Zanurz się w tureckiej wersji luksusu. „Na Riwierę Turecką jeżdżę po energię i drobne przyjemności"
Złociste plaże, drinki z palemką, turkusowe morze i niesamowita gościnność. Taka jest Riwiera Turecka, która ciągnie się wzdłuż wybrzeży Morza Śródziemnego i Morza Egejskiego.
W tym artykule: Daleko od turystycznego zgiełku Wycieczka z Antalyi do Demre Na wzgórzu Chimera Riwiera Turecka – Informacje praktyczne Dlaczego Riwiera Turecka to miejsce, gdzie czuję się jak królowa życia? Lubię na moment zanurzyć się w tę turecką wersję luksusu, w hotelu jak pałac sułtana z serialu „Wspaniałe stulecie”, który kapie zewsząd złotem i kryształami. A ogrody z altanami pachną różami i przypominają te z haremu. Powracam tu co roku po energię i drobne przyjemności, które niżę jak perełki. Oczami fotografuję widoki, rankiem na tarasie popijam kawę po turecku, potem wygrzewam się na słońcu, a późnym wieczorem, kiedy nawoływanie muezina do ostatniej modlitwy rozdziera gwar kurortu, ruszam w miasto pobawić się przy tureckich hitach. Daleko od turystycznego zgiełku Mój przewodnik Özgür Aldemir tym razem obiecuje mi jednak ucieczkę od turystycznego zgiełku, przeludnienia i blichtru Alanyi i Side. Zgadzam się, ale upieram, by choć na chwilę połazić po Antalyi, bo lubię tu wracać. Zatapiam się w beztroską włóczęgę do cytadeli Kaleiçi, gdzieś pomiędzy Żłobkowanym Minaretem a Bramą Hadriana, w sznurze sklepików zakochuję się przez witrynę w koralowo-złotym obrusie w tulipany. Sprzedawca z rozmachem rozrzuca połać tkaniny, obrus szlachetny, godny sułtana! Ja rozpoczynam targowanie, on sztukę wzbudzania litości w turyście. Wypijam trzy szklaneczki jabłkowej herbaty. Wychodzę jednak bez obrusu, może znajdę jeszcze bardziej wytworny... Özgür zabiera mnie do swojej ulubionej Parlak Restaurant – jednej z najlepszych w mieście. Tutaj turecka gościnność i przedobrzanie w dogadzaniu osiągają apogeum. Zamawiam skromnie rybę z rusztu, a na stole lądują na pokusę: kalmary, krewetki, małże, szpinak z jarmużem. Kelner pokazuje jeszcze kolorowe sałatki do wyboru. Słucham opowieści Özgüra o planowanym weselu. Na razie podarował narzeczonej trzy złote bransoletki po 4 tys. lir (tyleż samo złotych), ale w posagu powinien dać 10! A wesele musi być na tysiąc gości. Zastanawiam się w duchu, czy znalazłabym po swojej stronie chociaż pięciuset biesiadników? Tajemnicza osada i cmentarzysko na dnie jeziora w Turcji. Odkryto tam ślady dawnego plemienia Podwodni archeolodzy odkryli ruiny tajemniczej osady oraz pozostałości dawnego cmentarzyska. Ślady wioski znajdowały się na dnie największego jeziora w Turcji. Wycieczka z Antalyi do Demre O świcie ruszamy w ponad 100-kilometrową trasę serpentynami z Antalyi do Demre. Zatrzymane kadry starożytnej Licji: strome klifowe wybrzeże w kolorze écru skrzącym w słońcu, mroczne jaskinie, błękitne laguny, rajskie, dzikie, piaszczyste plaże, a za delikatną mgiełką majaczą góry Taurus. W Demre (Kale) zwiedzamy kościółek św. Mikołaja, który sprawował tu w IV w. funkcję biskupa. Pomimo tego, że z pustym grobem, to sporo Rosjan pielgrzymuje tu do swojego patrona: kupców, dzieci i żeglarzy. Wreszcie nadchodzi czas na moją wymarzoną żeglugę na wyspę Kekova, do zatopionego miasta z II w. Fotografuję poszarpaną linię brzegową, małe zatoczki, jest kameralnie, relaks i historia. Ale rejs to nie tylko błogostan, wyobraźnia pracuje: z wody wystają starożytne ruiny, sterczą grobowce licyjskie. Wokół statku pływają żółwie, a my w dozwolonym miejscu próbujemy snorklingu. Co za orzeźwienie! Na wzgórzu Chimera Wieczorem w Parku Narodowym Olympos wchodzimy na wzgórze Chimera, by poczuć mit na własnej skórze. Wdrapujemy się po kamienistej ścieżce i wreszcie widzę ten fenomen natury! Spod drobnych szczelin w skale wydobywa się metan, który w wyniku połączenia z tlenem zapala się w naturalne płomienie. W starożytności ten płomień służył jako latarnia morska i ostrzegał statki przed niebezpieczeństwem. Stąd prawdopodobnie wziął się grecki mit o Chimerze, ziejącym ogniem potworze, którego zabił Bellerofont dzięki pomocy Pegaza – skrzydlatego rumaka. Na pożegnanie Özgür zaprasza mnie na swoje wielkie tureckie wesele. Oczywiście nie odmawiam. Znów szukam biletów na Riwierę Turecką. Riwiera Turecka – Informacje praktyczne Najprostszy dolot będzie jedną z linii czarterowych obsługujących z Polski (różne lotniska) różne połączenia. Bilet w dwie strony kosztuje od ok. 1 tys. zł, jednak w sezonie letnim ceny skaczą nawet do 2,5 tys. zł. Najbardziej opłaca się pobyt organizowany przez biuro podróży – od 2,5 tys. zł od osoby z przelotem, noclegami i wyżywieniem HB, czyli ze śniadaniami i obiadokolacjami.
Co robić w weekend? Poznaj nasze sprawdzone pomysły
Choć zdecydowana większość z niecierpliwością odlicza dni do rozpoczęcia weekendu, to w piątkowy wieczór zawsze pojawia się to samo pytanie – co robić w weekend? Żeby nie był to stracony czas, przygotowaliśmy listę 20 sprawdzonych pomysłów, do której będziecie wracać nieraz.
W tym artykule: Zjedz śniadanie w łóżku Zajrzyj do schroniska dla zwierząt Pójdź na ściankę wspinaczkową Zaszalej w tunelu aerodynamicznego Pobaw się w geocaching Posegreguj stare zdjęcia Zadzwoń do kogoś, z kim od dawna chciałeś porozmawiać Wyprawa do księgarni z tanimi książkami albo do antykwariatu Zorganizuj slajdowiska Zrób coś, co ciągle odkładasz Pojedź rowerem do Kampinosu Eksperymentuj kulinarnie Jedź na konie Wyhaftuj sobie makatkę Wybierz się na kajaki Idź na saunę Zrób sobie wodną medytację wzorem Lankijczyków Uprawiaj „birdwatching” Pobiegaj po lesie Zaplanuj kolejną podróż Co robić w weekend? Takie pytanie zadaliśmy naszym kolegom i koleżankom z redakcji. Na podstawie otrzymanych odpowiedzi przygotowaliśmy 20 pomysłów, które umilą każdemu z was sobotę i niedzielę. Zobaczcie, jak spędzają weekend redaktorzy magazynu „National Geographic”, kiedy nie są w podróży. Zjedz śniadanie w łóżku Jak mawiają chińscy górale: dobry weekend zacznij od dobrych rzeczy. Pierwszą z nich niech będzie porządne śniadanie. Jak często zdarza ci się jeść je w łóżku? No właśnie, więc zrób sobie tę przyjemność, włącz radio i odpręż się. Nabierz energii, bo przed tobą jeszcze sporo do zrobienia. Zajrzyj do schroniska dla zwierząt Czas zrobić coś dobrego dla innych, na przykład dla czworonogów ze schroniska. Nakarm i pogłaszcz koty, pomóż w wyprowadzaniu psów – wiele z nich od dawna nie było na spacerze. Możemy to zrobić samodzielnie (czasem wystarczy telefon do wolontariuszy), często jednak schroniska organizują tego typu akcje. Psia Wioska „Ada” w Przemyślu niesie pomoc czworonogom z Polski i Ukrainy Psia Wioska „Ada” powstała z inicjatywy doktora Radosława Fedaczyńskiego. Jej głównym zadaniem jest socjalizacja zwierzaków, a docelowo ułatwienie im adopcji. W Przemyślu schronienie zn... Pójdź na ściankę wspinaczkową Wybieramy tę opcję, zwłaszcza jeśli nie dopisuje pogoda, bo to świetna alternatywa dla sportów outdoorowych. Poznaj tajniki wspinaczki sportowej. A także dowiedz się, jak zaplanować treningi, zadbać o bezpieczeństwo i przygotować się do uprawiania tej dyscypliny sportu. Zaszalej w tunelu aerodynamicznego Chcesz w weekend poczuć się swobodnie? Symulator swobodnego spadania to miejsce, w którym nie istnieje grawitacja! Warto spróbować. Pobaw się w geocaching Geocaching to zabawa terenowa polegająca na w poszukiwaniu skarbów za pomocą odbiornika GPS – wystarczy ten, który masz w telefonie komórkowym. Pojemniki ze skarbami ukryte są w wielu miejscach Polski. Są nawet bliżej niż myślisz. Posegreguj stare zdjęcia Gwarantujemy, że odnalezienie wielu skarbów. Bardzo prawdopodobne, że pojawią się plany na resztę weekendu – postanowisz odwiedzić starego znajomego albo nagle zatęsknisz za niewidzianą wiele lat kuzynką. Zadzwoń do kogoś, z kim od dawna chciałeś porozmawiać Wykorzystaj tę okazję. Przychodzi ci już ktoś do głowy? Wyprawa do księgarni z tanimi książkami albo do antykwariatu To jest zabawa w prawdziwe poszukiwanie skarbów. Nie rób tego w środku tygodnia, ale właśnie w weekend. Przeglądanie jest wciągające. A skarby, które przywieziesz do domu same będą pchały ci się w ręce. Najbardziej inspirujące książki o podróżach. Każdy podróżnik musi je przeczytać Książki o podróżowaniu zabierają nas do innego, czasem nieznanego nam świata. Z reportaży o tematyce podróżniczej można dowiedzieć się znacznie więcej, niż z krótkich artykułów w p... Zorganizuj slajdowiska Jeśli w towarzystwie zdarzy się znajomy z rzutnikiem, pamiętajcie – taki znajomy to skarb! Wybierzcie najciekawsze zdjęcia z wakacji. Najlepiej takie, z którymi wiążą się najsmaczniejsze anegdoty, żeby nie zmuszać nikogo do oglądania tysiąca zdjęć pt. „to ja z pomnikiem”. Wybierzcie muzykę z kraju, w którym byliście. Można do tego przyrządzić lokalne przekąski. Naprawdę nie trzeba jechać na festiwal podróżniczy, żeby przeżyć wieczór pełen inspiracji! Zrób coś, co ciągle odkładasz Warunek jest jeden – to ma być coś przyjemnego. Pojedź rowerem do Kampinosu To może być oczywiście inny park, czy las. W samym Kampinosie polecamy szczególnie czerwony szlak z Dziekanowa Leśnego. Jest wszystko: bagna, pagórki, rośliny, zwierzęta. Zapominamy, że jesteśmy tak blisko miasta! Do samego Dziekanowa można dojechać autobusem, jest też parking, żeby zostawić auto. Nie warto jechać rowerem bezpośrednio z Warszawy – ze względu na brak trasy rowerowej i duży ruch na jezdni. Chyba, że lubicie kontrasty. Rowerem po Polsce. Oto 8 najciekawszych tras rowerowych, które musisz poznać Zima powoli dobiega końca, pora odkurzyć swój jednoślad i zacząć sezon kolarski. Nasuwa się zatem pytanie – gdzie się wybrać rowerem po Polsce? Prezentujemy 8 tras rowerowych o różnym ... Eksperymentuj kulinarnie Ugotuj coś, czego nigdy nie odważyłeś się przygotować. Weź pomocników. Gotowanie ze znajomymi to frajda! Sami czasem przyrządzamy (tj. usiłujemy odtworzyć oryginał) egzotyczne potrawy, które jedliście razem ze znajomymi w podróży. Wraz ze smakami wracają wspomnienia! Odkrywaj smaki świata z National-Geographic.pl. Jedź na konie Stresujący tydzień za tobą? Zafunduj sobie hipoterapię i galopuj. Wyhaftuj sobie makatkę Albo naucz się grać w brydża. Naucz się czegoś nowego. Po prostu zrób coś po raz pierwszy. Wybierz się na kajaki Taką możliwość znajdziesz nawet w dużym mieście, nawet nad Wisłą. A jeśli wolisz mniejsze rzeki uciekaj za miasto. Poznaj trasy dla początkujących, średniozaawansowanych i ekstremalistów. Idź na saunę Sauna to nie miejsce, to filozofia. Najlepiej wiedzą o tym Finowie – na co dzień skryci w saunie opowiadają najintymniejsze sekrety. Jeśli więc nie masz planów na chłodny sobotni wieczór, przeczytaj dokładnie, jak taki rytuał odprawić. Na ile minut wejść, ile powinna trwać przerwa, jak zanurzać się po wyjściu. Zaopatrz się w olejek zapachowy i specjalną czapkę. Jak zachować się w prawdziwej fińskiej saunie? Gorący temat, czyli jak zachować się w saunie z rodowitym Finem. Zrób sobie wodną medytację wzorem Lankijczyków Wstań o 5:00 i wypij 1,5-litrową butelkę wody niegazowanej, łyk po łyku kontemplując, jak woda nawadnia twoje ciało. Bardzo poważny pomysł redaktor Magdaleny Szwedowskiej. Propozycja nie do odrzucenia. Zwłaszcza ta 5:00. Uprawiaj „birdwatching” Czyli obserwacje ptaków. Takie podglądanie, choć z pozoru mało dynamiczne, jest bardziej fascynujące niż ci się wydaje. Warto śledzić organizowane przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków akcje „ptakoliczenia”. Prawdziwy raj dla ornitologów, fotografów i miłośników natury to Rzeczpospolita Ptasia. Pobiegaj po lesie Truchtem, leśną ścieżką, z słuchawkami na uszach (albo bez). Nie dla wyników, nie po to, żeby się zmęczyć, ale żeby przewietrzyć głowę. Zaplanuj kolejną podróż Szukasz inspiracji podróżniczych? Chętnie ci w tym pomożemy – sprawdź nasze propozycje i zainspiruj się.
Jak zatrzymać czas? Psychologowie mają na to sposób
Wraz z wiekiem każdy okres stanowi mniejszą część naszego życia jako całości. Za postrzeganiu czasu odpowiedzialne są prawa, jakimi rządzi się nasza zdolność postrzegania.
W tym artykule: Dlaczego czas przyspiesza wraz z wiekiem? Jak zatrzymać czas? Próbuj nowego Wrócić do „tu i teraz” Kto nie pamięta, kiedy to w dzieciństwie podróż samochodem wydawała się nigdy nie kończyć, a lekcja matematyki trwała wieczność? Dziś babie lato jest jak zapowiedź nadchodzących mrozów, zdanie „kiedy to zleciało” brzmi jak mantra, a urodziny i święta przychodzą każdego roku o wiele za wcześnie. Brzmi znajomo? – Wcale nie musi tak być. To, jak doświadczamy upływu czasu, jest różne w różnych sytuacjach – mówi psycholog dr Steve Taylor, starszy wykładowca na Leeds Beckett University, autor książki „Making Time”. – Sposób postrzegania czasu mogą zmieniać środki odurzające, sytuacje traumatyczne czy stan przepływu, którego doświadczają m.in. sportowcy. Kluczowe jest zrozumienie procesów psychologicznych, które się za tym kryją. Dlaczego czas przyspiesza wraz z wiekiem? Badania dr. Taylora zdają się potwierdzać istnienie dwóch podstawowych praw. Po pierwsze: czas wydaje się przyspieszać wraz z wiekiem, Po drugie – czas wydaje się zwalniać, gdy jesteśmy wystawieni na nowe wrażenia, doświadczenia, trafiamy w nieznane środowisko. Zmiana czasu – który czas był pierwszy: letni czy zimowy? W nocy z soboty na niedziele po raz kolejny zmienimy czas z zimowego na letni. Z badań wynika, że zmiana czasu pozwoli zaoszczędzić tylko 1 proc. energii. Rezygnując z przestawiania zegarków,... W obu przypadkach kluczowym czynnikiem jest związek między naszym postrzeganiem czasu a ilością informacji (bodźców, emocji, myśl), które przetwarzamy. Im więcej nowych informacji, tym czas wydaje się upływać wolniej (czy raczej: mamy wrażenie, że upłynęło go więcej, bo nasz umysł przetworzył więcej danych). Wyjaśnia to, dlaczego w dzieciństwie czas tak się dłuży. Świat jest dla dzieci fascynującym miejscem, pełnym nowych wrażeń i pierwszych doświadczeń. Wraz z wiekiem otoczenie staje się coraz bardziej znajome, a my coraz mniej wrażliwi na codzienne doświadczenia. Przetwarzamy mniej informacji, więcej przyjmujemy za pewnik. Dochodzi do tego fakt, że wraz z wiekiem każdy okres stanowi mniejszą część naszego życia jako całości. Jak zatrzymać czas? Próbuj nowego Zdaniem psychologa wiedzę na temat czasu możemy wykorzystać, by świadomie zmienić sposób jego postrzegania. Po pierwsze w spowolnieniu czasu pomoże wystawienie się na nowe doświadczenia. Podróż w nieznane, wyzwania zawodowe, kurs i zdobywanie nowych umiejętności wśród świeżo poznanych ludzi. Zwiedzając nowe miejsce, z pewnością jesteś bardziej wrażliwy na otoczenie, wszystko jest nieznane i nowe, poświęcasz więc sporo uwagi, by przetworzyć bodźce. Czas się nie dłuży, ale masz wrażenie, że upłynęło go więcej, niż spędzając czas przy biurku przy biurku i wykonując rutynowe czynności. Sowy i skowronki – sprawdź, jaki masz chronotyp Od trybu życia człowieka zależy nie tylko jego samopoczucie, wyrażane emocje czy stan zdrowia, ale również predyspozycje do kłamania, a nawet flirtowania – uważają psychologowie. Wrócić do „tu i teraz” Drugi sposób, jak zatrzymać czas – i jak się zdaje bardziej skuteczny – to podejmowanie wysiłku, by być bardziej świadomym codziennych doświadczeń. To tak zwana uważność („mindfulness”), która oznacza zwrócenie uwagi na to, co widzimy, słyszymy, dotykamy, smakujemy lub wąchamy – nie zaś na nasze myśli. Oznacza przeżywanie trwającej chwili wszystkimi zmysłami nie w sposób czysto intelektualny. Skanowanie ciała, śledzenie oddechu, obserwowanie otaczających przedmiotów i zjawisk. Nie jest to więc poszukiwanie nowych doświadczeń, ale zmiana podejścia do doświadczeń już znanych. Praktykę można rozpocząć w każdej chwili, np. w drodze powrotnej do domu, obserwując mijane widoki albo w czasie kąpieli – zamiast pozwalać myślom uciekać w plany na jutrzejszy dzień albo rozmyślania o tym wszystkim, co się wydarzyło w pracy, skierować uwagę na odczuwanie temperatury wody, tego jak spływa po ciele, rozpryskuje się i daje uczucie czystości. – Ten otwarty i uważny stosunek do swoich doświadczeń sprawia, że zwiększamy ilość przetwarzanych informacji i przez to mamy większą kontrolę nad tym, jak postrzegamy czas – podsumowuje drTaylor. Nie musimy więc myśleć o czasie jako o wrogu – w pewnym stopniu mamy nad nim kontrolę. I chociaż nie mamy możliwości zatrzymywania chwil, możemy je po prostu uważniej przeżywać. A to chyba najlepsze co możemy zrobić ze swoim czasem. Źródło: www.sciencealert.com
Dzieciństwo na świeżym powietrzu gwarantuje zdrowie psychiczne w dorosłości? Przyroda zmienia budowę mózgu
Jak wynika z badań istnieje związek między czasem spędzonym wśród natury w dzieciństwie a zdrowiem psychicznym w dorosłości.
W tym artykule: Spacer po lesie procentuje! Przyroda dosłownie zmienia mózg Do dziś uważam, że jedzenie smakuje lepiej, gdy jest spożywane na świeżym powietrzu. Znam też powód tej skłonności - otóż jako dziecko większość czasu spędzałam, bawiąc się na tzw. podwórku, a na posiłki do domu wpadałam tylko na chwilę, żeby nie tracić czasu na zabawę (a tę przecież można kontynuować z kanapką w dłoni). Dziś uważam, że jestem szczęściarą, mając takie wspominania z dzieciństwa. Potwierdza to najnowsze badanie naukowców z Instytutu Zdrowia Globalnego w Barcelonie, opublikowane na łamach International Journal of Environmental Research and Public Health. Jest to jedno z pierwszych badań, które podejmują ten temat i wskazują na realny związek między mniejszym kontaktem z przyrodą w dzieciństwie a gorszym zdrowiem psychicznym w wieku dorosłym. Spacer po lesie procentuje! Naukowcy zebrali dane od niemal 3,6 tys. osób z czterech różnych krajów europejskich. Badanym zadali pytania o to, czy jako dzieci spacerowali po lasach, parkach narodowych, wędrowali po górach lub bawili się na podwórku. Następnie uczestnicy zostali poproszeni o wykonanie testu psychologicznego, który miał określić, czy w ciągu ostatniego miesiąca czuli się rozdrażnieni, zmęczeni albo przygnębieni. Jak się okazało, uczestnicy badania, którzy uzyskali lepsze wyniki w testach zdrowia psychicznego, w dzieciństwie spędzali więcej czasu wśród przyrody (ta zależność utrzymywała się nawet jeśli jako dorośli spędzali mniej czasu na świeżym powietrzu). Badania należy traktować jedynie jako szkic, ale o solidnych podstawach. Wątpliwości może budzić to, że uczestnicy opowiadali o swoich wspomnieniach, a te mogły być stronnicze lub zniekształcone. Zdaniem autorów, dopiero badania podłużne(mające na celu badanie tych samych jednostek na przestrzeni długiego czasu, by zaobserwować zachodzące u nich zmiany), pozwolą obiektywnie ocenić powiązania między kontaktem z naturą w dzieciństwie a zdrowiem psychicznym i fizycznym w późniejszym życiu. Podobne wnioski sugerowało badanie przeprowadzone na terenie Danii. Wynikało z niego jednoznacznie, że osoby zamieszkujące obszary pozbawione zieleni są dużo bardziej narażone na zaburzenia psychiczne. Inne dociekania, tym razem amerykańskie, wskazały na związek między przebywaniem w otoczeniu zieleni a niższym ryzykiem depresji. Jak to wyjaśnić? Przyroda dosłownie zmienia mózg Zdaniem ekspertów, ekspozycja na zieleń jest skorelowana ze zmianami strukturalnymi w rozwijającym się mózgu dziecka. To na razie hipoteza, ale bardzo prawdopodobna. Nasi praprzodkowie żyli w dżunglach i sawannach, w związku z czym stale obcowali z naturą w jej najdzikszym wydaniu. Nasze mózgi są więc ewolucyjnie przystosowane do tego, by rozwijać się w otoczeniu przyrody. Tak naprawdę dopiero w ciągu ostatnich kilkuset lat przenieśliśmy się do miast (obecnie 73% Europejczyków mieszka na obszarach miejskich, a do roku 2050 będzie to ok. 80 proc.). - Nasze mózgi nie są na to gotowe, co tworzy pewnego rodzaju napięcie, czy wręcz stres. Istnieją zatem przekonujące dowody na to, że organizacja naszych miast i odcięcie od natury może zaszkodzić zdrowiu psychicznemu. Nie bez powodu naukowcy z Instytutu Zdrowia Globalnego wzywają decydentów do zapewnienia przestrzeni zielonych wokół szkół i uwzględniania w programie nauczania godzin spędzonych na łonie natury. Nasze mózgi do prawidłowego rozwoju potrzebują zieleni. Źródło: Science Alert
Przytulone pingwiny u wybrzeży Melbourne podbiły Internet, a historia tego zdjęcia - serca
Fotograf uchwycił niezwykle czuły moment: pingwiny w objęciach podziwiają rozświetloną panoramę Melbourne. Randka? To nie tak jak myślisz.
To zdjęcie porusza, a związana z nim historia – topi serce. Fotografowi przyrody - Tobiasowi Baumgaertnerowi - udało się uchwycić moment niezwykłej czułości między dwoma pingwinami. Antropocentryzm podpowiada nam romantyczne interpretacje. Scena niczym z komedii romantycznej w wykonaniu dwóch pingwinów jest jednocześnie urocza i komiczna. Tymczasem historia pingwinich bohaterów jest zupełnie inna. Jak wyjaśnił fotograf, na zdjęciu widzimy dwa owdowiałe pingwiny. Wyglądają, jakby pocieszały się po stracie, patrząc razem na nocną panoramę miasta. Zdjęcie zostało wykonane rok temu, ale Baumgaertner podzielił się nim na swoim Instagramie dopiero w zeszłym miesiącu. Skłoniła go do tego izolacja związana z koronawirusem i myśl, którą zawarł w podpisie do zdjęcia: „W takich momentach jak ten prawdziwie szczęśliwi są ci, którzy mogą być osobami, które kochają najbardziej”. Te dwa pingwiny małe stały tak płetwa w płetwę na skale przez kilka dobrych godzin, obserwując mieniące się na horyzoncie światła Melbourne. Kiedy fotograf próbował znaleźć odpowiednie światło i „ten moment”, podeszła do niego wolontariuszka i opowiedziała historię zwierząt. Okazało się, że jaśniejsze z nich, jest starszą samicą, która straciła partnera. Po lewej stoi młodszy, również owdowiały samiec. Od kiedy zostały same, spędzają razem sporo czasu, obserwując nocami światła miasta. Wyglądają, jakby się nawzajem pocieszały. Tobias spędził na wybrzeżu trzy noce, zanim udało mu się złapać najbardziej magiczny kadr. Nie mógł pozwolić sobie na dodatkowe oświetlenie, do tego pingwiny były w ciągłym ruchu, pocierały się płetwami i czyściły nawzajem . „Naprawdę ciężko było trafić, ale miałem szczęście w jednym pięknym momencie. Mam nadzieję, że spodoba wam się ten moment tak samo jak mnie”. To jedna z najbardziej uroczych rzeczy, jakie ostatnio pojawiły się w sieci. Dla takich historii powstał Internet.
5 najpiękniejszych szlaków w Karkonoszach
Po polskiej stronie leży niewiele ponad czwarta część Karkonoszy, ale to wystarczy, żeby docenić urodę tego pasma górskiego.
Wystarczy również, by nabrać pokory, bo chociaż najwyższy szczyt – Śnieżka – ma tylko 1603 m, klimat jest podobny do alpejskiego. Pogoda zmienia się czasami gwałtownie, więc trzeba być przygotowanym na wszystko. Przez Kocioł Łomniczki na Śnieżkę Poziom trudności: ✦✦✧✧✧ Czas przejścia: ok. 2 godz. 30 min (bez przystanków) Z Karpacza żółtym szlakiem wzdłuż potoku Łomniczka, później za schroniskiem Nad Łomniczką wchodzi się na szlak czerwony prowadzący dość wymagającymi zakosami na krawędź kotła. Najpiękniej jest jesienią, kiedy roślinność zmieni kolory. Szlak wiedzie do Domu Śląskiego i dalej na Śnieżkę. Tuż pod Śnieżką przy czerwonym szlaku jest Symboliczny Cmentarzyk Ofiar Gór z tablicami poświęconymi tym, którzy zginęli w Karkonoszach lub byli z nimi związani. Zimą szlak jest zamknięty ze względu na niebezpieczeństwo lawin. Drogą Przyjaźni Polsko-Czeskiej Poziom trudności: ✦✦✦✧✧ Czas przejścia: całość ok. 9 godz. (bez przystanków), od Słonecznika do Śnieżki – ok. 2 godz. 45 min Cały szlak (oznaczony kolorem czerwonym) ma ok. 30 km, prowadzi od Szrenicy do przełęczy Okraj. Jest wart tego, żeby go przejść w całości – i zobaczyć charakterystyczne dla tych gór formacje, m.in. kotły polodowcowe i skałki – ale można też wybrać krótszy odcinek, np. od formy skalnej zwanej Słonecznikiem do Śnieżki (ok. 6 km). Szlak biegnie głównym grzbietem Karkonoszy, jest wiele świetnych punktów widokowych, m.in. na Kotły Wielkiego Stawu Małego Stawu. Ścieżką nad Reglami Poziom trudności: ✦✧✧✧✧ Czas przejścia: ok. 3 godz. 20 min Cała Ścieżka nad Reglami ma ok. 28 km, ale można wybrać odcinek między Rozdrożem pod Śmielcem a schroniskiem Pod Łabskim Szczytem. Ścieżka biegnie ponad górną granicą lasu, a jej „punktem kulminacyjnym” są Śnieżne Stawki – kilka jeziorek na dnie Wielkiego Śnieżnego Kotła. To bardzo dobre (i popularne) miejsce na piknik, gdzie krajobraz przypomina alpejski. Widać stamtąd na krawędzi Kotła budynek dawnego schroniska przekształconego w stację przekaźnikową. Do Rozdroża pod Śmielcem prowadzi z Jagniątkowa Koralowa Ścieżka, po drodze mija skałki zwane Paciorkami, które też są ładnym miejscem widokowym. Od świątyni Wang na Śnieżkę Poziom trudności: ✦✧✧✧✧ Czas przejścia: ok. 3 godz. Karkonoski klasyk. Zaczyna się w Karpaczu przy słynnej świątyni Wang i niebieskim szlakiem prowadzi do schroniska Samotnia, później do Strzechy Akademickiej, a następnie do Domu Śląskiego i na Śnieżkę (aż cztery schroniska po drodze!). Powrót warto sobie urozmaicić i pójść żółtym szlakiem obok form skalnych Słonecznik i Pielgrzymy, patrząc wcześniej z góry na Mały Staw i Wielki Staw. Ze Śnieżki Czarnym Grzbietem Poziom trudności: ✦✧✧✧✧ Czas przejścia: ok. 2 godz. 10 min Początkowo idzie się Czarnym Grzbietem powyżej górnej granicy lasu – widoki są świetne i nie ma tłumów jak na Zakosach pod Śnieżką. Mija się Czarną Kopę, później czeskie schronisko Jelenka i dochodzi się do Sowiej Przełęczy, gdzie trzeba skręcić w czarny szlak schodzący dość stromo w dół, do Karpacza. Podejście nim jest uciążliwe i mozolne, ale zejście nie sprawia tylu trudności.
Torebki do herbaty uwalniają miliony mikrocząsteczek plastiku. Do napoju
Trwa wojna z plastikiem, a w centrum zainteresowania naukowców znalazł się jeden z najpopularniejszych napojów - herbata. Pijesz herbatę w torebkach? Do twojego organizmu przedostają się miliony cząsteczek mikroplatiku - ostrzegają naukowcy z McGill University.
Na cenzurowanym znalazły się torebki z herbatą. W Wielkiej Brytanii spożywa się jej rocznie ponad 60 miliardów filiżanek.W artykule opublikowanym w czasopiśmie Environmental Science & Technology naukowcy z McGill University w Kanadzie zastanawiają się, czy podczas parzenia, torebki mogą uwalniać do napoju mikro- i nanocząsteczki plastiku. Jak się okazuje nie są one wykonane tylko z papieru i herbaty, w rzeczywistości ok. 96 proc. z nich zawiera polipropylen - substancję używaną do uszczelniania i utrzymania kształtu. Temat wydaje się ważki, ponieważ w Europie herbata w torebkach stanowi ok. 77% zużycia. Naukowcy nie wiedzą jeszcze, czy te mikroskopijne cząstki są szkodliwe dla ludzkiego zdrowia. Na razie zespół zbadał wpływ plastiku na małe organizmy wodne Daphnia Magna, czyli rozwielitki wielkie (często wykorzystywane w badaniach jako organizmy modelowe). W ramach eksperymentu naukowcy wykorzystali cztery różne herbaty ekspresowe dostępne w sklepach. Następnie przecięli worki, usunęli z nich liście herbaty, umyli woreczki i umieścili je w pojemnikach z gorącą wodą, aby zasymulować warunki parzenia. Przy użyciu mikroskopów elektronowych zaobserwowali, że pojedyncza torebka na herbatę w temperaturze parzenia uwalnia do wody około 11,6 miliarda cząsteczek mikroplastiku i 3,1 miliarda nanoplastiku. Te liczby znacząco przewyższają poziomy rejestrowane w innych produktach spożywczych. W innym eksperymencie badacze wystawili rozwielitki na działanie różnych dawek mikro i nanoplastiku z torebek po herbacie. Rozwielitki przeżyły, ale wykazały pewne nieprawidłowości anatomiczne i behawioralne. Naukowcy doszli do wniosku, że chociaż wyniki są niepokojące, potrzebne są dalsze badania by ustalić, czy i jaki wpływ na ludzi mają te mikroskopijne cząsteczki tworzyw. W ostatnich miesiącach wielu markom udało się wyeliminować tworzywa sztuczne ze swoich produktów. Jedna z największych brytyjskich marek herbat - Clipper - ogłosiła, że wprowadza na rynek torebkę wykonaną w całości z naturalnych materiałów pochodzenia roślinnego (torebki wytwarzane są z… bananów, a dokładniej z mieszanki abaki - wytrzymałego włókna wydzielanego z pochew liściowych banana manilskiego i biopolimeru wykonanego z niemodyfikowanego genetycznie materiału roślinnego, znanego jako PLA). Badania podobne do tego wydają się przyspieszać proces zmian.
Rowerem po Mazowszu. Wielka pętla podwarszawska
Jedziemy wzdłuż Wisły najpopularniejszą pętlą Warszawy. Trasa liczy 65 km. Gotowi?
W tym artykule: Wzdłuż Wisły bez Wisły Piekło Mazowsza WARTO WIEDZIEĆ Gassy. Tę dziwną nazwę prędzej czy później pozna każdy warszawiak wyposażony w rower szosowy. Ta maleńka mazowiecka wieś, z zaledwie 186 mieszkańcami, kiedyś słynęła co najwyżej z przeprawy promowej przez Wisłę i tabloidowej historii o 6-metrowym pytonie, którego wylinkę znaleziono tu w krzakach nad rzeką. Nie ma tu nawet sklepu. Był, ale nie przetrwał. Jest za to nielegalne lotnisko w szczerym polu, oddział Straży Pożarnej oraz pętla autobusowa linii L14, na której kończy się inna pętla, kolarska. Od pałacu w Wilanowie licząc, prowadzi tu mniej więcej 18 km równego, w miarę nieuczęszczanego asfaltu. W tę i z powrotem daje to 36 km – w sam raz na szosowy trening. Spotkamy tu całą kolarską brać stolicy. Samotników, pary i peletony. Triatlonowe cyborgi na swoich szumiących czasowych maszynach i całkowitych amatorów. A przy tym różnokolorową galerię rowerów i ciuchów dostępnych w kraju i poza nim. Wieść gminna niesie, że na Gassach nie ma się co pokazywać, jeśli nie możesz poszczycić się średnią na poziomie przynajmniej 30 km/godz. Ale to bzdura. Od prawie dwóch lat jeżdżę tam w tempie 21 km/godz. i z żadnym ostracyzmem się nie spotkałam. Wzdłuż Wisły bez Wisły Swoją pętlę zaczynam niedaleko pałacu w Wilanowie, na ul. Przyczółkowej. W zależności od wariantu, który wybiorę, wycieczka zajmie mi 2 lub 4 godz., nie licząc postojów na jedzenie, picie czy robienie zdjęć. Kieruję się szeroką ścieżką rowerową wzdłuż Błoń Wilanowskich na południe, by po chwili odbić w lewo w ul. Vogla. Wariant krótszy, czyli tytułowe Gassy, to coś „na co dzień”; trasę można przejechać nawet kilka razy w tygodniu. Dłuższy – czyli do Góry Kalwarii, to już grubsza sprawa, przynajmniej dla mnie. 65 km w obie strony udaje mi się przejechać tylko kilka razy w roku. Wielkim i pozytywnym odkryciem jest dla mnie, że od skrzyżowania al. Wilanowskiej i ul. Przyczółkowej wystarczy 10 min na rowerze, by znaleźć się na wsi. Jadę dalej. Początek ulicy Ruczaj to pola, szklarnie, dźwięki nawołujących się bażantów i widoki pasących się saren. Oniemiałam, gdy pierwszy raz zobaczyłam pola po horyzont, a na tym horyzoncie cały warszawski skyline, sponad kwitnącej gryki. A to dopiero początek. Wraz z drogą na południe powoli znika wszystko, co może się kojarzyć ze stolicą – mimo że wciąż jestem w jej granicach. Dopiero tablica „Kępa Okrzewska” informuje mnie, że opuściłam miasto. Wkrótce zaczyna się długi odcinek wzdłuż wału wiślanego mogący posłużyć za ilustrację stwierdzenia: „jak jechać wzdłuż Wisły i jej nie zobaczyć”. Aczkolwiek można to zmienić niemal w każdym momencie, np. robiąc sobie przystanek w Ciszycy, gdzie jest świetna plaża. Ten odcinek Wisły to też teren wysp rezerwatów: Zawadowskich i Świderskich. Ja jakoś zawsze wolałam się gapić na przesuwające się powoli wioski niż na rzekę. Kultowe Gassy są małe, puste i też leżą nad Wisłą. Pętla autobusowa to koniec, a właściwie jeden z możliwych końców rowerowej wycieczki. Na tutejszym przystanku nie czeka nigdy nikt – oprócz kolarzy. Na niby-stadionie naprzeciwko tylko raz widziałam jakieś życie – w trakcie odbywającej się tutaj imprezy dożynkowej. Ale na pętli L14 świat się nie kończy. Nie trzeba tu zawracać, można jechać dalej. Będzie nieco luźniej, może ciut mniej kolorowo. Kierunek: Słomczyn słynący z pięknego barokowego kościoła. We wsi Piaski zaczyna się prawdziwy wiejski klimat, z drewnianymi chałupami, pasącymi się kozami, tabliczkami, gdzie można kupić ser, a gdzie miód, i babciami w chustkach przechadzającymi się powoli po okolicy. Na miniryneczku, a właściwie rozstaju dróg w Cieciszewie kolejna grupa kolarzy posila się na ławkach. Z wyleniałej tablicy informacyjnej dowiaduję się, że jestem na Urzeczu – mikroregionie etnograficznym związanym z osadnictwem olęderskim w XVII w. i nierozerwalnie związanym z rzeką. A z pamiątkowego kamienia – że wieś istnieje od ponad 650 lat. Jestem na kolejnym kolarskim rozstaju, można stąd jechać w trzech kierunkach: do Góry Kalwarii, Słomczyna i Chojnowskiego Parku Krajobrazowego lub Obór i Konstancina-Jeziornej. Miniaturowy drewniany Cieciszew jest wsią tak uroczą, że od pierwszego wejrzenia staje się moim ulubionym miejscem na trasie. Ale ruszam dalej – w lewo, czyli na Górę Kalwarię. Coraz bardziej czuć oddalenie od wielkiego miasta, ruch prawie ustaje, „nic się nie dzieje”, jakby powiedział Zdzisław Maklakiewicz. Głównym bohaterem rolniczego krajobrazu powoli przestają być dynie i kapusta. Staje się nim jabłko. Po raz pierwszy pokonywałam tę trasę w październiku i wciąż mam przed oczami te obrazki: tony zebranych jabłek jadą na przyczepach traktorów, wysypane zalegają na poboczu drogi lub czerwienią się jeszcze na drzewach. Sady ciągną się tu kilometrami. Zapewne to jabłka sprawiły, że wyrastają tu kolejne wystawne murowane domy i sześciany zwane przez architektów „kostką mazowiecką”. Skarpa wiślana przybliża się do szosy, to znak, że jestem już blisko Góry Kalwarii. Piekło Mazowsza Koniec wielkiej pętli znajduje się w kolarskiej kawiarni Góra Kawiarnia. Po prawie 35 km jazdy absolutnie wszyscy zatrzymują się tam na kawę i ciasto. Budynek, w którym się mieści, zdobi ogromny mural przedstawiający Ryszarda Szurkowskiego. Bywał tu i brązowy medalista olimpijski Rafał Majka, i wicemistrz olimpijski Czesław Lang – a kawiarnia działa dopiero od lipca 2019 r. Tutejsze tiramisu spokojnie wystarczy na powrót. Wjazdu do Góry Kalwarii broni stromy, 12-procentowy wjazd ulicą Lipkowską zwany szumnie (nawet na Google Maps) Piekłem Mazowsza. Ale to bardziej piekiełko niż piekło, bo podjazd jest krótki. Znad świetnej kawy, ogromnego ciasta i książki o Urzeczu, zalegającej w Kawiarni, nie chce mi się ruszać w drogę powrotną. Słońce schodzi niebezpiecznie nisko i wiem, że nie dam rady tym razem wykonać całego planu. Była w nim sama Góra Kalwaria założona w 1670 r. jako Nowa Jerozolima – miasto klasztorne. 200 lat później stała się z kolei jednym z głównych ośrodków chasydyzmu w Polsce. Idę na taras widokowy wykorzystujący skarpę wiślaną, gdzie oczywiście grupa kolarzy robi sobie pamiątkowe zdjęcie. I cieszę się, że tym razem ze skarpy będę zjeżdżać w dół. Dodatkowe Atrakcje Klub jeździecki Pony Club w Okrzeszynie istnieje od ponad 20 lat; godzina jazdy: ok. 100 zł. n Z Heliportu Konstancin w Ciszycy można zamówić lot widokowy helikopterem. n W samych Gassach od wiosny do jesieni działa tunel aerodynamiczny, w którym można latać z pomocą silnego strumienia powietrza. Jedzenie Na trasie można się posilić w dwóch miejscach. Mniej więcej w 2/3 drogi do Gassów powstał bar Tandem. Przy stolikach pod gołym niebem można nie tylko uzupełnić płyny, ale i zjeść kiełbaskę lub karkówkę z grilla. Wracający ulicą Przyczółkową zatrzymują się przeważnie w barze Meta w Powsinie. Tu wybór jest zdecydowanie większy, łącznie z pizzą z pieca. Kiedy jechać? Kolarskie życie towarzyskie na trasie kwitnie. Łatwo umówić się na tzw. ustawkę w większej grupie. Dla tych, co lubią wstawać naprawdę wcześnie, organizowany jest „psychoporanek”, czyli jazda od 6 rano spod sklepu rowerowego Air Bike przy ul. Branickiego w Wilanowie. Co tydzień o 18 organizowane są też „babskie środy”.
Stambuł to miasto dla marzycieli, ale w tych miejscach rozmarzy się nawet największy realista
Przypadkowy spektakl światła w Hagia Sophia, wizyta w tajemniczej Cysternie Bazyliki i uderzająca intensywność soku z granatów. Ze Stambułu wracam rozmarzona! Do tego z gwarancją na spełnienie kolejnych marzeń.
W tym artykule: Bosfor i zaczarowana dorożka Granat i Grand Bazar Hagia Sophia a sny o potędze Cysterna bazyliki, czyli pałac który zapadł się pod ziemię Stambuł słynie z przeszczepów włosów. Przyjeżdżają tu Arabowie z całego świata spełnić marzenie o bujnej fryzurze. Ja składam krótką wizytę, by przekonać się dlaczego wszyscy znajomi, którzy tu byli, opowiadają o mieście z błyskiem w oku. Bosfor i zaczarowana dorożka Zanim wylądowałam w Stambule, dopytywałam Erdema, znajomego Turka, jak mógłby opisać to miasto, najlepiej jednym słowem. Bez wahania odpowiedział przymiotnikiem - „magiczne”. Miałam się o tym przekonać jeszcze tego wieczora. Pierwsze spotkanie z miastem nie zwiastowało obiecanych czarów – po wyjściu z lotniska powitał mnie ciąg takich samych, pomarańczowych taksówek. Instagramowe ujęcie! Wszystko wydawało się wielkomiejskie, bardzo nowoczesne, jakby nowojorskie, podczas gdy ja - po obietnicy Erdema - spodziewałam się raczej zaczarowanych dorożek. W końcu jedna z tych (nie)zaczarowanych taksówek zabrała mnie nad cieśninę Bosfor w okolice Ortaköy. Było już ciemno, błyszczały tylko światła latarni i neonów, co - ze względu na ukształtowanie terenu - sprawiało wrażenie, jakby wszystko pokrywał różnokolorowy brokat. Bez odrobiny znudzenia gapiłam się na podświetlony Most Bosforski, meczet Ortaköy, pobliskie knajpki i ich bliźniaki odbijające się w wodzie. Mogłabym tak stać kilka godzin, bo to przyjemny dla oka spektakl, do tego hipnotyzowała mnie myśl, że jestem w miejscu, w którym Europa łączy się z Azją. Dopiłam raki (jej cierpki smak raczej sprowadzał mnie na ziemię) i poszłam spać - w przeciwieństwie do Stambułu, w którym życie nocne kwitnie do naprawdę późnych godzin. Gdy się obudziłam, czar nie prysnął. W dziennym świetle miasto dwóch kontynentów wygląda równie zjawiskowo, zwłaszcza podczas rejsu po Bosforze. Wody Morza Czarnego i Morza Marmara mieszają się tu w całkiem przejrzystą, błękitną miksturę. Nad głową unoszą się mewy – nieodłączny element każdego kadru. Przez lewe okno spoglądam na Europę, przez prawe na Azję. Nie wierzę własnym oczom – wszędzie wieże! Po prostu gdzie nie spojrzę, wyrastają minarety. Ten nieprawdopodobny widok uwiarygadniają dopiero statystyki - w Stambule jest 3,5 tysiąca meczetów. Statek mija pałace: najpierw Topkapı, potem Dolmabahçe, Çırağan, w którym mieści się słynny Hotel Kempinski, pałac Beylerbeyı… Popijam te widoki mocną turecką kawą i wróżę sobie z jej piętrowych fusów. Granat i Grand Bazar Już na lądzie. Stoję przed wejściem do Grand Bazaru w świetle południowego słońca. Popijam sok z granatów i pomarańczy, zastanawiając się nad intensywnością jego smaku i urodą chwili. Z tej sielanki wyrywa mnie głos policjanta. Nie do mnie mówi, ale do znajomego, który fotografował okolice, a że przed bazarem stał opancerzony wóz policyjny jest spora szansa, że pojazd znalazł się w kadrze. Policjant wskazuje na telefon i każe usunąć zdjęcia. Nie ma dyskusji. Spotkanie wyostrza moją czujność i zmysły, które za chwilę zostaną wystawione na prawdziwą próbę. Wielki Bazar to ponad 60 uliczek z prawie 4 tys. stoisk pełnych baklaw, przypraw, piramid daktyli, bogato zdobionych naczyń i lamp rodem z Baśni z Tysiąca i Jednej Nocy. Wszystko ułożone w zgrabne kompozycje. Fotograf ma tu ręce pełne roboty - dostrzegam ujęcie za ujęciem. Hagia Sophia a sny o potędze - To naprawdę TA Hagia Sophia? – dopytuję z lekkim rozczarowaniem, gdy oglądam ją z zewnątrz. Ogromna – to fakt, podniszczona i jakby poskładana z przypadkowych kawałków. Tu ktoś dokleił kopułę, ktoś dach, ktoś inny wieżę. Mam wrażenie, że patrzę na tort obudowany muffinkami. (Co za świętokradztwo, mówić tak o jednej z najważniejszych świątyń w dziejach kilku religii!). Przy wejściu, w narteksie, wita mnie mozaika z końca IX wieku: Leon całujący Chrystusa. Nieszczęśnik leży u stóp syna bożego i błaga, by ten w drodze wyjątku pozwolił mu poślubić drugą kobietę. Jest młodsza i piękniejsza od poprzedniej. A więc od wieków nic się nie zmieniło – myślę – a to dobry punkt wyjścia do zwiedzania 1500-letniej świątyni. Już w środku zaczyna pojawiać się zachwyt. Wielkość wnętrza urzeczywistnia sny o potędze budowniczych tej świątyni (ufundował ją Justynian I Wielki w VI wieku, a w 1453 r. po zdobyciu Konstantynopola przez Turków zamieniono ją na meczet). Przeogromną przestrzeń wypełniają promienie światła, padające jak lasery na właściwe miejsca, jakby ktoś reżyserował ten świetlny spektakl. Pokryte złotem mozaiki łapią blask i jeszcze bardziej onieśmielają. Tyle wieków historii patrzy na mnie, gdy stoję malutka po środku nawy! Z tego upływu czasu zdaję sobie sprawę, gdy przewodniczka zwraca uwagę na napisy na ścianie, nieczytelne wydrapanki przypominają gimnazjalne wygłupy w stylu „Sebastian, tu byłem”. Okazuje się, że zostawili je… Wikingowie. A więc nie Sebastian, a raczej Wilhelm albo inny Harald. Przed wyjściem zahaczam o najbardziej znaną kolumnę kościoła (znajduje się na niej stela świętego Grzegorza Cudotwórcy). Kolumna słynie z tego, że w sposób zupełnie magiczny przynosi szczęście. Instrukcja obsługi jest następująca: do otworu w kolumnie należy włożyć kciuk i pozostałymi palcami wykonać pełny obrót o 360°. Jeśli się uda - życzenie się spełni. Oczywiście skorzystałam z okazji. Cysterna bazyliki, czyli pałac który zapadł się pod ziemię Bez dwóch zdań - to najbardziej oryginalna atrakcja turystyczna Stambułu. A było tak: schodzimy po schodach, jest coraz ciemnej i w powietrzu daje się wyczuć wilgoć. Trafiam do podziemnej sali pełnej kolumn. Mam wrażenie, że zaraz wezmę udział w jakimś rytualnym obrzędzie… Przede mną 336 marmurowych kolumn, zanurzonych w niewysokiej wodzie. Stoją w 12 rzędach. Nieliczne podświetlane są z dołu przez delikatne światła. Wyobrażam sobie, jak 15 wieków temu w prawie całkowitych ciemnościach pracowali nad nimi niewolnicy. Pierwotnie pomieszczenie służyło jako sztuczny zbiornik na wodę. Powstało z rozkazu Justyniana I w miejsce zniszczonej bazyliki św. Eliasza. Zgodnie z legendą cesarz miał zarządzić budowę "pałacu, który zapadł się pod ziemię". I właśnie takie wrażenie robi to miejsce, zwane Cysterną Bazyliki, Podziemną Cysterną lub Pałacem Jerebatan. Do tego każda kolumna jest inna, wyjątkowa, wykonana z niezwykłym kunsztem. Po jednej z nich, nazywanej płaczącą, spływa strużka wody, która od wieków żłobi nieprzypadkowe wzory. Inna - z charakterystycznym cokołem przedstawiającym odwróconą głową Meduzy - przynosi szczęście, ale tylko wtedy, gdy przez lewę ramię rzuci się monetę i wypowie marzenie. Grzecznie postępuję zgodnie z instrukcją. W Stambule nie brakuje miejsc, w których można się rozmarzyć. Przyjechałam tu z głową pełną marzeń, wracam z kilkoma nowymi i obietnicą na ich spełnienie! Hanna Gadomska
Musicie zobaczyć te śpiące zwierzęta. Są naprawdę urocze! GALERIA
Udowadniamy, że nie tylko leniwce śpią jak suseł! Zobaczcie zwierzęta przyłapane podczas drzemki.
Sen zwierząt nadal pozostaje jedną z najciekawszych zagadek przyrody. Wiadomo, że jego długość uzależniona jest od masy ciała zwierzęcia. Zgodnie z tą zasadą duże ssaki potrzebują mniej snu niż ich mniejsi bracia. I tak snu nie odmawiają sobie przedstawicie niektórych gatunków nietoperzy, potrafią one przesypiać ok. 18 godzin dziennie. Natomiast na drzemce niełatwo przyłapać słonie, te bowiem śpią ok. 3 godziny. Zaskoczeni? Mało tego! Leniwce, które cieszą się sławą śpiochów, wcale nie biją rekordów pod względem liczby przespanych godzin. Sypiają przyzwoicie, bo niecałe 10 godzin. Zaskakują natomiast niektóre gatunki ptaków (w tym kaczki), które bez problemu ucinają sobie drzemkę z jednym okiem otwartym. Zobaczcie zdjęcia wszystkich śpiochów, przyłapanych na gorącym uczynku: GALERIA. ###gallery-end######gallery-end###
Czarnobyl ponad 30 lat po wybuchu. Fotograf: "Czułem się jakbym trafił do raju" [GALERIA]
- Trudno opisać atmosferę tego miejsca, ale czułem się jakbym trafił do raju - mówi fotograf Vladimir Migutin, który dotarł do tzw. Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Wykonane w podczerwieni zdjęcia sprawiają, że ten opuszczony krajobraz staje się jeszcze bardziej spektakularny.
- Trudno opisać atmosferę tego miejsca, ale czułem się jakbym trafił do raju - mówi fotograf Vladimir Migutin, który dotarł do tzw. Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Brzmi kontrowersyjnie? Jak tłumaczy Migutin, wszystko za sprawą natury, która triumfuje tu mimo wszystko i ożywia opuszczone ruiny. Ponad 30 lat po katastrofie miejsce należy do roślin i zwierząt. Uważa się nawet, że brak ingerencji człowieka w środowisko na terenie trzydziestokilometrowej strefy zamkniętej spowodował, że liczba zwierząt zwiększyła się tu kilkunastokrotnie. Zachowało się też wiele gatunków, które na innych obszarach już nie występują. Fotograf w czarnobylskiej zonie spędził 2 dni. - To była spontaniczna decyzja. Urodziłem się na Białorusi (w 1986 r., tym samym roku, w którym zdarzyła się katastrofa), ale kiedy miałem 5 lat przeprowadziliśmy się z rodzicami do ZSRR. Chciałem odwiedzić miejsca mojego dzieciństwa, które przewijały się we wspomnieniach. Wtedy pojawił się pomysł, by przy okazji odwiedzić Czarnobyl. Znalazłem grupę, która organizuje takie wejścia do strefy zamkniętej. Zapytany o trudności i zagrożenia, opowiada że jedynym wyzwaniem, z jakim trzeba się zmierzyć przed taką wycieczką jest „przesąd, że wizyta jest niebezpieczna dla zdrowia”. Jak mówi, średni poziom promieniowania podczas tej podróży był podobny do poziomu promieniowania w czasie lotu samolotem na wysokości 10 000 metrów. Cały materiał fotograf zarejestrował przy użyciu filtru podczerwonego. Światło podczerwone, niewidoczne dla ludzkiego oka, jest odbijane m.in. przez zawarty w roślinach chlorofil. W rezultacie sprawia to, że trawy i liście na fotografiach IR stają się białe, a zdjęcia krajobrazowe jeszcze bardziej spektakularne. Dla Migutina wizyta w Czarnobylu była czymś więcej niż zabawą w robienie zdjęć. - Chciałbym przyciągnąć ludzi w te strony. Zwrócić uwagę na to, że ta podróż nie jest tak niebezpieczna, jak się powszechnie uważa. Więcej: Instagram / Facebook
To najgłębsza na świecie trasa turystyczna. Zejdź z nami do wnętrza ziemi [FOTOREPORTAŻ]
Nie Wieliczka, nie Bochnia, ale właśnie Kłodawa może pochwalić się największą i najgłębszą kopalnią soli w Polsce. Zaglądamy do jej wnętrza.
Największa, najgłębsza... Sól, którą dodałeś dziś do obiadu, najprawdopodobniej pochodziła właśnie z Kopalni Soli w Kłodawie. To w końcu największa czynna kopalnia soli kamiennej w kraju. I najgłębsza. Początkowo, a więc w latach 50. XX wieku, prace górnicze prowadzono na głębokości 450 i 600 metrów, obecnie sól wydobywa się nawet na poziomie 750 m (!) pod ziemią. - Mieszkając w Kłodawie nie musisz patrzeć na zegarek. Orientujesz się, która jest godzina po wybuchach w kopalni. Przed każdą zmianą drżą szyby w oknach – opowiada Bartosz Szubski, fotograf, który w Kłodawie mieszka od urodzenia, ale dopiero niedawno dotarł z aparatem pod ziemię. Podziemny świat Urzekł go schowany pod powierzchnią Kłodawy system komór i korytarzy, które powstały w wyniku prac wydobywczych. Komór jest prawie tysiąc i rozmieszczone są na 11 poziomach. Wyobrażacie sobie ten podziemny świat? Zobaczcie galerię >>> Fotograf prowadzi nas drogą, jaką każdego dnia pokonują kłodawscy górnicy. Przekraczamy więc kopalniane bramy, przygotowujemy sprzęt, zjeżdżamy windą 600 m pod powierzchnię ziemi i wędrujemy, bagatela, najgłębszą na świecie podziemną trasą turystyczną. (To nie koniec rekordów. Kilka lat temu na terenie kopalni został pobity rekord Guinessa – koncert na „najniższym poziomie”. I nie chodzi wcale o poziom muzyki). Kłodawski potencjał - Liczę, że uda mi się zachęcić czytelników do odwiedzenia miejsca, z którym sam od dziecka jestem mocno związany – opowiada fotograf. - Cieszę się, że swoimi fotografiami mogę wesprzeć lokalną turystykę. A jest co wspierać, podziemne korytarze robią naprawdę duże wrażenie! (hg)
"Polskie Malediwy" nie dla turystów? "Popularyzowanie tego miejsca jest nieodpowiedzialne"
Zainteresowanie lazurowym jeziorem koło Turku jest coraz większe, a władze elektrowni i lokalne organizacje turystyczne ostrzegają przed wycieczkami: „to bardzo niebezpieczne miejsce. Są inne atrakcje w Wielkopolsce".
W tym artykule: Co zrobić z takim zainteresowaniem? Co w zamian? Jakiś czas temu zrobiło się głośno o „polskich Malediwach”, „wielkopolskich Karaibach”, "lazurowym jeziorze". Nic dziwnego, biały piasek i turkusowa woda wyglądają naprawdę imponująco. Ta namiastka egzotyki znajduje się w Wielkopolsce, we wsi Gajówka - niecałe 8 km od Turku. To ok. 180 km od Warszawy, 145 km z Poznania i ok. 80 km z Łodzi. W sam raz by wybrać się na wycieczkę? Niestety, to wcale nie jest dobry pomysł. Trzeba wiedzieć, że miejsce jest równie zjawiskowe, co niebezpieczne. Osadnik Gajówka, bo tak właściwie nazywa się akwen, to sztuczny zbiornik osadowy nieczynnej już elektrowni Adamów. Wykorzystywany był jako składowisko popiołów i żużli - stąd jego wyjątkowy kolor i niestety - toksyczność. Ze względu na silnie zasadowy odczyn wody (ok. 12 pH) kąpiel w jeziorze jest zakazana, a z uwagi na niestabilne, grząskie podłoże, samo spacerowanie wokół brzegu jest śmiertelnie niebezpieczne. - Miejsce jest piękne, przyciąga rzesze turystów, ale to teren zamknięty, należący do Zespołu Elektrowni Pątnów Adamów Konin. Nie wolno tam wchodzić, o czym mówią tablice informacyjne. Woda ma wysoki odczyn zasadowy i moczenie w niej nóg czy dłoni szkodzi skórze. Biały piasek to tak naprawdę popiół z byłej elektrowni Adamów (obecnie zamknięta) - tłumaczy Maciej Łęczycki, rzecznik prasowy Zespołu Elektrowni Pątnów - Adamów - Konin SA. Turyści lekceważą ostrzeżenia, tabliczki z zakazem wstępu są regularnie zrywane, a ogrodzenie trzeba naprawiać raz w tygodniu. Miejscowy rolnik miał nawet otworzyć płatny parking na sąsiadującym polu, bo zainteresowanie było tak duże. Co zrobić z takim zainteresowaniem? W popandemicznej rzeczywistości zwiedzanie Polski wydaje się najlepszym rozwiązaniem na podróżniczy niedosyt i dobrym sposobem na rozruszanie gospodarki – zwłaszcza w obszarze turystyki. Poszukiwanie lokalnych „perełek” staje się rozrywką samą w sobie, blogi zapełniają się "polskimi" propozycjami, a Instagram zalewają zdjęcia z hashatagiem #Poland – wśród nich jest sporo ujęć właśnie znad Gajówki. "Widoki zapierają tutaj dech w piersiach i należą do dość nietypowych, zwłaszcza w tej części Europy. Jest to świetne miejsce na plener, zbiornik jest bardzo fotogeniczny (szczególnie w słoneczny dzień). Wzdłuż brzegu ciągnie się mały wał, na który warto wskoczyć i zrobić zdjęcie nieco z góry" - pisze autorka bloga mamasaidbecool.pl. Niestety ma to negatywne konsekwencje: wzrost zainteresowania oznacza wzrost wypadków. - Odkąd autorzy blogów podróżniczych ochrzcili to miejsce "polskimi Malediwami", piszą o „białym piasku” i "krystalicznie czystej wodzie”, przyjeżdżają tu rzesze turystów. Reklamowanie tego miejsca tak naprawdę nie jest dobre ani odpowiedzialne. Zbiornik Gajówka nie jest terenem rekreacyjnym – mówi Łęczycki. Władze elektrowni mówią wyraźnie, że Osadnik Gajówka nie jest na razie przygotowany na przyjęcie turystów. O potencjał tego miejsca zapytaliśmy Artura Krysztofiaka, dyrektora Wielkopolskiej Organizacja Turystycznej. - W Wielkopolsce znajdują się dwa takie zbiorniki wodne znane jako „jezioro lazurowe” - właśnie Osadnik Gajówka koło Turku oraz Jezioro Turkusowe koło Konina. Obydwa to zbiorniki osadowe pobliskich elektrowni. Są one terenem elektrowni i zostały całkowicie ogrodzone z licznymi tabliczkami zakazu wstępu i ostrzeżeniami. Woda w obydwu jeziorach jest toksyczna – silnie zasadowa i może wywołać oparzenia skóry. Miejsca te nie są więc przez nas promowane i ze względów bezpieczeństwa nie ma możliwości zorganizowania tam punktów widokowych. Niestety w obydwu miejscach nie trudno znaleźć zniszczone fragmenty ogrodzenia umożliwiające nielegalne dojście do brzegu jeziora, nie chcemy jednak propagować takiej formy turystyki. Co w zamian? Trudno przecież powstrzymać ciekawość i turystów spragnionych widoków, których większość z nas nie spodziewałaby się w centralnej części naszego kraju. O podpowiedź zwróciliśmy się do Wielkopolskiej Organizacji Turystycznej: - Nieopodal Konina można trafić na Wielką Pętlę Wielkopolski, wynająć houseboat i na takim pływającym camperze spędzić wakacyjny urlop na najdłuższym szlaku wodnym w Polsce. Polecam też liczne ośrodki wypoczynkowe na Pojezierzu Wielkopolskim, które tego lata mogą być ciekawą alternatywą dla Kaszub i Mazur – sugeruje Krysztofiak.
Arepa, bunny chow, szisz kebab. Oto 20 najlepszych potraw na świecie
Ruszamy w podróż dookoła świata w poszukiwaniu kulinarnych uniesień. Zobacz najpyszniejsze menu świata!
Trudno nie zgodzić się z pisarzem. Trzeba mieć bardzo pojemne serce (a zwłaszcza żołądek), zważając na różnorodność potraw, jakie świat ma do zaoferowania. Które z nich są najsmaczniejsze? Która kuchnia jest najlepsza na świcie? Gdzie jej szukać? Za wskazówkę niech posłuży nam ranking 50 najsmaczniejszych potraw dookoła świata, przygotowany przez redakcję CNN. Ślinianki w ryzy i zaglądamy do najsmaczniejszego menu na świecie. Uwaga, te potrawy, mogą okazać się kluczowe w planowaniu kolejnych podróży. 20. Arepa, Wenezuela To rodzaj małego chlebka lub tortilli przygotowanej z mąki kukurydzianej. Arepy podawane są z dowolnymi dodatkami: serem, siekanym kurczakiem, chrupiącą skórką wieprzową, wołowiną, pomidorami czy awokado. 19. Bunny chow, Republika Południowej Afryki Pomimo nazwy żadne króliki nie cierpią podczas przygotowywania jednej z najbardziej popularnych przekąsek w RPA. Bunny chow to wydrążone połówki lub ćwiartki bochenka białego chleba wypełnione wybitnie pikantnym curry. Danie wywodzi się z indyjskiej społeczności Durban. 18. Szisz kebab/ szaszłyk Aromatyczne, marynowane, pokrojone w kostki mięso - najczęściej jagnięce lub wołowe - nadziewa się na rożen i grilluje. Tak przygotowane szaszłyki podawane są zazwyczaj z ryżem warzywami. 17. Homar „Zapomnij o wymyślnych daniach szefów kuchni, zachowaj prostotę” - radzą redaktorzy CNN w przypadku potraw z homara. Najlepszy sposób, by delektować się ich smakiem? Gotowany homar podany ze stopionym masłem i plasterkiem cytryny. 16. Pastel de nata, Portugalia Kruche ciasto i miękki krem - oto smak Portugalii. Pastel de natas jest prawdopodobnie najsmaczniejszym produktem ubocznym na świecie. Legenda głosi, że portugalskie mniszki wykorzystywały białka jajek do krochmalenia szat, a pozostawione w ten sposób żółtka użyły do wyrobu ciastek. 15. Pierogi, Polska Polskie pierogi w rankingu CNN! Polakom pierogów przedstawiać nie trzeba. A jak o nich piszą redaktorzy amerykańskiej redakcji? „Są pierogi i polskie pierogi. Mogą być wypełnione wszystkim, od ziemniaków, kapusty kiszonej, mięsa, sera po owoce, często podawane są ze stopionym masłem, śmietaną lub smażoną cebulą. Tradycyjnie się je gotuje, ale smażone cieszą się coraz większą popularnością. 14. Donut, Stany Zjednoczone Grzech, ale jaki słodki! Tych amerykańskich smażonych na głębokim tłuszczu oponek nie trzeba nikomu przedstawiać. 13. Kolba kukurydzy Soczysta i słodka, gotowana lub grillowana kukurydza w maśle - zdaniem redaktorów CNN ta prosta kulinarna przyjemność zasługuje na miejsce w pierwszej dwudziestce najlepszych potraw na świecie. 12. Kurczak piri-piri, Mozambik Po oryginał warto udać się do Maputo, stolicy Mozambiku. Dla tego kurczaka gotowanego z limonką, pieprzem, czosnkiem, mlekiem kokosowym i sosem piri piri wielu już straciło głowę. 11. Rendang, Indonezja Podobno rendang smakuje jeszcze lepiej następnego dnia. To tylko legenda, bo w praktyce danie z talerza znika od razu. Wołowinę powoli gotuje się w mleku kokosowym i mieszance z trawy cytrynowej, galangi, czosnku, kurkumy, imbiru i chilli, a następnie dusi przez kilka godzin, aby dodać daniu delikatności. 10. Kurczak muamba, Gabon Jedyny słuszny przepis wymaga: kurczaka, chili, czosnku, pomidorów, pieprzu, soli, okry, masła palmowego, masła afrykańskiego. Smakuje obłędnie, ale z pewnością zatyka tętnice… to jedno z tych dań po których obiecujesz, że wykupisz karnet na siłownię. 9. Lody, Włochy Istnieje kilka teorii na temat lodów. Jedna z miejskich legend głosi, że energia jaką organizm zużywa na ogrzanie się po zjedzeniu lodów równoważy przyjęty naddatek kalorii. Chcemy wierzyć w tę teorię, zwłaszcza kiedy sięgamy po włoskie gelato. 8. Tom yum goong, Tajlandia To tajskie danie obowiązkowe! W tej zupie „na bogato” znajdziemy: krewetki, pieczarki, pomidory, trawę cytrynową, galangę i liście limonki kaffir. Często dodawane jest do niej mleko kokosowe. Danie łączy w całość tajskie smaki: kwaśny, słony, pikantny i słodki. 7. Penang assam laksa, Malezja Jedną z najpopularniejszych potraw w Malezji tworzą: gotowana makrela , tamaryndowiec, chili, mięta, trawa cytrynowa, cebula, ananas podane z makaronem w (uzależniającym!) sosie rybnym. 6. Hamburger, Niemcy Jeśli każdego roku ludzie wydają na to danie ok. 20 miliardów dolarów, ta musi się ono znaleźć się w tym zestawieniu. Mowa o hamburgerze. Bułka z mięsem i sałatką zrobiła karierę niemal na całym świecie, i to nie na USA - uznawane za burgerową ojczyznę - wskazała redakcja CNN. Faworytem okazała się niemiecką wersja. 5. Kaczka po pekińsku, Chiny Dal tej niespiesznie pieczonej, chrupiącej, pokrytej syropem skórki już wielu straciło głowę. Jest tak lubiana, że niektóre restauracje serwują więcej skórki niż mięsa… (zdarza się, że jest ona podawana z naleśnikami, cebulą i sosem z fasoli). Jedno z najbardziej niezapomnianych wrażeń kulinarnych w Pekinie oferuje Duck de Chine. 4. Sushi, Japonia Jak to się dzieje, że za tak gigantycznymi markami, jak Toyota, Sony, Nikon czy Yamaha, stoją ludzie „napędzani” surową rybą z ryżem? Sekret polega na tym, w jaki sposób ryba i ryż są ze sobą połączone. Kiedy Japończycy chcą coś zrobić, robią to naprawdę dobrze. Nie bez powodu to na sushi najczęściej pada wybór, jeśli chodzi o pierwszą randkę. 3. Czekolada, Meksyk Często zapominamy, że ten cud, jakim jest czekolada wynaleźli Majowie. Pierwotnie zmiażdżone ziarna kakaowca, mieszano z wodą, kukurydzianą papką i chili. To był rytualny napój pity zwłaszcza podczas uroczystości religijnych. Dopiero później dodano do tego mleka, a później też wanilii, miodu lub cukru. Tak powstał jeden z kulinarnych cudów świata , którego wielu z nas nie umie sobie odmówić. 2. Pizza, Włochy Porzuć wszelkie wariacje na temat tego placka, wracamy do źródeł! Oryginał składa się zaledwie z kilku składników - ciasta, pomidorów, oliwy z oliwek, soli i bazylii (pizza marinara nie zawiera nawet sera). Gwarancją jakości jest tu dobór składników: sól morską, wysokiej jakości mąka pszenna, stosowanie tylko trzech rodzajów świeżych pomidorów, ręcznie ugniatane ciasto i odpowiednio rozgrzany piekarnik opalany drewnem. 1. Massaman curry, Tajlandia Zdecydowany król curry, a może nawet król wszystkich dań. Pikantny, kokosowy i słodki. Nawet gotowy sos kupiony w supermarkecie może sprawić, że będziesz chciał sypać gwiazdkami Michelin. Jak dobrze, że ktoś wymyślił ryż! Dzięki niemu nie zmarnuje się ani odrobina boskiego sosu Massaman curry. Cóż, hasło „Tajlandia - kraina uśmiechów” to nie tylko slogan marketingowy. Jak nie uśmiechać się w kraju, w którym najsmaczniejsze potrawy świata sprzedawane są niemal na każdym rogu! Źródło: CNN
"Wspinaczka, obłęd i zabójczy wyścig". Historia dramatycznej rywalizacji o himalajskie szczyty
Gdy w latach 30. XX wieku narastało napięcie pomiędzy największymi potęgami Europy, w Himalajach szalała już inna walka. Zespoły wspinaczy rywalizowały ze sobą w wyścigu o najwyższe szczyty świata. W odróżnieniu od dzisiejszych wspinaczy mieli niewiele zdjęć i map czy sprawnej aparatury tlenowej, a w góry szli w skórzanych butach i bawełnianych parkach. Świadectwem ich pasji i ambicji, odwagi i szaleństwa, tragedii i triumfu jest książka "Ponad światem. Wspinaczka, obłęd i zabójczy wyścig o himalajskie szczyty" autorstwa Scotta Ellswortha. Przeczytaj fragment.
Przeczytaj fragment książki "Ponad światem. Wspinaczka, obłęd i zabójczy wyścig o himalajskie szczyty": "Shangri-La" W ogrodzie na obrzeżach Londynu młody człowiek pisał na maszynie. Ilekroć docierał do końca wersu, rozlegał się dźwięk dzwoneczka. Pociągał wówczas automatycznie, niczym w transie, za srebrną dźwignię, po czym gumowy wałek niemal bezgłośnie, choć z pełnym satysfakcji po-mrukiem, przesuwał kartkę w maszynie do następnej linijki i można było pisać dalej. Obok maszyny papieros leniwie wypalał się w popielniczce, a na jednym z krzeseł, wystawionych z jadalni do ogrodu za skromnym domem, stos czystych kartek malał, w miarę jak przybywało zapisanych stron. Dla młodego Jamesa Hiltona to była niemal rutyna. Syn szkolnego dyrektora i jego żony „został wychowany w świecie angielskiej szkoły z jej równoważnikami zdań okolicznikowych i pieczonymi racuszkami do popołudniowej herbaty, wersami greki i krykietem”. Towarzyski, dobrze zbudowany, z uśmiechem za milion dolarów, uwielbiał jeździć na rowerze po lesie Epping, szczególnie kiedy zakochał się po uszy w młodej kobiecie, którą spotkał tam pewnego dnia. Hilton kochał też głęboko książki i, jako zdolny obserwator, wcześnie zaczął pisać. Swój pierwszy artykuł opublikował nie byle gdzie, bo w dzienniku „Manchester Guardian”, gdy miał lat siedemnaście. Trzy lata później, będąc na studiach licencjackich w Christ’s College w Cambridge, zadebiutował swoją pierwszą powieścią, sentymentalną historią młodej pianistki i jej nauczyciela. James Hilton był na drodze do sukcesu. Tak jakby. Pisanie dwóch artykułów tygodniowo dla irlandzkiej gazety i sporadyczne szykowanie recenzji książek dla dziennika „Daily Telegraph” ledwo zapewniało przetrwanie. „Każdego tygodnia czytałem dwadzieścia książek – opowiadał. – Z tego recenzowałem osiem, pisałem dwa specjalne artykuły, a kilka godzin nocy poświęcałem na własną powieść”. Hilton był zbyt młody, by należeć do straconego pokolenia * – jego najbliższym kontaktem z wojną było obserwowanie nalotu sterowców na Londyn, gdy był nastolatkiem – dlatego, podobnie jak wielu wcześniej-szych i późniejszych pisarzy, sam musiał sobie znaleźć materiały do publikacji i odbiorców. I starał się. Przez następne trzynaście lat Hilton wydał drukiem aż jedenaście książek, w tym thrillery i romanse, powieści szpiegowskie i kryminały. I choć zbierał co jakiś czas pozytywne opinie – „Pan Hilton zasługuje na pochwałę za zastosowanie niezwykłego, jeśli nie całkiem nowego kształtu powieści”, wskazywała jedna z recenzji w „The Timesie” – jego książki nie znikały szybko z półek w księgarniach. Wiosną 1933 roku, kiedy Hilton stukał na maszynie ustawionej w ogrodzie domu swoich rodziców w Wofford Green, próbował czegoś nowego. Trzy lata wcześniej czytał w „National Geographic” niezwykłe artykuły Josepha Rocka o odległym pograniczu zachodnich Chin i o tamtejszych niezbadanych górach. Barwne opisy Rocka zapadły mu w pamięć i z czasem Hilton zaczął zbierać fragmenty nagłówków z gazet: zamieszki w Peszawarze, projekt nowego statku powietrznego wznoszącego się na duże wysokości, migawki z tajemniczego Tybetu, wzmianki o Himalajach – i składać je w powieść. Zamierzał też wpleść w nią wątek wspinaczkowy. Sam Hilton był podobno „zapalonym wspinaczem”. Książka miała się różnić od wszystkiego, co do tej pory napisał. Zatytułował ją Zaginiony horyzont. Bohaterem opowieści był brytyjski urzędnik konsularny o nazwisku Conway. Już na studiach młody człowiek „o oczach niebieskich raczej jak błękit oksfordzki niż błękit Cambridge” olśniewał innych studentów i wykładowców jako erudyta i uczestnik debat, pianista i wioślarz. „Nasza cywilizacja w dzisiejszych czasach nieczęsto wydaje na świat takich ludzi” – wspominał jeden z uczelnianych kolegów. Conway z wojny wrócił jednak odmieniony, „mądry, lecz dość zobojętniały”. Wstąpił do Służby Konsularnej Jej Królewskiej Mości i przenosił się z placówki do placówki, podróżując po świecie bez wyraźnego celu. Aż wreszcie on, dwaj inni brytyjscy obywatele i jeden Amerykanin zostali porwani na pokładzie samolotu lecącego najpierw nad Nanga Parbat i Karakorum, a później nad bezludnymi terenami „daleko za posterunkami granicznymi”. Samolot, lecąc na oparach paliwa i złapany przez burzę, rozbił się w Himalajach – „przypuszczalnie gdzieś w Tybecie” – a chiński pilot został śmiertelnie ranny. Conway powiedział współpasażerom, że pilot, zanim umarł, wyszeptał „coś o klasztorze lamów w pobliżu, w dolinie, jak przypuszczam, gdzie moglibyśmy zjeść i przenocować. Mówił, że to miejsce nazywa się Shangri-La”. Do klasztoru można dojść jedynie przez wysoką, pokrytą śniegiem grań, co wymaga od czwórki ocalałych związania się liną, sama Shangri-La okazuje się zaś swego rodzaju rajem, którego nie ma na żadnej mapie. Jej sercem jest tajemniczy klasztor, jednocześnie starodawny i współczesny, gdzie czas nie działa na zwykłych zasadach. Równie niezwykłe jest jego otoczenie – dolina przypominająca Eden, bujna i zielona, chroniona przez praktycznie nieosiągalne przełęcze, na której straży stoi majestatyczna, otulona śniegiem góra w kształcie piramidy, mająca wysokość podobno ponad 8500 metrów. Przed ostatnim rozdziałem Conway opuszcza już Shangri-La, ale jego rozpaczliwym pragnieniem jest wrócić do tej nieziemskiej krainy. Akcja powieści dobiega końca w 1932 roku, kiedy narrator udaje się do Szanghaju, tuż przed atakiem Japończyków na miasto, aby sprawdzić, czy Shangri-La naprawdę istnieje. Hilton skończył pisać powieść w kwietniu 1933. Pięć miesięcy później Zaginiony horyzont został wydany. Wstępne recenzje były zachęcające, jednak sprzedaż nie szła najlepiej aż do Bożego Narodzenia, kiedy to Hilton opublikował w londyńskim czasopiśmie „przydługie” opowiadanie o podstarzałym nauczycielu. Zatytułowane Żegnaj Chips, zostało później wydane w formie książki, która stała się bestsellerem, a na jej podstawie nakręcono świetnie odebrany film. James Hilton wreszcie doczekał się iskry, która na dobre rozpaliła płomień jego literackiej kariery. Wówczas pełną parą ruszyła także sprzedaż Zaginionego horyzontu. Co więcej, latem 1934 roku powieść Jamesa Hiltona o Shangri-La zdobyła Hawthornden Prize, brytyjską nagrodę literacką za literaturę „z polotem”. To jeszcze nie wszystko. Zaginiony horyzont nabrał dziwnej proroczej mocy. Choć trudno w to uwierzyć, życie zaczęło naśladować sztukę. Eric Shipton miał dosyć. Miał dosyć komitetów. Przejadły mu się gramofony i paczki z kojącym nerwy tonikiem, miał dość fotografów i dziennikarzy z „The Timesa”, „Daily Telegraph” i „Daily Mail” tłoczących się w przejściach stacji Victoria, przekrzykujących dworcowy zgiełk swoimi pytaniami i proszących, by uśmiechnął się do zdjęcia. Shipton był najmłodszym członkiem wyprawy na Mount Everest w 1933 roku, miał wówczas dwadzieścia sześć lat. Od tamtego czasu zmienił zda-nie i podejście co do tego, jak powinny wyglądać ekspedycje górskie. Frustrację budziły w nim wyprawy wymagające karawan złożonych z setek jucznych zwierząt i dziesiątek ludzi. Nie chciał już słyszeć o „miasteczkach namiotów wykwitających co wieczór, hałasie i zgiełku każdego zbierania się w dalszą drogę, nie chciał patrzeć na wielkie armie najeżdżające ciche doliny”. Nadszedł czas, by to wszystko pożegnać. Musiał istnieć lepszy sposób poprowadzenia himalajskiej ekspedycji. „Nabrałem przekonania, że niewielki zespół, wyposażony w lekki sprzęt i uwolniony od zbędnych uczestników oraz nadmiernego bagażu, będzie nie tylko równie skuteczny, ale wręcz odniesie korzyści – pisał Shipton. – Zyska między innymi większą mobilność, spójność i determinację”. Siedząc w mieszkaniu swojej matki w Londynie, planował własną wyprawę w Himalaje, działającą na zupełnie nowych i zdecydowanie innych niż dotąd zasadach. Zamiast wielkiej ekspedycji Shipton planował małą – co było całkowicie sprzeczne z ówczesnymi przekonaniami, przy-najmniej w kręgach Alpine Club. Nie zamierzał też czekać z wypróbowaniem swoich idei. „Zawsze raczej ubolewałem nad pomysłem, żeby człowiek poświęcał czynne lata swojego życia godnościom wieku starszego” – dodał. Cały dowcip polegał na tym, by rozpocząć organizowanie własnej wyprawy, której cel będzie na tyle atrakcyjny, że przyciągnie ludzi gotowych udzielić finansowe- go wsparcia. Shipton uznał, że najlepsze możliwości oferują Himalaje Garhwalu, rozciągnięte na granicy indyjsko-tybetańskiej na zachód od Nepalu, a szczególnie niezbadane tereny w pobliżu lewego ramienia góry Kamet. Ale Tom Longstaff miał inne pomysły. Ten okryty legendą brytyjski wspinacz, pięćdziesięcioośmioletni lekarz o rozbrajającym uśmiechu i szpakowatej bródce à la Van Dyke, był pierwszym człowiekiem, który stanął na szczycie siedmiotysięcznika. Działał także w Alpach, na Kaukazie, w Górach Skalistych i na Grenlan-dii; pełnił też funkcję lekarza podczas wyprawy na Mount Everest w 1922 roku. Co ważniejsze, Longstaff wspinał się w Himalajach, jeszcze zanim pojawiły się w nich wielkie ekspedycje, i gdy tylko dowiedział się o planowanej przez Shiptona niewielkiej wyprawie w Himalaje Garhwalu, był chętny o niej rozmawiać. Kiedy się spotkali, Longstaff nakierował Shiptona nie na jakiś tam szczyt, tylko na taki, który prześladował brytyjskich wspinaczy od ponad pół wieku. Nanda Devi wznosząca się na wysokość ponad 7600 metrów była jedną z najświętszych gór hinduizmu. Błogosławioną Boginię lub Boginię Szczęścia, bo to w przybliżeniu znaczy jej nazwa, według wierzeń zamieszkiwało niegdyś Siedmiu Ryszich, mędrców, którzy, zanim sami zmienili się w gwiazdy, odpowiadali za wschody słońca. Co roku tysiące pobożnych pielgrzymów przybywało z północnych Indii, by oddać hołd Nanda Devi. Spływająca z jej zboczy woda z topniejących śniegów była jednym ze źródeł świętej rzeki Ganges. Także buddyści czcili tę wspaniałą górę. Nanda Devi stanowiła też cud geologiczny. Przypominająca z wyglądu złamany ząb, była zaskakująco stroma, zważywszy, że brakowało jej raptem 184 metrów do bycia ośmiotysięcznikiem. Jeszcze ciekawsze było to, że samą Nanda Devi otaczał zamknięty pierścień gór wysokości co najmniej pięciu tysięcy metrów, które również budziły szacunek. Jeśli wyobrazić sobie wąski stożek umieszczony w misce o wysokich ścianach, to łatwo zwizualizować topografię Nanda Devi. Jedyną przerwą w murze okalającym Nanda Devi był głęboki wąwóz zwany Rishi Nala, którego strome skalne ściany wznosiły się na wysokość paru tysięcy metrów i który stanowił przełom burzliwego górnego biegu rzeki Rishi Ganga. To jeszcze nie wszystko. Pomiędzy podstawą Nanda Devi a otaczającym ją pierścieniem gór znajdował się inny cud. Był to dziewiczy amfiteatr, dolina w kształcie koła o powierzchni sześciuset pięćdziesięciu kilometrów kwadratowych, z trawą i kwiatami, ptakami i ssakami, kompletnie odcięty od reszty świata. Otrzymał on później nazwę Sanktuarium Nanda Devi. Kiedy w 1905 roku Tom Longstaff, przebywając na grani na wysokości 5800 metrów, na krótko ujrzał to miejsce, ludzka stopa jeszcze nigdy tam nie postała. Niejednokrotnie próbowano się tam dostać, ale żadna wyprawa nie zdołała się przedrzeć przez pierścień ochronny wokół góry. Longstaff uważał jednak, że jest to możliwe. Podczas spotkania w domu Shiptona powiedział młodemu wspinaczowi, że kluczem do Nanda Devi jest wąwóz Rishi Nala, jakkolwiek zniechęcająco by wyglądał. Dwadzieścia osiem lat wcześniej zespół kierowany przez Longstaffa dotarł do połowy wąwozu. Mimo że nie osiągnęli celu, Longstaff był przekonany, że innym może się to udać. Co więcej, jego wczesne wyprawy w Himalaje były spartańskie i odbywały się przy udziale minimalistycznie wyposażonej garstki wspinaczy i tragarzy. Shipton znalazł pokrewną duszę w starszym mężczyźnie, który bez specjalnego trudu przekonał go do zmiany planów. Młody wspinacz był gotów ruszyć na Nanda Devi. Żeby to zrobić, potrzebował jednak przynajmniej jednego partnera wspinaczkowego – i tu pojawił się problem. Shipton gorąco wierzył w słuszność zdobywania Himalajów z minimalną ilością sprzętu, lecz był w swych przekonaniach praktycznie osamotniony. Większość kolegów wspinaczy uważała, że bez zastępów tragarzy i jucznych zwierząt jego wysiłki są z góry skazane na niepowodzenie. Rzeczywiście, Shipton planował zatrudnić niewielu Szerpów, najwyżej dwóch lub trzech. Nie mógł jednak znaleźć żadnego brytyjskiego wspinacza, który byłby chętny, a jednocześnie wystarczająco zdolny i doświadczony, by wziąć udział w wyprawie. Ekspedycja na Nanda Devi zawisła na włosku. Chyba że spróbowałby się wybrać jedynie w towarzystwie Szerpów. Opatrzność objawiła się drogą pocztową. W styczniu 1934 Shipton otrzymał list od dawnego partnera wspinaczkowego, który właśnie wrócił do Anglii po kilku latach spędzonych za granicą. Były towarzysz, Bill Tilman, zwrócił się do niego z propozycją wypadu wspinaczkowego w re-jon Lake District. Shipton odpisał Tilmanowi, by ten zmienił plany i towarzyszył mu na wyprawie w Himalaje. Nie wszyscy lubili Billa Tilmana. Wysoko odznaczony weteran pierwszej wojny światowej o krzaczastych brwiach, stalowym spojrzeniu i brązowych włosach, był porywczy, małomówny, nadmiernie formalny i miał bardzo niską tolerancję dla głupoty. Shipton poznał go w Kenii, gdzie obaj próbowali swoich sił jako plantatorzy kawy. Tilman napisał wtedy do Shiptona z prośbą o radę, jak wspiąć się na Kilimandżaro, a jego list stał się początkiem ich dwuletnie-go partnerstwa wspinaczkowego w Afryce Wschodniej. Chociaż Tilman był niemal o dekadę starszy od Shiptona i w zasadzie nie znał się na wspinaczce, okazał się doskonałym uczniem, który szybko stał się pierwszo-rzędnym wspinaczem. Był też prawdziwym twardzielem. Razem wytyczyli kilka wybitnych dróg na Kenii, drugim najwyższym szczycie Afryki, i wspinali się w masywie Ruwenzori, w tajemniczych Górach Księżycowych. Choć Shipton i Tilman pod wieloma względami różnili się od siebie jak dzień i noc, to kiedy wspinali się razem, byli nie do pobicia. Tilman był też skory do przygód i miał dość odwagi, by ich szukać. Kiedy wreszcie zrezygnował z prób kariery w zawodzie plantatora kawy w Afryce Wschodniej, nie spakował manatków i nie zarezerwował biletu w jedną stronę na parowiec z Mogadiszu. Zamiast tego w sklepie w ugandyjskiej Kampali kupił sobie czarny rower Raleigh – zaopatrzony w błotniki i dzwonek – i uzbrojony jedynie w prostą mapę Afryki wydartą z jakiegoś czasopisma wyruszył ku wybrzeżu Atlantyku. Żywiąc się głównie bananami – „odmiana dużych, poślednich owoców, doskonałych w smaku i sycących, gdy upiekło się je w popiele – pisał. – Dwa takie banany dawały wrażenie, że zjadło się obiad” – i sypiając pod gołym niebem, jedynie pod moskitierą, przejechał 4800 kilometrów przez Ugandę, Kongo Belgijskie, Francuską Afrykę Równikową i Kamerun. Miał ze sobą tylko plecak i mierzył się z przebitymi oponami, zgubionymi pompkami, krwiożerczymi muchami, nadgorliwymi strażnikami celnymi i małostkowymi funkcjonariuszami rządowymi, ciągłymi nieporozumieniami oraz gromadami wieśniaków, którzy czasami biegli całe kilometry przy jego rowerze, a mimo to pokonał całą trasę w zaledwie pięćdziesiąt sześć dni. W Duali, miasteczku portowym nad rzeką Wouri, kupił kurtkę i parę spodni, po czym wsiadł na statek do Anglii. „Ruszyliśmy z prądem rzeki, której mętne wody wkrótce zginęły w czystym, błękitnym bezkresie morza, a góry Kamerunu majaczące za rufą żegnały się ze mną w imieniu Afryki”. Tilman płynął do domu. Nie zabawił tam długo. Największym problemem ekspedycji na Nanda Devi były pieniądze. Ani Shipton, ani Tilman nie mieli ich zbyt wiele. Eric Shipton, mieszkający wciąż u matki w szeregu identycznych eleganckich kamienic w Lexham Gardens w Londynie, skutecznie unikał związania się z czymkolwiek, co można by nazwać przyzwoitym zawodem. Wrócił do domu z wyprawy na Everest z głową pełną wielkich marzeń i planów, ale żaden z nich nie obejmował znalezienia pracy i pobierania stałego wynagrodzenia. Zamiast tego rozpoczął serię wykładów na temat swoich doświadczeń z Everestu, aby zebrać fundusze na przygodę na Nanda Devi. „Udało mi się uzbierać trochę pieniędzy niesmacznym zajęciem, jakim jest przemawianie” – pisał, ale to nie wystarczyło nawet na najskromniejszy szkielet wyprawy. „Choćbym nie wiem, jak się starał, nie byłem w stanie oszacować kosztów na mniej niż sto pięćdziesiąt funtów na osobę, gdybyśmy przyjęli, że pozwalamy sobie na raczej ważny luksus wynajęcia trzech Szerpów i spędzenie całego sezonu w terenie”. Największym wydatkiem, rzędu pięćdziesięciu funtów na osobę, były bilety na parowiec z Wielkiej Brytanii do Indii i z powrotem. Tilman zaproponował, żeby w ramach oszczędności wybrali się do Indii, w podróż liczącą 6500 kilometrów, na rowerze. Shipton odrzucił ten pomysł. Pod-czas gdy odbywał krótki cykl wykładów w Norwegii, okazało się, że Tilman znalazł – i zarezerwował – bilety w dwie strony na parowiec towarowy do Indii za jedyne trzydzieści funtów za osobę. I tak 6 kwietnia 1934 pod stalowoszarym niebem Liverpoolu Eric Shipton i Bill Tilman wsiedli na Mahsud, solidny, zbudowany w stoczni w Glasgow statek towarowy, i rozpoczęli swoją niedorzeczną wręcz ekspedycję za grosze. KSIĄŻKA "PONAD ŚWIATEM. WSPINACZKA, OBŁĘD I ZABÓJCZY WYŚCIG O HIMALAJSKIE SZCZYTY", SCOTT ELLSWORTH / MATERIAŁY PRASOWE
Ludzie nie chcą oglądać tych zdjęć, wolą nie wiedzieć. Rozmowa z fotografem zwierząt hodowlanych
„Można powiedzieć, że jestem na linii frontu międzygatunkowej wojny” - mówi Andrew Skowron, fotograf na rzecz zwierząt, który zamiast karabinu używa aparatu.
Andrew Skowron fotografią zwierząt zajmuje się od 8 lat. Dokumentuje losy zwierząt hodowlanych. Pokazuje, w jakich warunkach żyją, są transportowane i zabijane. Unaocznia, jak zaciera się granica między żywą istotą a towarem. Skowron współpracuje ze stowarzyszeniem Otwarte Klatki, a z jego bezpłatnego archiwum zdjęć na stronie andrewskowron.org korzysta wiele organizacji prozwierzęcych na całym świecie. Skowron walczy o prawa zwierząt, wojując aparatem. Jego działania możecie śledzić na Instagramie: @andrewskowron. Hanna Gadomska: Oglądając te zdjęcia, zakrywałam oczy. Andrew Skowron: Wiele osób tak reaguje. Wiele mówi, że nie może na nie patrzeć. Wiele szuka usprawiedliwienia. Pytają mnie, po co to robisz, po co to pokazujesz, po co epatujesz… Jakbyś robił coś złego? - Właśnie tak. Po latach pracy doszedłem do wniosku, że ludzie szukają usprawiedliwienia na to, że nie chcą widzieć prawdy. Nie chcą być świadomi, bo tak jest wygodniej. Tylko to bardzo egoistyczne. Ludzie wolą nie wiedzieć i pchać się w nieświadomą konsumpcję. Paraliżuje ich strach przed prawdą. Chcesz ich uświadamiać „na siłę”? - Chcę dać okazję do spojrzenia na to, co wydaje im się normalnością, że może wcale nią nie jest. Moi rodzice pochodzą ze wsi, całe dzieciństwo spędziłem na wioskach. Byłem świadkiem tego, co się dzieje ze zwierzętami. Chowało się świnie, potem trzeba je było zabić i zjeść. I dla mnie to była normalność. Tak po prostu było. Z czasem jak dojrzewałem, zacząłem obracać się w innych środowiskach, zobaczyłem, że nie musi tak być. Stwierdziłem, że z tą normalnością jest mi nie po drodze. Od dwudziestu paru lat nie jem mięsa. Był jakiś moment przełomowy? - Nie, to był proces. Zacząłem zauważać, że hipokryzją jest dla mnie podział empatii. Ktoś zamyka oczy, jak biją pieska, a jednocześnie je kanapkę z szynką. Tu jest przyzwolenie, tam nie ma. A przecież jesteśmy na takim etapie ewolucji, że nie musimy zabijać zwierząt. To że wciąż jemy mięso to tylko wygodnictwo. Podobnie jest z hipokryzją w rzeźniach. Widziałem kiedyś krzyż w wielkim kurniku i różaniec nad klatką z szynszylami hodowanymi na futro. Nie rozumiem tego. Czujesz się rzecznikiem tych zwierząt? - Można powiedzieć, że jestem na linii frontu międzygatunkowej wojny, a aparat jest narzędziem mocniejszym niż karabin maszynowy. Chcę pokazać, co się dzieje za murami ferm, a porównałbym to do zwierzęcego obozu koncentracyjnego. To jest po prostu zamiana gatunków, a metody pozostają te same . Wchodzisz do takiej fermy i widzisz tysiące wyhodowanych sztucznie kurczaków brojlerów, które w pewnym momencie są tak grube, że nie są w stanie chodzić i dożywają góra 6 tygodni. Świnie kastrowane na żywca w pierwszych tygodniach życia. Hale w chlewniach mieszczą kilka tysięcy macior – jedna obok drugiej. Wszystko to nakręcane kołowrotkiem konsumpcji. Zwierzę jest tylko towarem. Kierowca transportu z poranionym bydłem powiedział mi kiedyś, że jeździ z przegranymi. Najgorszy widok, jaki zastałeś? - Transport gęsi w 36-stopniowym upale, stara ferma klatkowych kur niosek, stojąc w której, nie potrafiłem uwierzyć, że coś takiego istnieje czy odgłosy podczas kastracji prosiąt. Bo to nie tylko widok. Na moich zdjęciach nie da się usłyszeć tego jęku, tego pisku, tego kwilenia. Musiałem wychodzić, bo nie byłem w stanie tego wytrzymać. Uodporniłeś się? Zahartowałeś? - Nie, nadal to odchorowuję. Był moment, kiedy wydawało mi się, że się znieczuliłem. Wystraszyłem się, że w końcu zaniknie mi empatia. Zdarza się, że wchodzimy do fermy całym zespołem i to są takie emocje, że nikt ze sobą nie rozmawia. Zauważyłem kiedyś, że zdarza nam się – wiem, to absurdalne - takie niezadowolenie, że nie było żadnego hardcore’u. Dopiero potem dociera, że to przecież dobrze. Doszedłem do wniosku, że ten tryb: wejść i pokazać, co zobaczyłem, to nie znieczulica, a świadome działanie. Na miejscu często działa strach i adrenalina. Kiedy już jestem za murem fermy, pojawia się koncentracja. Skupiam się tylko na tym, żeby zrobić materiał. Dopiero kiedy obrabiam materiał, dociera do mnie ciężar sprawy. Dużo się zastanawiam. Czasem nawet przydaje się rozmowa z terapeutką, żeby nie przenosić tych złych emocji na życie. Uświadomiłem sobie, że wykonując tę pracę, balansuję na granicy stresu pourazowego, takiego jaki mają korespondenci wojenni. I znów porównanie do wojny. - Ja i inni fotografowie często działamy w konspiracji. Czasem wchodzimy legalnie, ale nie zawsze się to udaje. Mimo że nie pokazujemy konkretnych miejsc, chodzi raczej o ukazanie formy hodowli. W opinii hodowców to my jesteśmy zagrożeniem. Dostałem kiedyś wiadomość od pewnej zootechnik, że nie jestem u nich mile widziany, bo przedstawiam ich w złym kontekście. Jakby system hodowli był czymś normalnym. Zauważasz już rezultaty swojej pracy? - Wiele osób do mnie pisze na Instagramie, dziękują za to, co robię. Otrzymuję wiele wsparcia z całego świata. Widzę też, że sytuacja się zmienia. Jest coraz mniej ferm futrzarskich, zamykają się i nie powstają nowe. Zacząłem poszerzać swoje działania o Europę Wschodnią, chcę pokazać, że jeszcze dużo jest do zrobienia w kwestii praw zwierząt. Życzyłbym sobie, żeby w pewnym momencie po prostu nie było możliwości robieniach takich zdjęć, bo nie będzie gdzie. Zobacz galerię zdjęć Adrew Skowrona >>>
W strojach ludowych na tle najpiękniejszych miejsc na świecie. Projekt polskiej podróżniczki
Gwatemala, Salwador, Meksyk, Norwegia, Czechy, Francja... Anita Demianowicz przez cztery lata fotografowała się w strojach regionalnych na tle krajobrazów charakterystycznych dla danego kraju.
Od ośmiu lat podróżuję bardzo intensywnie, w dużej mierze zawodowo. Wraz z podróżami przyszła fascynacja fotografią krajobrazową. Z czasem to krajobrazy i natura zaczęły wyznaczać kierunek moich wyjazdów. Poczułam jednak pewien niedosyt. W pejzażach zaczęło mi brakować pierwiastka ludzkiego, który jest szczególnie ważny przy zdjęciach z gór, na których postać ludzka pełni rolę punktu odniesienia i ukazuje majestat natury. Ponieważ najczęściej podróżuję sama, zaczęłam w kadrze umieszczać samą siebie jako właśnie ten punkt odniesienia. I znów czegoś mi brakowało. Wtedy pojawił się pomysł, by wykorzystać to, że tyle podróżuję i do zdjęć krajobrazowych „dorzucić” coś charakterystycznego z każdego kraju. Padło na stroje regionalne. Lawendowe pola w Prowansji, Francja. Fot. Anita Demianowicz Lubię mieć cele w życiu, cele w podróżach i fotowyprawach. Nie podróżuję dla samego podróżowania, a przynajmniej już nie wystarcza mi sam fakt bycia w drodze. Projekt, który wymusza na mnie, by w każdym kraju poszukiwać stroju i miejsca na zdjęcia to dodatkowy motor, który mnie napędza. Każdy nowy kraj i nowe zdjęcie daje mi po prostu radość z osiągnięcia kolejnego stopnia w drodze do celu. Najtrudniejsze było oczywiście zdobycie stroju. W niektórych krajach okazywało się to praktycznie niemożliwe, jak np. w Szkocji, gdzie musiałam uciec się do pewnej sztuczki. Kupiłam narzutkę w szkocką kratę i to nią się okryłam. Dowiedziałam się, że kobiety w swoich tradycyjnych strojach używały właśnie takich narzutek. i zarzucały je często na głowę. Równie trudno było w Norwegii - norweski bunad jest strojem bardzo kosztownym, dlatego też nikt nie chce za bardzo takiego stroju pożyczyć. Jeszcze innym wyzwaniem było fotografowanie samej siebie, a więc ustawienie statywu, regulowanie ostrości, dobieranie kadru. Czasami musiałam się nieźle nabiegać między wybranym miejscem a aparatem, by sprawdzić czy wszystko wyszło dobrze. To była prawdziwa walka z czasem, bo wiadomo, że wschód i dobre światło trwają tylko chwilę. Norwegia, Lofoty. Fot. Anita Demianowicz. ZOBACZ GALERIĘ ZDJĘĆ >>> Ten projekt nie jest opowieścią o człowieku czy kulturze danego regionu, skupiam się raczej na krajobrazie. Mimo to galeria, którą stworzyłam, jest swego rodzaju hołdem oddanym pięknu danego kraju i jego kulturze. Na swoich zdjęciach chciałam też wykreować nieco inny, niecodzienny i trochę baśniowy świat, który mógłby cieszyć oko. Tak po prostu. Byłam pewna, że po 3 latach będę miała przynajmniej 20-25 strojów i zdjęć. Niestety, w wielu krajach mimo usilnych starań nie udawało się wypożyczyć ubrań albo było to zbyt kosztowne i musiałam zrezygnować z pomysłu. Projekt nauczył mnie przede wszystkim cierpliwości. Minęły prawie 4 lata, a ja sfotografowałam 12 strojów z różnych krajów. Oczywiście nie poddaję się. Myślę, że to projekt już na całe życie! Anita Demianowicz - podróżniczka, fotografka, autorka bloga banita.travel.pl, organizatorka festiwalu TRAMPki - Spotkania Podróżujących Kobiet. Więcej zdjęć na: instagram.com/banita_travel/
Zagadka krzyczącej mumii rozwiązana. Znamy przyczynę śmierci
Dzięki badaniom tomograficznym udało się ustalić przyczynę śmierci „krzyczącej kobiety”, której liczącą 3 tysiące lat mumię znaleziono ponad 130 lat temu w egipskim grobowcu.
Słynna egipska mumia znana jako „mumia krzyczącej kobiety” została odkryta w 1881 roku w grobowcu w dolinie Deir el-Bahari w Tebach Zachodnich. Wyróżniała się spośród znanych dotąd królewskich mumii: miała otwarte usta, wyglądała na przerażoną i obolałą. W skrytce DB-320 (TT320) znajdowała się także mumia mężczyzny, jak udało się ustalić - Pentawera, księcia z XX dynastii, syna faraona Ramzesa III, którego zmuszono do popełnienia samobójstwa przez powieszenie i ukarano za nieczystość i nieposłuszeństwo niebalsamowaniem i owinięciem ciała w owczą skórę. Ze względu na ten kontekst krzycząca mumia jeszcze bardziej pobudzała wyobraźnię badaczy. Jak zmarła? Dlaczego wyglądała na przerażoną? Co wydarzyło się przed śmiercią? Czy powtórzyła los Pentawera? Po latach odpowiedź na te pytania postanowili znaleźć dr Zahi Hawass, znany egiptolog oraz Sahar Saleem, profesor radiologii z Uniwersytetu w Kairze. Naukowcy przebadali mumię w Muzeum Egipskim w Kairze za pomocą skanera CT. Udało im się ustalić, że kobieta zmarła w szóstej dekadzie życia i została „należycie” zabalsamowana. Obrazy uzyskane podczas tomografii komputerowej wykazały, że cierpiała na zaawansowaną miażdżycę licznych naczyń: prawej i lewej tętnicy wieńcowej, tętnic szyjnych, aorty brzusznej, tętnic biodrowych oraz tętnic kończyn dolnych. Zdaniem Hawassa i Saleema kobieta najprawdopodobniej przeszła rozległy, nagły zawał. Zmarła ze zgiętymi nogami, głową zwróconą w prawo i rozchylonymi ustami. Naukowcy przyjęli, że jej ciało zostało znalezione kilka godzin po śmierci, gdy zdążył je usztywnić rigor mortis (sztywność mięśni występująca wskutek wyczerpania energii mięśni potrzebnej do rozkurczu). Balsamiści najpewniej zabezpieczyli zwłoki przed rozkładem zanim ustąpiło stężenie pośmiertne. W ten sposób natura i mumifikatorzy utrwalili na tysiące lat ludzką rzeźbę „ciosaną” cierpieniem. Źródło: drhawass.com
Bory Tucholskie rowerem. Czeka 200 km leśnych tras
To nie tylko jeden z największych w Polsce kompleksów leśnych, ale też jedyna w kraju sieć leśnych dróg. Kaszubska marszruta to w sumie blisko 200 km tras rowerowych: dzieli się na cztery szlaki po kilkadziesiąt kilometrów.
W tym artykule: Nawrócony myśliwy INFORMACJE PRAKTYCZNE Ruszamy w Bory Tucholskie trasami Kaszubskiej Marszruty. Wiodą one przez okolice Chojnic, Czerska, Charzyków i Brus. Rozpoczynamy w Brusach. A ledwie kilkanaście kilometrów dalej stoimy już na zaporze na Brdzie w Mylofie – jednej z najstarszych tego rodzaju konstrukcji w Polsce, wybudowanej 170 lat temu, by zasilić wodami Brdy 30-kilometrowy Wielki Kanał Brdy. Nieopodal znajduje się popularna restauracja Aga – miejsce słynące z pysznych pstrągów z miejscowej hodowli i... weekendowych kłopotów ze znalezieniem wolnego stolika. W okolicach Brus czy Mylofu znajdują się ogromne połacie wiatrołomów. To skutki huraganu, jaki przeszedł nad Pomorzem w sierpniu 2017 r. Trzy lata po dramatycznych wydarzeniach uprzątnięto połamane drzewa i wywieziono je z Borów. Wciąż jednak można natknąć się na sterty korzeni. Obok w eleganckich rządkach rośnie już zupełnie nowy las. Przejazdy szutrowymi drogami rowerowymi przez zniszczone huraganem lasy były kiedyś atrakcją samą w sobie. Strzeliste sosny pięły się w górę, a między nimi biegły wąskie nitki szlaku poprowadzone po pasach przeciwpożarowych. Innowacja polegająca na wykorzystaniu leśnych ciągów przeciwpożarowych była możliwa dzięki uczestnictwu w projekcie dwóch nadleśnictw Lasów Państwowych: Przymuszewa i Rytla. To dzięki niej borowiackie drogi rowerowe zyskały jedną ze swoich największych zalet – odsunięcie od hałasu i spalin emitowanych przez auta jadące po okolicznych szosach. Niedaleko Mylofu, nieco z boku Kaszubskiej Marszruty, podziwiamy budynek wyłuszczarni szyszek w Klosnowie. Stojące tu maszyny przez prawie stulecie odpowiadały za długotrwały proces wyłuszczania nasion różnych gatunków drzew. Mimo że dziś już nie pracują, wciąż znajdziemy tu dawne wyposażenie, w tym silnik Diesla z 1913 r., o którym z dumą i zaangażowaniem opowiada nam pracownik miejscowej stacji oceny nasion. Gdy wiele lat temu zaczynał pracę w tym miejscu, selekcja odbywała się jeszcze za pomocą tradycyjnych, wtedy niemal stuletnich metod. Może kiedyś powstanie tu unikalne muzeum leśnej techniki? Na dłuższą przerwę, posiłek lub punkt końcowy dziennego etapu warto wybrać Chojnice, które Jan Długosz nazwał kiedyś kluczem i bramą Pomorza. To jedno z tych miast, które znacząco odmieniły swój wizerunek zaraz po zmianach ustrojowych w Polsce. W bogatej historii miasta, które przez wieki nazywało się Konitz, znajdziemy i wojnę trzynastoletnią, i potop szwedzki, i procesy czarownic. Oryginalna, zaprojektowana przez berlińskich architektów bryła neogotyckiego ratusza góruje nad pochyłym rynkiem z fontanną pośrodku, wzrok przyciągają też odnowione kamienice wokół. Jeszcze niedawno tuż obok chojnickiego rynku przebiegała gwarna „berlinka” z Gorzowa do Elbląga, doskonale znana kierowcom z powodu betonowych płyt, którymi została wyłożona przez niemieckich budowniczych. Dziś głośny tranzyt samochodowy omija miasto dzięki niedawno oddanej obwodnicy. Od kilku lat także z Trójmiasta do Chojnic można dojechać bezpośrednio pociągiem. Nawrócony myśliwy 60 km odizolowanych od spalin odcinków Kaszubskiej Marszruty sprawia, że wspólnym, aktywnym wypoczynkiem na łonie borowiackiej natury mogą się bezpiecznie cieszyć także rodziny z małymi dziećmi. W tym miejscu warto wspomnieć, iż niestety zdarzają się odcinki trasy, gdzie delikatna szutrowa nawierzchnia wymaga pilnego remontu, by tworzące się koleiny i zarastające pobocza nie odbierały przyjemności z jazdy. Szutrowymi leśnymi duktami docieramy do Parku Narodowego Bory Tucholskie. To drugi najmłodszy i czwarty najmniejszy park narodowy w Polsce – zajmuje jedynie ok. 2 proc. powierzchni całych Borów. Szlaki Kaszubskiej Marszruty omijają jego zasadniczą część, warto więc jeden z rowerowych dni poświęcić na osobną wycieczkę w to miejsce. Naprawdę warto! Piękno leśnego boru sąsiaduje tu z krajobrazem sandrowo--pojeziernym. Co więcej, w 2021 r. w oddalonym o kilka kilometrów od parku Chocińskim Młynie planowane jest otwarcie Centrum Edukacji Przyrodniczej PNBT. Trend edukacyjny w lesie dostrzegamy też podczas jednego z noclegów. Właściciel gospodarstwa agroturystycznego w Swornegaciach, gdzie się zatrzymujemy, okazuje się „nawróconym” myśliwym. Kiedyś dużo polował, dzięki czemu doskonale zna okoliczne lasy i zwyczaje mieszkającej tu zwierzyny. Teraz korzysta z tej wiedzy, prowadząc swoich gości na bezkrwawe łowy z lornetkami i aparatami fotograficznymi. I mimo że wciąż z sentymentem opowiada o wiszących na ścianach gabinetu myśliwskich trofeach, w tym pięknych jelenich porożach, to wszyscy zauważamy, że dzisiaj ogromnie cieszy go, że do ukochanej zwierzyny już nie strzela. W okolicach parku narodowego, nad jeziorami Charzykowskim i Karsińskim, znajdują się dwie znane miejscowości wypoczynkowe tej części Borów Tucholskich: Charzykowy i Swornegacie. Obydwie w sezonie dysponują sporą ofertą noclegową i gastronomiczną, choć – będąc uczciwym – atmosfera, jaką latem tu zastajemy, nie zachęca do spędzania czasu w tych miejscach. Dmuchane zabawki i chińszczyzna na straganach nie są dla nas, więc nasz pobyt tutaj ograniczamy zwykle do rybnej obiadokolacji w ulubionej restauracji. Na koniec, przed powrotem do czekającego w Brusach auta, zaglądamy ponownie do może najbardziej wyjątkowej atrakcji przy szlakach Kaszubskiej Marszruty. To tajemniczy, choć jednocześnie kameralny i ciepły ogród rzeźb zmarłego w 2013 r. lokalnego artysty. Józef Chełmowski pozostawił po sobie niezwykłą artystyczną schedę, dowodząc, że określenie „Leonardo da Vinci z Kaszub” nie wzięło się znikąd. Rzeźby, obrazy i oryginalne instalacje zgromadzone w stodole i w domu twórcy zdradzają niezwykłą osobowość autora. Nie można być w Borach Tucholskich i nie zajrzeć do niewielkiego gospodarstwa prowadzonego przez wdowę po artyście. Warto przy okazji odwiedzić galerię miejscowej sztuki i centrum informacji turystycznej w Chacie Kaszubskiej – tuż obok gospodarstwa państwa Chełmowskich. INFORMACJE PRAKTYCZNE Start Najlepszymi miejscami do rozpoczęcia wycieczki są Chojnice i Czersk – do których można dotrzeć pociągiem, a także Brusy i Swornegacie – większe miejscowości, gdzie można pozostawić samochód na kilka dni. n W punktach informacji turystycznej w Chojnicach i Brusach, a także niektórych obiektach na trasie, można otrzymać bezpłatną mapę Kaszubskiej Marszruty. Rower Najlepszym rowerem na weekend w Borach Tucholskich będzie ten crossowy, trekkingowy lub jedna z odmian tzw. roweru górskiego – na szerszych oponach. To ze względu na odcinki szutrowe i bardziej piaszczyste boczne drogi leśne, o które można przedłużyć trasy Kaszubskiej Marszruty. Nocleg W każdej z miejscowości w Borach są gospodarstwa agroturystyczne o różnym standardzie. Najwięcej w Swornegaciach, Charzykowach i Czersku, ale też w Brusach i Męcikale. Ceny: 25–100 zł za noc. Do dyspozycji gości są też obiekty o wyższym standardzie: pensjonaty i hotele w Chojnicach i Swornegaciach. Od 150 zł w górę za pokój. Inna opcja to kempingi; od kilkunastu złotych za dobę. Np. na Campingu Tamowa w Chmielnie zapłacimy 14 zł od osoby plus 12 zł za parking samochodu. Postawienie przyczepy lub jej wynajem to koszt: 13–18 zł, zależnie od jej wielkości. Warto wiedzieć Na trasach Kaszubskiej Marszruty można spędzić nawet kilka dni. Rozrzucenie miejscowości i punktów dojazdowych ułatwia planowanie wycieczek. Dzięki łatwemu transportowi w okolice Chojnic, bez trudu można zorganizować również jednodniowy wypad. W tak trudnych (po huraganie) dla Borów Tucholskich czasach warto zachować się odpowiedzialnie i wspomóc miejscowych przedsiębiorców. Zakupy na drogę zróbcie u kaszubskich sklepikarzy, tam też kupcie pamiątki z wyjazdu. W miejscowych domach można też przenocować.
Porcja zależna od wagi? Restauracja w Chinach przeprasza za ważenie klientów
W popularnej sieci chińskich restauracji zaczął obowiązywać nietypowy zwyczaj: przed zamówieniem dania goście wchodzili na wagę. Restauratorzy przepraszają za kontrowersje.
W tym artykule: Dodatkowa usługa czy wykluczenie? Klienci Chuiyan Fried Beef w chińskim mieście Changsha przed wejściem do lokalu stawali na wadze i podawali obsłudze podstawowe dane osobowe. W oparciu o te informacje pracownicy sugerowali konkretne pozycje z menu. Mieli dobierać je głównie pod kątem kaloryczności. I tak, np. kobietom ważącym mniej niż 40 kg polecano dania rybne i wołowe, a mężczyznom o wadze przekraczającej 80 kg - m.in. duszony boczek. Dodatkowo tablice umieszczone w lokalu miały zachęcać klientów do „gospodarności”, „skrupulatności” czy „wylizania talerzy do czysta”. Dodatkowa usługa czy wykluczenie? Rozwiązanie zastosowane w Chuiyan Fried Beef wzbudziło wiele kontrowersji. W Internecie pojawiły się głosy oburzenia, na które zareagowali właściciele sieci. W wydanym oficjalnie oświadczeniu przeprosili za ważenie gości przed wejściem do lokalu. Jak tłumaczyli, wszystko działo w ramach krajowej kampanii mającej na celu ograniczenie marnowania żywności. Podkreślali, że nie stosowali żadnej formy przymusu - ważenie się miało być dobrowolne. Wyrazili żal z powodu kontrowersji, jakie narosły wokół tematu, ale zaznaczyli że nadal będą udostępniać swoim klientom wagi. - Zapraszamy zaniepokojonych internautów do lokalu. Można przyjść, sprawdzić, doświadczyć i podzielić się swoimi uwagami - czytamy w oświadczeniu. Tak naprawdę sytuacja z Changsha to tylko jeden z przejawów szerszego zjawiska - Chiny znalazły się u progu kryzysu żywnościowego. Prezydent kraju - Xi Jinping - ogłosił 11 sierpnia start kampanii mającej na celu zminimalizowanie marnowania żywności, w sytuacji gdy kraj boryka się ze znacznym spowolnieniem gospodarki. Nie licząc pandemii koronawirusa w ciągu ostatniego roku Chiny stanęły w obliczu wielu kryzysów, takich jak rekordowa powódź, która zrujnowała hektary upraw ryżu czy afrykański pomór świń, który doprowadził do masowego uboju zwierząt. Jak wynika z danych telewizji CCTV chiński przemysł cateringowy w 2015 r. marnował od 17 do 18 milionów ton żywności rocznie. Na początku tego miesiąca prezydent Chin miał określić poziom marnowania jedzenia jako „szokujący i niepokojący” - podała państwowa agencja informacyjna Xinhua. Chuiyan nie jest jedyną restauracją, która ustanawia surowe zasady konsumpcji w swoich lokalach. W zeszłym tygodniu w Wuhan rozpoczęła się kampania zachęcająca klientów do zamawianie dań w liczbie… „N-1”, czyli o jedno danie mniej niż wynosi liczba osób jedzących. W akcję włączyli się też właściciele aplikacji mobilnych. Te , na których jeszcze niedawno można było obejrzeć popularne wideo ludzi jedzących ogromne ilości jedzenia, zastrzegły, że twórcy tego typu treści mogą liczyć się z sankcjami takimi jak blokada konta, jeśli nadal będą promować nadmierne objadanie się i marnowanie żywności. Źródło: cnn.com
Krzywy Las, tajemnicze kamienne kręgi... 6 zaskakujących atrakcji w Polsce
Polska oferta turystyczna to nie tylko molo w Sopocie, zakopiańskie Krupówki czy mazurskie jeziora – w naszym kraju znajduje się sporo zadziwiających atrakcji o iście filmowej aparycji. Znajdzie się tu coś dla fanów horrorów, kina akcji i nie tylko.
Jeśli masz już dosyć przepełnionych turystami pewniaków, zaplanuj swój kolejny wyjazd w zupełnie innym stylu. Zobacz, jakie mało znane miejsca w Polsce warto odwiedzić niezależnie od tego, czy planujesz weekendowy wyjazd lub dłuższy wypoczynek. Aha, i przygotuj dobry sprzęt fotograficzny, bo gwarantujemy, że zechcesz zachować te widoki w pamięci na długo. 1. Dla fanów kina przygodowego: piramida w Rapie Klimat dla fanów Indiany Jonesa – ukryta w mazurskim lesie piramida jest grobowcem pruskiej rodziny baronów von Fahrenheid. Obiekt ma niemal 16 metrów wysokości i został zbudowany około 1811 roku na podstawie decyzji zafascynowanego Egiptem barona Friedrich von Fahrenheid, który uznał, że taki kształt grobowca sprawi, że złożone w nim ciała dłużej zachowają swoją świeżość. Nie wnikamy po co, ale polecamy odwiedzić to nietypowe miejsce na pojezierzu. 2. Dla fanów baśni: Krzywy Las na Pomorzu Fot. Getty Images Mała zachodniopomorska miejscowość Nowe Czarnowo to jedyne takie miejsce w Polsce, a może nawet w całej Europie. Skąd wzięła się ta wyjątkowość? Na jej terenie rośnie około 100 przedwojennych sosen o fantazyjnie pokręconych pniach, które wyglądają jak z baśni. Najciekawsze jest to, że powód nietypowego kształtu drzew do dziś pozostaje nieznany. 3. Dla fanów kina akcji: mosty w Stańczykach Fot. Getty Images Dwa wysokie na 36 i długie na 200 metrów murowane wiadukty z 1917 roku wyglądają tak, jakby za chwilę miał wjechać na nie pędzący pociąg z biegającym po dachu uzbrojonym Jamesem Bondem. Kiedyś zresztą pełniły rolę wiaduktów kolejowych i w czasie II wojny światowej hitlerowcy transportowali nimi materiały potrzebne do budowy między innymi słynnej kwatery Hitlera, Wilczego Szańca. Dziś są zaś popularną miejscówką do skoków na bungee. 4. Dla fanów horrorów: kamienne kręgi w Węsiorach Polacy nie gęsi, też swój Stonehenge mają! Tajemnicze kamienne kręgi w malowniczej Szwajcarii Kaszubskiej znajdują się na cmentarzysku Gotów i Gepidów z I-III wieku, które zostało odkryte dopiero w XX wieku. Niektórzy z miejscowych wierzą, że te głazy wydzielają uzdrawiającą moc i szczególną energię, jednak archeologom nie udało się jeszcze ustalić, w jakim celu zostały postawione. 5. Dla fanów komedii: Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich Dobre wieści: już nie trzeba wydawać kilkuset złotych na podróż do Włoch, żeby zrobić sobie zdjęcie, na którym podtrzymujesz krzywą wieżę. Mamy taką w Polsce! A właściwie nawet kilka, ale najpopularniejsza znajduje się na Śląsku, i to już od XV wieku. Nie wiadomo, dlaczego ta 34-metrowa budowla zaczęła się przechylać, ale w miejscowych kronikach pierwsze wzmianki na ten temat pojawiły się już w XVI wieku. Aktualnie odchylenie Krzywej Wieży od pionu wynosi ponad 2 metry, lecz budynek jest bezpieczny i udostępniony dla zwiedzających. 6. Dla fanów dramatów historycznych: Riese w Górach Sowich Riese, czyli po polsku “olbrzym”, to kompleks tajemniczych siedmiu podziemnych obiektów zlokalizowanych w Górach Sowich i Zamku Książ na Dolnym Śląsku, który zbudowali hitlerowcy w latach 1943-1945. Dlaczego tajemniczych? Do dzisiaj nikt nie zna ich przeznaczenia, ani nawet dokładnej mapy, jako że część z podziemnych korytarzy nie została jeszcze odkryta.
Glamping, czyli nowy trend biwakowania. Więcej niż luksusowy namiot
Obcowanie z majestatem dzikiej natury wśród domowych luksusów. Film przyrodniczy na National Geographic z perspektywy kanapy? Nie, to nowy trend biwakowania.
Prawie każdy kocha obcowanie z przyrodą, ale nie każdy lubi być z nią tak blisko, by spać pod namiotem pełnym pająków na cienkiej karimatce, a rano przez 45 minut rozpalać ogień, żeby napić się porannej kawy. Rozwijający się trend jest idealnym rozwiązaniem dla bardziej wygodnickich podróżników, łączy w sobie bowiem typowe kempingowanie i wygody, o które raczej trudno na klasycznym polu namiotowym. Poznajcie glamping, którego nazwa powstała z połączenia dwóch słów: glamorous (z ang. olśniewający – przyp.red.) i camping. Czy tak wygląda przyszłość kempingowania? Glamping w teorii: dużo więcej niż zachwycający namiot Glamping to przede wszystkim doświadczenie. Chodzi o to, by zanurzyć się w swoim otoczeniu, zaczerpnąć świeżego powietrza, poczuć ziemię pod stopami i pozbyć się codziennego stresu. To ma być powrót do natury, ale bez powrotu do podstaw, bo żeby poczuć jej bliskość, nie trzeba spać na wyboistym klepisku i myć się w lodowatym strumieniu. Glamping to też kamping – zachowuje całą magię spania pod gwiazdami, życia w dzikim otoczeniu i słuchania kropli deszczu na płótnie ekskluzywnego, bo ekskluzywnego, ale namiotu. Fot. Getty Images Ta forma relaksu stała się tak popularna, że znalazła się w słowniku oksfordzkim, który opisuje ją tak: Zatwardziali miłośnicy tradycyjnego kempingowania krytykują glamperów za to, że zamiast obcować z naturą jeszcze bliżej, sprowadzają na jej łono miejskie luksusy. Nie da się jednak zaprzeczyć, że temu nowemu turystycznemu trendowi udało się namówić na bliski kontakt z przyrodą mnóstwo osób, które dotychczas od niego stroniły. A niezależnie od tego, czy śpisz pod starym wojskowym namiotem, czy pod ekskluzywną jurtą, regularne przebywanie wśród natury reguluje emocje, koi zszargane nerwy oraz korzystnie wpływa na ogólny stan zdrowia, a głowie zawsze przyda się chwila wytchnienia od natłoku informacji i wszystkich technologii, bez których można się obejść przez kilka dni w odosobnieniu. Glamping w praktyce: więź z naturą bez zagrożenia nieprzespanych nocy Nie oszukujmy się – spanie pod zwykłym namiotem nie należy do najwygodniejszych i po takiej nocy ciężko obudzić się zrelaksowanym. O ile w ogóle udało nam się zasnąć. Glamping oferuje dużo wygodniejsze rodzaje zakwaterowania – od wielkich, usłanych poduchami namiotów w orientalnym stylu, domki igloo i tipi, przez domki na drzewie, szklane kopuły, modne przyczepy kempingowe, aż po odświeżone klasyczne mongolskie jurty. Fot. Getty Images Ogólnie rzecz biorąc, podstawowe założenia dotyczące glampingowego zakwaterowania polega na tym, że powinna być to wolnostojąca i łatwa do przeniesienia struktura stojąca na otwartej przestrzeni. Prawie jak tradycyjny kemping, ale to, co odróżnia te dwa style wypoczywania, to udogodnienia. W glampingowym standardzie znajduje się na przykład łóżko, gorąca woda, a nawet prąd – z takich obiektów można więc korzystać przez cały rok. Poziom komfortu i ceny noclegu w glampingowych kwaterach również są bardzo zróżnicowane, więc prawdopodobnie nawet najbardziej zatwardziały mieszczuch i zwolennik niskobudżetowych wakacji w jednym znajdzie coś dla siebie i na swoją kieszeń.
Ospa, dżuma, COVID-19. Jak niszczycielskie pandemie nas zmieniają? [FOTOREPORTAŻ]
Śmiercionośne drobnoustroje nękają społeczeństwa od wieków. Wywołane przez nie pandemie mogą jednak prowadzić do przełomowych odkryć w medycynie - jeśli tylko wyciągniemy z nich właściwe lekcje. Czy tak będzie tym razem?
W tym artykule: Od inokulacji do szczepienia, Boston 1721 r. Komunalna woda i ścieki, Londyn 1800 Mikroby powodują choroby, Europa, koniec XIX wieku Teraźniejszość W jedną z pierwszych niedziel marca zeszłego roku, chwilę po tym jak COVID-19 rozhulał się po świecie, Pike - kuter straży przybrzeżnej Stanów Zjednoczonych, ruszył po rozkołysanym morzu w kierunku statku wycieczkowego Grand Princess, czekającego w odległości 23 km od wybrzeży Kalifornii. Na pokładzie kutra znajdował się zespół ratowników medycznych, których zadaniem miało być oddzielenie osób zdrowych spośród 3500 pasażerów wycieczkowca i przetransportowanie ich na brzeg. Na czele ekipy stał dr Michael Callahan, specjalista od chorób zakaźnych z wieloletnim doświadczeniem w tzw. gorących strefach na całym świecie, który jak sam mówi, w czasie drogi do Grand Princess „niebohatersko wymiotował”. Pracownicy fabryki w Wuhan jedzą lunch. Muszą nosić maski, przechodzić kontrolę temperatury i zachowywać dystans społeczny. FOT. STR/AFP VIA GETTY IMAGES Na chwilę przed zachodem słońca, Pike zbliżył się do spuszczonej ze statku łódki. Callahan i jego zespół wymęczeni przez chorobę morską, czekali uzbrojeni w sprzęt mający im zapewnić bezpieczeństwo biologiczne. Choć niedosłyszeli w nim i mieli ograniczone pole widzenia, wskoczyli na drabinę i wspięli się na kadłub, by rozpocząć swoją pracę. RYS. JOE MCKENDRY W tym samym momencie cały świat wykonywał skok w nieznane. Czy raczej w zapomniane. Epidemie bowiem dotykały ludzi, odkąd po raz pierwszy rozprzestrzeniliśmy się po świecie. Dawały nam ważne lekcje - gdybyśmy tylko zdołali je zapamiętać, po tym jak minęło niebezpieczeństwo… Nowe pandemie, takie jak COVID-19, przypominają nam, jak łatwo możemy zarażać się nawzajem, zwłaszcza tych, których kochamy. Jak rozdziela nas strach przed zarażeniem. I jak niszcząca może być izolacja, a chorzy często zmuszeni są umierać samotnie. Przede wszystkim nowa pandemia przypomina nam, jak bardzo polegamy na niewielkiej grupie odważnych ludzi takich jak Callahan (jeszcze do niego wrócimy), którzy ryzykują własnym życiem, by walczyć o zdrowie innych. Pasażerowie Grand Princess w momencie wejścia statku do portu w Oakland w Kalifornii 9 marca. Decyzją władz statek pływał w kółko przez kilka dni. U ponad 100 pasażerów i członków załogi wykryto wirusa. Po przybyciu do portu wielu zagranicznych członków ekipy pozostało na pokładzie, nie mogąc wrócić do domów ze względu na zamknięcie granic. FOT. GABRIELLE LURIE, SAN FRANCISCO CHRONICLE VIA GETTY IMAGES Ci ludzie często są zbyt niedoskonali, zbyt ludzcy, by pasować do tradycyjnego wyobrażenia bohatera. W czasie minionych pandemii byli skłonni iść naprzeciw konwencjonalnemu myśleniu, wyciągali wnioski z małych, pozornie nieistotnych wskazówek lub słuchali niepopularnych opinii. Byli w stanie rozpoznać, że to, co wydarzyło się w jakimś zapomnianym zakątku świata, może z łatwością przydarzyć się również tutaj. Aby zrozumieć tych ludzi, którzy pomagają wygrać z pandemią, najlepiej zacząć opowieść od jednej z najgorszych chorób w historii ludzkości. Od inokulacji do szczepienia, Boston 1721 r. Na początku 1721 roku podczas kazania w Bostonie, purytański duchowny Cotton Mather ogłosił nadejście „anioła zniszczenia”, przerażającej choroby, która zbliżała się do miasta. Anglia w tym czasie była już oblężona. Nowy Świat od 200 lat odczuwał skutki przechodzących przez kraj, nieprzewidywalnych fal tej choroby. Ta siała panikę i spustoszenie wśród kolonistów i niszczyła całe społeczności rdzennych Amerykanów. Od ostatniej epidemii w Bostonie minęło 19 lat, wystarczająco długo, by wychować kolejne pokolenie ofiar. Kiedy pojawiły się pierwsze czerwone plamki, można było mieć nadzieję, że to tylko odra.Potem plamy zamieniały się w wypukłe, wypełnione płynem „wulkany” na skórze. Wiele z nich pojawiało się na powiekach, w drogach oddechowych, na całym ciele, sprawiając, że nawet oddychanie stawało się cierpieniem. Krosty wydzielały odór gnijącego mięsa. Ci, którym udało się przetrwać, często wracali do życia ślepi, niepełnosprawni ruchowo lub poważnie oszpeceni. (Lekarz opiekujący się pewną chorą Brytyjką miał otrzymać wskazówkę: „Zachowaj jej urodę albo odbierz jej życie”). Tamtego kwietnia czarna ospa po cichu wkradła się do bostońskiego portu. Początkowo ludzie zignorowali pierwsze przypadki zachorowań, podobnie jak miało to miejsce w naszych czasach. Ale ospa, która przyszła w 1721 roku dała zachodniemu światu potężną lekcję: pandemiom można zapobiegać. Tamtego roku walkę podjęło trzech nieprawdopodobnych bohaterów: urodzony w Afryce niewolnik o biblijnym imieniu Onesimus ,lekarz, jeden z pierwszych chirurgów-innowatorów Zabdiel Boylston oraz Mather - niespokojny duch, próżny, niestabilny emocjonalnie, powszechnie nielubiany, kojarzony z procesami czarownic z Salem, które miały miejsce 29 lat wcześniej. RYS. JOE MCKENDRY Można było odnieść wrażenie, że Mather przez całe życie przygotowywał się na tę chwilę , by ostatecznie dostąpić odkupienia. Od najmłodszych lat z zapałem studiował nauki ścisłe i medycynę. Bez wątpienia to zaangażowanie miało też wymiar osobisty: jego dwie żony i 13 z 15 dzieci umarło przed nim, większość z powodu chorób zakaźnych. Mather czytał więc brytyjskie czasopisma naukowe i studiował leki pochodzące od rdzennych Amerykanów. Jak wyjaśnił to jego „sługa” Onesimus, „całkiem Inteligentny facet”, opowiedział mu o stosowanej w Afryce metodzie zapobiegania ospie i pokazał mu swoje blizny po tej chorobie. Szczegóły tej metody krążyły również po Anglii i pochodziły z tureckich raportów. Dermatolog-pionier William Corlett, udokumentował blizny po ospie na ciele pacjenta, którzy przebył chorobę w 1902 roku. Szczepionka istniała już od 100 lat, ale mimo to choroba w Stanach Zjednoczonych utrzymywała się aż do 1949 roku. FOT. DITTRICK MEDICAL HISTORY CENTER, CASE WESTERN RESERVE UNIVERSITY. Gdy choroba zaczęła się rozprzestrzeniać, Mather poinformował lekarzy z Bostonu o „cudownej praktyce stosowanej w kilku częściach świata”. Technika polegała na nacięciu jednej z dojrzałych krost u osoby chorującej na ospę prawdziwą, i pobraniu z niej ropy. Część tego materiału została następnie naniesiona na skórę osoby zdrowej. Obietnicą „wariolacji” lub inokulacji było wytworzenie odporności, po tym łagodnym przejściu jednej z najbardziej śmiertelnych chorób na Ziemi. Po lewej: Jeden z pacjentów Williama Corletta pozuje do zdjęcia w Ohio około 1900 roku. Corlett udokumentowała ospę na czarno-białej fotografii, ale na jego prośbę niektóre obrazy zostały ręcznie zabarwione, aby oddać charakter wysypki. Po prawej: ręcznie barwiony obraz ukazuje innego pacjenta Corletta ok. 1900 roku. Ostatnią znaną osobą, która zmarła na ospę była Janet Parker, fotograf medyczny z Birmingham w Anglii, przypadkowo narażona na chorobę podczas badań w laboratorium w 1978 roku. FOT. DITTRICK MEDICAL HISTORY CENTER, CASE WESTERN RESERVE UNIVERSITY. Mather znalazł kolejnych bostończyków urodzonych w Afryce, którzy nosili ślady po zastosowaniu tej metody. Społeczność medyczna Bostonu aż się wzdrygnęła. Dr Zabdiel Boylston znał jednak koszmar ospy prawdziwej, bo 19 lat wcześniej prawie na nią umarł. Martwił się, że jako praktykujący lekarz naraża ośmioro swoich dzieci na śmiertelne niebezpieczeństwo. W końcu 26 czerwca, po zapoznaniu się z dostępnymi materiałami, dokonał pierwszej wariolacji na swoim sześcioletnim synu i dwóch niewolnikach związanych z rodziną. Rezultatem była „łagodna forma ospy”. Zaczął więc stosować metodę u swoich pacjentów szukających ochrony przed pełną chorobą. Ilustracja z japońskiego manuskryptu „Podstawy ospy” opublikowanego ok. 1720 roku przedstawia charakterystyczną wysypkę. Pochodzenie wirusa ospy prawdziwej jest nieznane. Uważa się, że dotykała już Egipcjan 3 tys. lat temu. Po globalnej kampanii szczepień Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła eradykację (całkowite zwalczenie) ospy w 1980 r. FOT. WELLCOME COLLECTION, ATTRIBUTION 4.0 INTERNATIONAL Niektórzy mieszkańcy uważali tę formę leczenia za równie przerażająca jak sama choroba. Obawiali się, że pacjenci po wariolacji nadal będą zarażali. Lekarze byli przeciwni praktyce jako sprzecznej z ortodoksyjną medycyną, która przez 2 tys. lat utrzymywała, że choroby są skutkiem braku równowagi między czterema płynami ciała („humorami”), często spowodowanego smrodem, niesprecyzowanymi „miazmatami” lub złym powietrzem. Wielu robotników i sprzedawców nie mogło sobie pozwolić na zapewnienie najbliższym ochrony przed chorobą z powodu wysokich kosztów inokulacji i związanej z nią opieki medycznej przed i po szczepieniu. Terror i niechęć klasowa, wraz z utrzymującym się cieniem procesów o czarownice, sprawiły, że Mather znalazł się na celowniku. Pewnej nocy do jego sypialni przez okno wpadła bomba. Na szczęście odpadł od niej bezpiecznik i bomba wydała z siebie jedynie nieszkodliwym huk. Dołączona była do niej kartka: „COTTON MATHER, ty bydlaku. Giń w męczarniach”. Zanim epidemia ucichła, zachorowało prawie 6 tys. mieszkańców, czyli ponad połowa Bostonu, z czego ofiar śmiertelnych było 844, tj. ok. 15 proc. Jednocześnie spośród osób, które przeszły inokulację, zmarło jedynie 2 proc. Wkrótce wprowadzono udoskonalenia, które zredukowały tę liczbę do pół procent i wariolacja stała się standardową praktyką. Kiedy kolejna epidemia ospy uderzyła w Boston w roku 1792, reakcja była kompletnie inna: około 9,2 tys. mieszkańców poddano inokulacji, z czego jedynie 232 przeszło ospę. Żaden z trzech mężczyzn, którzy zainicjowali wariolację w Ameryce Północnej, nie doczekał się honorów. Onesimus kupił sobie wolność i zniknął bez śladu. Zabdiel Boylston został w dużej mierze zapomniany. Co ciekawe, ulice i budynki położone w pobliżu miasteczka zostały nazwane Boylston, ale nie na jego cześć, a jego prabratanka - zamożnego kupca. Cotton Mather ostatecznie nie odzyskał dobrej sławy wśród bostończyków. Planował napisać rozprawę na temat rzeczywistej przyczyny wszystkich epidemii - o tym, jak maleńkie organizmy, które dopiero co zaczynały być widoczne pod mikroskopem, w sprzyjających warunkach mnożyły się w oszołamiającym tempie i mogły mieć większy wpływ na powstawanie chorób niż wcześniej przypuszczano. Ten kontrowersyjny esej nigdy nie został opublikowany, a naukowcom zajęło kolejne 150 lat, by dostrzec rolę mikrobów jako czynników chorobotwórczych. Kładzenie nacisku na wariolację w Ameryce Północnej i Europie przyniosło jeszcze jeden nieoczekiwany skutek. W 1757 roku w miasteczku na południu Anglii procedurze poddano pewnego rumianego ośmiolatka. Było to przykre doświadczenie, ponieważ przywiązani do tradycji lekarze przeprowadzili najpierw proces upuszczenia krwi i przeczyszczenia układu pokarmowego. Gdy po latach chłopiec sam został lekarzem, napisał, że „wśród mleczarzy panowało ogólne przeświadczenie ,że choroba bydła zwana krowianką może zapobiegać 0spie”. Możliwość zastosowania lepszego sposobu leczenia zrobiła wrażenie na Edwardzie Jennerze. Przez dekady nikt z tego prawdopodobnego sposobu leczenia nie skorzystał, aż postanowił to zrobić sam Jenner. Trzecia pandemia dżumy rozpoczęła się w Chinach w 1855 r. I dotarła do wszystkich kontynentów oprócz Antarktydy w latach 1894–1900. Bakteria nawiedziła Madagaskar w 1898 r. I pozostaje do dziś.W latach dziewięćdziesiątych XX wieku naukowcy odkryli na Madagaskarze nowy lekooporny szczep dżumy. Na zdjęciu zespół sanitarny składa ofiarę dżumy do trumny na Madagaskarze ok. 1935 roku. Część lekarzy obawia się, że malgaska tradycja ponownego pochówku zwanego "famadihana" sprzyja rozprzestrzenianiu się choroby. Rytuał ten polega na ekshumacji zwłok, czyszczeniu ich i owijaniu, a następnie tańcu ze zwłokami przed ponownym złożeniem w mogile. Mimo wysiłków rządowych mających na celu zniechęcenie do tego rytuału nadal jest on praktykowany. FOT. INSTITUT PASTEUR Po lewej: Spalanie zwłok ofiar dżumy, Mandżuria w północno-wschodnich Chinach, 1911 rok. Urzędnicy służby zdrowia przekonali cesarza do wydania specjalnego edyktu zezwalającego na masową kremację - uważaną za profanację - w celu zminimalizowania rozprzestrzeniania się infekcji. Po prawej: pracownicy służby zdrowia w Mandżurii pozują do zdjęcia w samym środku epidemii dżumy w 1911 roku. Urzędnicy wezwali ludzi do noszenia bawełnianych masek i wprowadzili róznego rodzaju obostrzenia. FOT. INSTITUT PASTEUR 14 maja 1796 r. przeprowadził coś, co przypominało wariolację na innym ośmioletnim chłopcu - Jamesie Phippsie. Wykorzystał do tego materiał pobrany od kobiety zarażonej krowianką. Był to początek współczesnej wakcynologii, terminu ukutego od łacińskiego słowa vacca, czyli krowa. Pojawiły się protesty pierwszych antyszczepionkowców, którzy obawiali się m.in., że ludzie nabędą krowich skłonności, będą łapali zwierzęce choroby, a nawet wyhodują rogi. Jednak szczepienia okazały się bezpieczne i bardziej skuteczne niż wariolacja, dlatego wkrótce stały się powszechne stosowane na całym świecie. Kości 30 000 osób, które zginęły podczas XIV-wiecznej epidemii dżumy, zdobią wnętrza Ossuarium Sedlec w Czechach.FOT. CHARLIE HAMILTON JAMES Ospa nadal zbierała żniwo. W samym XX wieku zabiła około 300 milionów ludzi. W maju 1980 Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła, że sukcesem zakończyła się walka z ospą prawdziwą za sprawą zdecydowanej globalnej akcji szczepień. Do tego czasu szczepionka Jennera stała się wzorem dla wielu innych. Dzięki nim udało się wypędzić z naszego życia mnóstwo dotąd śmiertelnych chorób zakaźnych. Przez krótką, szczęśliwą chwilę wydawało się nawet, że coś takiego jak pandemia może już nigdy się nie powtórzy. Komunalna woda i ścieki, Londyn 1800 Ludzie byli gotowi przyjąć kolejną wielką lekcję na temat walki z pandemią, tylko dlatego że pojawiła się w ich życiu kolejna choroba tym razem jedna z najbardziej przerażających, jakich kiedykolwiek doświadczyli. Kiedy plaga cholery wybuchła w 1817 roku w mieście Jessore - dziś będącej częścią Bangladeszu - nawet ludzie, którzy znali jej zjadliwość byli zszokowani jest skutecznością. - Atak był tak niespodziewany i przerażający – pisał urzędnik okręgowy – że mieszkańcy uciekali tłumnie na obszary wiejskie, gdyż było to jedynym sposobem na uniknięcie zbliżającej się śmierci. Na terenie jednego dystryktu w ciągu kilku tygodni zmarło 10 tys. osób. Za sprawą kwitnącego handlu międzynarodowego i kolonialnego niebezpieczne drobnoustroje przemieszczały się drogą lądową i morską, doprowadzając do wybuchu pandemii. Czytelnicy gazet śledzili raporty z linii frontu, podczas gdy w ich stronę zbliżała się choroba, która zabijała połowę swoich ofiar w zastraszającym tempie. Wyjątkowo koszmarny był też sposób, w jaki to robiła. Osoba, która w jednej chwili była zdrowa i pełna sił, w następnej nikła w oczach wskutek wyniszczających wymiotów i biegunki. Męczyło intensywne pragnienie, pojawiały się spazmy, a skurcze wyginały mięśnie w cierpieniu. Oddychanie zamieniało się w rozpaczliwą próbę złapania powietrza. Ofiary umierały świadome, w przerażeniu, wpatrując się w pustkę, podczas gdy płyny cały czas sączyły się z ich wnętrzności. Kiedy ludzie debatowali nad przyczynami tego nowego zagrożenia, podejrzanymi były zwykle miazmy i nieprzyjemne zapachy. Niemal wszyscy sanitarni reformatorzy skupiali się na fetorze, częściowo dlatego, że był on wszędzie – wydobywał się z fabryk i drażnił nozdrza, unosił się z przydomowych chlewów, garbarni, płytkich grobów, w których chowano zmarłych, oraz wszechobecnych odchodów - końskich, bydlęcych i ludzkich. Te „cuchnące opary” miały być głównym winowajcą. W XIX w., gdy ludzie opuszczali gospodarstwa, by pracować w miejskich fabrykach, koniecznością wydawała się lekcja na temat tego, jak żyć w dużym zagęszczeniu i nie umierać. To, co na wsiach wydawało się niegroźne, np. brak zorganizowanego odbioru ścieków, w mieście okazywało się śmiertelnie niebezpieczne. Rodziny stłoczone w slumsach wymieniały się co rusz żółtą febrą, dyzenterią, gruźlicą, cholerą i innymi chorobami zakaźnymi. Wielkim reformatorem w kwestiach sanitarnych był brytyjski urzędnik Edwin Chadwick, dickensowski biurokrata, wysoki, o okrągłej twarzy, z włosami ulizanymi w poprzeczne pasma na szczycie łysiejącej głowy, rzucający spod ciężkich powiek oceniające, o ile nie pogardliwe spojrzenia. Był „wyjątkowo wybitnym okazem nudziarza” - według jednego z biografów - „w czasach, gdy ten gatunek przeżywał rozkwit”. Jednakże dał się znać jako osoba niezwykle skrupulatna, dokładnie zgłębiająca każdy problem, którym się zajmowała, i wkładająca ogromną energię w znalezienie rozwiązania. W 1842 Chadwick napisał nieoczekiwany bestseller wydany przez rząd brytyjski, obecnie znany jako Raport sanitarny. Opierając się na relacjach z całej Wielkiej Brytanii, szczegółowo opisywał miejski świat robotniczy, który dla większości wykształconych czytelników tamtych czasów musiał wydawać się równie obcy jak samemu Jessore. Chadwick zabrał ich do piwnic zalanych do wysokości metra ludzkimi odchodami pochodzącymi z przelewających się szamb i do domów, gdzie „każdy artykuł żywnościowy i do picia musiał być nakryty, aby uniknąć silnego smaku gnoju przenoszonego przez muchy”. Opisywał odór gnoju z więzienia, gdzie przebywało 65 więźniów, który spuszczany co drugi, trzeci dzień na ulice, mieszał się z krwią z pobliskiej ubojni”. Chadwick był zwolennikiem „teorii brudu” i śmiercionośnej mocy smrodu. Na szczęście jego szczegółowe zalecenia działały również na faktyczne przyczyny chorób. Przyprawiająca o wymioty lektura „Raportu sanitarnego” pobudziła niechętnych dotąd polityków do działania. W 1848 r. Rząd brytyjski powołał jeden z pierwszych na świecie krajowych organów ds. zdrowia publicznego, któremu przewodził właśnie Chadwick. W kolejnym roku wybuch epidemii cholery przyspieszył reformy. Wkrótce Chadwick rozpoczął ogólnokrajową kampanię, która nakłaniała miasta i miasteczka do budowy scentralizowanych systemów dostarczających czystą wodę do domów, wraz z odpowiednio zaprojektowaną kanalizacją do odprowadzania odpadów. Było to niezwykle kosztowne przedsięwzięcie, ale przyniosło radykalną poprawę warunków sanitarnych, a tym samym zdrowia i długości życia. Inne narody poszły w ślad Brytyjczyków i po raz pierwszy miasta zaczęły naprawdę nadawać się do zamieszkania. Nie jest to wcale zamierzchła historia. Przenoszenie się ze wsi do miast zaczęło się wraz z rewolucją przemysłową, ale gatunek ludzki stał się głównie zurbanizowany dopiero w roku 2008. ONZ szacuje, że do połowy XXI wieku 68 proc. ludzi będzie żyło w miastach. Oznacza to, że ludzkość ciągle doświadcza zmiany sposobu życia wynikającej z przeprowadzki ze wsi do miasta. Niezbędne będą też systemy pozwalające na bezpieczne dokonanie tej zmiany. Jednak wiele krajów rozwijających się nie ma pieniędzy na reformę sanitarną. Ciała ofiar cholery leżą na zewnątrz szpitala w obecnej Demokratycznej Republice Konga. W niecały tydzień prawie milion uchodźców z Rwandy przekroczyło granicę nieopodal Gomy. Tłumy zalały obozy uchodźców i przeciążyły systemy wodno-kanalizacyjne, co pozwoliło chorobie rozprzestrzenić się i zabić 50 tys. osób. Lipiec 1994 r. FOT. TEUN VOETEN, PANOS PICTURES. Do dziś 2,1 mld ludzi nie ma dostępu do czystej wody w domach, a 4,5 mld jest pozbawionych kanalizacji. Brak tych dwóch standardów był głównym czynnikiem sprzyjającym ostatniej epidemii cholery na Haiti, podczas której w ciągu 9 lat zachorowało 800 tys. osób, a 10 tys. zmarło. Zanieczyszczenie wody pitnej fekaliami w częściach zatłoczonych megamiast Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej jest tak częste, jak było w Londynie w 1848 r., a dostęp do podstawowej opieki medycznej praktycznie nie istnieje. To dlatego ludzie nadal chorują na stare choroby, takie jak dziecięca biegunka czy gruźlica, która w 2018 r. zabiła 1,5 mln ludzi, i na stosunkowo nowe jak np. HIV/AIDS zabierające życie 770 tys. osobom rocznie. Jeszcze groźniejszy jest fakt, że wiele z tych metropolii leży w sąsiedztwie obszarów o dużej bioróżnorodności – z ogromnymi zasobami nowych patogenów, które potencjalnie mogą rozprzestrzenić się na ludzi. To idealny przepis na wyhodowanie pandemii. Być może spustoszenie, jaki sieje COVID-19, podobnie jak to, które zostawiła po sobie cholera w Londynie w czasach Chadwicka, będzie impulsem, który popchnie rządy do wprowadzenia reform sanitarnych. W 1849 r. brytyjski urząd ds. Zdrowia opublikował „Mapę cholery w metropolii”, ukazującą rozmieszczenie choroby w Londynie. Kolor ciemnoniebieski przedstawia części miasta o najwyższych wskaźnikach śmiertelności, z „zatrutą wodą”, „otwartymi kanałami” i „przeludnieniem” - wszystkimi czynnikami powodującymi rozprzestrzenianie się infekcji. FOT. WELLCOME COLLECTION, ATTRIBUTION 4.0 INTERNATIONAL Mikroby powodują choroby, Europa, koniec XIX wieku Przez 200 lat gromadziły się głosy wyrażające wstępne wersje poglądu, że to „małe żyjątka” lub zarazki wywołują choroby. Zwolennikom medycyny „humoralnej” i „teorii smrodu” udawało się je przez jakiś przekrzyczeć. Ale w XIX wieku, gdy mikroskopy stały się coraz mocniejsze i bardziej rozpowszechniane, badacze zaczęli kierować swoją uwagę właśnie na świat mikroorganizmów. Pomysł, że określone drobnoustroje mogą powodować określone choroby zakaźne - a nawet dziesiątkować całe społeczeństwa - stał się bardziej przekonujący. W historii jako ojcowie teorii zarazków zapisali się Louis Pasteur i Robert Koch, w zapomnienie odeszły natomiast inne dokonania, na których ci dwaj zbudowali swój sukces. Stało się tak między innymi dlatego, że ludzie chętniej sławią wielkie nazwiska niż prace zbiorowe, które tak naprawdę doprowadziły do większości odkryć. Ale również dlatego, że obaj uczeni byli mistrzami nauk eksperymentalnych. Nienawidzili się też jako rywale na tym samym polu odkryć (ponownie do głosu dochodzi natura ludzka), ale też jako patrioci, których kraje - Francja i Niemcy - toczyły ze sobą wojnę. Najbardziej istotne jest jednak ich kluczowe odkrycie, które wprowadziło ludzkość w świat teorii zarazków. Pasteur był chemikiem, a nie lekarzem, co jak się okazało pozwoliło mu spojrzeć na kwestie medyczne świeżym okiem, z punktu widzenia outsidera i ominąć konwencjonalne, ograniczające przekonania. Jedno z jego rewolucyjnych badań w latach 50. XIX wieku miało bardzo przyziemny początek - miał pomóc miejscowemu producentowi w zidentyfikowaniu przyczyn nieprzyjemnego smaku w partiach alkoholu z buraka. Pasteur szybko znalazł winowajcę - rodzaj bakterii i zalecił podgrzanie soku z buraków, aby zapobiec powtórzeniu się tego problemu. Ten moment możemy uznać za początek pasteryzacji. Z charakterystycznym dla siebie instynktem odkrywcy, który sprawiał, że zawsze patrzył trochę dalej, Pasteur zaczął szczegółowo opisywać każdy etap fermentacji. Nie był to proces czysto chemiczny, jak sądziło wówczas wielu uczonych, ale biologiczny: drożdże - żywy organizm - konsumowały składniki odżywcze i przekształcały je w alkohol i inne produkty. Praca nad fermentacją pomogła Pasteurowi dostrzegać wszędzie mikroorganizmy i dowieść, że są one produktem normalnej biologicznej reprodukcji, a nie spontanicznego obrodzenia. Intuicja pozwoliła mu dojść do przełomowego wniosku: tak jak maleńkie organizmy mogą doprowadzić do fermentacji – i niespodziewanie popsuć całą partię produktu – tak też mogą powodować choroby zakaźne. Pasteur był swoim własnym entuzjastycznym motywatorem. (Niektórzy współcześni historycy twierdzą, że przywłaszczył sobie również pracę innych ludzi, zawyżał swoje dowody i dopuszczał się kłamstw na temat swoich metod). Przedstawiał swoje odkrycia odważnym głosem i uzyskał poparcie francuskiej hierarchii dla swojej pracy. Angażował się także w zaciekłe ataki na każdego, kto nie zgadzał się z jego poglądami, zwłaszcza w kwestii zarazków. Jednak potrzeba było Roberta Kocha, niemieckiego lekarza z małego miasteczka pracującego samotnie w domowym laboratorium, by przyznać, że intuicja Pasteura była naprawdę niesamowita i nie myliła go. RYS. JOE MCKENDRY Koch jest dziś zadziwiająco mało popularny. Większość osób prędzej rozpozna nazwisko jego asystenta Petriego, który wymyślił naczynie laboratoryjne. Tym, co zniechęciło historyków do zrobienia z Kocha bohatera mogły być antyniemieckie nastroje w XX w. Stracił też zwolenników, gdy rozwiódł się z żoną, by poślubić piękną młodą aktorkę, oraz gdy zadeklarował się, że stworzy lekarstwo na gruźlicę i obietnicy tej nie dotrzymał. Koch zasługuje na jednak na coś lepszego. Był młodym lekarzem praktykującym w latach 70. XIX w. na terenie dzisiejszej Wielkopolski. Mężczyzna przekształcił część pomieszczenia, w którym przyjmował pacjentów, na laboratorium, gdzie studiował mikroskopijne próbki, takie jak krew owcy, która padła z powodu wąglika. Dzięki wnikliwym obserwacjom był w stanie stopniowo wyjaśnić tajemnicę tej zwierzęcej choroby zabijającej także ludzi. Bakterie normalnie rozmnażają się, dzieląc się na dwie części. W sprzyjających warunkach powtarzające się podwojenie patogenu, takiego jak wąglik, może szybko przytłoczyć zwierzę-żywiciela. Nikt przed Kochem nie wiedział, że gdy warunki się pogorszą, bakterie wąglika mogą również wytwarzać coś w rodzaju „kapsuły ratunkowej”. Ten zarodnik, zamknięty w twardej skorupie, może przetrwać w glebie w stanie uśpienia przez pokolenia, niczym zakopana mina przeciwpiechotna. To odkrycie pomogło znaleźć odpowiedź na pytanie, w jaki sposób wąglik potrafi pojawić się znikąd, kiedy żadne nowe zwierzę nie dołączyło do stada i gdy od lat, a nawet dziesięcioleci nie było żadnych przypadków choroby. Koch wkrótce znalazł sposób na hodowanie bakterii na sztucznej pożywce na szkiełku, które mógł badać pod mikroskopem. Obserwował tworzenie się przetrwalników i patrzył, jak stają się ponownie żywymi bakteriami, które następnie same tworzyły kolejne pokolenie przetrwalników. Aby pokazać, że formy przetrwalnikowe są w stanie zainfekować zwierzę po okresie uśpienia, wszczepił je myszom, szybko doprowadzając do powstania nowego, śmiercionośnego pokolenia bakterii. Pod koniec XIX w. Andrew Pringle użył mikroskopu do wykonania zdjęć prątka gruźlicy, laseczki wąglika oraz innych bakterii. FOT. WELLCOME COLLECTION, ATTRIBUTION 4.0 INTERNATIONAL Opublikowana w październiku 1876 r. praca Kocha na temat bakterii wąglika była punktem zwrotnym w historii ludzkości. Przez wielokrotne i przewidywalne wywoływanie symptomów wąglika u zwierząt doświadczalnych Koch dowiódł długo kwestionowanej prawdy na temat chorób zakaźnych oraz tego, iż to bakteria Bacillus anthracis była - krótko mówiąc - czynnikiem wywołującym zakażenie. Pasteur i Koch, co było nieuchronne, korzystali wzajemnie ze swoich odkryć, jednocześnie atakując się publicznie. Pasteur wymyślił pierwsze nowe szczepionki (w tym przeciwko wąglikowi i wściekliźnie) 85 lat po podaniu przez Jennera szczepionki na ospę. Koch nie zdołał pokonać żadnych chorób, ale zidentyfikował patogeny wywołujące jedne z najbardziej przerażających chorób nękających ludzkość, takie jak cholera czy gruźlica, za co otrzymał w 1905 roku Nagrodę Nobla. Umożliwił też powstanie leków na wiele chorób, wynajdując mikrobiologiczne narzędzia, których naukowcy używają po dziś dzień do identyfikacji bogatego wachlarza śmiercionośnych zarazków. Po raz pierwszy możliwe stało się ukierunkowane leczenie i zapobieganie prawie każdej chorobie zakaźnej. W szpitalu w Bostonie urządzenia znane jako żelazne płuca pomagały oddychać chorym na polio podczas wybuchu choroby w 1955 r. Na początku XX w. polio było jedną z chorób, których obawiano się najbardziej. Przerażeni rodzice patrzyli, jak paraliżuje ich dzieci. Jeśli wirus zaatakował mięśnie odpowiedzialne za oddychanie, pacjent był umieszczany w żelaznym płucu - prototypie respiratorów. Wprowadzenie w 1955 r. szczepionki przyniosło spadek zachorowań na świecie o 99 proc.FOT. AP PHOTO. Po lewej: W latach 1904–1906 lekarze w Filadelfii fotografowali pacjentów, którzy cierpieli na zespół post-polio, zaburzenie neurologiczne, które pojawia się wiele lat po wystąpieniu polio i może dotknąć od 25 do 40 procent osób, które przebyły tę chorobę. Po prawej: pacjent z polio w Filadelfii na początku XX wieku pozwolił sfotografować swoje nogi. Niektórzy pacjenci, którzy odzyskali siłę mięśni, doświadczali później stopniowego osłabienia mięśni, które były wcześniej dotknięte polio. FOT. HISTORICAL MEDICAL LIBRARY OF THE COLLEGE OF PHYSICIANS OF PHILADELPHIA Teraźniejszość Zanim specjalista od chorób zakaźnych Michael Callahan wszedł na pokład Grand Princess na początku marca, był już starym wygą jeśli chodzi o COVID-19. Zaczynał w styczniu, wymieniając się notatkami z innymi ekspertami w swojej dziedzinie na temat pojawiającego się patogenu z Wuhan w Chinach. Widział pacjentów w Singapurze w momencie wybuchu choroby i poinformował urzędników rządowych USA w Waszyngtonie, gdzie może wystąpić w następnej kolejności. Pomógł ewakuować statek wycieczkowy w Jokohamie w Japonii. Następnie jako lekarz personelu w Massachusetts General Hospital leczył pierwsze ofiary choroby, gdy wirus rozprzestrzenił się do Bostonu. A kiedy tak obserwował, analizował i przeprowadzał burze mózgów na temat problemów związanych z oddychaniem, zauważył, że choroba ujawnia swoją „wspaniałą zakaźność”, a jej zdolność przetrwania porównał do „małej cichej, inteligentnej bomby”, która gdy znajdzie nosiciela „po prostu ją wybucha”. Maski N95 są poddawane dekontaminacji za pomocą systemu, który umożliwia ich ponowne użycie. System stworzony przez Battelle, organizację non profit z Columbus w Ohio, wykorzystuje nadtlenek wodoru w postaci pary w procedurze, która może zostać powtórzona do 20 razy na każdej masce N95. FOT. BRIAN KAISER, NEW YORK TIMES/REDUX Od dekad Callahan jest znaną twarzą pojawiającą się na froncie walki z epidemiami. Pomagał zakończyć fale zachorowań na ebolę, SARS, H5N1 i cały alfabet innych śmiercionośnych skrótów. Wpasowuje się w swoją własną definicję ekspertów, którzy pojawiają się w miejscach nowych wybuchów chorób. Na zadane mu przez telefon pytania odpowiadał, wyrzucając z siebie szybkie serie zdań, nieustannie skacząc po medycznym i geograficznym świecie. Ebola, przenoszona przez kontakt z płynami ustrojowymi chorego, powoduje krwotoki i niewydolność narządów wewnętrznych. Zabija ok. połowę zarażonych. W 1976 roku po raz pierwszy gorączka krwotoczna Ebola, pojawiła się w Sudanie i w pobliżu rzeki Ebola na terenie obecnej Demokratycznej Republiki Konga. Wirus pojawiał się okresowo w Afryce Środkowej i Zachodniej. Na zdjęciu żałobnicy niosą trumnę Liliane Kapinga Ebambe, trzylatki, która zmarła na Ebolę w lipcu 2019 roku w Beni, mieście we wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga. Pomimo szeroko zakrojonych kampanii szczepień, wirus utrzymywał się tutaj stosunkowo długo, częściowo z powodu nieufności do urzędników służby zdrowia, powszechnej dezinformacji i gwałtownych konfliktów związanych z wydobyciem ropy. Rodzice Liliane uważają, że ich córka została otruta, a Ebola to spisek innych krajów mający na celu unicestwienie kongijskiej ludności. FOT. MARCO GUALAZZINI, CONTRASTO/REDUX Ale nawet wśród swoich wysoko wykwalifikowanych, zmotywowanych kolegów Callahan wyróżnia się zdolnością do syntezy informacji w sytuacjach kryzysowych, co pozwala mu szybko znaleźć najlepszą dostępną opcję. W związku z tym jest na liście szybkiego kontaktu wielu organizacji - począwszy od szpitali i organizacji non-profit na całym świecie po rząd Stanów Zjednoczonych, gdzie pełni funkcję specjalnego doradcy ds. COVID wicesekretarza ds. gotowości i reagowania. Od czasu do czasu wraca do domu, do swojej rodziny w Kolorado, gdzie pracuje zdalnie, w czym - jak prawie wszystkim - towarzyszy mu szczekanie psa, dźwięk wiertarki czy płacz dziecka potrzebującego naprawy roweru itp. Drogę swojej kariery Callahan wybrał, po tym jak poznał nieludzkie warunki panujące w obozach dla uchodźców we wschodniej Demokratycznej Republice Konga w latach 90. ubiegłego wieku. – Choroby zakaźne w rozwijającym się świecie są niczym wolno tocząca się katastrofa – mówi. Ona nigdy się nie kończy. Bardzo zmotywowała mnie niesprawiedliwość tego wszystkiego. Trumna z ciałem obcokrajowca, który zmarł podczas pandemii COVID-19, jest przechowywana w kostnicy w Mediolanie do czasu, gdy będzie mogła zostać odesłana do ojczyzny zmarłego. Kostnice we włoskiej Lombardii były tak przepełnione, że ciała wysyłano w inne regiony w celu kremacji. Władze zabroniły przeprowadzania pogrzebów w całym kraju. FOT. GABRIELE GALIMBERTI. Jego późniejsze doświadczenia z ebolą i innymi epidemiami w Afryce pokazały mu również, że samo leczenie przypadków choroby jest niewystarczające. „To szkolenie personelu medycznego i dostarczanie środków może doprowadzić do wielkich zmian w wiosce, społeczności czy szpitalu. I zmiany te będą trwać nawet po twoim wyjeździe”. To stało się jego motto. W ramach programu prowadzonego przez amerykański Departament Stanu pomagał lekarzom i naukowcom niegdyś pracującym przy programach związanych z bronią chemiczną i biologiczną przekwalifikować się i zająć chorobami zakaźnymi w czasie pokoju. To zaprowadziło go do DARPA w Pentagonie, gdzie spędził niemal dekadę. Opracował tam program o nazwie Prophecy (Przepowiednia) służący przewidywaniu i zapobieganiu nowo pojawiającym się chorobom. Doświadczenie Callahana dało mu niezwykły wgląd w to, jak możemy przystosować się do COVID-19 i innych pojawiających się chorób. Sugeruje, że ochrona naszego zdrowia może zależeć od znalezienia sposobów pomocy innym krajom w zaspokajaniu ich własnych potrzeb, nawet jeśli rządy są na pozór wrogie, a potrzeby te nie zawsze mogą wydawać się służyć naszym krótkoterminowym interesom narodowym. Chodzi o długoterminową grę. Na przykład w Indonezji, gdzie prawo islamskie zabrania spożywania wieprzowiny, zbyt intensywne połowy przetrzebiły przybrzeżne zasoby owoców morza. To sprawia, że utrzymanie zaopatrzenia w białko staje się poważnym problemem, zwłaszcza po wybuchu ptasiej grypy, która doprowadziła do znacznych strat w przemyśle drobiarskim. Program na początek skupił się więc na ochronie inwentarza drobiowego. Zapewnił możliwość sekwencjonowania genów, co pozwala na identyfikację patogenów na miejscu w Indonezji, zmniejszając zależność od zagranicy. To był ten typ inicjatywy, który łatwo wzbudza podejrzenia - zwłaszcza ze strony krytyków popierających izolacjonizm. Jak mówi Callahan, w Indonezji udało się zyskać dostęp do nadzoru nad ludzkimi patogenami. – DARPA, normalnie bardzo skryta agencja wojskowa, stała się mile widzianym partnerem. Kolejną ważną strategią Prophecy było znalezienie młodych lekarzy chorób zakaźnych w krajach rozwijających się i zbudowanie z nimi długoletnich relacji. Oznaczać to mogło dostarczanie im technologii, umożliwianie szkolenia w amerykańskich szkołach medycznych czy też zapewnienie środków na nowe badania. –To powoduje dwie rzeczy. Udaje im się uzyskać nieprzerwane dofinansowanie. A my zyskujemy wdzięcznego emisariusza, który konsekwentnie śledzi patogeny. Jednym z takich zagranicznych partnerów był badacz z Rosji, któremu Callahan pomógł przebranżowić się z pracy nad bronią biologiczną na wykrywanie chorób. W roku 2005 laboratorium tego naukowca wychwyciło wybuch ptasiej grypy H5N1, która sieje zniszczenie wśród drobiu i dzikiego ptactwa. Jest też zdolna przenosić się na ludzi i zabija ich, niszcząc płuca. Przemieszczała się ona na północny wschód, w kierunku miejsca, gdzie nachodzą się drogi powietrzne Azji i Ameryki, w rejonie Cieśniny Beringa. Wczesne ostrzeżenie pozwoliło naukowcom z USA uruchomić duży program badań ptaków wędrownych na Alasce i tym samym nie pozwolić chorobie przedostać się na kontynent. Program Prophecy zakończył się kilka lat po odejściu Callahana z DARPA. (Misją DARPA jest tworzenie nowych programów, mówi Callahan, a nie zarządzanie nimi. Ale niektóre narzędzia wprowadzone przez Prophecy pomogły w szybkim opracowaniu nowych szczepionek oraz w przewidzeniu, kiedy choroby staną się odporne na leki przeciwdrobnoustrojowe). Rządy na całym świecie mają tendencje do lekceważenia ryzyka pandemii, co skutkuje niedofinansowaniem programów stworzonych po to, aby pandemiom przeciwdziałać. W ten sposób pod koniec października ubiegłego roku rząd USA zezwolił na zakończenie innego programu Predict, koncentrującego się na pojawiających się chorobach. Niecały miesiąc później pierwszy znany przypadek COVID-19 miał miejsce w Chinach. Wkrótce potem amerykańskie ofiary zaczęły dołączać do światowych szeregów zmarłych. Wkrótce Amerykanie zaczęli dołączać do ogólnoświatowych statystyk ofiar śmiertelnych. Jest niemal pewne, że obecna pandemia przyspieszy prace mające na celu kontrolowanie chorób zakaźnych o potencjale pandemicznym, przynajmniej na jakiś czas. Jednakże nikt nie wie jeszcze, jaki kształt powinna przyjąć prewencja, jakie będą jej koszty oraz jak te koszty pokryją zniszczone gospodarki. Czy państwa przystaną na długoterminową współpracę międzynarodową? A może do głosu dojdą tendencje do uzyskania krótkoterminowego interesu dla własnego narodu? Czy Stany Zjednoczone, które dopiero wydały 13 miliardów dolarów na lotniskowiec, który ma służyć na wypadek konfliktów zbrojnych, zaakceptuje również wydatki na jeszcze większą skalę, aby zapobiegać chorobom zakaźnym? Czy będziemy tak wydawać bez końca, mimo że taki rodzaj prewencji oznacza, że nie dostaniemy nic namacalnego za nasze pieniądze, a jedynie niezadowalającą nas wiedzę, że katastrofa, której się obawialiśmy, nigdy się nie wydarzyła? Wkroczyliśmy w przerażający nowy świat. A może raczej wracamy do starego świata naszych przodków prześladowanych przez potworne choroby? Jedna wielka lekcja, jaką powinniśmy wyciągnąć z historii, jest następująca: kiedy obecna pandemia ostatecznie minie, nie możemy tak po prostu przejść nad tym do porządku dziennego. Gdzieś na naszej planecie, kolejna wielka pandemia, otwiera skrzydła niczym anioł zniszczenia. Źródło: nationalgeographic.com
5 najczęściej popełnianych błędów podczas pierwszej podróży kamperem
Od wyboru niewłaściwego typu auta po błędy w pakowaniu - eksperci radzą, na co zwrócić uwagę zanim zdecydujesz się na wynajem lub zakup samochodu kempingowego.
W tym artykule: 1. Wybór nieodpowiedniego typu pojazdu 2. Brak planu trasy 3. Zapominanie o pobieraniu map offline 4. Nieprzestrzeganie regulaminu i etykiety na kempingu 5. Za duży/za mały bagaż, czyli niewłaściwy ekwipunek W 2020 roku mówi się o rekordowym zainteresowaniu caravaningiem wśród Polaków. Zarówno sprzedaż jak i wynajem samochodów kempingowych jeszcze nigdy nie były tak duże. Nic dziwnego, urlop w kamperze to optymalne rozwiązanie na czas pandemii - przede wszystkim pozwala uniknąć dużych skupisk ludzi. Daje dużą elastyczność i niezależność. Żeby kierować samochodami kempingowymi, zazwyczaj nie trzeba mieć żadnych dodatkowych uprawnień - wiele z nich nie przekracza masy 3,5 tony. Nie oznacza to jednak, że nie wymaga to specjalnych umiejętności - jazda takim samochodem przypomina raczej obsługę dostawczaka niż zwykłego auta. Ale obsługa pojazdu to nie jedyna kwestia, którą warto przemyśleć zanim zdecydujemy się na pierwszą podróż kamperem. Niezależnie od tego, czy jesteś zainteresowany wypożyczeniem kampera na tydzień, czy zainwestowaniem w niego na lata, weź pod uwagę poniższe czynniki, aby zapewnić sobie jak najlepszy komfort wypoczynku. Zidentyfikowaliśmy pięć typowych błędów początkujących kamperowiczów i poszukaliśmy sposobów na ich uniknięcie. 1. Wybór nieodpowiedniego typu pojazdu Wybór wśród samochodów kempingowych jest ogromy. Od kamperów klasy A po minibusy czy przyczepy turystyczne. Decyzja, na które rozwiązanie powinniśmy się zdecydować, zależy przede wszystkim od liczby osób, z którymi będziemy podróżować, udogodnień, na których nam zależy (takich jak kuchnia czy łazienka), a także od tego, jak daleko zamierzamy się przemieszczać. Samochody typu van to świetne rozwiązanie dla par i osób podróżujących samotnie. Zintegrowane kampery klasy A są najbardziej pojemne i komfortowe, ale kampery klasy C łatwiej się prowadzi dlatego będą dobrym pomysłem dla początkujących kierowców kamperów. 2. Brak planu trasy Fot. Getty Images „Przygodo hej”? „Tu jest pięknie, tu się zatrzymamy”? Brzmi jak wolność, swoboda i duża elastyczność, którą daje właśnie ten sposób podróżowania. W praktyce podróż samochodem kempingowym będzie znacznie przyjemniejsza, jeśli ustalimy choćby wstępny plan miejsc, w których zamierzamy się zatrzymać. Warto sprawdzić regulacje dotyczące biwakowania , zwłaszcza jeśli znajdujemy się na terenie rezerwatu lub podróżujemy po innym kraju. Należy również wziąć pod uwagę ograniczenia, które możemy napotkać. - Upewnij się, że na trasie, którą jedziesz, nie ma wiaduktów, mostów ani tuneli, które dopuszczają przejazd samochodów o ograniczonej wysokości czy szerokości. Może się to wiązać ze zmianą trasy albo dodatkowymi opłatami - radzi Jen Young, współzałożycielka Outdoorsy, popularnej w USA wypożyczalni kamperów w rozmowie z redakcją travelandleisure.com. Wzięcie pod uwagę takich „drobiazgów” pozwoli uniknąć niepotrzebnie stresujących sytuacji”. 3. Zapominanie o pobieraniu map offline Fot. Getty Images Mapa satelitarna w smartfonie i urządzenie GPS to oczywiście niezbędnik kierowcy. Warto jednak mieć plan awaryjny na wypadek gdybyśmy zgubili się i nie mieli dostępu do sieci komórkowej. Jeszcze przed podróżą powinniśmy pobrać mapy offline terenu, po którym będziemy się poruszać.. A może - kto wiem - warto mieć przy sobie nawet mapy drukowane? 4. Nieprzestrzeganie regulaminu i etykiety na kempingu Fot. Getty Images Zatrzymując się na kempingu, powinniśmy pamiętać, że odpoczywają tam też inne osoby. Warto mieć z tyłu głowy niepisaną zasadę, że miejsce które opuszczamy, warto zostawić w stanie nie gorszym niż je zastaliśmy. Według Young inną kluczową zasadą na kempingu, jest ta dotycząca nie pozostawiania jedzenia na zewnątrz poza kamperem zwłaszcza na noc i odpowiednie wyrzucanie resztek jedzenia, które stanowią przynętę dla zwierząt. 5. Za duży/za mały bagaż, czyli niewłaściwy ekwipunek Fot. Getty Images To oczywiste, ale przed pakowaniem warto sprawdzić prognozy pogody i dostosować zestaw ubrań pod temperatury i możliwe opady. Jeżeli po drodze będziemy mijać sklepy, może nie musimy zapakowywać kampera po brzegi i zyskać trochę przestrzeni. Jeśli jednak uciekamy w dzicz, trzeba pamiętać o takich nieoczywistych rzeczach jak akumulator słoneczny, wzmacniacz sygnału WiFi czy… kliny najazdowe, które pozwolą nam wygodnie spać, jeśli parkujemy na nierównym terenie.
Zwierzęta na niesamowitych ujęciach lotniczych. To kwintesencja fotografii przyrodniczej
Te fotografie ukazują zwierzęta w szerszym kontekście - w ich naturalnym środowisku. Jeszcze precyzyjnej chwytają w kadr piękno dzikiej przyrody. Zobacz 10 lotniczych zdjęć wykonanych przez fotografów związanych z amerykańskim wydaniem National Geographic.
Redakcja amerykańskiego wydania National Geographic w organizowanym corocznie konkursie Nature Photographer of the Year szczególną uwagę zwróciła na kategorię zdjęć lotniczych. Jak podkreśla, to wyjątkowy sposób uwieczniania przyrody, który daje szerszą perspektywę i pozwala zobaczyć to, czego normalnie nie mamy szansy dostrzec. Główni bohaterowie - zwierzęta - ukazani są z góry na tle swojego naturalnego środowiska, a kształty, kolory, kontury i cienie krajobrazu układają się dodatkowo w intrygujące wzory. Zdjęcia unaoczniają nam, jak wygląda ich życie społeczne - czy wędrują samotnie czy w stadach. Zyskujemy też niepowtarzalną szansę, by dostrzec, że stanowią integralną część pejzażu. To jednocześnie przypomnienie, że powinniśmy dołożyć starań, by tej integralności nie naruszać. Wybraliśmy 10 konkursowych prac opublikowanych na nationalgeographic.com. To urzekające zdjęcia z lotu ptaka - kwintesencja współczesnej fotografii przyrodniczej! Żarłacze czarnopłetwe. Juno Beach, Floryda, Stany Zjednoczone. Fot. Michael O'neill Konie. Kirgistan. Fot. Anton Agarkov Jelenie. Beishe, Jiangsu Sheng, Chiny. Fot. Sun Huajin Północna Kalifornia. Fot. Jassen Todorov Belugas. Resolute, Nunavut, Kanada. Fot. Florian Ledoux Niedźwiedź polarny. Arctic Bay, Nunavut, Kanada. Fot. Florian Ledoux. Gęsi. Ács, Bacs-Kiskun, Węgry. Fot.: Csaba Daróczi Wielbłądy. Cable Beach, Australia Zachodnia. Fot. Todd Kennedy. Hippos. Moremi, Central, Botswana. Fot. Caroline Coleman. Flamingi. Jezioro Natron, Tanzania. Fot. Phillip Chang