Kaplica Sykstyńska ma ponad 500 lat i nie przestaje zachwycać. Wieki temu przeszła cenzurę
Kaplica Sykstyńska jest codziennie odwiedzana przez turystów. Co ich tam przyciąga?
W tym artykule: Jak wygląda sufit Kaplicy Sykstyńskiej? Kaplica Sykstyńska kiedyś i dziś Co przedstawiają freski w Kaplicy Sykstyńskiej? Kaplica Sykstyńska znajduje się w Watykanie we Włoszech. Można w niej podziwiać jedne z najbardziej znanych fresków na świecie. Za najcenniejsze uważa się ta na suficie. Namalował je Michał Anioł. Jak wygląda sufit Kaplicy Sykstyńskiej? Kaplica Sykstyńska to prostokątny budynek z sześcioma łukowatymi oknami na każdej ze ścian. Zewnętrzna część kaplicy jest pozbawiona ozdób. Wewnętrzne ściany i sufit zdobią freski mistrzów florenckiego renesansu. Freski na bocznych ścianach kaplicy zostały namalowane w latach 1481–1483. Na północnej ścianie znajduje się sześć fresków przedstawiających wydarzenia z życia Chrystusa. Ich autorzy to Perugino, Pinturicchio, Sandro Botticelli, Domenico Ghirlandaio i Cosimo Rosselli. Na południowej ścianie znajduje się sześć innych fresków, przedstawiających wydarzenia z życia Mojżesza autorstwa Perugino, Pinturicchio, Botticellego, Domenico i Benedetto Ghirlandaio, Rosselli, Luca Signorelli i Bartolomeo della Gatta. Mniejsze freski między oknami przedstawiają różnych papieży. Kaplica Sykstyńska kiedyś i dziś Słynna Kaplica Sykstyńska nie od razu i nie u wszystkich budziła zachwyt. Papież Paweł IV, oburzony wszechobecną nagością przedstawionych postaci, domagał się nawet jej całkowitego zamalowania. Ostatecznie zmusił jednego z uczniów Michała Anioła do zakrycia najbardziej „bezwstydnych” elementów dzieła (co przyniosło mu złośliwą ksywę „Majtkarza”). Włoski pisarz Pietro Citati napisał kiedyś, że 5 mln osób, które co roku odwiedza watykański unikat to śmiertelne zagrożenie dla bezcennych fresków Michała Anioła. Malowidło, którego osobną częścią jest gigantyczny fresk ołtarzowy Sąd Ostateczny, przez wielu uważane jest za dzieło sztuki wszech czasów. To jednocześnie największe dzieło malarskie zaprojektowane i wykonane przez jednego człowieka. Samo sklepienie ma ponad 1 tys. m² powierzchni. W latach 90. dokonano największych w dziejach renowacji fresków. W ich wyniku dzieło odzyskało jaskrawe i jasne kolory (które zresztą oburzyły niektórych zachowawczych konserwatorów). Wbrew apelom Pietra Citatiego, dyrektor Muzeów Watykańskich oświadczył, że nigdy nie ograniczy dostępu do kaplicy dla turystów i wiernych. Podkreślił, że to nie tylko dzieło sztuki, ale również kompendium teologii i prawdziwy ilustrowany katechizm. Magii temu niezwykłemu miejscu dodaje fakt, że od ponad 500 lat odbywają się tu wybory papieża. Podczas ostatniego konklawe doszło do awarii pieca, w którym tradycyjnie spala się karty do głosowania. W efekcie kaplica uległa silnemu zadymieniu. Podobno ceremoniarze zastanawiali się, czy przy wyborze następcy Benedykta XVI nie zrezygnować z tej archaicznej czynności i nie skorzystać z nowoczesnej niszczarki dokumentów. Ostatecznie jednak biały dym, który pojawił się po wyborze papieża Franciszka, uzyskano w wyniku spalania kart i odpowiedniej mieszanki chemicznej. Słynne rzeźby świata. Najstarsza figura powstała nawet 300 tysięcy lat temu W starożytności rzeźbiarstwo było jedną z najważniejszych dziedzin artystycznych. W tym okresie powstało wiele figur i posągów, które stanowią przykład monumentalnych dzieł sztuki. Sł... Co przedstawiają freski w Kaplicy Sykstyńskiej? Freski na suficie, znane też po prostu jako sufit Kaplicy Sykstyńskiej, zostały zamówione przez papieża Juliusza II w 1508 r. Michał Anioł namalował je w latach 1508–1512. Freski przedstawiają wydarzenia i postacie ze Starego Testamentu. Fresk Sądu Ostatecznego na zachodniej ścianie został namalowany przez Michała Anioła dla papieża Pawła III w latach 1534–1541. To jedno z największych osiągnięć malarstwa zachodniego. Trwające 10 lat czyszczenie i renowacja sufitu Sykstyńskiego, zakończone w 1989 r., usunęły nagromadzony przez kilka stuleci brud, dym i lakier. Czyszczenie i renowacja Sądu Ostatecznego została zakończona w 1994 r. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Jedno z najbardziej mistycznych miejsc na świecie, najświętsze miejsce judaizmu.
Ściana Płaczu, zwana też Zachodnią, położona na skraju jerozolimskiego starego miasta, to jedyna ocalała pozostałość po historycznej świątyni, w której, jak wierzą Żydzi, mieszkał Bóg. Według rabinów w pewnym sensie pozostało tak do dziś. Dlatego od stuleci przybywają tu Żydzi, by się modlić. Wzorem synagogi plac przy murze podzielony jest na małą część dla kobiet i większą – dla mężczyzn. Okryci tałesem wierni ubrani najczęściej w czarne surduty odczytują tu fragmenty Tory oraz psalmy, kołysząc się rytmicznie i co chwilę całując mur. Niektórzy przylegają do niego całym ciałem, jakby chcieli dosłownie zjednoczyć się z Bogiem. Mogą tu też przebywać wyznawcy innych religii – warunkiem jest skromny strój i – w przypadku mężczyzn – kipa (zwana też jarmułką) na głowie, którą zresztą można wypożyczyć na miejscu. Zgodnie z żydowską tradycją odwiedzający Ścianę Płaczu wkładają w szczeliny muru karteczki z prośbami do Boga. Od czasu, gdy w 2000 r. podczas jubileuszowej pielgrzymki do Ziemi Świętej gest ten uczynił także Jan Paweł II (jego kartkę można oglądać na wystawie w Jad Waszem), popularność tej formy modlitwy wzrosła też wśród chrześcijan. Od kilku lat swą intencję można też przesłać pod ścianę za pośrednictwem specjalnej firmy, której pracownicy zapewniają, że wszystkie prośby drukują i osobiście umieszczają w świętym miejscu. (MAD) NO TO W DROGĘ: GDZIE ■ Ściana Płaczu znajduje się w żydowskiej części Starej Jerozolimy (droga oznaczona jest tablicami z nazwami: Wailing Wall, Western Wall lub ha-Kotel ha-Maarawi). Dostęp całodobowy, brak biletów wstępu. WARTO WIEDZIEĆ ■ Obowiązują odpowiedni strój i zachowanie, wszyscy przechodzą kontrolę pirotechniczną.
To jedyna potrawa, której zabroniono spożywać japońskiemu cesarzowi. Mogła go zabić
Zjedzenie fugu może spowodować śmierć w męczarniach. Ale nie musi. Jeśli ryba jest przyrządzana przez wytrawnego kucharza, pozostaje po prostu najsmaczniejszym daniem japońskiej kuchni. Oto 49. z 50 podróży, które trzeba w życiu odbyć
Takifugu, lepiej znana jako fugu czy rozdymka, to przysmak ceniony w Kraju Kwitnącej Wiśni od bardzo dawna. Obgryzione ości znalezione na jednej z wysp liczą ponad 2 tys. lat. Kości ludzkich przy nich nie było. Chyba już wtedy umiano radzić sobie z jej filetowaniem. Bo perwersyjny urok ryby polega na tym, że ma wyjątkowo smaczne mięso, ale w jej organach wewnętrznych znajduje się neurotoksyna o nazwie tetrodoksyna, która jest 1200 razy bardziej śmiertelna od cyjanku. Nie jest to wina samej ryby, ale bakterii Pseudomonas, które w niej żyją. Zakazane jest więc spożywanie wątroby i jajników fugu, w których trucizny jest najwięcej. Śmierć poprzez zatrucie tetrodoksyną jest wyjątkowo bolesna – najpierw sparaliżowane zostają mięśnie, a potem ofiara umiera przez uduszenie. Odtrutka? Na razie nie jest znana. Swoją drogą fugu było jedyną w historii potrawą, której zabroniono spożywać japońskiemu cesarzowi. Poddani jednak lubią igranie ze śmiercią. Wciąż znajdują się osoby gotowe zaryzykować życiem, by przeżyć przyjemność, jaką daje niewielka ilość trucizny umieszczona na języku. To podobno specyficzne odczucia kłucia i drętwienia języka oraz warg. Klasyczne fugu podaje się w formie sashimi, czyli przezroczystych, cieniutkich płatków ryby, przez które powinno być widać wzór namalowany na talerzu. Ze względu na niebezpieczeństwo, jakie niesie ze sobą konsumpcja ryby, mogą ją przygotowywać i sprzedawać jedynie licencjonowani kucharze. Aby nim zostać, trzeba przejść kilkuletni trening, a potem zdać urzędowy egzamin. Tak trudny, że dyplom dostaje zaledwie co trzeci aplikant. Uznaje się więc, że jedzenie ryby w płatkach jest bezpieczne (i tylko tę polecamy). Eksperymenty z organami wewnętrznymi pozostają domeną kulinarnych desperatów. (MQ) NO TO W DROGĘ: GDZIE ■ Np. w restauracji Tsukiji Yamamoto w Tokio (2-15-4 Chuo-Ku). Można tu dostać 13-daniowe menu z fugu w roli głównej, m.in. cieniuteńkie jak papier płatki fugu ułożone w kształt chryzantemy plus odpowiednio przygotowana skórka i płetwa ogonowa, zupę gotowaną na głowie ryby oraz stek marynowany w whisky i sosie sojowym. Cena: około 440 dol. od osoby. Restauracja działa od października do marca.
To najważniejsze i najpiękniejsze miasto Jedwabnego Szlaku. Odkryj Samarkandę
Kiedyś przyciągało kupców i naukowców, dziś spragnionych Orientu podróżników. Czas na 22. z 50 podróży, które trzeba w życiu odbyć
Nie bez powodu jej nazwa tak często pojawia się na etykietach drogich perfum (tych z nutką piżma), szyldach eleganckich hoteli w orientalnym stylu czy w tytułach książek fantasy. Samarkanda od wieków rozbudza wyobraźnię. Jest obietnicą samą w sobie... Porzućmy jednak opisy jak z Baśni tysiąca i jednej nocy i przejdźmy do konkretów. Tak też zrobił w 1369 r. Timur, który objął panowanie nad Samarkandą ponad wiek po zburzeniu jej przez Mongołów. Zamiast rozpaczać nad upadkiem tego najwspanialszego miasta Jedwabnego Szlaku (to tu np. powstała pierwsza poza Chinami papiernia!), sprowadził do niego najlepszych artystów, architektów i rzemieślników z całego imperium (a to rozciągało się wówczas od Indii po Turcję). Samarkanda szybko stała się centrum nauki, kultury i sztuki muzułmańskiego świata. Największy rozkwit przeżywała w XV w. za czasów panowania wnuka Timura – Uług Bega. To wtedy powstały m.in. obserwatorium astronomiczne czy zjawiskowa, kopiowana potem w całej Azji Środkowej turkusowa medresa przy Registanie, głównym placu miasta. (SZA) NO TO W DROGĘ: CO ■ M.in. meczet Bibi Chanum (XIV w.), zespół medres Registan (XV–XVII w.), mauzoleum Shah-i Zinda (XIV–XV w.), średniowieczny układ ulic. Komu mało, może jechać do pobliskiej Buchary oraz Chiwy. KIEDY ■ Najlepiej wiosną lub jesienią.
Rzuć wszystko i... popłyń gondolą w Wenecji
Dziś Wenecja jest włoskim miastem. Ale przez setki lat było to oddzielne państwo, w dodatku przepysznie zamożne. Czas na 26. z 50 podróży, które trzeba w życiu odbyć
Malarze przyjeżdżali tu z całego świata dla tutejszego słońca, poeci tu szukali natchnienia. Za elegancję i bogactwo detali ukochał to miasto Marcel Proust. Gondole, spacerowe łodzie, pływają po Wenecji od tysiąca lat. Od trzystu nie zmieniły wyglądu: wciąż mają ten sam wykwintny dizajn. Ponad 450 mostów tworzy wyjątkową scenerię dla rejsu gondolą. Łodzie te suną dostojnie po 177 kanałach. Rada Travelera: wybierz gondolę z przenośną kabiną, która zapewni ci prywatność. Zapytaj gondoliera, czy potrafi śpiewać barkarolę, czyli tkliwe pieśni miłosne, z płynną, kołyszącą melodią. Ten gatunek muzyczny stworzyli właśnie weneccy gondolierzy. I płyń. (JZ) WARTO WIEDZIEĆ ■ Aby przejechać się gondolą, musisz zapłacić przynajmniej 80 euro za godzinę, każde dodatkowe 20 min to 40 euro do rachunku. Ale uwaga: cena liczona jest od kursu, nie od osoby (jak w taxi). Jedna gondola może pomieścić sześć osób. Istnieje możliwość zarezerwowania kursu przez agencje, ale łatwiej podejść i porozmawiać z gondolierem.
Czy wiecie, że aż cztery z dwunastu najlepszych alpejskich ośrodków narciarskich („Best of The Alps”) znajduje się w Szwajcarii (St. Moritz, Davos, Zer­matt i podległy pod Jungfrau – Grindelwald)? A to świadczy, że o narciarzy i snowboardzistów w tym kraju się dba. Nie zakładajmy, że to niedostępny raj, tylko dla bogaczy. Jeśli dobrze przeszukamy internet (np. www.mojaszwajcaria.pl, a także strony poszczególnych regionów), z pewnością natrafimy na ciekawe oferty promocyjne (np. skipassy w cenie noclegu). Koszty pobytu można zmniejszyć, wyjeżdżając na urlop poza szczytem sezonu, kwaterując się poza centrum albo w ogóle wybierając miejsca mniej znane. Co zastaniemy na miejscu? Doskonale przygotowane trasy (wyciągów jest pod dostatkiem, a co ciekawe – często ich funkcję pełnią pociągi wjeżdżające na duże wysokości), przepiękne widoki, ciekawą kulturę ludową. No i rewelacyjną alpejską kuchnię, z takimi specjałami jak serowe fondue, ziemniaczane rosti, nie mówiąc o szwajcarskich winach (w innych krajach raczej nie do dostania, bo miejscowe winnice ledwo nadążają z zaspokajaniem narodowego popytu). Dokąd pojechać? Oto 10 – naszym zdaniem – najciekawszych zimowych kurortów w Szwajcarii. Od kameralnych i rodzinnych po te pełne (nie tylko sportowych) gwiazd.
Szwajcaria na zimę: Zermatt - W cieniu Matterhornu
Przedstawiamy 10 najciekawszych miejsc w Szwajcarii, które warto odwiedzić zimą. Oto pierwsze z nich: Zermatt.
Z najsłynniejszej góry Szwajcarii – Matterhornu (4478 m) – co prawda na nartach zjechać nie da rady, ale będąc w rejonie Zermatt ma się na niego widok praktycznie cały czas. Ośrodek narciarski Matterhorn Ski Paradise to w sumie 360 km tras, z czego 200 km jest po stronie szwajcarskiej (jako Zermatt), a 160 km należy do Włoch (ośrodek Cervinia/Valtournenche). Koniecznie wjedźmy kolejką linową na tzw. Mały Matterhorn (3883 m, kolejka dojeżdża 60 m niżej), który jest nie tylko świetnym punktem widokowym na swojego większego „brata”, ale kryje różne atrakcje, np. grotę wydrążoną 15 m pod – chciałoby się powiedzieć: ziemią, ale w rzeczywistości – lodowcem. A samo Zermatt? To urocze, pełne starych drewnianych domów miasteczko. No i brak tu samochodów! Zostawia się je na parkingu w miejscowości Täsch, 5 km wcześniej, dojeżdżając kursującym co 20 min pociągiem. Zermatt no to w drogę n Kanton: niemieckojęzyczna część Wallis. n Skipassy: tylko na stoki należące do Szwajcarii: 1-dniowy 75 CHF, 6-dniowy 371 CHF, na stronę zarówno szwajcarską, jak i włoską – 1-dniowy 86 CHF, 6-dniowy 423 CHF, dzieci do lat 10 – gratis. n Noclegi: wśród najtańszych miejsc jest pensjonat Alpenstern, w którym ceny zaczynają się od 50 CHF. www.zermatt.ch
Smartfon, GPS, cyfrowa lustrzanka, do tego może jeszcze telefon satelitarny, latarka i kamera. Te wszystkie urządzenia żrą prąd jak szalone. Podpowiadamy, jak je nakarmić w czasie wyprawy
Wybierając sposób zasilania elektroniki w podróży, należy się zastanowić, czy będziemy mieć dostęp do jakiegokolwiek źródła energii elektrycznej (sieci, generatora, gniazdka zapalniczki w samochodzie). Jeśli odpowiedź brzmi „tak”, to dobra nasza – nie będzie tak ciężko, jak się wydaje. Ale jeżeli ruszamy w rejon odludny, może być trudniej. W terenie mają zastosowanie akumulatory, zwane też często z angielska powerbankami, oraz panele solarne. Co to takiego i kiedy po nie sięgać? Powerbanki to większe akumulatory, które są doskonałym rozwiązaniem, jeśli co jakiś czas mamy dostęp do sieci elektrycznej lub samochodu. Wystarczy w cywilizacji załadować nasz „bank mocy”, a po kilku dniach, gdy baterie na przykład w smartfonie dogorywają, doładować je skumulowaną energią. Im lepiej, tym ciężej Oferta akumulatorów z roku na rok jest coraz większa. By wybrać najlepszy dla nas model, powinniśmy się zastanowić, jakiego typu sprzęt będziemy z niego zasilać – niewielki, jak telefon, czy większy, np. baterie lustrzanki cyfrowej. Każdy powerbank ma określoną pojemność, sposób zasilania go (m.in. za pomocą paneli solarnych, gniazdek 12 V i USB) i sposób zasilania nim innych urządzeń. Niewielkie i lekkie modele mają pojemność rzędu 2–9 tys. mAh (miliamperogodzin) i pozwalają za pomocą kabla USB lub miniUSB załadować smartfon i iPada. Dla przykładu – akumulator o pojemności 5 tys. mAh zasila inne urządzenia przez 240 min. Istotny jest też sposób ładowania samego akumulatora. Ważne, by można to było zrobić za pomocą ładowarki z sieci elektrycznej i gniazdka zapalniczki (o napięciu 12 V) – co zwiększy spektrum jego użycia. Bardziej zaawansowane modele dzięki wytwarzaniu różnego napięcia – od 5 V (USB) do 24 V – pozwalają zasilać niemal każdego typu urządzenie elektroniczne. Załadujemy więc akumulatorki AA/AAA, baterie lustrzanek cyfrowych, telefony satelitarne, a nawet przenośne komputery. Taki powerbank może mieć pojemność od 6 tys. do 36 tys. mAh. Niestety im bardziej pojemne jest urządzenie, tym większa jego waga, która przekracza czasem nawet 2 kg! W stronę słońca Jeżeli celem naszej podróży jest miejsce słoneczne i odizolowane od cywilizacji, gdzie nie ma dostępu do sieci elektrycznej czy nawet samochodu, jedyną efektywną opcją ładowania elektroniki pozostaje panel solarny. Produkty te z roku na rok zyskują na popularności, ich dostępność się zwiększa, a ceny spadają. Dzięki panelom solarnym można ładować akumulatorki AA/AAA, akumulatory niewielkich urządzeń elektronicznych, telefony satelitarne, baterie lustrzanek cyfrowych, a także komputery przenośne. Im większe urządzenie, tym wydajniejszy musi być panel. Taki o mocy 7 W skutecznie zasili telefon, musi być jednak skierowany prosto w stronę słońca, prostopadle do promieni. Nowością na rynku są specjalne ogniwa solarne CIGS (wykonane ze stopu miedzi, indu, galu i selenu). Zastępują one ogniwa wykonane z krzemu i pozwalają ładować elektronikę nawet przy zachmurzonym niebie. Wyposażone w nie panele są elastyczne i wodoodporne, niestety także dość drogie. Musimy też pamiętać, że im silniejszy panel (począwszy od 12 W), tym większą ma powierzchnię – dlatego ładowanie jest możliwe czasami tylko w trakcie biwaków. Wymiary nie są natomiast problemem w trakcie transportu, bo większość paneli składa się do niewielkich rozmiarów. Przy wyborze warto zwrócić uwagę na kable i przejściówki, w jakie producent zaopatrzył produkt. Najbardziej uniwersalna jest „żeńska” wtyczka samochodowa 12 V, która często pozwala zmniejszyć liczbę dodatkowych kabli (waga bagażu!). Panele o mniejszej mocy najczęściej są wyposażone w gniazdo USB (5 V). Co wybrać? Najlepszym rozwiązaniem jest oczywiście połączenie obu opcji, czyli mocnego panelu (minimum 12 W) z powerbankiem. W słoneczne dni za pomocą panelu ładujemy na bieżąco wszystkie urządzenia, a także powerbank, którego moc wykorzystamy w czasie niepogody lub w innym momencie, gdy ładowanie solarne nie będzie możliwe. To efektywne i pewne rozwiązanie, które pozwala niemal całkowicie uniezależnić się od innych źródeł energii. (Fot. Materiały prasowe) (Fot. Archiwum prywatne) Akumulatory (Powerbanki) i Batterypacki Goal Zero Guide 10 Pojemność: producent nie podaje Ładowany z (wejście): mini USB, 6,5 V Ładuje przez (wyjście): USB (5 V) Waga: 180 g Batterypack o prostej zasadzie działania – należy naładować akumulatorki AA/AAA, by następnie w terenie za pomocą kabla USB zasilić niewielkie urządzenie, np. smartfon. Akumulatorki można ładować przez panel solarny (6,5 V) lub przez USB – np. z komputera. Posiada dodatkowo wbudowaną diodę – latarkę. szybkie ładowanie telefonu (1–3 godz.) niewielka wydajność Cena: 169 zł www.goalzero.com Eneloop Mobile Booster Pojemność: 5 tys. mAh Ładowany z (wejście): USB (5 V), gniazdko elektryczne (5 V) Ładuje przez (wyjście): USB (5 V) x2 Waga: 130 g Akumulator pozwalający ładować dwa urządzenia jednocześnie (ma dwa porty USB). Głównie do zasilania niewielkich urządzeń, takich jak smartfony i iPady. Stosunkowo lekki, ma wbudowany wskaźnik naładowania. możliwość ładowania z sieci przez dołączoną ładowarkę nie można go ładować z gniazdka zapalniczki samochodowej 12 V Cena: 299 zł www.eneloop.info Brunton Sustain 2 Pojemność: 6 tys. mAh Ładowany z (wejście): 12 V Ładuje przez (wyjście): USB (5 V), 12 V, 16 V, 19 V Waga: 620 g Uniwersalny akumulator. Zasila w zasadzie każdego rodzaju urządzenie. Może być ładowany przez panel solarny, gniazdko zapalniczki i dołączony do zestawu zasilacz. Ma wbudowany wskaźnik naładowania. Dzięki gumowanej obudowie jest odporny na wodę i kurz. ładowanie wielu różnych urządzeń waga Cena: 950 zł www.brunton.com Power Traveller PowerGorilla Pojemność: 21000 mAh Ładuje przez (wyjście): 15–24 V Ładuje przez (wyjście): USB (5 V), 5 V, 8,4 V, 9,5 V, 12 V, 16 V, 19 V, 24 V Waga: 700 g Bardzo pojemny akumulator, pozwala zasilać laptop przez 2–5 godz. Dzięki dołączonemu zestawowi kabli umożliwia ładowanie wielu różnych urządzeń wymagających napięcia nawet 24 V. Ma wzmocnioną gumowaną obudowę oraz wyświetlacz pokazujący stan jego naładowania i wybrane napięcie. bardzo pojemny nie można go ładować z gniazdka zapalniczki samochodowej 12 V Cena: 799 zł www.powertraveller.com Panele solarne Goal Zero Nomad 7 Maksymalna moc: 7 W Liczba ogniw: 2 Gniazda wyjściowe: USB (5 V), 12 V Waga: 450 g Podstawowy panel do ładowania niewielkich urządzeń takich jak smartfon czy akumulatorki AA/AAA. Ma wbudowaną przetwornicę, która umożliwia bezpośrednie zasilanie np. telefonu. Jest dosyć mały, można go zawiesić na sakwach rowerowych albo plecaku i ładować baterie w trakcie poruszania się. można ładować urządzenia w drodze, a nie tylko na postojach wymaga stałej ekspozycji w kierunku słońca. Cena: 349 zł www.goalzero.com Brunton Explorer 10 Maksymalna moc: 12 W Liczba ogniw: 6 Gniazda wyjściowe: USB (5 V), 12 V Waga: 620 g Składany panel przeznaczony do ładowania urządzeń średniej wielkości – od telefonów po GPS-y. Przy dobrych warunkach powinien sobie poradzić także z niewielkim aparatem fotograficznym. W zestawie znajdują się podstawowe kable i przejściówki. można ładować dwa urządzenia jednocześnie wymaga stałej ekspozycji w kierunku słońca Cena: 389 zł www.brunton.com Brunton Solaris 26 Maksymalna moc: 26 W Liczba ogniw: 8 CIGS Gniazda wyjściowe: 12 V x2 Waga: 800 g Składany, elastyczny i wydajny panel. Ma 8 niezależnych ogniw CIGS, daje możliwość ładowania dwóch urządzeń jednocześnie. Odporny na wodę i kurz. W zestawie znajduje się zestaw kabli z uniwersalnymi końcówkami (w tym „żeńska” końcówka samochodowa) zawierający nawet klamry do ładowania akumulatora samochodu. bardzo wydajny – z dodatkową możliwością łączenia kilku paneli tak duża powierzchnia panelu pozwala ładować głównie w trakcie biwaków Cena: 2799 zł www.brunton.com Opinie naszych ekspertów: Grzegorz Gontarz – podróżnik, dokonał trawersu Islandii i Grenlandii. Większość urządzeń nie działa w niskiej temperaturze. Jeśli wybieramy się w zimniejsze rejony ziemi, sprawdźmy nasze ładowarki choćby w zamrażalniku. Z doświadczenia mogę powiedzieć, że te najtańsze – zwane zamiennikami – sprawują się najlepiej. Nie mają skomplikowanej elektroniki oraz zabezpieczeń, które mogą utrudnić nam życie. Niektóre ładowarki na tzw. paluszki mogą również pełnić funkcję powerbanków – w pochmurny dzień „przelejemy” z nich energię na inny rozładowany akumulator. Marek Klonowski – wspinacz, ma na koncie trawers Mt. Logan w Kanadzie i trawers Denali, podjął trzy zimowe próby zdobycia Nanga Parbat. Od trzech lat spędzamy miesiąc lub dwa pod Nanga Parbat. Mamy tam laptop, modem satelitarny, aparaty, telefony satelitarne, zapotrzebowanie na energię jest więc spore. Najwygodniejszym i najlepszym sposobem jest ładowanie akumulatora żelowego lub AMG za pomocą paneli solarnych. Polecam chińskie – wprawdzie sztywne i nieco cięższe i większe od cienkowarstwowych, które można dowolnie zginać, ale za to są bardziej wydajne. Zimą słońca nie ma za dużo, dlatego używamy jeszcze regulatora ładowania z funkcją MPPT (śledzenia maksymalnego punktu pracy). Wypróbowaliśmy też turbinę wiatrową, ale baza pod Nanga Parbat nie jest wystarczająco wietrzna, żeby uzyskać z tego sensowną ilość energii.
Zajrzeliśmy do przewodnika po Stanach Zjednoczonych sprzed ponad stu laty. Oto jakie rady dla podróżujących Polaków miał wtedy Plato von Reussner
„Wszędzie jest dobrze”, mówi przysłowie, „ale najlepiej jest w domu u siebie”. Inne przysłowie mówi: „Cudze kraje chwalmy, swoich się trzymajmy”. (...) Ja z mej strony nie dałbym się nigdy nikomu namówić do podróży za morze, gdyby mi nawet całą Amerykę wraz z jej bogactwami i skarbami na własność ofiarowano (...) Jeżeli zaś komuś los przeznaczył tam koniecznie jechać, to radzę jechać tylko do Ameryki Północnej, czyli Stanów Zjednoczonych, ale stanowczo nikomu nie radzę jechać do Ameryki Południowej, a szczególnie do Brazylii, bo tam jedzie każdy na niechybną zgubę.(...) Parowce odchodzą z Bremy i Hamburga w 3 kierunkach do Ameryki, a mianowicie: I. do Nowego Yorku, - II. do Baltimore bezpośrednio i III. do Galvestonu. (...) Ubrania zaś narodowe, prowincyonalne nie nadają się do podróży za morze, bo w Ameryce noszą się wszyscy według mody dużych miast europejskich; wszelkie zaś prowincyonalne stroje europejskie są tam przedmiotem pośmiewiska. (...) Przybywszy do Nowego Yorku i wysiadłszy na stały ląd, każdy podróżny ma na razie mniej więcej uczucie huśtającego się okrętu, a szczególnie w nocy zdaje się, że cały dom i łóżko z nim się huśta. To uczucie niknie powoli już w 3-cim lub 4-tym dniu. (...) Wypocząwszy w Nowym Yorku po trudach podróży morskiej, puszcza się podróżny Polak najczęściej do Chicago (...). Przed 60 laty miejsce to, gdzie się obecnie wznosi Chicago, było lesiste, błotniste i zamieszkiwali je przeważnie dzicy Indyanie, którzy przed napływem białoskórych przybyszów usuwali się coraz dalej w dziewicze lasy. Obecnie bardzo rzadko można już spotkać w Chicago twarze typowe, z nosem orlim niby rzymskim, o cerze czerwonobrunatnej, wskazującej pochodzenie indyjskie. Daleko więcej można tu spotkać Murzynów o nosie spłaszczonym, wydętych wargach i cerze ciemnopopielatej, którzy dbają bardzo o cywilizację. Są oni usłużni, zręczni i starają się naśladować Europejczyków do tego stopnia, że się myją jak najczęściej w przekonaniu, iż zostaną także białymi (...). Karety, zabytkowe pojazdy i dorożki są tutaj rzadkością, bo niemi mało kto jeździ. Natomiast wszyscy bez różnicy jeżdżą tramwajami i koleją żelazną, gdzie obok milijonera wytwornie ubranego siedzi sobie cow-boy (kau-boj), t. j. pastuch, który się wcale nie krępuje swymi sąsiadami. (...) Kobieta czy to mężatka, czy panna lub wdowa, może tam odbywać wszędzie swobodnie podróże najodleglejsze sama bez żadnej opieki i jest pewną, że się nikt nie ośmieli ubliżyć jej w czemkolwiek lub ją zaczepić. Dla dandysów Warszawskich, rozkoszujących się w zaczepianiu i niepokojeniu kobiet na ulicy, przydałaby się szkoła amazonek Amerykańskich, gdzieby się pozbyli narowu wcale niechwalebnego”.
Małe aparaty potrafią robić zdjęcia bardzo dobrej jakości. To już wiemy. Ale jak zrobić zapierające dech w piersiach podwodne fotografie? Do takich zdjęć niezbędny będzie aparat w obudowie podwodnej wraz z szerokokątnym obiektywem. Będziemy też potrzebowali dużego portu, czyli jego obudowy. Im większy, tym łatwiej będzie nam wykonać takie zdjęcie. Nie uda nam się taki efekt, gdy będziemy korzystali z wodood­pornych kompaktów z malutką przednią soczewką obiektywu. Pod wodą używam Olympusa PEN ze względu na dużą kompaktowość sprzętu, ale też możliwość korzystania z większych portów. Jednak zaopatrzenie się w odpowiedni sprzęt to dopiero początek. Oczywiście. Musimy mieć jeszcze ciekawy motyw do sfotografowania. I to zarówno nad wodą, jak i pod nią. Oba fragmenty tego zdjęcia będą musiały być interesujące dla odbiorcy. Nie uzyskamy dobrego zdjęcia, gdy któraś z jego połówek będzie nudna. Warto poświęcić czas i znaleźć ciekawe motywy, które umieścimy na fotografii. Nie potrzeba też głęboko nurkować. Większość z nich znajdziemy w płytkiej wodzie. Będziemy mogli wówczas pokazać dno, które nie będzie od nas zbyt daleko. Nie bez znaczenia oczywiście jest woda, w której wykonujemy tego typu zdjęcia. Jest to technika, która raczej sprawdzi się w ciepłych, czystych i przejrzystych akwenach niż w zimnych i mętnych, do jakich jesteśmy przyzwyczajeni. Podczas wykonywania zdjęć trzeba też pamiętać, że woda pozornie powiększa obiekty. Na górze będziemy mieć jeden motyw daleko nad wodą, zaś drugi pod wodą będzie „bliżej nas”. Ustawiając ostrość, musimy o tym pamiętać. Dobrze jest przymknąć przysłonę, tak aby na tyle zwiększyć głębię ostrości, by oba fragmenty miały szanse być ostre. Warto pamiętać, że obraz powyżej linii wody będzie jaśniejszy niż ten poniżej. Można próbować zniwelować ten efekt, stosując filtry połówkowe szare. Najłatwiej jednak będzie doświetlić scenę pod wodą za pomocą lampy błyskowej. Drugi problem to krople na obudowie obiektywu. To kwestia opracowania metody wynurzania aparatu z wody, tak aby zdążyć nacisnąć na spust, zanim krople wytworzą się na obudowie. Znając te podstaw, po prostu powinniśmy zabrać się do eksperymentowania i fotografowania. Rozmawiał Michał Cessanis Warto wiedzieć: Marcin Dobas – fotograf, ratownik GOPR i pilot wycieczek. Najchętniej fotografuje dziką przyrodę i krajobrazy. Laureat m.in. Wielkiego Konkursu Fotograficznego National Geographic, dwukrotnie nominowany do nagrody Grand Press Photo. www.dobas.art.pl
Gdyby ogłosić ranking najpiękniejszych w świecie tras kolejowych, szwajcarskie Koleje Retyckie miałyby duże szanse na zwycięstwo
Retyckie, czyli jakie? Punktualne, z panoramicznymi oknami, sunące po trasach wpisanych na listę UNESCO? Też! Ale samo słowo „retyckie” wywodzi się od łacińskiego Rheticus czy Rhaetia, antycznej krainy między Dunajem a Renem, co sprowadza się głównie do obszaru współczesnej Gryzonii. Dziś wszystko jest tam retyckie, także język (inaczej retoromański). Nic dziwnego, że również spółka kolejowa wpisała sobie ten przymiotnik w nazwę. I podbija serca turystów z całego świata. Trasa jak zabytek Pierwsze pociągi opatrzone logiem RhB (skrót od niemieckiego określenia Rhätische Bahn) zaczęły kursować już w 1890 r. i już wtedy były zelektryfikowane! Dzisiaj spółka użytkuje prawie 400 km torów (na marginesie mają one rozstaw dokładnie 1 m, czyli 43 cm mniej niż standardowe tory w Polsce) i kilkaset wagonów, od bardzo nowoczesnych, przez eleganckie salonki, po jeżdżące „zabytki”. Co ważne, wiele wagonów przystosowanych jest do przewozu rowerów (Szwajcaria to istny rowerowy raj), a zimą – nart (niektóre pociągi zastępują skibusy). Do najstarszych odcinków Kolei Retyckich należy trasa Ekspresu Bernina z Chur (stolicy Gryzonii) lub Davos (tam gdzie odbywają się doroczne szczyty ekonomiczne) do położonego już we Włoszech Tirano. W 2008 r., w stulecie jej istnienia, wpisano ją na listę UNESCO, doceniając w ten sposób nie tylko trud budowniczych, ale i osiągnięcie techniki, jakim było wybudowanie takiej drogi dobre sto lat temu. Na 144-kilometrowej trasie z Chur do Tirano mamy 196 mostów, 55 tuneli, koło Brusio spiralny (okrężny) wiadukt, często przedstawiany na zdjęciach promujących Szwajcarię, i do tego jeszcze spektakularne podjazdy (nachylenie do 70 stopni). Po drodze charakterystyczne czerwone wagoniki wjeżdżają na przełęcz Bernina (stąd nazwa linii) znajdującą się na wysokości 2253 m n.p.m., a to przecież sporo wyżej niż nasz Kasprowy. Nic dziwnego, że określa się tę trasę jako prowadzącą „od lodowców do palm” – po drodze rzeczywiście są lodowce, a pociąg kończy bieg na poziomie niewiele ponad 400 m n.p.m., gdzie z natury rzeczy roślinność jest dużo bujniejsza niż w górach. Powolny Ekspres Druga sztandarowa propozycja Kolei Retyckich to Ekspres Lodowcowy, o którym często mówi się (jak najbardziej z sympatią), że to najwolniejszy pociąg ekspresowy świata. Nikomu nie przeszkadza, że trasę, którą samochodem przejeżdża się w ciągu 4–5 godzin, pociąg pokonuje w 7,5 godziny. Chętnych nie brakuje (często trudno o miejsca, a tego typu pociągi wymagają wcześniejszej rezerwacji). W tym akurat przypadku ważne jest nie to, aby jak najszybciej się przemieścić, ale żeby mieć czas na podziwianie czy wręcz delektowanie się widokami. Podróż rozpoczyna się z St. Mortitz, Davos lub Chur, a kończy w Zer­matt, już w Kantonie Wallis, chyba że przyjmiemy wariant w kierunku przeciwnym. Widoki są wyjątkowe, bo po drodze przejeżdża się m.in. przez malowniczy wiadukt Landwasser (sześć kamiennych przęseł utrzymujących tory 65 m ponad dnem wąwozu), poza tym również przez nazywany „szwajcarskim Grand Canyonem” wąwóz Renu, no a w międzyczasie cały czas mamy, zależnie od pory roku, albo ukwiecone, albo zaśnieżone doliny, malownicze miasteczka czy zabudowane tradycyjnie wioski, no i oczywiście góry, wiele rzeczywiście pokrytych lodowcami. Z gór najwięcej emocji wzbudza przepiękny Matterhorn uważany za najczęściej fotografowaną górę świata. W orientacji pomagają rozrysowane plany trasy i audioopisy, których można wysłuchać przez słuchawki. Właściwie przez całą drogę można nic nie robić, tylko siedząc w wygodnym fotelu, wpatrywać się w okna. Tym bardziej że jak przystało na pociąg „panoramiczny”, jest on w dużej mierze przeszklony, włącznie z dachem (!). Dzięki czemu górskie szczyty wydają się faktycznie prawie na wyciągnięcie ręki. Jeśli dodamy do tego kieliszek szwajcarskiego wina i tradycyjne wędliny i sery oferowane w pociągowym menu (oczywiście wszystko podjeżdża wprost do naszego fotela), podróż będzie jeszcze przyjemniejsza. A co po kilku godzinach spędzonych w pociągu z widokami na góry? Możemy być pewni, że nabierzemy chęci, aby kolejnego dnia wybrać się w te góry. Już na własnych nogach! Na zdj. poniżej: górskie miasteczko Madulain niedaleko Engadyny. Niżej: okolice Arosy (Fot. swiss-image.ch) No to w drogę: Koleje Retyckie n INFO: strona Kolei Retyckich: www.rhb.ch. Wiele użytecznych informacji w języku polskim znajdziemy, wchodząc na www.MojaSzwajcaria.pl. Rezerwacje miejscówek i sprzedaż biletów w Polsce: www.swisstravelsystem.pl
Szwajcaria na zimę: Bestie z Lötschental
Przerażające maski, zwierzęce skóry nieokrzesane maniery. Poznajcie tschäggätty, bohaterki karnawału w Lötschental.
Mroźny wieczór. Miasteczko Blatten w Kantonie Wallis tym razem nie poszło spać o godz. 20. Światła w domach są co prawda wygaszone, ale z zupełnie innego powodu. Dziś odbywa się słynna karnawałowa procesja. Po ulicach kręcą się opatuleni w koce ludzie. Napięcie rośnie. Kto z Blatten będzie w tym roku obserwatorem, a kto potworem? Ja stoję pod kościołem. Popijam grzane wino, które kupiłam za 5 franków na rynku, ale i tak marznę. Tomek, fotograf, poszedł rozejrzeć się po miasteczku. Mam do niego zadzwonić, jak się pojawią. One, czyli tschäggätty (czyt. czakaty). Z grubsza wiemy, co nas czeka, byliśmy w muzeum w Kippel. To druga miejscowość w dolinie Lötschental, pełna drewnianych kilkusetletnich domów, równie bajkowa jak Blatten i dwie pozostałe Wiler i Ferden. W muzeum wystawione są maski z XX w., wcześniejsze się nie zachowały, tradycja tschäggätt była zwalczana przez Kościół. Każda maska jest z drewna, czasem ze zwierzęcymi zębami powkładanymi w szeroki, złowieszczy uśmiech. Im bardziej potworna, tym lepiej. Oprócz niej tschäggätta nosi wypchane gałganami naramienniki, dzięki temu będzie jeszcze potężniejsza. Następnie narzuca na siebie skóry, które spina grubym skórzanym pasem. Na koniec przytracza sobie wielki krowi dzwonek, który będzie wydawał dźwięk przy każdym ruchu. Tradycja tschäggätt wywodzi się jeszcze ze średniowiecza. I wbrew pozorom nie ma korzeni w karnawale (choć odbywa się w tym samym czasie), ale z gangsterce! Mieszkańcy doliny nie zostali bowiem obdarowani przez Pana Boga po równo. Jedni żyli w nasłonecznionej, bogatszej części, inni w ciemniejszej, gdzie zbiory i humory były mizerne. Na przednówku, gdy naprawdę nie było co jeść, zdarzały się napady. A że wszyscy się znali, trzeba było sobie wymyślić przebranie. Za każdym razem inne, by nie dało się rozpoznać (dziś też co roku trzeba mieć nową maskę). Z czasem tschäggätty, czyli tak naprawdę miejscowe chłopaki, skupiły się na kobietach. Już nie okradali, ale nacierali śniegiem i obleśnie chrząkali. A jak ktoś chciał stanąć w obronie niewiasty, był wrzucany w śnieg. Takie końskie zaloty. – Przez miesiąc włóczą się po całej dolinie – we trzech albo czterech, także za dnia. Nic nie mówią, straszą ludzi. Czasem podjadą gdzieś autobusem. Ja tam zawsze schodzę im z drogi – mówiła przewodniczka po muzeum. I wcale nie wyglądało na to, że żartuje. Zresztą zaraz zobaczymy. Dziś jest kulminacja, czyli procesja tschäggätt, która przejdzie siejąc strach przez całą dolinę. Ile ich będzie? W zeszłym roku było ponad sto. No i gdzie ten Tomek? Nagle słyszę krowi dzwonek. W jednej z uliczek pojawia się ubrany w skóry ni to mężczyzna, ni zwierzę. Ludzie odskakują od niego na bezpieczną odległość. Nie wszyscy. Jakiś japoński turysta się zagapił i nie zszedł z drogi. Ma za swoje – ląduje w zaspie. Dzwonię do Tomka, nie odbiera. Ślę więc SMS-y. „Już są!”, „Chodź pod kościół!”. Brak odpowiedzi. Po chwili tschäggätt jest więcej. Zbiegają się ze wszystkich stron, w pojedynkę i w grupkach. Miotają się jak dzikie zwierzęta. Doskonale weszli w swoje role, myślę. Nie wiadomo, kim są – mężczyznami, nastolatkami, kobietami (od lat 80. XX w. też mogą brać udział). Słyszę krzyk, to jedna z dziewczyn jest nacierana śniegiem. Ha, ha, to jednak zabawne! Wyciągam komórkę, żeby pstryknąć zdjęcie. I czuję na sobie czyjś wzrok. Odwracam się i widzę wielkiego chłopa w masce i kożuchu. Przestał skakać, zaczął kołysać się na boki. No dobra… Co teraz? Tschäggätta zbliża się powoli, na nic moje uniki. Przyciska mnie do wielkiej zaspy, pochrząkuje obleśnie, sięga łapą po śnieg. Tomek!!! Ratunku!!! PS. W tym czasie Tomasz Woźny w drugiej części miasteczka robił zdjęcia, na które właśnie Państwo patrzą. XVII-wieczne domy w Kippel, w Lötschental. Zdj. z lewej: Tschäggätty w natarciu! One nie rozumieją słowa „nie” (Fot. Tomasz Woźny) Dolina Lötschental no to w drogĘ n KIEDY: karnawał w 2014 : 7.02 - 1.03 www.loetschental.ch n DOJAZD: z Zurychu pociągami do Goppenstein, stamtąd autobusem do doliny Lötschental. n GDZIE SPAĆ: hotel Fafleralp k. Blatten (5 min skuterem śnieżnym) – klimatyczny, ze świetną kuchnią, niedrogi. www.fafleralp.ch
Szwajcaria na zimę: Fajerwerki na śniegu
Z jednej strony Jezioro Genewskie, z drugiej Mont Blanc. Bajeczne trasy zarówno dla nart zjazdowych, jak i dla biegówek. Plus świetne lokalne jedzenie, diabelskie napitki i imprezy pod gołym niebem. Villars umie cieszyć się zimą! Tekst Anita Szarlik
To się nazywa powitanie! Co prawda w Villars-sur-Ollon koło Jeziora Genewskiego, gdzie przyjechaliśmy późnym wieczorem, nikt na nas nie czekał, ale za to od razu po wyjściu z dworca wpadliśmy na bar. Taki zwykły góralski bar na świeżym powietrzu. W Polsce, Austrii czy nawet niemieckojęzycznej części Szwajcarii lałyby się tutaj strumieniem piwo, wysokoprocentowe sznapsy czy grzaniec. Tu zaś mroziły się szampany. Czekały na chętnych w wiaderkach z lodem (swoją drogą przy tej temperaturze powietrza zbędnym). Od razu poczuliśmy, że narty we francuskojęzycznej części Szwajcarii będą miały zupełnie inny, iście szampański charakter. Biegiem po ser Zanim jednak oddaliśmy się szaleństwu (i temu białemu, i pełnemu bąbelków), postanowiliśmy zwiedzić okolicę. Miasteczko Villars-sur-Ollon, a zwłaszcza jego wyrafinowaną kuchnię, poznaliśmy z grubsza wieczorem. W przyhotelowej restauracji Le Peppino zjedliśmy dania, których – naszym plebejskim zdaniem – nie powstydziłyby się lokale z gwiazdkami Michelin. Sałaty z alpejskich ziół, a także – uwaga! – kwiatów, okonie z Jeziora Genewskiego w delikatnym śmietanowym sosie, które zagryzaliśmy chrupiącym karmelem, świetne miejscowe wino… No właśnie, czas spalić te wszystkie kalorie. Ruszamy na objazd okolicy. Objazd, bo będziemy to robić na biegówkach. To nasz pierwszy raz! Towarzyszący nam przewodnik i zarazem instruktor tłumaczy, jak utrzymać tempo i nie zmęczyć się zbyt szybko... No dobra, na początek, jak nie wywalać się co chwila. Trochę nam wstyd, w końcu to my, Polacy, mamy Justynę Kowalczyk. Próbujemy odwrócić jego uwagę opowieściami o naszej najlepszej sports­mence, ale Dominique jest nieugięty. I utalentowany jako nauczyciel, bo po półgodzinnej lekcji w terenie suniemy po drodze wśród ośnieżonych świerków niczym nasza mistrzyni. Biegaczy na trasie do schroniska Le Refuge de Solalex jest sporo, ale to my zbieramy najwięcej braw od spacerujących. A przynajmniej tak nam się wydaje. W okolicy bardzo popularny jest też skitouring. Na parkingu widzieliśmy całe rodziny, które przyklejały sobie do spodów nart specjalne, przypominające skórę foki, taśmy. Może następnym razem? Po półtorej godziny docieramy do schroniska. A wręcz dwóch, ale zimą to drugie („z restauracją gourmet”, jak zaznacza Dominique) jest zamknięte. Nie szkodzi, nie trzeba nam teraz sałaty z kwiatami, ale solidnego obiadu. Wchodzimy do starej drewnianej chaty. W środku ciemno, ciepło, gwarno. W kominku bucha ogień, ludzie siedzą przy długich stołach, grzeją się jeden od drugiego. – To świetne miejsce na zjedzenie Vacherin Mont-d’Or au four, stąd ten tłok – mówi Dominique. Zgodnie z jego radą zamawiamy więc ten lokalny przysmak. Dość prosty. Wystarczy bowiem kupić ser Vacherin Mont-d’Or (dojrzewający, w drewnianym opakowaniu, do dostania w każdym sklepie w okolicy), którego skórkę nakłuwa się widelcem lub nożem, do środka wciska się plasterki czosnku, z wierzchu polewa białym winem albo kirszem. Potem na 25 min do pieca. Tajemnicą jest odpowiednia temperatura, przy której rozpuści się środek, łącząc się z alkoholem i czosnkiem, a skórka pozostanie jedynie lekko przypieczona. Podaje się w oryginalnym pudełku, zwykle lekko osmalonym, wraz z marynowanymi cebulkami i korniszonami. Już rozumiem, dlaczego cała okolica przychodzi, a wręcz przybiega do ukrytego w górach schroniska. Ogień w Udach Następnego dnia zmieniam biegówki na narty zjazdowe, zaś Tomek, fotograf, na snowboard. Naszym przewodnikiem po tutejszych trasach będzie Pierre, doświadczony himalaista, a także instruktor narciarstwa. To on namawia mnie na wypożyczenie nart z przodu szerokich jak łopata, z tyłu zaś wąskich. – Sprawdzają się i na trasie, i poza nią. Weź je na wszelki wypadek… – mówi. A ja nie do końca wiem, co to miałby być za wypadek, bo poza trasami – niestety – nie jeżdżę. Nasz cel to lodowiec Glacier 3000. Ruszamy! I od pierwszego zjazdu jesteśmy zachwyceni. Trasy są świetnie przygotowane, szerokie, a przede wszystkim długie. W sumie 120 km. Ludzi niewiele – może przez mnogość szlaków, po których mogą się rozjechać, a może przez mróz sięgający –10 stopni Celsjusza. No ale jest słońce! Szusujemy, robiąc odpoczynek tylko na czas przejazdu wyciągami. Endorfiny uderzają mi do głowy, w udach czuję ogień. W pewnym momencie Pierre każe się nam zatrzymać. I rozejrzeć. Bo to z tego miejsca widać i Jezioro Genewskie, i najwyższy szczyt Europy, czyli Mont Blanc. Ech… To chyba najpiękniejsze miejsce narciarskie, w którym byłam! Wyciągam komórkę i robię zdjęcie. Tylko po to, żeby utrwalić ten widok i dobrze go opisać czytelnikom Travelera. Dziś już wiem, że mi się nie uda. To trzeba zobaczyć na własne oczy. Diabeł w kieliszku Zjeżdżamy do Les Diablerets, niewielkiej mieściny z XVI-wiecznym kościółkiem i domami jak z baśni braci Grimm. To tu powstał najsłynniejszy chyba szwajcarski aperitif. Bitter des Diablerets jest rodzajem gorzkiej nalewki na ziołach. Trunek podbił zachodnią Europę pod koniec XIX w. i był modny do lat 60. wieku XX. Podawany z lodem lub dolewany do gorących napojów popularny był zwłaszcza wśród kobiet. Dziś wraca do łask serwowany np. z colą. Odwiedzamy miejscowe muzeum Bitter des Diablerets. Legenda mówi, że nalewkę wymyślili zasypani w jaskini przez kamienną lawinę chłopi, którzy siłę na przetrwanie czerpali właśnie z korzeni ziół. Ale jeszcze ciekawsza jest historia reklamy trunku. Pierwszy plakat z końca XIX w. pokazywał piękną nagą kobietę, osłoniętą jedynie długimi blond włosami, z siedzącym na ramieniu diabełkiem (w oczywisty sposób nawiązującym do nazwy miejscowości Les Diablerets). Obraz wzbudził jednak ogromne kontrowersje. Jak twierdzi kustoszka, porównywalne do tych współczesnych, związanych np. z reklamami Benettona. „Nie chcemy, by takie bezeceństwa oglądały nasze żony i córki”, grzmieli Szwajcarzy. Natychmiast zastąpiono go plakatem z lubieżnym diabłem. I dopiero ten skutecznie spopularyzował trunek wśród pań. Nas interesuje też, skąd wzięła się sama nazwa miejscowości, czyli w wolnym tłumaczeniu „Diabły”. – Ludzie w dolinach nie rozumieli, skąd się biorą kamienne lawiny. Uważali więc, że ci, którzy żyją po drugiej stronie szczytu, muszą mieć konszachty z czartem. Inaczej nie mieliby siły tak daleko rzucać potężnymi głazami – tłumaczy nam Pierre. Po czym z szatańskim uśmiechem zarządza powrót na stok. – Czas na zejście z trasy! No to jazda! Szczerze? Dawno się tak dobrze nie bawiłam! Choć oczywiście straciłam równowagę i wygrzebywałam się ze zdradliwego puchu z kwadrans. Dobrze, że zdążyliśmy na największą atrakcję sezonu, czyli Villars Night Show, nocny pokaz narciarskich (i nie tylko) umiejętności ponad 200 miejscowych instruktorów. Były więc skoki, piruety w powietrzu, motory, latające nad głowami kite’y (a w jednym z nim nasz Dominique), a także tańce na rozgrzewkę. No i fajerwerki! Wszystko na wysokości 1800 m n.p.m., do największych przebojów miejscowego radia Star. Dla chętnych zaś powrót do Villars na nartach, przez las, z płonącymi pochodniami. Czy muszę dodawać, że po jeździe poza szlakiem i diabelskich historiach nic nie było mi już straszne? Popisy snowboardzistów podczas Villars Night Show oglądało na żywo kilka tysięcy ludzi (Fot. Tomasz Woźny) Restauracje na stokach otwarte są często do późnego wieczora (Fot. Tomasz Woźny) A może jazda nocą z płonącymi pochodniami? (Fot. Tomasz Woźny) Lokalny Vacherin Mont-d’Or au four, czyli ser prosto z pieca (Fot. Tomasz Woźny) Historyczne reklamy nalewki z Diablerets. Działały na kobiety. (Fot. Tomasz Woźny) Pokazy z ogniem na Villars Night Show. I rozgrzewka przy winie. (Fot. Tomasz Woźny) Villars sur Ollon no to w drogĘ n Kanton: francuskojęzyczny Vaud. n Dojazd: najlepiej dolecieć do Genewy lub Zurychu (bezpośrednie połączenia z Warszawy ma Swiss). Z lotnisk pociągiem (STS) do Villars-sur-Ollon. Najlepiej kupić Transfer Ticket za 135 franków (w obie strony, w 2 klasie). Samochodem to 14–15 godzin jazdy, ok. 1600 km, głównie autostradami. n Noclegi: hotel Eurotel Victoria, czterogwiazdkowy, może trochę za duży i niezbyt piękny z zewnątrz, ale za to świetnie położony, z basenem i dobrą restauracją. www.eurotel-victoria.ch/villars n Skipass: mnóstwo pakietów, np. Just 4 Two – 2 noclegi ze śniadaniem i skipassem dla 2 osób – 255 franków (1 CHF = 3,40 zł). www.villars.ch
Szwajcaria na zimę: Aletsch Arena - Spacer po lodowcu
Krystaliczne powietrze, skrzypiący śnieg, słońce od rana do wieczora i widok na najpiękniejsze czterotysięczniki Kantonu Wallis. Witamy w Aletsch Arena! To jedno z najbardziej malowniczych miejsc do jazdy na nartach w Szwajcarii. Idealne zwłaszcza dla rodzin z dziećmi. Z miasteczek Riederalp, Bettmeralp i Fiescheralp prowadzą trasy zarówno dla zupełnie początkujących, jak i bardzo zaawansowanych narciarzy. Są ośle łączki, ale i snowparki, gdzie aż prosi się, by poszaleć na przykład na half-pipie. Są świetnie przygotowane nartostrady oraz tereny, których nigdy nie tknął żaden ratrak. W sumie znajduje się tu 104 km tras i 35 wyciągów i gondolek. A co najważniejsze, rodzice znajdą tu świetną opiekę dla swoich dzieci. Oprócz zimowego przedszkola i szkółki narciarskiej ośrodek oferuje świetnie wyposażone wypożyczalnie sprzętu dla najmłodszych, śnieżny plac zabaw (niedaleko kaplicy Maria zum Schnee w Bettemeralp), a także kids club, czyli cały program rozrywkowy dla dzieciaków w weekendy w Riederalp. To tu znajduje się spektakularny, wciskający się między skały lodowiec Aletsch wpisany na listę UNESCO. Swoją drogą możemy w niego nawet wejść – dosłownie, bo chodzi o spacer korytarzami wydrążonymi w lodzie. A po powrocie z gór? Odpoczynek! Na przykład w ośrodkach spa&wellness, w czasie kąpieli w basenach z wodą termalną (choćby w Salina Maris w pobliskim Moerel). A potem czas na kolację. Królują tu urocze knajpki, gdzie serwuje się lokalne smakołyki. My polecamy Aelpler – makaron z serowym sosem z posypką z przysmażonej cebulki czy zapiekane z serem ziemniaczki podawane na małej patelence. Pycha! I to niezależnie, ile ma się lat. sankt moritz no to w drogĘ n Kanton: niemieckojęzyczna część Wallis. n Skipassy: 1-dniowy: 55 CHF dorośli, 47 CHF nastolatki w wieku 16–19 lat, 28 CHF dzieci 6–15 lat, poniżej 6 lat gratis, 6-dniowy odpowiednio – 273 CHF, 233 CHF i 137 CHF i gratis. n Noclegi: Walter & Franziska Walker-Rauber, Furkastrasse 14, Moerel (na dole kolejki prowadzącej do Riederalp), www.relaiwalker.ch. Niedrogi, w unikalnym dziś stylu lat 70. www.aletscharena.ch
Szwajcaria na zimę: Bramy Słońca (Les Portes du Soleil) - Jeden karnet, dwa kraje
Jest w Bramach Słońca gdzie pojeździć! W ramach jednego karnetu mamy 650 km (!) tras obsługiwanych przez 197 wyciągów. I to nie tylko w Szwajcarii, ale też we Francji. Czasem trudno się połapać, gdzie przebiega granica (przejeżdżamy ją na nartach). Jednym ze sposobów na sprawdzenie, w którym kraju aktualnie się znajdujemy, jest wejście do restauracji i zapytanie, jaka waluta jest preferowana (euro czy franki). W orientacji pomagają też rzecz jasna charakterystyczne postrzępione góry, czyli masyw Dents-du-Midi i Dents Blanche, oraz inne widoki, np. na Jezioro Genewskie. Wybór tras jest ogromny, od bardzo prostych trawersów po jeden z najbardziej wymagających stoków świata, na tyle ekstremalny, że oznaczono go już nawet nie na czarno (jako trudny), ale pomarańczowo! Chodzi o tzw. Szwajcarską Ścianę (Le Mur Suisse), bardzo stromą, a do tego zwężającą się do szerokości zaledwie 10 m i z wielkimi muldami (ze względu na stromiznę żaden ratrak tam nie wjedzie). Chętnych do zjazdów ostrzega się, że oprócz kasków powinni mieć także ochraniacze pleców. A co po nartach? Skorzystajmy z okazji i nauczmy się grać w curling. W Champéry, głównym miasteczku szwajcarskiej części Bram Słońca, znajduje się kryte lodowisko, na którym w 2010 r. odbywały się curlingowe mistrzostwa świata. Szybko przekonamy się, że pchanie oszlifowanych kamieni i „szczotkowanie” lodu stanowi całkiem fajną zabawę. bramy sŁoŃca no to w drogĘ n Kanton: francuskojęzyczna część Wallis. n Skipassy: na całe Bramy Słońca (650 km tras): 1-dniowy – 57 CHF, 6-dniowy 270 CHF; tylko na stronę szwajcarską (100 km tras) – 1 dniowy 45 CHF, 6-dniowy 230 CHF. n Noclegi: dobre opinie ma sympatyczny hotel Suisse w samym centrum Champéry – ceny od 110 CHF. www.portedusoleil.com
Szwajcaria na zimę: Sankt Moritz - Gwiazdy na śniegu
Fakt, Sankt Moritz trąci snobizmem. Na stokach i ulicach aż roi się od gwiazd i szejków. Ale równocześnie jest tu też bardzo sportowo! Aż dwa razy odbywały się tu zimowe igrzyska olimpijskie (w 1928 i 1948 r.). Znajduje się tu aż 350 km tras podzielonych na trzy podregiony, każdy o innym charakterze. I tak na górze Corvatsch są najbardziej strome trasy, najbardziej urozmaicona jest szczycąca się trasą Pucharu Świata Corviglia, a Diavolezza to szansa m.in. na 10-kilometrowy zjazd po lodowcowej trasie, z założenia nieratrakowanej. Co więcej? Na zamarzniętym jeziorze można spróbować snowkitingu (jazda na nartach lub desce przy użyciu latawca). Jest też Olimpijski Tor Bobslejowy. Za równowartość ok. 850 zł można się na nim przejechać, oczywiście z instruktorem, bo bob pędzi z prędkością 130 km/h. Uwaga! Dozwolone od lat 18! sankt moritz no to w drogĘ n Kanton: Gryzonia. n Skipassy: 1-dniowy 45–73 CHF (cena zależy od wybranego ośrodka), 6-dniowy na wszystkie trasy – 365 CHF, dzieci w wieku do 6 lat – gratis. n Noclegi: hotel Salastrains – trochę oddalony od centrum, ale za to blisko wyciągów, no i tańszy niż hotele w mieście. Ceny ok. 200 CHF od osoby. Najtańsza opcja to Youth Hostel, gdzie za łóżko w pokoju 4-osobowym płaci się 60 CHF. www.engadin.stmoritz.ch
Szwajcaria na zimę: Savognin - Palmy na stoku
Ośrodek narciarski Savognin to dość kameralne miejsce, w którym nie sposób się ani zgubić, ani nudzić. Teren, gdzie się jeździ, to właściwie jedna góra (Piz Cartas, 2713 m), na szczyt której można dojechać orczykiem, oferująca 80 km tras, z najdłuższą o długości 11,5 km. Do wyboru są niebieskie i czerwone, czarnych brak, ale za to jest możliwość freeride’u. Komu znudzą się tradycyjne zjazdy na nartach lub desce, może popróbować innych sposobów na pokonywanie śnieżnych przestrzeni – w lokalnym Funsport Parku można pożyczyć skibike’i (rower na płozach), skifoxy (taboret na płozach) lub airboardy (materac z uchwytami, na którym sunie się po stoku głową w dół). Można się też przesiąść na tradycyjne sanki – wśród 18 km tras jest jedna 10,5-kilometrowa. Inna opcja? Prawdziwy beach bar! Piasek zastąpiony jest przez śnieg, na którym poustawiano leżaki, kolorowe parasole i palmy! Savognin no to w drogĘ n Kanton: Gryzonia. n Skipassy: 1-dniowy 56 CHF, 6-dniowy 259 CHF, gratis dzieci do 10 lat! n Noclegi: na zwolenników spania tuż przy dolnej stacji wyciągów czeka zadziwiający formą architektoniczną, w nocy kolorowo podświetlany hotel Cube, czyli „Sześcian” (faktycznie wygląda jak wielka kostka). Ceny od 183 CHF za nocleg (w tym 2 posiłki dziennie i skipass). www.savognin.ch
Szwajcaria na zimę: Davos-Klosters - Czarodziejska Góra
O tym, że Davos to najwyżej położone miasto Europy (1560 m n.p.m.), wie mało kto, podobnie jak o tym, że to właśnie w nim umiejscowiona jest akcja Czarodziejskiej góry Tomasza Manna. Na ogół kojarzy się Davos z organizowanym rokrocznie w styczniu Światowym Forum Ekonomicznym. No i z nartami, bo bezpośrednio ponad miastem i w niedalekiej okolicy czeka 307 km tras. Możliwości jest wiele – od typowo rodzinnych zjazdów, z których słynie rejon Klosters, po ekstremalne wyczyny pozatrasowe. Sława Davos od zawsze przyciągała znanych ludzi. Do szacownych gości należeli np. Robert Louis Stevenson (autor Wyspy skarbów) czy Sir Arthur Conan Doyle (twórca Sherlocka Holmesa). Dziś szusuje tu m.in. książę Karol. Davos- -Klosters no to w drogĘ n Kanton: Gryzonia. n Skipassy: 1-dniowy na wszystkie wyciągi – w zależności od sezonu 62–68 CHF, 6-dniowy 285-332 CHF. Za darmo dzieci do 6 roku życia. n Noclegi: miejsc noclegowych jest sporo, ale jest jeden obiekt szczególny – zlokalizowany w leśnej scenerii hotel Schatzalp, w którym T. Mann umieścił akcję swojej Czarodziejskiej góry. Ceny od 115 CHF za osobę. www.davosklosters.ch
Szwajcaria na zimę: Crans-Montana - Szyk z adrenaliną
Ośrodek reklamuje się hasłem „Sto procent słońca”, jako że większość z oferowanych 140 km nartostrad wytyczono od strony południowej. O śnieg mimo nasłonecznienia nie ma co się obawiać – w gotowości są oczywiście armatki, a poza tym jeździ się dość wysoko (górna stacja kolejki linowej to wysokość 2927 m). Dwie główne miejscowości regionu to zgodnie z nazwą Crans oraz Montana, chociaż wyciągi startują jeszcze z dwóch innych punktów, gdzie noclegi są zdecydowanie tańsze – chodzi o Aminonę oraz Barzettes-Violettes. Wszędzie znajdziemy sklepy znanych projektantów (Chanel, Prada, Gucci etc.), a także mamy szanse na spotkanie gwiazd. Apartamenty ma tu m.in. Sophia Loren, a także światowej klasy golfiści, jako że Crans-Montana to nie tylko słynny kurort narciarski, ale też golfowy. Crans- Montana no to w drogĘ n Kanton: francuskojęzyczna część Wallis. n Skipassy: w sezonie 2012/13 1-dniowy skipass kosztował 63 CHF, 6-dniowy 326 CHF. Za darmo jeżdżą dzieci do 6 roku życia. n Noclegi: sensowne ceny oferuje trzygwiazdkowy hotel Le Mont -Paisible, w którym noclegi zaczynają się od ok. 150 CHF za pokój dwuosobowy. www.crans-montana.ch
Szwajcaria na zimę: Belalp-Blatten-Naters - Uwaga, wiedźmy na stoku!
Jak na standardy alpejskie jest to ośrodek mały. Oferuje „tylko” 60 km tras, ale mimo to (a może dzięki temu) ma całkiem spore grono fanów. Na stoki Belalp (punktem startowym jest miasteczko Blatten, z którego po przesiadkach można dotrzeć na wysokość 3112 m) szczególnie warto wybrać się podczas odbywającego się w styczniu Wyścigu Czarownic („Belalp Hexe”) – najbliższy 18 stycznia. Impreza ma już ponad 30-letnią tradycję, a organizuje się ją w nawiązaniu do lokalnej legendy o złośliwej czarownicy. W XVI i XVII w. okolica słynęła z procesów kobiet posądzanych o czary (oczywiście kończyło się paleniem ich na stosie). Współczesne wiedźmy płci obojga, których na górski sabat zjeżdża się dobre ponad półtora tysiąca, są wyjątkowo sympatyczne. I trzeba przyznać, że umieją się zarówno bawić, jak i jeździć na deskach. Tak naprawdę czas zjazdu w zawodach nie jest istotny, bardziej liczy się wygląd – królują krzywe nosy, wymyślne stroje i obowiązkowe chustki lub kapelusze. Co do sprzętu, to kijki zamienia się często na miotły. Atmosfera jest przednia, zarówno dla samych czarownic, jak i widzów. A jeśli dodamy do tego Hexen Party zorganizowane wieczorem w dolinie, mamy szansę na naprawdę niezapomniane wrażenia. Belalp-Blat- ten-Naters no to w drogĘ n Kanton: niemieckojęzyczna część Wallis. n Skipassy: 1-dniowy 54 CHF, 6-dniowy – 271 CHF, dzieci do lat 6 darmo. n Noclegi: Silencehotel Edelweiss, gdzie rodziny z dziećmi mogą liczyć na opiekę nad swoimi maluchami. Ceny od ok. 50 CHF od osoby za noc w części 2-gwiazkowej i drożej w 3-gwiazdkowej. www.belalpbahnen.ch
Szwajcaria na zimę: Region Jungfrau Ski - Dziewica z Mnichem
Prawie wszyscy nazywają ten ośrodek „Jungfrau” (od nazwy najwyższego w regionie szczytu), jednak na jeden skipass można jeździć też na sąsiednich górach, co sprawia, że pełna nazwa regionu to: Kleine Scheidegg-Männlichen, Mürren-Schilthorn, Grindelwald-First. Na jeden karnet mamy tu 214 km tras, w tym słynną prowadzącą do wioski Wengen trasę znaną z zawodów Pucharu Świata. Stolicą regionu jest miasteczko Grindelwald, w którym zresztą kończy się droga dojazdowa. Jeśli zdecydujemy się na zakwaterowanie w uroczych wioskach Mürren czy Wengen, samochód trzeba będzie zostawić niżej i do celu dotrzeć pociągiem. Zróżnicowanie tras jest bardzo duże, a widoki – rewelacyjne! Szczególnie docenimy je, jeśli wybierzemy się kolejką linową na górę Schilthorn (2971 m), gdzie znajduje się obrotowa, panoramiczna restauracja i gdzie kręcono W służbie Jej Królewskiej Mości, czyli jedną z części Bonda. Potem czeka nas 16-kilometrowy zjazd w dół. Warto też na kilka godzin odstawić narty i wjechać sobie kolejką (już normalną, szynową zębatką) na Jungfrau, gdzie pociąg kończy bieg na najwyższej w Europie stacji kolejowej (3454 m n.p.m.). Z góry w dół na nartach wprawdzie nie zjedziemy (w tym celu trzeba wysiąść na stacji pośredniej), ale za to mamy niezwykły widok na największy alpejski lodowiec – liczący około 23 km Aletsch (wpisano go na listę światowego dziedzictwa UNESCO). Warto wiedzieć, że Jungfrau (szczyt sięga 4158 m) to po prostu Dziewica, którą stojący po sąsiedzku, nieco niższy Mönch, czyli Mnich, „chroni” przed przysadzistym Eigerem, górą słynną wśród alpinistów (wystarczy spojrzeć na imponującą skałę Północnej Ściany Eigeru i zrozumiemy, na czym polega wyzwanie). Mnóstwo atrakcji jest też na po nartach, ewentualnie zamiast nart. Choćby sanki – w okolicy przygotowano ponad 100 km tras saneczkowych, w tym najdłuższą w świecie, 15-kilometrową „Big Pintenfritz”! jungfrau ski region no to w drogĘ n Kanton: Berno. n Skipassy: 1-dniowy 62 CHF, 6-dniowy (na cały region) – 323 CHF, dzieci do lat 6 gratis. n Noclegi: dwugwiazdkowy hotel Tschuggen znajdujący się 350 m od stacji pociągu w Grindelwaldzie oferuje pokoje z łazienkami od 135 CHF za dwójkę. www.jungfrauregion.ch
Szwajcaria na zimę: Leukerbad - Ze stoku do term, z term na stok
Największy w Alpach ośrodek termalny – każdego dnia okoliczne źródła dostarczają 3,9 mln litra wody mającej temperaturę 51 stopni (ta w miejscowych basenach jest odpowiednio schładzana). Równocześnie jest to także sympatyczny, kameralny ośrodek narciarski, w którym można zapomnieć o samochodzie, bo wszystkie atrakcje (włącznie z punktami startowymi wyciągów) znajdują się w zasięgu spaceru. Początkujący narciarze mają do dyspozycji łatwy stoczek na obrzeżach miasteczka, podczas gdy ci, którzy jeździć umieją, wciągają się kolejką linową lub gondolkami pod szczyt Torrent (z najwyżej dojeżdżających krzesełek wysiada się na wysokości 2610 m). Do dyspozycji są 52 km tras, długich, w większości czerwonych i czarnych, ale uwaga – nie ma praktycznie stoków do zjazdów off-piste! Maskotką miasteczka jest syrenka. To podpowiedź, że i my powinniśmy zanurzyć się w wodzie – do dyspozycji jest ok. 30 basenów połączonych z zabiegami wellness (szczególne hity stanowią tzw. Sauna Village oraz Termy Rzymskie). A co do basenów, to można w nich nie tylko kończyć, ale też rozpoczynać dzień, i to jak – szampańskim śniadaniem! Kanapki, łososie, no i szampan pływają na drewnianych tacach, podczas gdy my, pławiąc się w wodzie, nabieramy energii, która potem przyda się na stoku. Leukerbad no to w drogĘ n Kanton: niemieckojęzyczna część Wallis. n Skipassy: 1-dniowy 55 CHF, 6-dniowy 279 CHF, za darmo jeżdżą dzieci do lat 8. n Noclegi: dobrym wyborem jest czterogwiazdkowy hotel Quellenhof, gdzie nocleg w pokoju dwuosobowym kosztuje 99–115 CHF, a my jako jego goście mamy liczne zniżki na termy czy wyciągi. www.leukerbad.ch
Jest wielkości średniego psa. Czarny jak smoła, krępy, przysadzisty, patrzy na świat ciemnymi ślepiami. Czas na 30. z 50 podróży, które trzeba w życiu odbyć!
Z byle powodu wyje, charczy i przeraźliwie jęczy. Gdy się czegoś boi, roztacza wokół siebie okropny smród. Mieszka w lasach Tasmanii. W dzień śpi, a nocą buszuje w krzakach w poszukiwaniu czegoś na ząb. Zje wszystko, co mu wpadnie do pyska: ptaka, jaszczurkę, gryzonia. Po takim przedstawieniu nie ma wątpliwości, z kim mamy do czynienia: to diabeł. Ale temu diabłu trzeba pomóc. Kilka lat temu trafił na listę zwierząt zagrożonych wymarciem. Jego populacja szybko się zmniejsza, a powodem jest śmiertelna choroba – rak pyska – która zabiła już niemal co drugiego osobnika. Najgorsze, że nowotwór jest zakaźny i przenosi się z jednego zwierzęcia na drugie wtedy, gdy te się gryzą. A gryzą się i awanturują bez przerwy – taka ich diabelska natura. I chociaż do specjalnie sympatycznych zwierząt nie należą, warto je zobaczyć w ich naturalnym środowisku. W końcu to największe torbacze na świecie. Trzeba mieć nadzieję, że naukowcy zdążą coś wymyślić i diabły nie podzielą losu wilka workowatego, który wymarł w XX w. (JZ) NO TO W DROGĘ: JAK ■ Lot z Sydney (300 zł) lub prom z Melbourne (rejs trwa 9 godz.). Jednodniowe wyprawy do tzw. Diabelskiej Kuchni kosztują 100 dol. (jeśli nie zobaczysz diabła, dostaniesz zwrot pieniędzy). WWW ■ www.greatwalkstasmania.com, www.spiritoftasmania.com.au
„Wiecie, jaka jest najzabawniejsza rzecz dotycząca Europy?” – zapytał jeden z bohaterów kultowego filmu Pulp Fiction i zaraz sam sobie odpowiedział: „To, że w niej ciągle napotykasz różnice”.
W pełni się zgadzamy! Europejskie kraje trudno wrzucić do jednego worka. Mało tego, ciężko pisać o całej Francji, całej Anglii czy całej Hiszpanii. Tyle w nich rozmaitych tradycji, stylów życia, języków, smaków! Dlatego rozpoczynamy nowy cykl artykułów o europejskich regionach. Wszystko po to, by jeszcze bardziej zadziwiać naszą różnorodnością. I innych, i siebie. Szwajcaria - kanton Gryzonia - 7 sposobów na wakacje w Gryzonii - Na adrenalinie Gryzonia dla aktywnych - Chur anielski 24 godziny w stolicy Gryzonii - Regiony Europy