we znaki okręty podwodne, była operacja Deadlight. W jej wyniku, już po wojnie, na przełomie 1945 i 1946 roku zatopiono zdecydowaną większość ocalałych niemieckich U-Bootów, które wpadły w ręce aliantów.
Operacja Barbarossa to decydujące starcie II wojny światowej. Celem była totalna zagłada przeciwnika
Największa wojskowa operacja w dziejach. Miliony żołnierzy z obu stron, setki tysięcy wojskowego sprzętu i tylko jeden cel – totalne zwycięstwo i totalna zagłada przeciwnika. Tak wyglądał początek wojny niemiecko-sowieckiej, czyli Operacja Barbarossa.
W tym artykule: Droga Hitlera do opanowania Europy Ostatnie chwile przed burzą 22 czerwca 1941 roku Dlaczego Stalin nie wierzył w atak Niemiec? Niemieckie plany napaści na ZSRR Operacja Barbarossa i wielkie sukcesy Niemców Bitwa pod Moskwą i zatrzymanie Niemców przez Armię Czerwoną Wojna totalna. Niemiecka eksterminacja ludności ZSRR Plan głodowy i blokada Leningradu Tragiczny los radzieckich jeńców w niemieckiej niewoli Od wojny błyskawicznej do wojny na wyniszczenie 22 czerwca 1941 roku Adolf Hitler uprzedził Józefa Stalina i zadał mu potężny, nieoczekiwany cios. Tak zaczął się najbardziej krwawy epizod II wojny światowej. Operacja Barbarossa przeszła do historii jako początek wojny totalnej, której wynik zdeterminował przyszłość Europy na długie lata. Droga Hitlera do opanowania Europy Apetyt Adolfa Hitlera rósł w miarę jedzenia. W końcu niemiecki dyktator stanął przed podobnym dylematem, z którym miał do czynienia Napoleon Bonaparte. Podobnie jak cesarz Francuzów, także i nazistowski tyran postanowił wyeliminować z wojny Rosję jeszcze przed ostatecznym podporządkowaniem sobie reszty Europy. Hitlerowskie Niemcy były świadome zaborczej i agresywnej natury Kraju Rad. Józef Stalin wykorzystał zaangażowanie III Rzeszy choćby w wojnę z Francją w 1940 roku. I dokonywał kolejnych agresji terytorialnych w Europie Środkowej. „Brunatni księża” wspierali nazistów. Używali nawet pozdrowienia „heil Hitler” Część księży używała w czasach III Rzeszy nazistowskiego pozdrowienia „heil Hitler”. Ich motywacje były różne. Tych, którzy pozostali w kapłaństwie i popierali narodowy socjalizm, ... Nad Hitlerem wisiało widmo ataku od wschodu przez swojego tymczasowego, chwiejnego partnera. Ponadto zakładany przez niemieckich planistów wyprzedzający atak na ZSRR miał jeszcze jeden cel. Naziści mieli tym sposobem kontynuować tradycyjną niemiecką ideę Drang nach Osten. A więc parcia na wschód i zdobywania dla siebie przestrzeni życiowej Ostatnie chwile przed burzą 22 czerwca 1941 roku Sowiecka wierchuszka na scenariusz zderzenia z Niemcami poważnie szykowała się jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Stalina zaskoczyło jednak szybkie tempo, z którym Hitler postanowił przystąpić do próby sił. Pakt Ribbentrop-Mołotow podpisany w sierpniu 1939 roku ustalał nie tylko podział stref wpływów w Europie Środkowej. Zakładał też bliską współpracę III Rzeszy i ZSRR na polu gospodarki. Do symboli początku inwazji Niemiec na Rosję w 1941 roku urosły wagony zaopatrzenia, które niemalże do ostatniej chwili zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami Sowieci dostarczali nazistom. Trwający sojusz niemiecko-radziecki nie przeszkadzał jednak obu stronom w przygotowaniach do wojny. Sowieci zainwestowali duże środki w rozbudowę systemu fortyfikacji na nowej granicy z Niemcami na terytoriach zdobytych na Polsce. Umocnienia te nazywane są dziś przez historyków linią Mołotowa. Dlaczego Stalin nie wierzył w atak Niemiec? Jak wobec tych wszystkich faktów wytłumaczyć więc zadziwiającą postawę Stalina? Do końca nie wierzył w niemiecką napaść, rażąco obniżając w ten sposób zdolności obronne swojego państwa. Wódz ZSRR wszelkie doniesienia o ewentualnym ataku III Rzeszy odczytywał jako dezinformację i grę zachodnich wywiadów. W jego rozumieniu angielska agentura miała grać na jak najszybsze zderzenie Rosji i Niemiec. Wyjaśniające listy w tej sprawie do Stalina słał nawet osobiście sam Adolf Hitler. Duże znaczenie dla postawy „czerwonego dyktatora” miała także subtelna gra niemieckich tajnych służb i trwająca rozgrywka w łonie sowieckiej wierchuszki. Niektórzy przedstawiciele kierownictwa partii z różnych względów nie chcieli burzyć u Stalina trwałego, wyrobionego już obrazu Niemiec. Przedstawiali je jako wiarygodnego sojusznika, który miał w 1941 roku rzekomo planować desant na Wielką Brytanię. Jakby tego było mało, Armia Czerwona latem 1941 roku wciąż nie otrząsnęła się w pełni po pyrrusowym zwycięstwie nad Finlandią w wojnie zimowej. Sowietom udało się co prawda odsunąć graniczną linię spod Leningradu. Jednocześnie krwawa wojna z małą fińską armią obnażyła wszelkie braki radzieckiego oręża. W dowództwie armii trwały rozliczenia i poszukiwania winnych takiego, a nie innego przebiegu walk. W wojsku nadal gorączkowo łatano kadrowe dziury po wielkiej czystce z lat 30. Wtedy Stalin przetrzebił dowódcze szeregi, pozbywając się kręgosłupa swojej armii. Niemieckie plany napaści na ZSRR Hitler planował zaskoczyć Stalina poprzez jak najszybszy atak, ale natrafił na przeszkody w realizacji tego planu. Niemcy zamiast atakować Związek Radziecki wiosną 1941 roku, musieli interweniować w Jugosławii i Grecji dla ochrony południowego frontu. Dopiero po spacyfikowaniu Bałkanów, Niemcy mogli skoncentrować się na przygotowaniu ataku na ZSRR. Jak się jednak później okazało, kilkumiesięczna zwłoka była dla III Rzeszy opłakana w skutkach. Atak Niemiec na Polskę, czyli wrześniowa apokalipsa. Wtedy wszystko sprzysięgło się przeciwko nam Atak Niemiec na Polskę we wrześniu 1939 roku to jeden z najczarniejszych rozdziałów w polskiej historii. Trwająca nieco ponad miesiąc walka doprowadziła do upadku polskiej państwowości i d... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/atak-niemiec-na-polske-czyli-wrzesniowa-apokalipsa-wtedy-wszystko-sprzysieglo-sie-przeciwko-nam-fot-pictorial-parade-getty-images-0051809.jpg" width="938" height="504" alt="Atak Niemiec na Polskę, czyli wrześniowa apokalipsa. Wtedy wszystko sprzysięgło się przeciwko nam (fot. Pictorial Parade/Getty Images)" title="Atak Niemiec na Polskę, czyli wrześniowa apokalipsa. Wtedy wszystko sprzysięgło się przeciwko nam (fot. Pictorial Parade/Getty Images)" /> Zanim doszło do tragicznego dla Niemców finału, niezwyciężony dotąd Wermacht skoncentrował na granicach z ZSRR kolosalne siły. Dość powiedzieć, że na linii od frontu fińskiego, przez tereny okupowanej Polski, aż do Rumunii hitlerowcy zebrali blisko 4,5 mln żołnierzy, prawie 4 tys. czołgów, około 13 tys. dział. Sowieckie niebo miało szturmować ok. 3 tys. samolotów. Jeszcze większe wrażenie może robić ilość sprzętu na stanie Armii Czerwonej. Sowieci tylko w swoich zachodnich okręgach wojskowych dysponowali imponująca liczbą ok. 13 tys. czołgów. W dużej mierze nie były one jednak przygotowane do działania, zwłaszcza w zakresie obrony. To samo można powiedzieć o stanie osobowym sowieckiego wojska. Dopiero opóźniona mobilizacja sprawiła, że pod bronią po kilku dniach od wybuchu wojny znalazło się 5 mln obywateli ZSRR. W żadnej dotąd wojennej operacji w historii nie zderzyły się ze sobą tak wielkie masy wojsk. Operacja Barbarossa i wielkie sukcesy Niemców Nad ranem 22 czerwca 1941 roku bez wypowiedzenia wojny Niemcy przekroczyli granicę z ZSRR i najechali na swojego dotychczasowego sojusznika. III Rzesza ruszyła do boju ze swoimi sojusznikami – z Finlandią, Węgrami, Rumunią. Plan Barbarossa zakładał błyskawiczne uderzenie na wroga zgodnie z doktryną Biltzkriegu, sprawdzoną choćby w kampanii polskiej czy francuskiej. Niemcy planowali rozgromić główne siły Armii Czerwonej na zachodzie ZSRR, zniszczyć sowiecką państwowość i dojść maksymalnie do linii Wołgi na południu i portu w Archangielsku nad Morzem Białym, bez planów marszu aż do Uralu. Niemcy od początku zakładali bowiem, że nie będą w stanie objąć swoim atakiem i przyszłą okupacją całego rozległego terytorium przeciwnika. Zmasowany atak połączonych sił piechoty i lotnictwa niedzielnym rankiem zgodnie z założeniami zaskoczył radziecką armię. Niemcy najechali ZSRR poprzez ścisłe współdziałanie trzech głównych ugrupowań. Grupa Armii „Północ” ruszyła na Leningrad z terenów Finlandii. Na Moskwę miała za zadanie kierować się Grupa Armii „Środek”. Z kolei głównym założeniem Grupy Armii „Południe” było przeprowadzenie natarcia na Ukrainę z późniejszym wyjściem na Kaukaz. Armie III Rzeszy szybko zaczęły odnosić oszałamiające wręcz sukcesy. Zdezorientowana Armia Czerwona chwiała się w posadach, a jej dowództwo nie mogło zbyt wiele poradzić na szybki marsz Niemców. W wielkich kotłach m.in. pod Mińskiem i pod Kijowem Wermacht wraz z siłami SS niszczył i brał do niewoli ogromne masy wojsk radzieckich. Dopiero pod Smoleńskiem Sowietom udało się postawić prącym do przodu Niemcom poważniejszy opór. Bitwa pod Moskwą i zatrzymanie Niemców przez Armię Czerwoną Hitlerowcy po kilku miesiącach wojny, we wrześniu 1941 roku, dotarli w końcu aż pod stolicę ZSRR. I to właśnie pod Moskwą wytracili w końcu impet uderzenia. Wielki wysiłek całego radzieckiego państwa i obywateli sprawił, że w końcu udało odrzucić się napastników. Znajdujący się w opałach Stalin zmienił retorykę, ogłaszając wielką wojnę ojczyźnianą całego „narodu radzieckiego”. W antyklerykalnej dotąd propagandzie sowieckiej znalazło się miejsce nawet na wątki religijne. W najbardziej krytycznym punkcie walk Sowieci rzucili do walk pod Moskwą ściągnięte znad granicy z Japonią dywizje syberyjskie. Stało się po tym, gdy okazało się, że Japończycy nie planują ekspansji na terytoria ZSRR od wschodu. Tajna wojna papieża. Czy Pius XII brał udział w spisku na życie Hitlera? Pius XII, którego po wojnie oskarżono o proniemieckie sympatie, w rzeczywistości przez wiele lat brał udział w spisku na życie Hitlera i pośredniczył w tajnych negocjacjach admirała Canari... Po stronie Stalina stanął także „generał mróz”, a jeszcze wcześniej jesienna słota. Stopniowe pogarszanie się pogody wyhamowało sunący nieprzerwanie do przodu Wermacht. Zatrzymanie wroga pod stolicą znacznie poprawiło morale broniących się czerwonoarmistów. Połączenie ideologii, patriotyzmu i przymusu sprawiło, że sowieccy obywatele zjednoczyli się wokół znienawidzonego dotąd wodza. I to pomimo wielu lat krwawego terroru, wielkiej czystki i kolektywizacji w latach 30. Postawa ludności ZSRR miała także swoje źródła w brutalnej polityce okupacyjnej Hitlera i jego dowództwa. Wojna totalna. Niemiecka eksterminacja ludności ZSRR Po doświadczeniach z bezwzględnej kampanii w Polsce, Adolf Hitler postanowił pójść w wojnie ze Stalinem o krok dalej. Niemieckie dowództwo wydało swoim żołnierzom szereg zbrodniczych rozkazów. Wpisywały się w obraz totalnej wojny dwóch totalitaryzmów. Wśród nich był m.in. rozkaz o komisarzach, który nakazywał żołnierzom natychmiastowe zabijanie komisarzy politycznych radzieckich oddziałów. Także na początku wojny niemiecko-radzieckiej w aktywną fazę weszła zagłada Żydów. Specjalnie utworzone oddziały policyjne Einsatzgruppen podążały ślad w ślad za regularną armią. Metodycznie zabijały żydowską ludność jeszcze przed oficjalnym postanowieniem niemieckim o tzw. ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej. Plan głodowy i blokada Leningradu Całość niemieckich zamiarów zawojowania ZSRR spinał bestialski plan głodowy. Hitlerowcy docelowo zakładali śmierć z głodu kilkunastu milionów Rosjan, Ukraińców, Białorusinów i innych obywateli Związku Radzieckiego. A także zmuszenie dużej części z nich do emigracji na Syberię. Wszelkie nadwyżki żywności produkowane przez swoich słowiańskich niewolników naziści zamierzali przeznaczać na utrzymanie swojej armii i państwa. Rezultatem takiej polityki była choćby ludobójcza blokada Leningradu, która trwała aż 3 lata. Wermacht wykorzystując pomoc swoich fińskich sojuszników umyślnie starał się zagłodzić ludność tego miasta, co w dużej mierze osiągnął. Szacuje się, że głównie w wyniku głodu i mrozu zginęło tam wówczas nawet do 1 mln ludzi. Tragiczny los radzieckich jeńców w niemieckiej niewoli Żniwa śmierci Niemcy rozpętali także w obozach jenieckich. Po wielkich zwycięstwach na polach Ukrainy i Białorusi do niewoli trafiły setki tysięcy żołnierzy Armii Czerwonej. Szacuje się, że łącznie podczas wojny niemiecko-radzieckiej Niemcom poddało się prawie 6 mln czerwonoarmistów. Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi? Ten ranking daje do myślenia W której wojnie zginęło najwięcej ludzi? Czy liczba jej ofiar śmiertelnych była wyższa niż liczba ofiar niewolnictwa? Jak w tym kontekście ocenić europejski imperializm? Oto najstraszniej... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najstraszniejsze-zbrodnie-ludzkosci-kiedy-zginelo-najwiecej-ludzi-i-z-jakiego-powodu-ten-ranking-daje-do-myslenia-fot-getty-images-71357b8.jpg" width="938" height="625" alt="Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi i z jakiego powodu? Ten ranking daje do myślenia (fot. Getty Images)" title="Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi i z jakiego powodu? Ten ranking daje do myślenia (fot. Getty Images)" /> Ze względu na głodowe racje żywnościowe, katastrofalne warunki sanitarne i eksterminacyjną politykę niemieckiego dowództwa śmierć poniosło ponad 3 mln żołnierzy Stalina. Sytuacja radzieckich jeńców była na tyle zła, że walki o najmniejszy kawałek chleba były codziennością. Kanibalizm stał się w obozach czymś powszechnym. Od wojny błyskawicznej do wojny na wyniszczenie Przeprowadzona w sposób błyskawiczny Operacja Barbarossa nie zakończyła się pełnym sukcesem Niemców. Rozciągnięte linie zaopatrzenia, pogarszająca się pogoda i krzepnący opór Sowietów sprawił, że wojna jeszcze przed styczniem 1942 roku zupełnie zmieniła swój obraz. Armia Czerwona z wielkim wysiłkiem odepchnęła Wermacht kilkaset kilometrów na zachód. Wykrystalizowała się wówczas linia frontu. Przełom w całej wojnie niemiecko-radzieckiej przyniosła dopiero bitwa pod Stalingradem na południowym obszarze teatru wojennego. Pod koniec 1942 roku i na początku 1943 potężne niemieckie siły zostały okrążone w niezwykle krwawej i zaciętej bitwie. Od tego czasu inicjatywę w wojnie z Hitlerem przejął Stalin. Nie wypuścił jej z rąk już do maja 1945 roku. Skala poświęcenia żołnierzy Armii Czerwonej w walce z hitlerowcami poraża swoimi rozmiarami. Pomiędzy czerwcem a grudniem 1941 roku na każdego zabitego Niemca przypadało 20 zabitych obywateli ZSRR. Poza utratą blisko 3 mln jeńców, niemieccy żołnierze zabili lub ranili niemal drugie tyle Rosjan, Ukraińców, Białorusinów i przedstawicieli innych nacji ZSRR. Niemieckie straty osobowe w czasie Operacji Barbarossa to ponad 700 tys. zabitych, rannych lub zaginionych. Źródła: N. Davies, Europa walczy. 1939-1945, Kraków, 2008. T. Snyder, Skrwawione ziemie, Warszawa, 2011.
Wojna zimowa 1939–1940. Jak „fiński Dawid” dał odpór „sowieckiemu Goliatowi”?
Finowie zostali poddani przez ZSRR historycznej próbie i zdali egzamin. Obronili swoje państwo, walcząc z parokrotnie silniejszym wrogiem. Jak udało się im uniknąć unicestwienia? Na czym polegała wojna zimowa?
W tym artykule: Nowy podział stref wpływu w Europie Środkowej w 1939 roku Starania ZSRR o przywrócenie Finlandii do swojej strefy wpływu Wojna zimowa Jak Finowie powstrzymali Sowietów w wojnie zimowej? Jak zakończyła się wojna zimowa? Wojna kontynuacyjna i wojna lapońska Dlaczego Finlandia była neutralna po II wojnie światowej? XX-wieczne losy Finlandii w pewnym stopniu przypominały losy Polski. Niepodległe fińskie państwo pojawiło się na mapie Europy po zakończeniu I wojny światowej na zgliszczach dawnego Imperium Rosyjskiego. Finowie, podobnie jak i Polacy, przez całe dwudziestolecie międzywojenne żyli w ciągłym zagrożeniu rewanżem ze strony Sowietów. Zarówno jedni, jak i drudzy w końcu doczekali się ostatecznie „czerwonej zemsty”. Nowy podział stref wpływu w Europie Środkowej w 1939 roku Władze ZSRR na czele z Józefem Stalinem skierowały swoją politykę zagraniczną w okresie poprzedzającym II wojnę światową na jeden główny cel. Chodziło nie tyle o ekspresowy „eksport rewolucji” na Zachód, co o odzyskanie stanu posiadania państwa rosyjskiego sprzed 1914 roku. Tym zamierzeniom miał pomóc taktyczny sojusz z nazistowskimi Niemcami, który przeszedł do historii pod nazwą paktu Ribbentrop-Mołotow. Porozumienie radziecko-niemieckie zakładało nowy podział stref wpływów w Europie Środkowej. Po agresji na Polskę 17 września 1939 roku i wcieleniu polskich Kresów Wschodnich do składu ZSRR, Sowieci ruszyli dalej, by egzekwować kolejne postanowienia paktu. Wszystko to działo się na oczach grającej na czas Europy Zachodniej na czele z Francją i Anglią. Mocarstwa zachodnie próbowały zyskać czas na przygotowanie się do konfrontacji z Niemcami. Rosjanie mieli więc wolne ręce. Starania ZSRR o przywrócenie Finlandii do swojej strefy wpływu Józef Stalin po udanej napaści na Polskę przeszedł zatem do wystosowania ultimatum w kierunku państw bałtyckich. Czerwony dyktator wymógł na Litwie, Łotwie i Estonii m.in. utworzenie stałych baz wojskowych Armii Czerwonej na terenie tych państw, czym de facto pozbawiał ich suwerenności. Podobne żądania Sowieci skierowali wobec Finlandii. Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś Była kobietą, której udało się pogodzić rzeczy niemożliwe. Uwielbiali ją zarówno Hitler, jak i Stalin. Pierwszy jako aktorkę, drugi – jako swoją agentkę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/byla-jedyna-kobieta-uwielbiana-przez-hitlera-i-stalina-jej-szpiegowska-kariera-jest-wspominana-do-dzis-1b39285.jpg" width="517" height="700" alt="Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś" title="Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś" /> Ponadto ZSRR oczekiwał od Helsinek korekt granicznych na korzyść Moskwy, czyli przede wszystkim przesunięcia granicy dalej od przygranicznego Leningradu. A także demontażu tzw. linii Mannerheima, czyli pasa umocnień na przesmyku Karelskim. To najwęższy punkt między Zatoką Fińską a jeziorem Ładoga. Miejsce to stanowiło niejako bramę do Związku Radzieckiego od północnej strony. Radzieckie kierownictwo obawiało się, że w przyszłości skorzystają z niej przede wszystkim Niemcy. Wojna zimowa Przygotowane z mozołem fortyfikacje nosiły imię Carla Gustafa Mannerheima, dowódcy fińskich sił zbrojnych. Budowane z wielkim wysiłkiem całego państwa w okresie międzywojennym były największą nadzieją na skuteczną, samodzielną obronę przed wielkim sąsiadem. W młodej fińskiej republice od początku poważnie liczono się z możliwą sowiecką agresją pomimo podpisania paktu o nieagresji z ZSRR w 1932 roku (podobną umowę podpisała także Polska). W tym celu do wojny z ZSRR przygotowywano z rozmachem całe społeczeństwo, włącznie z liczną służbą pomocniczą kobiet. Finowie odrzucili ostatecznie większość radzieckich żądań. Sowieci wypowiedzieli traktat o nieagresji i po serii prowokacji granicznych 30 listopada 1939 zaatakowali Finlandię i rozpoczęli wojnę zimową. Zaraz potem powołali w celach propagandowych marionetkowy, komunistyczny rząd fiński. Armia Czerwona wystawiła do podboju ziem sąsiada blisko 600 tys. żołnierzy pod wodzą Klimienta Woroszyłowa. Stanęli oni naprzeciwko ok. 400 tys. Finów. Główne uderzenie radzieckie zostało przeprowadzone na przesmyku Karelskim w kierunku miasta Viipuri (ros. Wyborg). Jednak Rosjanie rozwinęli także kilka dużych grup uderzeniowych w trudniej dostępnych terenach na północ od jeziora Ładoga. Próbowali osaczyć Finów i rozciągnąć ich siły na całej, ponad 1000-kilometrowej linii frontu. Żołnierze dowodzeni przez Mannerheima byli znacznie gorzej wyposażeni, dysponowali wielokrotnie mniejszą liczbą broni ręcznej. Fińskie siły powietrzne i pancerne, podobnie zresztą jak marynarka, były wyjątkowo szczupłe i nie mogły w żaden sposób przeciwstawić się bolszewickiej wojenne machinie. Jak Finowie powstrzymali Sowietów w wojnie zimowej? Jednak Finowie na swoją korzyść mieli wykorzystać inne czynniki. Poza gęstą linią okopów, bunkrów i umocnień Finowie liczyli także na sprzyjające im warunki do prowadzenia wojny. Walki wybuchły zimą, co w grząskich, leśnych i bagnistych terenach Finlandii oznaczało dla Armii Czerwonej wielkie problemy z logistyką i pełnym wykorzystaniem technicznego potencjału. Zwłaszcza jeśli chodzi o artylerię, czołgi, ale także i lotnictwo. Dywizjon 303 to legenda polskiego lotnictwa. W bitwie o Anglię nasi piloci nie mieli sobie równych 1 września 1940 r., czyli w rocznicę pierwszych walk w Polsce, dopuszczono oficjalnie Dywizjon 303 do akcji. Polscy lotnicy wkrótce stali się bohaterami Anglików. W najważniejszym w bitwie o ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dywizjon-303-to-legenda-polskiego-lotnictwa-w-bitwie-o-anglie-nasi-piloci-nie-mieli-sobie-rownych-fot-stanley-arthur-devon-wikimedia-commons-public-domain-958c55a.jpg" width="938" height="693" alt="Dywizjon 303 to legenda polskiego lotnictwa. W bitwie o Anglię nasi piloci nie mieli sobie równych (fot. Stanley Arthur Devon, Wikimedia Commons, public domain)" title="Dywizjon 303 to legenda polskiego lotnictwa. W bitwie o Anglię nasi piloci nie mieli sobie równych (fot. Stanley Arthur Devon, Wikimedia Commons, public domain)" /> Ze względu na terytorialną strukturę swojego wojska, fińscy żołnierze z reguły walczyli w swoich rodzinnych stronach, doskonale odnajdując się w zastanych warunkach na polach bitew. Naprzeciwko sobie mieli głównie krasnoarmiejców z odległych części ZSRR, dla których walka w zimowych warunkach była wyjątkowo trudna. W armii Mannerheima prym wiedli snajperzy, wcześniej pracujący jako myśliwi. Jednym z nich był choćby Simo Häyhä, uznawany za najskuteczniejszego strzelca wyborowego w historii. Żołnierz zwany „białą śmiercią” miał zabić łącznie 705 wrogów. Finowie stosowali białe maskujące mundury, wykorzystywali leśne kryjówki, zasadzki, nierzadko skutecznie wcielając w życie taktykę walki podjazdowej. Spryt, upór i wielkie poświęcenie „fińskiego Dawida” w walce z „sowieckim Goliatem” pozwoliły wytrzymać pierwsze uderzenie Armii Czerwonej i zadać jej potężne straty w pierwszym miesiącu wojny. Jednak już w styczniu 1940 roku, Finowie zostali zmuszeni pod naporem Sowietów do podjęcia rokowań pokojowych. W ich trakcie wciąż trwały jednak walki, a Armia Czerwona w końcu zdołała wykonać poważny wyłom w umocnieniach obrońców. Ostatecznie także i Stalin zdecydował się na jak najszybsze zakończenie walk w obliczu gęstniejącej sytuacji na arenie międzynarodowej. Przywódca ZSRR bał się odwrócenia sojuszy i wystąpienia Niemiec po stronie Finlandii. A także ewentualnej interwencji zbrojnej państw Zachodu lub ich aktywniejszego udziału w pomocy Finom. Jak zakończyła się wojna zimowa? To wszystko przyspieszyło zakończenie wojny. Pokój moskiewski zdecydował o utracie blisko 9% terytoriów przez Finlandię. Finowie musieli przesunąć swoje granice jeszcze bardziej w głąb swoich ziem względem utrzymanej linii frontu z czasów wojny. Ponadto Finlandia została zmuszona przez Rosjan do wydzierżawienia im posiadłości na półwyspie Hanko nieopodal Helsinek, stosunkowo daleko od granicy. Miała tam znaleźć się baza Armii Czerwonej, która „czuwała” nad zachowaniem neutralnego statusu Finlandii. Finowie ostatecznie ocalili niepodległość za wysoką cenę strat terytorialnych i przede wszystkim ludzkich. W wojnie zginęło ok. 25 tys. żołnierzy Sił Obrony Finlandii. Po stronie napastników straty były jednak druzgocąco większe. Ocenia się je na minimum 125 tys. zabitych i zaginionych. Stracono także ogromne ilości sprzętu wojskowego. Wojna zimowa była dla kierownictwa ZSRR zimnym prysznicem. Potężnie wyekwipowana, liczna radziecka armia poniosła kolosalne straty w walce z nielicznym i niedocenianym przeciwnikiem. Zawiodło zwłaszcza radzieckie dowództwo wojskowe. Już w trakcie operacji dowodzenie nad zgrupowaniem stracił nawet bliski zausznik Stalina, Woroszyłow. Został zastąpiony przez Siemiona Timoszenkę. Jeszcze wyższą cenę ponieśli inni wysocy rangą dowódcy, których oddziały zostały rozbite. Wyroki śmierci za „zdradę” i nieudolne dowodzenie zapadały w łonie Armii Czerwonej jeszcze w trakcie wojny. Wojna kontynuacyjna i wojna lapońska Swój dalszy ciąg wojna zimowa znalazła już po upływie półtora roku. 22 czerwca 1941 skończył się krótki sojusz niemiecko-rosyjski i wybuchła wojna. W najeździe niemieckim na ZSRR wzięli udział także i Finowie. Będąc w sojuszu z III Rzeszą, w krótkim czasie w ramach tzw. wojny kontynuacyjnej odzyskali to, co stracili w krwawej wojnie obronnej na przełomie lat 1939–1940. Wojska Mannerheima operowały także wówczas częściowo na terenach radzieckich, okupując je do 1944 roku. W tym roku pełnię inicjatywy na froncie wschodnim uzyskała już Armia Czerwona. Finowie podpisali wówczas rozejm z ZSRR i zerwali przymierze z Niemcami. W wyniku nacisków ZSRR zostali zmuszeni do „usunięcia” ich ze swojego terytorium, czego dokonali do kwietnia 1945 roku walcząc głównie na północnych terenach swojego kraju z nazistami w wojnie lapońskiej. W jej trakcie Finowie niejako wypychali na Zachód swoich niedawnych niemieckich towarzyszy broni. Dlaczego Finlandia była neutralna po II wojnie światowej? Ostateczne porozumienia pokojowe zostały podpisane w Paryżu 1947 roku. Potwierdzono granice wytyczone w czasie wojny zimowej z 1940 roku, nieznacznie je tylko poszerzając na korzyść ZSRR. Fińska armia miała jednak zostać w dużej mierze rozbrojona, a rząd w Helsinkach został zobowiązany do płacenia reparacji. Mimo tego Finowie znów zdołali zachować neutralność i nie wejść bezpośrednio w orbitę wpływów radzieckich. Zabójczy skarb dyktatora. Czy Churchill przyczynił się do śmierci Mussoliniego? Nie tylko śmierć Mussoliniego była tajemnicza. Jej dalszym ciągiem było zagadkowe zaginięcie skarbca i archiwów duce. Czy przyczynili się do tego włoscy komuniści i Churchill? Skutkiem obu wojen był także exodus tubylczej ludności fińskiej z terenów zajętych przez Armię Czerwoną. Już po 1940 roku kilkaset tysięcy ludzi opuściło swe domostwa. Łączną liczbę uciekinierów z fińskiej Karelii szacuje się na ok. 500 tys. osób. Finlandia po ustanowieniu żelaznej kurtyny przez lata stopniowo ograniczała sowieckie wpływy. Było to możliwe dzięki postępującej polityce rozprężenia na arenie międzynarodowej i swojemu względnie peryferyjnemu położeniu. Finowie powoli dryfując w kierunku Zachodu, ostatecznie także doprowadzili do zlikwidowania sowieckiej bazy pod swojej stolicy. Źródło: E. Engle, L. Paananen, Wojna zimowa. Sowiecki atak na Finlandię 1939–1940, Gdańsk, 2001
Agresja ZSRR na Polskę przypieczętowała jej los. Jak II Rzeczpospolita znalazła się w „dziejowym imadle”?
„Sowiety wkroczyły” – napisał 17 września znad granicy z Rumunią marszałek Edward Rydz-Śmigły. Był to ostatni akord II Rzeczpospolitej, która została zmiażdżona przez potężne uderzenie z dwóch stron. Po barbarzyńskim ataku Niemiec przyszła pora na cios w plecy, bo tym była agresja ZSRR na Polskę.
W tym artykule: Jak doszło do niemiecko-rosyjskiej współpracy w 1939 roku? Stosunki polsko-sowieckie przed 1939 rokiem Ukraińska i białoruska mniejszość w II RP a Sowieci Polsko-radziecki pakt o nieagresji i przygotowania do wojny Agresja ZSRR na Polskę Kto zaatakował Polskę w 1939 roku od wschodu? Dlaczego Polska nie broniła się w 1939 r. przed ZSRR w aktywny sposób? Opór Polaków przeciwko agresji ZSRR w 1939 roku Skutki najazdu ZSRR na Polskę w 1939 roku Wrzesień 1939 roku stał się dla Polski jednym z najczarniejszych miesięcy w dziejach. To właśnie wtedy wypełnił się scenariusz, którego jak ognia chcieli uniknąć polscy stratedzy dwudziestolecia międzywojennego. Rzeczpospolita dostała się w niszczycielskie „imadło” między III Rzeszą a Związkiem Radzieckim. Jak doszło do niemiecko-rosyjskiej współpracy w 1939 roku? Próba balansowania polskiej dyplomacji między Niemcami a Rosją w oparciu o sojusze z Anglią i Francją zakończyła się niepowodzeniem. Polityczne rachuby odpowiedzialnego za politykę zagraniczną II RP Józefa Becka musiały zawieść w obliczu naruszenia ładu światowego powstałego na konferencji w Wersalu. Misterną układankę ustaloną przez mocarstwa po I wojnie światowej zniweczyła postawa Adolfa Hitlera i Józefa Stalina. Obaj krwawi dyktatorzy reprezentowali dwa potężne państwa. Połączyła je żądza rewanżu za straty poniesione w Wersalu. Beneficjentem tych właśnie strat była Polska. Rzeczpospolita stała więc ością w gardle zarówno niemieckim nazistom, jak i Sowietom. Stosunki polsko-sowieckie przed 1939 rokiem Pomimo tego, przed wrześniową klęską starano się znaleźć jakikolwiek „sposób na życie” z czerwonym imperium. Wszystkie polskie rządy po 1918 roku doskonale zdawały sobie sprawę, że to właśnie Rosja bolszewicka uchodzi za największe niebezpieczeństwo dla funkcjonowania polskiego państwa. Ale jednocześnie wiedziały, że Polski nie stać na kolejne, samodzielne starcie z wielkim wschodnim sąsiadem. Trudno uwierzyć, że przetrwały 80 lat. Nieznane wcześniej kolorowe zdjęcia z II wojny światowej Kolorowe zdjęcia z czasów II wojny światowej to prawdziwa rzadkość. Dlatego każda zachowana w kolorze fotografia z tego okresu wywołuje ogromne emocje i pozwala, choć na chwilę, poczuć du... Stosunki polsko-sowieckie zaczęły się od prawdziwego trzęsienia ziemi. Była nim wojna polsko-bolszewicka, trwająca od 1919 do 1920. Doszło wtedy do odrzucenia Armii Czerwonej spod Warszawy daleko na wschód. Jednym z rezultatów tej wojny był także trwały rozejm i traktat pokojowy, podpisany w Rydze. Polska strona wychodziła wówczas z założenia, że podstawą przyszłych stosunków z odpartym bolszewickim agresorem będzie odpowiednio wytyczona granica. Po zwycięstwie w wojnie Polacy zadowolili się więc granicami szczuplejszymi niż historyczne, a więc te przedrozbiorowe 1772 roku. Obawiano się przede wszystkim wchłonięcia ziem ze zbyt dużą liczbą Ukraińców i Białorusinów. Ukraińska i białoruska mniejszość w II RP a Sowieci Niezależnie od tego bolszewicy od początku interpretowali ryskie ustalenia zupełnie inaczej. We właściwy dla siebie, przedmiotowy sposób Sowieci potraktowali pokój. Liczyli na to, że nowy organizm państwowy okrzepnie po trudnym czasie rewolucji i wojny domowej. Na dalszy plan odkładano kwestię zachodnich granic, za którymi zostały jednak miliony osób reprezentujących „bratnie” rzekomo dla Rosjan narody. Sprawa Małopolski Wschodniej (nazywanej także przez historiografię radziecką i ukraińską Ukrainą Zachodnią) szybko jednak stała się kością niezgody pomiędzy obydwoma sąsiadami. Miała na to wpływ postawa mniejszości ukraińskiej. Ukraińcy, bardziej wyemancypowani narodowo od Białorusinów, liczyli początkowo na decyzję społeczności międzynarodowej o przyznaniu przynajmniej szerokiej autonomii. Brali pod uwagę przewagę ludnościową nad Polakami w trzech województwach wschodnich RP (stanisławowskie, tarnopolskie, lwowskie). Po wielu turbulencjach Rada Ambasadorów przyznała w 1923 roku suwerenne prawa polski do ziem wschodnich. Między Zachodem a bolszewickim państwem doszło też do normalizacji stosunków. Końca dobiegły interwencje i liczenie na wewnętrzny rozpad „komunistycznego eksperymentu”. Miało to swoje przełożenie także na stosunki polsko-radzieckie. Polsko-radziecki pakt o nieagresji i przygotowania do wojny W 1934 roku podpisano pakt o nieagresji. A wcześniej także szereg różnych umów międzynarodowych pomiędzy II RP a ZSRR. Jednocześnie jednak po polskiej stronie powstał Korpus Ochrony Pogranicza. Polski sztab generalny szykował się głównie do nieuchronnej „dogrywki” z bolszewikami. Przygotowywał plany wojenne przede wszystkim właśnie na wschodnim kierunku. Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś Była kobietą, której udało się pogodzić rzeczy niemożliwe. Uwielbiali ją zarówno Hitler, jak i Stalin. Pierwszy jako aktorkę, drugi – jako swoją agentkę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/byla-jedyna-kobieta-uwielbiana-przez-hitlera-i-stalina-jej-szpiegowska-kariera-jest-wspominana-do-dzis-1b39285.jpg" width="517" height="700" alt="Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś" title="Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś" /> Obraz chwiejności sytuacji między Polską a ZSRR dopełniać może niestabilna granica z ciągłym napadami na przejściach, kolejach i strażnicach. Jedna akcja wywiadowcza goniła za drugą. Zwłaszcza sowiecka strona dwoiła się i troiła na polu wyrafinowanej propagandy. Nietrwały pokój musiał znaleźć swój kres w kulminacyjnym 1939 roku. Jeszcze w marcu tego roku Józef Stalin wygłosił niesławną „kasztanową mowę”. Między wierszami wieszczył w niej zbliżenie Rosji z Niemcami. Dyktator dał jasno do zrozumienia, by państwa zachodnie nie liczyły na to, że ZSRR będzie za kogoś „wyciągał kasztany z ognia”. Agresja ZSRR na Polskę Żarzący się od wojny polsko-bolszewickiej spór o Kresy Wschodnie stał się kolejnym elementem w grze mocarstw zachodnich o równowagę. Anglicy i Francuzi, mimo zapewnień sojuszniczych wobec Polski, byli skłonni do tego, by niejako „kupić” dla siebie Rosję w grze z Niemcami. Za cenę polskich wschodnich województw. Polska i Japonia miały wspólnego wroga. Ten sojusz został jednak wystawiony na próbę Chociaż Polska i Japonia znalazły się w czasie II wojny światowej w przeciwnych obozach, służby wywiadowcze obu państw wciąż współdziałały! Obydwa kraje miały bowiem wspólnego wroga ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/chociaz-polska-i-japonia-znalazly-sie-w-czasie-ii-wojny-swiatowej-w-przeciwnych-obozach-sluzby-wywiadowcze-obu-panstw-wciaz-wspoldzialaly-6cd368e.jpg" width="882" height="700" alt="Chociaż Polska i Japonia znalazły się w czasie II wojny światowej w przeciwnych obozach, służby wywiadowcze obu państw wciąż współdziałały!" title="Chociaż Polska i Japonia znalazły się w czasie II wojny światowej w przeciwnych obozach, służby wywiadowcze obu państw wciąż współdziałały!" /> Rachuby te spełzły na niczym wobec wejścia w życie 23 sierpnia 1939 roku paktu Ribbentrop-Mołotow. Sowieci podzielili strefę wpływów nie z zachodnimi aliantami, ale ze swoim do niedawna największym ideologicznym wrogiem. Czyli z Hitlerem, wodzem nazistowskich Niemiec. Główna linia podziału wiodła przez linię Wisły. 1 września 1939 roku Niemcy napadli na Polskę bez wypowiedzenia wojny. Zgodnie z ustaleniami z tajnego protokołu niemiecko-rosyjskiego aktu, Sowieci zobowiązali się do niezwłocznego wkroczenia do Polski. To jednak uzależnione było od dwóch głównych czynników. Po pierwsze, Armia Czerwona musiała skończyć graniczne starcie z Japonią. W rezultacie bitwy pod Chałchin-Goł, Japończycy przekierowali swój imperialny impet na inny kierunek. Po drugie, Stalin uzależnił swoje wejście do Polski od postawy Francji i Anglii. Dziwna wojna na froncie zachodnim i bezczynność aliantów zachodnich otworzyła w końcu drogę do agresji ZSRR na Polskę. Kto zaatakował Polskę w 1939 roku od wschodu? Armia Czerwona, pomimo zwycięstwa nad Japończykami na Dalekim Wschodzie, nie była we wrześniu 1939 roku monolitem. Co prawda podjęto kolosalne nakłady na zbrojenia kosztem krwawej kolektywizacji i industrializacji, ale zawodził czynnik ludzki. Miało to swoje źródło w wielkiej czystce, którą urządził w latach 1937–1939 roku Józef Stalin w aparacie wojska, partii i państwa. Bolszewicy przeprowadzili mobilizację wielkich mas wojska w zachodnich okręgach wojskowych, tuż przy granicach z Polską. Po otrzymaniu zielonego światła ze strony polityków, aż 50 dywizji Armii Czerwonej (ok. 600–800 tys. żołnierzy) wkroczyło na wschodnie tereny Rzeczpospolitej. Szły w „wyzwoleńczym pochodzie” na spotkanie z Niemcami w centralnej Polsce. Po drodze Sowieci mieli nieść „oswobodzenie” ukraińskim i białoruskim chłopom. A także polskim masom pracującym, uciemiężonym pod butem „generałów i obszarników”. Propagandowa akcja sowiecka przeprowadzona była wyjątkowo nieudolnie. W ulotkach z odezwą dowództwa bolszewickiej armii do polskich żołnierzy aż roiło się od błędów językowych i ortograficznych. Jakby tego było mało, we wschodniej Polsce pamięć o krótkiej, ale krwawej okupacji w 1920 roku wciąż była żywa. Ponadto od komunistów odwróciła się po tragedii Wielkiego Głodu także i spora część mniejszości ukraińskiej w Polsce. Choć jeszcze do początku lat 30. upatrywała w nich swoich rzeczywistych wyzwolicieli. Dlaczego Polska nie broniła się w 1939 r. przed ZSRR w aktywny sposób? Agresja ZSRR na Polskę, podobnie jak niemiecka, została przeprowadzona bez wypowiedzenia wojny. 17 września 1939 roku, o 3 nad ranem, przedstawiciel rządu sowieckiego wezwał do siebie polskiego ambasadora w Moskwie, Wacława Grzybowskiego. Zastępca komisarza ds. zagranicznych odczytał tekst noty dyplomatycznej Wiaczesława Mołotowa o tym, że państwo polskie przestało istnieć, co wymusiło na Sowietach przekroczenie granic dla „wzięcia pod swoją opiekę” Ukraińców i Białorusinów. Grzybowski zaprotestował i noty nie przyjął. Armia Czerwona w tym samym czasie wkraczała już do Polski. Dyplomatyczna gra polskich sojuszników, czyli Francji i Anglii z Sowietami, wpłynęła także na niejednoznaczną postawę polskiego rządu wobec bolszewickiego najazdu. Prezydent Ignacy Mościcki otwarcie i od razu informował o ataku ZSRR. Jednak Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych Edward Rydz-Śmigły wydał „dyrektywę ogólną”. Nakazywał wojsku niepodejmowanie walki z Sowietami i odwrót w kierunku Rumunii i Węgier. W ręce Armii Czerwonej oddały się dziesiątki tysięcy polskich żołnierzy, którzy, uciekając przed Niemcami, nierzadko trafiali wprost w ręce Sowietów jeszcze na dworcach kolejowych. Zdezorientowane polskie oddziały zmierzające na wschód i na południe były rozbrajane nierzadko przy użyciu podstępu w obliczu panującej wówczas dezinformacji. Szacuje się, że na przełomie września i października 1939 roku do rosyjskiej niewoli trafiło od 250 do nawet ponad 450 tys. polskich żołnierzy. Nie traktowano ich nawet jak jeńców wobec rzekomego „rozpadu państwa polskiego”. Wśród nich znalazło się ok. 20 tys. oficerów, którzy zginęli z rąk NKWD w ramach zbrodni katyńskiej. Opór Polaków przeciwko agresji ZSRR w 1939 roku Agresja ZSRR na Polskę w 1939 roku w wielu miejscach spotkała się jednak z ostrym oporem z polskiej strony. Z góry skazaną na porażkę, ale niezwykle bohaterską walkę podjęły liczne strażnice KOP-u na granicach. Polskie nekropolie na świecie Zbliżają się dni, w których całymi rodzinami odwiedzamy groby bliskich nam zmarłych. Podróżujemy do rodzinnych stron lub wręcz przeciwnie, jedziemy w odległe miejsca, by uczcić pamięć ... Polskie władze zakładały ratowanie siły żywej i ewakuacje ocalałych z pożogi wojennej wojsk na Zachód, do Francji przez Rumunię. Wobec tego główny ciężar walki z Sowietami ramię w ramię z miejskimi garnizonami nierzadko podejmowały grupy samoobrony, często złożone z młodzieży szkolnej, harcerzy czy zwykłych cywilów. Sowieci po kilku dniach zajęli już Wilno i szereg większych miast przygranicznych. Do szczególnie zaciekłych walk doszło 20–22 września w Grodnie. Bohaterscy obrońcy niszczyli czołgi napastników nie tylko działkami przeciwpancernymi, ale i zwykłymi butelkami z benzyną. Bolszewiccy agresorzy odpowiadali użyciem „żywych tarcz”, złożonych z jeńców i cywili. Walkę z Armią Czerwoną podjęły także zagrożone otoczeniem, rozbrojeniem i internowaniem pojedyncze ugrupowania wojskowe. Niewielka część z nich po wrześniu 1939 roku zdołała uniknąć schwytania i przekształciła się w oddziały partyzanckie. Część z nich w lasach doczekała wybuchu wojny niemiecko–rosyjskiej w 1941 roku (rejon Biebrzy). Skutki najazdu ZSRR na Polskę w 1939 roku Sowieci na przejętych terytoriach szybko zaprowadzili swoje porządki. Ostry terror dotknął całość społeczeństw dawnych polskich ziem wschodnich, ale głównie odczuli go etniczni Polacy. Przeprowadzono kilka wielkich akcji wysiedleńczych w głąb ZSRR. To w dużym stopniu zmieniło stosunki narodowościowe na tych terenach. Szybko „przebudowano” gospodarkę i rolnictwo na komunistyczną modłę. Dostrojono dawne polskie województwa do systemu znanego z sowieckiej Rosji. ZSRR wchłonął blisko 51% terenów dawnej II Rzeczpospolitej z blisko 13 mln mieszkańców. Okupowane tereny Sowieci od razu traktowali jako swoją trwałą zdobycz. A właściwie jako własne, tradycyjne tereny, odzyskane po latach w imię dziejowej sprawiedliwości. Włączyli je w skład Białoruskiej i Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Już 22 października 1939 roku władze sowieckie przeprowadziły „wybory” do zgromadzeń ludowych. Rada Najwyższa ZSRR 1–2 listopada 1939 roku formalnie włączyła świeżo zajęty obszar „zachodniej Białorusi i Ukrainy” w skład Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Źródło: A. Friszke, Losy państwa i narodu 1939-1989, Warszawa, 2003.
Kampania wrześniowa – mało znane fakty. Skąd wziął się mit o kawalerii szarżującej na czołgi?
Kampania wrześniowa, zwana też wojną obronną 1939 roku, mimo dotkliwej polskiej porażki nie przebiegła dokładnie według planu Niemiec. Ile tak naprawdę krajów zaatakowało wówczas Polskę? Czy Polacy rzeczywiście szarżowali kawalerią na czołgi?Odpowiedzi na te pytania mogą być dla niektórych sporą niespodzianką.
W tym artykule: Kampania wrześniowa. Nierówna walka Jak przebiegała polityczna gra w przededniu wojny? Gdzie rozpoczął się największy konflikt w dziejach świata? Czy polscy ułani szli z szablami na czołgi? Jak umierała Warszawa? Kampania wrześniowa dociera do stolicy Kampania wrześniowa i anatomia jej klęski Wojna obronna 1939 roku, zwana też kampanią wrześniową, trwała przeszło miesiąc. Choć niemieccy agresorzy ze strony polskiej armii napotkali niespodziewanie duży opór, historycy nie mają dzisiaj wątpliwości: wynik tego starcia był przesądzony i to właściwie od samego początku. Kampania wrześniowa. Nierówna walka Przewaga Niemców była przygniatająca. Na wojnę przeciwko Polsce Hitler skierował ponad półtora miliona żołnierzy, 2,5 tys. czołgów, blisko 1400 samolotów bojowych i zespół okrętów. Polacy mogli mu przeciwstawić około milion zmobilizowanych żołnierzy, 610 czołgów i niespełna 400 samolotów. Największe polskie okręty jeszcze przed wybuchem wojny zostały odesłane do Wielkiej Brytanii. Dowódcy wiedzieli, że raczej nie przesądzą o przebiegu wojny obronnej. Miały być gotowe na dalszą jej część. Polacy planowali bronić się na granicach, a potem w razie potrzeby wycofać się na linię Wisły i wytrwać do czasu, gdy z pomocą przyjdą im Francja i Wielka Brytania. Niemcy zakładali Blitzkrieg, czyli wojnę błyskawiczną. Przyjęli, że zmasowane uderzenia lotnicze, artyleryjskie i pancerne połączone z działaniem piechoty doprowadzą do szybkiego załamania polskiej obrony, całej polskiej państwowości i natychmiastowego zwycięstwa. Okazało się jednak, że ambitny plan niemieckich planistów wojennych nie został zrealizowany w 100%. Kampania wrześniowa przebiegła inaczej. Jak przebiegała polityczna gra w przededniu wojny? Na wojnę zanosiło się od połowy lat 30. Adolf Hitler po dojściu do władzy postanowił zniszczyć ład ustanowiony w Europie traktatem wersalskim. Stopniowo rozbudowywał armię i rzucił wyzwanie światowym potęgom, starając się odbudować stan niemieckiego posiadania w Europie, poczynając od odzyskania od Francji utraconych po I wojnie światowej Alzacji i Lotaryngii. Niemiecki dyktator chciał a także zjednoczenia z Austrią zgodnie z ideą Wielkich Niemiec. W obszarze jego zainteresowań były także tereny Czechosłowacji z dużą mniejszością niemiecką. Koncepcja Mitteleuropy, czyli podporządkowania przez Niemców całej Europy Środkowej, była dopiero kolejnym punktem w jego imperialnym programie. Dążąc do realizacji tych właśnie etapów tego planu, Adolf Hitler w końcu „zaproponował” Polsce układ, który rzekomo miał uregulować sporne kwestie. Chciał, aby rząd w Warszawie przystał na włączenie do Rzeszy Wolnego Miasta Gdańska i poprowadzenie przez polskie Pomorze eksterytorialnej autostrady. Widział też Polskę w pakcie antykominternowskim. W praktyce jego celem było zwasalizowanie sąsiada. Polska ofertę odrzuciła. W odpowiedzi Hitler postanowił, że to ona stanie się pierwszą ofiarą jego wojsk. W kwietniu 1939 roku rozkazał przygotować plan ataku na polskie terytorium. Otrzymał on kryptonim „Fall Weiss”. Aby zyskać dodatkową gwarancję powodzenia, latem porozumiał się z ZSRR. Podpisany 23 sierpnia 1939 roku pakt Ribbentrop-Mołotow zakładał, że na Polskę uderzy też Armia Czerwona. Podbity kraj miał zostać podzielony wzdłuż linii Wisły, Narwi i Sanu. Dwa dni później Polska zawarła co prawda traktat sojuszniczy z Wielką Brytanią, ale, jak się wkrótce miało okazać, wybuchu wojny nikt już nie był w stanie zatrzymać. Gdzie rozpoczął się największy konflikt w dziejach świata? Historycy do dziś spierają się o symboliczny początek największego konfliktu w dziejach świata, czyli II wojny światowej. Biorąc pod uwagę samą Europę, duża część wskazuje przy tym na Westerplatte – niewielki półwysep w obrębie Wolnego Miasta Gdańska, gdzie Polska dysponowała niedużą wojskową składnicą. 1 września o 4:45 placówka została ostrzelana przez załogę niemieckiego pancernika „Schleswig-Holstein”, który cumował w pobliskim porcie. Ze strategicznego punktu widzenia Westerplatte nie miało większego znaczenia. Na półwyspie stacjonowało zaledwie ok. 200 żołnierzy, wyposażonych w 75-milimetrową armatę, 4 moździerze, 2 działka przeciwpancerne kalibru 37 milimetrów i 20 ciężkich karabinów maszynowych. W myśl rozkazów, mieli się bronić przez maksymalnie 12 godzin – aż do nadejścia polskiej odsieczy z głębi lądu. Niemcy liczyli, że zajmą składnicę z marszu. Mijały kolejne godziny, potem dni, a załoga nie ustępowała. Oporu Polaków nie złamał ani dywanowy nalot Luftwaffe, ani nieustanny ostrzał od strony lądu i morza, ani też podjęta przez Niemców próba podpalenia porastającego półwysep lasu. Obrońcy składnicy skapitulowali dopiero po siedmiu dniach zmasowanych ataków, przez cały ten czas będąc dla reszty kraju symbolem uporu i hartu ducha. Kiedy jednak „Schleswig-Holstein” dopiero ruszał, by ostrzelać Westerplatte, mieszkańców Wielunia – niewielkiego miasta położonego 20 kilometrów od ówczesnej granicy polsko-niemieckiej, obudziły syreny alarmowe. Niebawem pierwsze bomby spadły na dzielnice mieszkalne, kościół, synagogę, a nawet szpital. Jeden ze świadków wspominał: Bombardowanie obróciło w perzynę 70% zabudowy, zginęło 1200 mieszkańców. Miasteczko niemal całkowicie opustoszało. I to właśnie Wieluń, a nie Westerplatte należy wskazywać jako miejsce początku apokalipsy II wojny światowej. Czy polscy ułani szli z szablami na czołgi? Status obrony Westerplatte jako miejsca początku II wojny światowej to tylko jeden z mitów na temat kampanii wrześniowej. Warto podkreślić, że przez lata wiele z nich było znaczniej bardziej krzywdzących. Wojna obronna 1939 roku przez lata była opisywana jako rozpaczliwe starcie narodu polskiego z przytłaczającymi siłami niemieckich najeźdźców. Działo się tak ze względu na antysanacyjną politykę historyczną powojennego komunistycznego rządu polskiego. Kampania wrześniowa długo kojarzyła się w Polsce z obrazem kawalerii szarżującej na niemieckie czołgi. W zbiorowej świadomości utrwalił go film „Lotna” w reżyserii Andrzeja Wajdy. Obraz miał symbolizować straceńczy heroizm polskich żołnierzy, którzy we wrześniu 1939 roku skazani byli na porażkę, głównie ze względu na rzekomo złe decyzje polityczne państwowego kierownictwa. Niesprawiedliwa filmowa impresja Wajdy luźno nawiązuje do wrześniowej bitwy pod Krojantami. W okolicach tej pomorskiej wsi, 1 września po południu, ułani pod dowództwem płk Kazimierza Mastalerza rzeczywiście konno uderzyli na niemiecki regiment z 20 Dywizji Zmechanizowanej. Tyle, że Polacy nie atakowali czołgów, ale zdezorganizowaną piechotę wroga. I choć faktycznie ułani ponieśli spore straty, atak ten nie był oderwany od zasad ówczesnej sztuki wojennej. Opowieść o ułanach rzucających się na czołgi, której Wajda dał długie życie, faktycznie była jednak wytworem... nazistowskiej propagandy. Niemcy chcieli w ten sposób poniżyć przeciwnika, pokazać jego bezmyślność i przede wszystkim technologiczne zacofanie. Tymczasem kawaleria na ówczesnym polu bitwy wcale nie była jeszcze przeżytkiem, a jednostki zaopatrzone w transport konny były także na stanie nowoczesnej skądinąd armii, jaką był Wermacht. Stosowana przez polską kawalerię taktyka polegała na szybkim przemieszczaniu się niewielkich konnych oddziałów. Kiedy żołnierze docierali w wyznaczony rejon, zajmowali pozycję, ostrzeliwali przeciwnika z ciągniętych przez konie karabinów maszynowych i działek, po czym odskakiwali na bezpieczną odległość. Otwarte szarże należały do rzadkości i były wykorzystywane wyłącznie jako element zaskoczenia lub jako środek do wyrwania się z okrążenia. Polska armia, której po wojnie doklejono łatkę archaicznej, posiadała relatywnie dużo nowoczesnego uzbrojenia. Osamotnione Wojsko Polskie nie było jednak w stanie zatrzymać pancernych kolumn Wehrmachtu, wspieranych przez lotnictwo i artylerię. Do 3 września Polacy przegrali wojnę graniczną. Niemcy zajęli Wielkopolskę, Śląsk, Pomorze i rozpoczęli marsz w głąb kraju w kierunku Warszawy. Jak umierała Warszawa? Kampania wrześniowa dociera do stolicy Stolica rozpoczęła przygotowania do wojny jeszcze podczas kończących się wakacji 1939 roku. Warszawiacy ochoczo ruszyli do kopania przeciwlotniczych rowów. Wkrótce też dowiedzieli się, że zgodnie z rozporządzeniem ministra oświaty, dzieci nie rozpoczną nauki w poniedziałek, 4 września. Jednak pomimo coraz wyraźniejszych oznak nadciągającej burzy, wielu mieszkańców łudziło się, że wojna do Warszawy w ogóle nie dotrze. W teorii miasto leżało przecież na głębokich tyłach. Jednak już 1 września o piątej rano nad Warszawą pojawiły się niemieckie samoloty. Zrzuciły bomby, które jednak nie wyrządziły wielkich szkód. Pułkownik Kazimierz Aleksandrowicz, szef sztabu Okręgu Korpusu I relacjonował: „Ten pierwszy nalot nie zrobił większego wrażenia. Tak sztaby, jak i oddziały oraz ludność cywilna, przyjęły go spokojnie”. Tym bardziej, że miasto nie było bezbronne. Na Luftwaffe czekała silna obrona przeciwlotnicza oraz polskie myśliwce P-7 i P-11, którym łącznie udało się zniszczyć w czasie obrony kilkanaście nieprzyjacielskich samolotów. W Warszawie nadal działały kina, kawiarnie, ukazywały się gazety. Wkrótce jednak nastroje zaczęły się zmieniać na gorsze. 3 września 14 Korpus Pancerny Wehrmachtu przełamał polskie linie pod Częstochową i ruszył w kierunku Warszawy. Trzy dni później ze stolicy ewakuowany został rząd i sztab naczelnego wodza. Obronę miasta powierzono generałowi Walerianowi Czumie. 8 września Niemcy zajęli Okęcie i chcieli z marszu opanować całe miasto. To się jednak nie udało. Rozpoczęły się ciężkie walki. Tydzień później miasto było już okrążone, a bomby spadały między innymi na Śródmieście. „Ludność lęka się głodu, po nocach stoi w ogonkach po chleb, o który coraz trudniej” – notował Stefan Starzyński, prezydent Warszawy. Ofiar było mnóstwo. Jak pisał Starzyński: „W dniu 19 bm. od godziny 5 do 7 rano usunięto z ulic 166 zwłok ludzkich i 305 zabitych koni. (…). Wobec trudności przewozu na cmentarz, wyznaczono 35 punktów w mieście na skwerach i w parkach, w których zezwolono chować zmarłych”. Trudno uwierzyć, że przetrwały 80 lat. Nieznane wcześniej kolorowe zdjęcia z II wojny światowej Kolorowe zdjęcia z czasów II wojny światowej to prawdziwa rzadkość. Dlatego każda zachowana w kolorze fotografia z tego okresu wywołuje ogromne emocje i pozwala, choć na chwilę, poczuć du... Warszawy broniło około 120 tysięcy żołnierzy. Nacierające wojska niemieckie nie były zdecydowanie bardziej liczne, posiadały jednak przewagę sprzętową. Ponadto obrońcy znajdowali się w ciężkim położeniu, jaki było okrążenie. Ostatecznie 28 września dowództwo obrony Warszawy zdecydowało się poddać miasto. Powód był prosty - w tym czasie polskie władze praktycznie nie kontrolowały już terytorium Rzeczypospolitej. Wojna była przegrana. W czasie walk o Warszawę zginęły dwa tysiące polskich żołnierzy, 16 tysięcy odniosło rany. Wśród cywilów było 10 tysięcy zabitych i 50 tysięcy rannych. W gruzach legło 10 procent zabudowy stolicy. Kampania wrześniowa i anatomia jej klęski Wojna obronna zakończyła się ostatecznie 6 października 1939 roku, wraz z kapitulacją Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” w bitwie pod Kockiem. Przez ponad miesiąc Polacy zmuszeni byli do walki nie z jednym agresorem, ale aż z trzema przeciwnikami. Kto zaatakował Polskę? Oprócz Armii Czerwonej, która wkroczyła do Polski 17 września, już 1 września obok Niemców, terytorium Rzeczypospolitej zaatakowała również armia słowacka, licząca ok. 12 tys. żołnierzy. Słowacy pozostający w aliansie z Hitlerem zajęli między innymi Zakopane i Nowy Targ. Polskie wojska od wschodu zmagały się też z potężną armią sowiecką. Ta, realizując ustalenia paktu Ribbentrop-Mołotow, niejako wbiła Polsce nóż w plecy. I ostatecznie pogrzebała szansę polskiej armii na utrzymanie choćby części terytoriów przez dłuższy czas. Dla Polski takie starcie z dwiema europejskimi potęgami musiało zakończyć się klęską. Tym bardziej, że Francja i Wielka Brytania nie bardzo kwapiły się, by przyjść sojusznikowi na pomoc. Rządy obydwu państw uznały, że ich armie są jeszcze zbyt słabe. Zdecydowały się na to, by przeciwko Hitlerowi wystąpić dopiero po odpowiednim przygotowaniu. Bilans wojny obronnej Niewielką satysfakcją dla Polaków był fakt, że Blitzkrieg nie do końca się powiódł. Niemcy, zamiast świętować szybkie zwycięstwo, musieli wdać się w ciężką, wielotygodniową batalię, która w znacznym stopniu wykrwawiła Wermacht. Hitlerowcy musieli odbudowywać swoje dywizje przed następnym wielkim starciem, tym razem z państwami skandynawskimi i z Francją. Podczas kampanii wrześniowej poległo blisko 66 tysięcy polskich żołnierzy. Około 700 tysięcy trafiło do niewoli. Kraj został podzielony na strefy okupacyjne. ZSRR zagarnął terytoria o powierzchni 190 tysięcy km kwadratowych, zamieszkiwane przez 13 mln osób, wcielając zaraz te tereny do swojego organizmu państwowego. Niemcy przejęli obszar równy 186 km kwadratowych z 22 mln mieszkańców. Część tych terenów została wcielona bezpośrednio do Rzeszy. Z części powstało Generalne Gubernatorstwo – quasi-państwo ściśle podporządkowane władzom okupacyjnym. Dla Polski zaczął się jeden z najciemniejszych okresów jej historii.
Atak Niemiec na Polskę, czyli wrześniowa apokalipsa. Wtedy wszystko sprzysięgło się przeciwko nam
Atak Niemiec na Polskę we wrześniu 1939 roku to jeden z najczarniejszych rozdziałów w polskiej historii. Trwająca nieco ponad miesiąc walka doprowadziła do upadku polskiej państwowości i do wielotysięcznych ofiar i zniszczeń materialnych. Czy do tej wrześniowej hekatomby musiało dojść?
W tym artykule: Co poprzedziło atak Niemiec na Polskę w 1939 roku Roszczenia Niemiec wobec Polski Polska a III Rzesza i ZSRR, czyli między młotem a kowadłem Jakim państwem była Polska przed wojną z Niemcami? Porównanie potencjału wojennego Polski i Niemiec w 1939 roku Plan obronny Wojska Polskiego Początek kampanii wrześniowej Taktyka wojny błyskawicznej Bitwa nad Bzurą, czyli próba przejęcia inicjatywy przez Polaków Brak pomocy ze strony Francji i Anglii Ilu żołnierzy zginęło w czasie ataku Niemiec na Polskę we wrześniu 1939 r.? Zanim nastąpił atak Niemiec na Polskę 1 września 1939 roku, na arenie międzynarodowej doszło do wyjątkowo niekorzystnego dla II Rzeczpospolitej splotu wydarzeń. Jakby tego było mało, obrońcom Polski nie sprzyjała w tamtych dniach nawet piękna, słoneczna pogoda. Pomogła przede wszystkim agresorom, a nie atakowanym… Co poprzedziło atak Niemiec na Polskę w 1939 roku Podporządkowanie sobie Polski było dla Niemiec na przestrzeni lat 1938–1939 podstawowym zadaniem. Wcześniejsze próby zwasalizowania i wciągnięcia II Rzeczpospolitej do niemieckiej koalicji szybko spaliły na panewce. Rządzący polską polityką zagraniczną Józef Beck do końca był wierny koncepcji balansowania między dwoma wielkimi sąsiadami, między Niemcami a sowiecką Rosją. Ten „spacer po linie” miał być w optyce ministra spraw zagranicznych łatwiejszy dzięki sojuszom z Francją i Wielką Brytanią. Dla Adolfa Hitlera było jasne, że jedynym sposobem na pełną hegemonię w Europie Środkowej jest ujarzmienie Polski za każdą cenę. Po aneksji Czechosłowacji, wejściu w układy z Węgrami i Rumunią, Polska stała się naturalnym celem dalszej ekspansji. Roszczenia Niemiec wobec Polski Naziści po okresie nieudanych pertraktacji z polskim rządem zaczęli publicznie wysuwać wobec Polski daleko posunięte roszczenia. Dotyczyły one statusu Wolnego Miasta Gdańsk i korytarza do Prus Wschodnich. Ostry sprzeciw ministra Becka wygłoszony z sejmowej mównicy w przededniu wojny przeszedł do historii wraz ze słynnymi słowami: „My w Polsce nie znamy pojęcia pokoju za wszelką cenę”. „Mein Kampf” – najbardziej kontrowersyjna i złowroga książka na świecie „Mein Kampf” to pozycja, obok której trudno przejść obojętnie. Do końca II wojny sprzedanych zostało ponad 10 milionów egzemplarzy. Przemyślenia Adolfa Hitlera na temat współczesnego ... Twarde stanowisko polskiego rządu miało swoje uzasadnienie. W końcu sierpnia 1939 roku Polska dysponowała nie tylko gwarancjami pomocy militarnej na wypadek agresji niemieckiej od Francji i Anglii uzyskanymi jeszcze w marcu 1939 roku. W przededniu niemieckiej inwazji podpisano nowy układ o pomocy wzajemnej z Brytyjczykami. Armia polska przygotowywała się do starcia, a w narodzie panowały pozytywne nastroje. Wyrażały je hasła głoszące o „silnych, zwartych i gotowych”, a także odważne zapowiedzi, że „Niemcom nie oddamy ani guzika”. Tymczasem Niemcy prowadzili aktywne starania, by wyizolować przyszły teren działań wojennych. Elementem niemieckiej gry był układ z ZSRR. Pakt Ribbentrop-Mołotow zakładał współpracę w uderzeniu na Polskę i podział nowych stref wpływów. Tajny alians niemiecko-sowiecki z 23 sierpnia 1939 roku załamał wszelkie nadzieje i rachuby na uniknięcie wojny i sprawił, że Polska stała się na arenie międzynarodowej niemal zupełnie osamotniona. Polska a III Rzesza i ZSRR, czyli między młotem a kowadłem Przez całe dwudziestolecie międzywojenne główną pracą polskich planistów wojennych w Sztabie Generalnym Wojska Polskiego było przygotowywanie się do przyszłego, spodziewanego konfliktu z Sowietami. To właśnie radziecka Rosja była postrzegana jako groźniejszy wróg jeszcze przez marszałka Józefa Piłsudskiego, który zmarł w 1935 roku. Do władzy w Niemczech doszedł jednak nieobliczalny narodowy socjalista Adolf Hitler. To znacząco zmieniło międzynarodową układankę. Przywódca NSDAP chciał działać na rzecz odbudowy niemieckiego mocarstwa. Krwawy dyktator pragnął wyrównania strat poniesionych przez Niemców wskutek traktatu wersalskiego. Z postanowieniami pokojowymi z Francji nie zgadzali się nie tylko Niemcy. Podobnie postrzegali je będący u władzy w Rosji bolszewicy. Komuniści co prawda przez długi okres silnie rywalizowali z nazistami o robotniczy rząd dusz. Ostatecznie znaleźli z nimi taktyczną nić porozumienia właśnie na gruncie rewizji postanowień z Wersalu. Z kolei II Rzeczpospolita była jednym z największych beneficjentów rezultatów I wojny światowej. Tak oto wykrystalizowała się sytuacja bez wyjścia, która zaowocowała w końcu czwartym rozbiorem Polski. Zanim do niego doszło, nad Wisłą doszło do prawdziwej apokalipsy i katastrofy polskiej państwowości w obliczu niemieckiego i sowieckiego najazdu. Jakim państwem była Polska przed wojną z Niemcami? Wojna obronna Polski w 1939 roku zwana jest również kampanią wrześniową nie bez przyczyny. Atak nazistowskich Niemiec na II Rzeczpospolitą został bowiem uznany za początek II wojny światowej. Przynajmniej jeśli chodzi o kontynent europejski. Przebieg kampanii obronnej był ściśle zdeterminowany przez warunki, w jakich przyszło bić się Polakom. Armia polska przygotowywana była przez kilkanaście lat trwania niepodległego państwa do walki z innym przeciwnikiem. A mianowicie z Sowietami. Znamienny jest choćby fakt, że powołany do życia Korpus Obrony Pogranicza służył ochronie wyłącznie wschodnich granic. Polska i Japonia miały wspólnego wroga. Ten sojusz został jednak wystawiony na próbę Chociaż Polska i Japonia znalazły się w czasie II wojny światowej w przeciwnych obozach, służby wywiadowcze obu państw wciąż współdziałały! Obydwa kraje miały bowiem wspólnego wroga ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/chociaz-polska-i-japonia-znalazly-sie-w-czasie-ii-wojny-swiatowej-w-przeciwnych-obozach-sluzby-wywiadowcze-obu-panstw-wciaz-wspoldzialaly-6cd368e.jpg" width="882" height="700" alt="Chociaż Polska i Japonia znalazły się w czasie II wojny światowej w przeciwnych obozach, służby wywiadowcze obu państw wciąż współdziałały!" title="Chociaż Polska i Japonia znalazły się w czasie II wojny światowej w przeciwnych obozach, służby wywiadowcze obu państw wciąż współdziałały!" /> Na kształt Wojska Polskiego w jeszcze większym stopniu niż założenia strategiczne wpływały wyjątkowo skromne możliwości budżetowe państwa polskiego. II Rzeczpospolita była biednym, rolniczym krajem z zacofaną gospodarką. Pomimo rozmaitych trudności, rządzący realizowali ambitne plany scalenia trzech różnych organizmów państwowych. Kulą u nogi była archaiczna struktura społeczna, w której wciąż prym wielcy posiadacze ziemscy. Trudno było o stabilne, silne rządy w obliczu istnienia licznych mniejszości narodowych, a także wobec ciągłych, ostrych tarć między politycznymi stronnictwami wszelkich odcieni. Porównanie potencjału wojennego Polski i Niemiec w 1939 roku W takich oto okolicznościach Polska była jednak w stanie wystawić do z Niemcami potężną siłę bojową. We wrześniu 1939 roku zmobilizowano ok. 1 mln żołnierzy (Polska liczyła wówczas ok. 35,3 mln ludności). Jeśli chodzi o ilość sprzętu i jego jakość, ówczesne Wojsko Polskie uchodziło za 7. armię świata. Takie niebagatelne osiągnięcia nie byłyby możliwe, gdyby nie wielkie nakłady na zbrojenia przez cały okres funkcjonowania II RP. A także zakupy sprzętu za granicą czy wreszcie budowa własnego przemysłu zbrojeniowego na wielką skalę. Przeciwko milionowi żołnierzy i 39 dywizji piechoty wystawionych przez Polskę, Niemcy wystawili aż 1,8 mln żołnierzy zgrupowanych w przede wszystkim liczne dywizje piechoty, dywizje zmotoryzowane i pancerne. Jeśli chodzi o samoloty, Luftwaffe dysponowało pięciokrotnie większymi siłami od polskich sił lotniczych. Niemieccy pancerniacy mieli cztery razy więcej czołgów i innych pojazdów niż Polacy. Wermacht miał także przewagę w liczbie sztuk artylerii. Z kolei polska marynarka nie mogła się równać z marynarką przeciwnika. Poza konieczną do pokonania broniącego się przeciwnika przewagą liczebną, po stronie nazistów były także inne atuty. Jednym z nich była niezwykle wygodna do prowadzenia ofensywy linia graniczna. Liczyła przed wojną ponad 1600 km. Niemcy, wraz ze swoimi słowackimi sprzymierzeńcami (a także z Sowietami) zdołali okrążyć Polskę przed 1 września niemalże w całości. Wyjątkiem były granice węgierska i rumuńska, co miało wpływ na przebieg walk. Plan obronny Wojska Polskiego Napastniczej niemieckiej armii sprzyjały również głównie nizinne, niedogodne dla broniących się Polaków warunki geograficzne. Wobec braków naturalnych przeszkód w postaci dużych rzek i masywów górskich, plan obronny Wojska Polskiego polegał na wydaniu Niemcom stosunkowo niedużych bitew granicznych, w dużej mierze dla zaznaczania politycznej konieczności obrony przed łatwym oderwaniem tych ziem przez wroga. W obliczu zagrożenia otoczeniem większej części wojsk, planiści wojenni musieli zakładać jednak później cofnięcie się do głównej linii obrony na linii Wisły i oczekiwanie na odsiecz Francji i Wielkiej Brytanii w postaci ataku na Niemcy na Zachodzie. Na przyszły przebieg walk i plany polskiego sztabu generalnego radykalnie miał wpłynąć jednak atak sowiecki z 17 września. Zagrożone pełnym okrążeniem Wojska Polskie dostały wówczas rozkaz od Naczelnego Wodza marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego. Awaryjny plan zakładał ewakuację na tak zwany przyczółek rumuński w celu ratowania siły żywej i sprzętu. Początek kampanii wrześniowej Przyjęło się uważać za początek kampanii wrześniowej atak niemieckiego pancernika Schleswig-Holstein o 4:45 rano na polską placówkę obronną na gdańskim Westerplatte. Pierwsze ataki Niemcy przypuścili jednak odrobinę wcześniej, bombardując samolotami nadgraniczny Wieluń. Atak bez wypowiedzenia wojny Niemcy poprzedzili licznymi akcjami dywersyjnymi i prowokacyjnymi. Wśród nich można wyróżnić choćby tak zwaną prowokację gliwicką. Sabotażem na polskich ziemiach trudniła się przede wszystkim mniejszość niemiecka, zgrupowana w nazistowskich organizacjach takich jak m.in. Selbstschutz. Po wybuchu działań wojennych to właśnie polscy Niemcy niechlubnie odznaczyli się licznymi zbrodniami i czystkami na ludności cywilnej, np. w Bydgoszczy czy na Pomorzu i Śląsku. Taktyka wojny błyskawicznej Niemiecki Fall Weiss, czyli plan wojny z Polską zakładał zrealizowanie taktyki tak zwanego Blitzkriegu, czyli wojny błyskawicznej. Wermacht prowadzący natarcie we współpracy z Kriegsmarine (marynarka) i lotnictwem (Luftwaffe) wykorzystał nie tylko znaczną przewagę technologiczną, ale także i bardzo istotny element zaskoczenia. Tajna wojna papieża. Czy Pius XII brał udział w spisku na życie Hitlera? Pius XII, którego po wojnie oskarżono o proniemieckie sympatie, w rzeczywistości przez wiele lat brał udział w spisku na życie Hitlera i pośredniczył w tajnych negocjacjach admirała Canari... Niemcy od momentu przekroczenia polskich granic 1 września 1939 roku szybko parli do przodu. Chcieli jak najszybciej dojść do Warszawy i otoczyć polskie duże ugrupowania w wielkich kotłach na równinach środkowej Polski. Chodziło o to, by zdążyć przed ewentualną pomocą państw zachodnich dla Wojska Polskiego. Jednocześnie Niemcy prowadzili naciski na Józefa Stalina, by Związek Radziecki i jego Armia Czerwona jak najszybciej wkroczyła od wschodu na terytoria II Rzeczpospolitej. Pierwsze uderzenie niemieckie ze Śląska, Prus Wschodnich i Pomorza było niezwykle skuteczne. Dość wątła linia obrony została przełamana po kilku dniach. Wówczas końca dobiegały bitwy na wielu kierunkach w pasie nadgranicznym. Polskie jednostki zachowywały nadal wartość bojową i cofały się nad linię Wisły i Sanu. Mobilna niemiecka armia zdołała jednak oskrzydlić Polaków, docierając szybko na przedpola Warszawy. Wermacht otaczał kolejne polskie zgrupowania i pokonywał je w boju, biorąc do niewoli dziesiątki tysięcy żołnierzy. Tak było m.in. pod Tomaszowem Lubelskim, gdzie taka bitwa została stoczona jeszcze przed 17 września, czyli przed wejściem Sowietów. Bitwa nad Bzurą, czyli próba przejęcia inicjatywy przez Polaków Pomimo beznadziejnej sytuacji, polscy dowódcy podjęli postawę aktywną. Uderzyli na tyły armii niemieckich w rejonie Kutna. W bitwie nad Bzurą dowodzący polskimi oddziałami gen. Tadeusz Kutrzeba dostrzegł możliwość pokonania części podzielonego niemieckiego ugrupowania. Chciał w ten sposób także spowolnić niemiecki marsz na Warszawę i przejąć inicjatywę w wojnie. Krwawy bój nie zakończył się jednak polskim sukcesem. Część oddziałów Wojska Polskiego dostała się do niewoli, inni próbowali przedostać się do Rumunii lub do Warszawy. Właśnie ta zaczepna operacja znad Bzury wykreowała później nieprawdziwy mit o szarżach polskich ułanów z lancami na niemieckie czołgi. W rzeczywistości jednostkami jazdy dysponowały wówczas obie strony konfliktu. Konne armie walczyły jednak w przytłaczającej liczbie przypadków pieszo. Brak pomocy ze strony Francji i Anglii Po klęsce w bitwie nad Bzurą i wejściu Sowietów, Niemcy definitywnie przejęli kontrolę nad losem wojny. Pełen obraz polskiej klęski dopełniało stanowisko sojuszników z konferencji w Abbeville. 12 września wspólna rada wojenna Anglików i Francuzów podjęła decyzję o tym, by nie podejmować ofensywny lądowej przeciwko Niemcom. W ten oto sposób doszło do złamania sojuszniczych postanowień. Na Zachodzie trwała tak zwana dziwna wojna, w której alianci zachowywali pasywną postawę. Poważniejsze starcia między sprzymierzeńcami Polski a III Rzeszą miały miejsce jedynie na morzu. We wrześniu 1939 roku zaczęła się między nimi bitwa o Atlantyk. Pomimo tych wszystkich przeciwności losu, wciąż broniły jednak się izolowane ośrodki polskiego oporu. M.in. długo bronili się heroiczni bohaterowie z Westerplatte. Czoło wrogowi stawiała także Warszawa skupiona wokół prezydenta Stefana Starzyńskiego. Walkę wciąż toczyły improwizowane polskie ugrupowania z rozpadających się nieustannie oddziałów. Ostatnią dużą bitwą kampanii wrześniowej była stoczona 2 października bitwa pod Kockiem. Odbyła się z udziałem jednej z takich właśnie jednostek, czyli Samodzielnej Grupy Operacyjnej Polesie pod dowództwem gen. Franciszka Kleeberga. Ilu żołnierzy zginęło w czasie ataku Niemiec na Polskę we wrześniu 1939 r.? Blisko 70 tys. poległych polskich żołnierzy, prawie 700 tys. jeńców (blisko 300 tys. trafiło do niewoli sowieckiej) i ponad 100 tys. rannych. Tak wielkie straty poniosło Wojsko Polskie w wojnie obronnej 1939 roku. Z rąk Niemców nie ginęli jednak tylko i wyłącznie wojskowi. Zarówno Wermacht, jak i oddziały SS mordowały ludność cywilną, grabiły i paliły miasta i wsie w bezprecedensowy sposób. Działo się to zgodnie z rozkazami Adolfa Hitlera o wojnie totalnej. Jego plan zakładał nie tylko likwidację państwa polskiego, ale i pełne pogłębienie polskiego narodowego ducha. Dunkierka to militarny cud. Alianci przekuli sromotną porażkę w wielkie zwycięstwo Dunkierka to małe miasteczko na wybrzeżu Francji, które było sceną ogromnej kampanii wojskowej podczas II wojny światowej. Podczas bitwy o Dunkierkę od 26 maja do 4 czerwca 1940 roku około ... Niezależnie od barbarzyńskich i terrorystycznych środków prowadzenia wojny przez Niemców, napastnicy zastali w Polsce ostry i zaciekły opór wojska całego społeczeństwa. Dzielnie bili się szeregowi żołnierze, w tym także powołani pod broń członkowie mniejszości narodowych. W opinii historyków zawiodła za to część kadry dowódczej, która nie poradziła sobie na nowoczesnym teatrze działań wojennych. Można wśród nich wyróżnić jednak wielu bohaterów, którzy dzięki swoim zdolnościom i odwadze ratowali krew swoich żołnierzy i odsuwali widmo klęski. Na wyróżnienie obok wielu nieznanych z nazwiska żołnierzy i oficerów zasługuje także ludność cywilna, która ze zrozumieniem i wytrwałością przyjęła tragiczny los i dzielnie asystowała armii, nierzadko biorąc aktywny udział w walkach i przygotowaniach do starć. Źródło: T. Jurga, Obrona Polski 1939, Warszawa, 1990
Powstanie w getcie warszawskim, czyli bój o godność. Ginęli z bronią w ręku, walcząc do końca
„Toczy się walka o waszą i naszą wolność (…), o wasz i nasz honor i godność” – napisali w odezwie do Polaków żydowscy bojowcy z powstania w getcie warszawskim. Powstańcy w większości zginęli na polu bitwy, ale walkę o głoszone wartości zdecydowanie wygrali.
W tym artykule: Od getta do realizacji planu „ostatecznej likwidacji kwestii żydowskiej” Droga do wybuchu powstania w getcie warszawskim Przygotowania do powstania w getcie warszawskim Przebieg walk w trakcie powstania w getcie warszawskim Jakie skutki przyniosło powstanie w getcie warszawskim? Powstanie w getcie warszawskim wybuchło 19 kwietnia 1943 roku i skończyło się 16 maja tego roku. Było burzliwą zapowiedzią ostatniego etapu Holokaustu, czyli ostatecznej zagłady Żydów w obozach śmierci. Co sprawiło, że powstańcy stanęli do honorowej, ale z góry skazanej na porażkę walki? Od getta do realizacji planu „ostatecznej likwidacji kwestii żydowskiej” Droga do decyzji o tak zwanym ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej była stopniowa. Zgodnie z niemieckimi dokumentami zdecydowano o tym dopiero 20 stycznia 1942 w czasie konferencji w Wannsee. Definitywnie porzucono wówczas plany wysiedlenia Żydów poza Europę i zdecydowano się na eksterminację całego narodu. W tym celu Niemcy na bazie istniejącego już systemu obozów koncentracyjnych zbudowali system obozów zagłady. Ich jedynym celem miało być „likwidowanie obcego rasowo elementu”, czyli właśnie Żydów. Nie tylko z terenów III Rzeszy, ale i z całej okupowanej Europy. Miejscem kaźni Żydów z warszawskiego getta miała być „fabryka śmierci” w Treblince. II wojna światowa była najkrwawszym konfliktem w dziejach. Zbiór najważniejszych informacji II wojna światowa okazała się najkrwawszą w historii ludzkości. Szacuje się, że w latach 1939–1945 życie straciło od 60 do nawet 85 mln osób, z czego zdecydowaną większość stanowili... W latach 1940–1942 tak zwana żydowska dzielnica w Warszawie liczyła ok. 450 tys. mieszkańców. Ludzie ci byli stłoczeni na około zaledwie 2,4% powierzchni stolicy. Dziesiątkowały ich choroby, plagi, klęski głodu i niezliczone niemieckie zbrodnie. Droga do wybuchu powstania w getcie warszawskim Kiedy w 1942 roku Niemcy podjęli wspomnianą już decyzję o ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej, los getta był przesądzony. Tego nie byli jednak w pełni świadomi jego mieszkańcy, którzy wkrótce mieli zostać przetransportowani właśnie do Treblinki. Pierwsze doniesienia o planowanej akcji deportacyjnej (latem 1942 roku) tłumaczono w getcie jako przeprowadzkę na zdobyte przez hitlerowców bliżej nieokreślone tereny wschodnie. Pogłoskę wzmacniało niemieckie rozporządzenie. Mówiło jasno o tym, że przeznaczeni do deportacji mieli zabrać ze sobą podręczny bagaż i wikt na 3 dni podróży. Żydzi nie protestowali więc początkowo w czasie transportu przez warszawski Umschlagplatz. To plac przeładunkowy, na którym odprawiano do wagonów kolejne masy ludzi w nieznanym wschodnim kierunku. Adresem nie były jednak obozy pracy gdzieś pod Uralem, a położona nieco ponad 100 km od Warszawy Treblinka. W ten oto sposób, w ledwie nieco ponad miesiąc, Niemcy zredukowali liczbę mieszkańców getta aż o niemal 300 tys. ludzi. W dzielnicy żydowskiej zostali głównie pracownicy zakładów pracy przymusowej. Udzielone im przez nazistów „gwarancje nietykalności” niewiele jednak były warte. Od tego momentu żydowskie podziemie wiedziało o tym, że to ostatni moment na jakąkolwiek próbę oporu. Zaczęto akcję przygotowawczą do samoobrony. Wraz z wybuchem powstania w getcie warszawskim wizerunek bezbronnego Żyda miał przejść już do historii. Przygotowania do powstania w getcie warszawskim W żydowskiej dzielnicy pozostali głównie pracujący fizycznie, względnie odżywieni młodzi mężczyźni. Pozostawała jeszcze kwestia uzbrojenia, przygotowania pola walki i organizacyjnej konsolidacji. Organizacje żydowskie Akcja likwidacyjna getta poskutkowała zbliżeniem się do siebie poróżnionych do niedawna żydowskich stronnictw politycznych w getcie. Powołano do życia Żydowską Organizację Bojową na czele z Mordechajem Anielewiczem, późniejszym przywódcą całego powstania. W jej skład wchodziły lewicowe organizacje polityczne getta. Liczbę żołnierzy ŻOB-u w przededniu powstania szacuje się na 600 osób. Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi? Ten ranking daje do myślenia W której wojnie zginęło najwięcej ludzi? Czy liczba jej ofiar śmiertelnych była wyższa niż liczba ofiar niewolnictwa? Jak w tym kontekście ocenić europejski imperializm? Oto najstraszniej... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najstraszniejsze-zbrodnie-ludzkosci-kiedy-zginelo-najwiecej-ludzi-i-z-jakiego-powodu-ten-ranking-daje-do-myslenia-fot-getty-images-71357b8.jpg" width="938" height="625" alt="Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi i z jakiego powodu? Ten ranking daje do myślenia (fot. Getty Images)" title="Najstraszniejsze zbrodnie ludzkości. Kiedy zginęło najwięcej ludzi i z jakiego powodu? Ten ranking daje do myślenia (fot. Getty Images)" /> Obok Żydowskiej Organizacji Bojowej w getcie wykształcił się także liczący około 300–500 osób Żydowski Związek Wojskowy. Utworzyli go dawni działacze prawicowych partii żydowskich z przedwojennej Polski. W jego składzie znajdowali się nawet dawni oficerowie Wojska Polskiego. Ostatecznie, pomimo podjętych rozmów, nie doszło do pełnego połączenia obu związków. Lewicowy ŻOB był organizacją liczniejszą, jednak prawicowy ŻZW mógł pochwalić się lepszym zapleczem wojskowym. Różnice polityczne nie przeszkodziły jednak w ustaleniu wspólnego planu walki i zaopatrywania się nawzajem w broń. Uzbrojenie powstańców Przed zbrojnym wystąpieniem przeciwko Niemcom, Żydzi postarali się o środki do walki. Uzbrojenie pozyskiwano poprzez darmowe dostawy i zakupy od polskich podziemnych organizacji zbrojnych. Mimo podjętych wysiłków ilość broni była tylko kroplą w morzu potrzeb. Na szacowaną liczbę 1000 bojowców przypadało tylko około 250 sztuk broni palnej. Arsenał powstańców nie robi wrażenia tylko na pierwszy rzut oka. Należy wziąć pod uwagę warunki, w jakich Żydzi musieli zbierać środki na broń. Akcja zbiórki funduszy na zakup broni i amunicji była trudna. Stosowano tak zwane ekspropriacje, czyli siłowe wymuszenia od przemytników czy od Żydów współpracujących z Niemcami. Zorganizowano również napady na kasę Judenratu czy na bank getta. Żydowskiemu podziemiu udało się nawet pokątnie zakupić pewną ilość niemieckich mundurów. Te przydały się później podczas zasadzek czy ucieczek. Konspiratorzy zadbali także o łączność ze światem zewnętrznym. Wydrążono tunele pod ziemią prowadzące od kryjówek i schronów na terenie getta do mieszkań za murem, „po aryjskiej stronie”. To tamtędy transportowano broń, przeprawiano się w obie strony w czasie przygotowań, jak i już w czasie walk. W przededniu wybuchu powstania doszło również do akcji likwidacyjnej kolaborantów, donosicieli i agentów Gestapo. Przebieg walk w trakcie powstania w getcie warszawskim Powstanie zaczęło się 19 kwietnia 1943 roku. Bramy getta przekroczyły niemieckie jednostki pacyfikacyjne wraz z łotewskimi i ukraińskimi siłami kolaboracyjnymi. Ich celem było usunięcie z dzielnicy pozostałych w niej mieszkańców i ostateczna likwidacja getta. Początek walk Zdezorientowani hitlerowcy zostali „powitani” silnym ogniem przez powstańców zgrupowanych w trzech głównych punktach. Każda z pierwszych potyczek zakończyła się wycofaniem Niemców i ich pomocników. Bitwa o Anglię zdecydowała o losach wojny. Czy udałoby się obronić Wielką Brytanię bez udziału Polaków? 10 lipca 1940 r. rozpoczęła się jedna z decydujących batalii II wojny światowej. Toczona była między niemieckim lotnictwem Luftwaffe a brytyjskim RAF-em. To epickie starcie przeszło do hist... W toku walk powstańcy wywiesili na Placu Muranowskim flagę z gwiazdą Dawida. Dzień później obok zawisła flaga polska. Bojowcy występowali podczas walk pod polskimi albo syjonistycznymi chorągwiami lub pod socjalistycznymi i komunistycznymi czerwonymi sztandarami, w zależności od politycznego rodowodu danego oddziału. Kontratak nazistów Sukcesy Żydów nie trwały jednak długo. Powstańcy już po 4 dniach z otwartych ulicznych walk przeszli do głębokiej defensywy w bunkrach. Część z nich zdecydowała się na ewakuację poza mur poprzez system tuneli. Wielu uciekinierów zostało zabitych podczas prób przedarcia się do lasów. Niektórzy, mając przed sobą Niemców, zmuszeni byli nawet zawrócić na teren getta i kontynuować walkę. Niemcy szybko otrząsnęli się po pierwszym szoku. Dowództwo nad akcją pacyfikacyjną przejął SS-Gruppenführer Jürgen Stroop, który przegrupował siły. Oddziały SS rozpoczęły ostrzał artyleryjski placówek powstańczych. Przystąpiły do metodycznej akcji likwidacji ognisk oporu, wykorzystując przytłaczającą przewagę liczebną, ogniową i materiałową. Upadek powstania Po wyjściu z kryjówek ludności cywilnej, w głównym schronie, zwanym bunkrem Anielewicza, pozostała większość walczących bojowców. W sytuacji bez wyjścia często walczyli do końca, nierzadko wybierając śmierć samobójczą, np. poprzez rozerwanie się granatem. Wszystko po to, by nie wpaść żywcem w niemieckie ręce. W podobnych okolicznościach według niektórych relacji zginąć miał sam dowódca powstania, czyli Mordechaj Anielewicz. Obok walki z powstańcami, Niemcy kontynuowali likwidację getta. Naziści swoje działania prowadzili za pomocą taktyki spalonej ziemi. Niszczyli kolejne ulice i zabudowania, przy okazji odcinając powstańcom zaplecze. Wybuch powstania wywołał reakcję polskiego podziemia. O pomoc dla powstańców apelował premier polskiego rządu na uchodźstwie Władysław Sikorski. Naziści byli atakowani zarówno przez oddziały Armii Krajowej, jak i Gwardii Ludowej. Polskie akcje skazane były jednak na porażkę ze względu na koncentrację sił niemieckich i policji granatowej wokół dzielnicy żydowskiej. Koniec powstania Większość bojowców zginęła bohatersko z bronią w ręku lub podczas próby ewakuacji przez tunele i kanały. Nieliczni ocalali z powstania tworzyli później leśne oddziały partyzanckie, głównie pod egidą Gwardii Ludowej. Dotyczyło to m.in. grupy zastępcy Anielewicza, Ichhaka Cukiermana. Jego jednostka potem wzięła udział w walkach podczas powstania warszawskiego w sierpniu 1944 roku. Inni, cudem uratowani od śmierci, starali się doczekać nadejścia frontu w kryjówkach wokół Warszawy, w lasach czy u chłopów. Po niecałym miesiącu walk, w połowie maja, Niemcy zniszczyli już większość ognisk żydowskiego oporu. Kat getta, SS-Gruppenführer Stroop po wysadzeniu Wielkiej Synagogi odnotował 16 maja 1943 roku w swoim niesławnym raporcie koniec istnienia „byłej żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej”. Ta data stała się symbolicznym końcem powstania. Jakie skutki przyniosło powstanie w getcie warszawskim? Powstanie w getcie warszawskim było pierwszym miejskim powstaniem zbrojnym przeciw Niemcom w Europie. Była to także pierwsza tak duża akcja zbrojna wymierzona przeciwko nazistom współorganizowana przez polskie podziemie. Trudno oszacować dokładnie straty powstańców i ludności cywilnej. Zawyżone raporty Stroopa mówią o ok. 6 tys. Żydów zabitych w walce i o około 7 tys. cywilów zamordowanych na miejscu. Pozostałe 50 tys. ludzi miano wywieźć do obozów koncentracyjnych. Te dane podważają inne, powojenne już szacunki, które mówią o tym, że jeszcze przed rozpoczęciem powstania w getcie znajdowało jedynie 40 tys. osób. Koszmar II wojny światowej wciąż prześladuje dzieci, które ją przeżyły [REPORTAŻ] W wieku ośmiu lat moja matka Teresa została okradziona z dzieciństwa. Spała, ściskając ukochanego pluszowego lisa, gdy we wczesnych godzinach porannych 1 września 1939 r. przerażająca burz... Jak wyglądały straty niemieckie w powstaniu w getcie warszawskim? Spisany przez „zwycięską stronę” raport ujawnił liczbę 16 zabitych i 85 rannych Niemców. Polska prasa podziemna „na gorąco” podawała liczbę 86 zabitych i 420 rannych. Zarówno w jednym, jak i drugim przypadku w tych szacunkach nie ujęte zostały straty po stronie niemieckich jednostek pomocniczych złożonych z Ukraińców i Łotyszy. Niewielkich rozmiarów powstanie Niemcy zdołali stłumić małym nakładem sił. Suche liczby na temat strat i krótki opis potyczek nie oddają jednak tego, jak wielka była i jest symboliczna waga tych wydarzeń. Powstanie w getcie warszawskim to do dziś jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach narodu żydowskiego, a także i w historii Polski. Powstańcy byli obywatelami polskimi i walczyli z hitlerowskimi zbrodniarzami również pod polskimi sztandarami. Zakończone klęską powstanie stało się wyrazistym symbolem bohaterskiego oporu Żydów wobec barbarzyństwa Niemców. Jako epilog zrywu żydowskich mieszkańców Warszawy może posłużyć los SS-Gruppenführera Stroopa. Niemiecki zbrodniarz odpowiedział za swoje czyny przed polskim sądem. Został stracony w Warszawie niecałe 9 lat po stłumieniu powstania, które w swoim niechlubnym raporcie tak usilnie przedstawiał jako osobisty wielki sukces. Źródło: Arens M., Flagi nad gettem. Rzecz o powstaniu w getcie warszawskim, Kraków-Budapeszt, 2011. Nasz ekspert Hubert Rój Współpracownik redakcji National Geographic. Pasjonuje się historią XX wieku, a także gotowaniem. Nadmiar czasu wolnego najchętniej przeznacza na rzecz najważniejszą ze wszystkich rzeczy nieważnych, czyli futbol.