National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-07-29T07:41:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Pożary w Hiszpanii zagroziły stacji Deep Space Network. Bez niej stracimy łączność z sondami w kosmosie
items: Czy moglibyśmy wysłać sondę kosmiczną w kierunku czarnej dziury? Fascynująca koncepcja włoskiego astrofizyka
items: Te cząsteczki mogły dać początek życiu. Znaleziono je wokół młodej gwiazdy
items: Kosmiczny lód VII – naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego podważają klasyczny model struktury
items: Galaktyczne fikołki. Czy Droga Mleczna mogła kiedyś obrócić się na bok?
items: Zobacz świat jak z filmów science fiction. Europejska sonda znalazła „metalowe” fale na dnie marsjańskiego krateru
items: Mamy pierwszy materiał kwantowy działający w temperaturze pokojowej. Powstał z cienkiej warstwy złota
items: Tolkien w wersji AI. To narzędzie tworzy nowe i spójne języki
items: Czy możemy wieść dostatnie życie i nie szkodzić naszej planecie? Ten eksperyment ma dać odpowiedź
items: Polski dom na Antarktyce jest już niemal gotowy. Wygląda jak statek unoszący się nad ziemią
items: Słodkie centrum Drogi Mlecznej. Chemicy odnaleźli w sercu naszej Galaktyki prawdziwy cukier
items: Warszawa wygrała! Tu powstanie nowe centrum technologiczne Europejskiej Agencji Kosmicznej
items: Chiny sfotografowały tajemniczy „drugi księżyc” Ziemi. Jest mniejszy, niż sądzono
items: Rosną szanse, że w naszym galaktycznym sąsiedztwie może istnieć planeta podobna do Ziemi
items: Sonda NASA New Horizons wybudziła się z hibernacji. Jest gotowa do dalszych badań na obrzeżach Układu Słonecznego
items: Naukowcy zamknęli „czarną dziurę” w laboratorium. Przełomowy eksperyment fizyków
items: Niezidentyfikowane kosmiczne kule na australijskim wybrzeżu. Mieszkańcy proszeni są o niezbliżanie się do nich
items: Dzisiaj Ziemia znajdzie się najdalej od Słońca. Czy wpływa to na lato na półkuli północnej?
items: Jednoosobowa wioska w Polsce. Odwiedziłam wielkopolski Koniec Świata
items: Miasto umarłych w sercu Paryża. Ciekawostki na temat cmentarza Père-Lachaise
items: Najpotężniejsze obserwatorium świata właśnie ruszyło. Zmieni sposób, w jaki patrzymy na Wszechświat
items: To może być odkrycie stulecia! Naukowcom po raz pierwszy udało się stworzyć „życie” w laboratorium
items: Megastruktury obcych wokół największych czarnych dziur? Fascynująca teoria fizyka z Oksfordu
items: Nadchodzi „czarna skrzynka” klimatu Ziemi. Zarejestruje wszystkie działania ludzkości, które zbliżają nas do katastrofy
items: Operacja: ocalić SWIFTa. NASA ściga się z czasem, by uratować spadający na Ziemię zasłużony teleskop kosmiczny

Pożary w Hiszpanii zagroziły stacji Deep Space Network. Bez niej stracimy łączność z sondami w kosmosie
type: item
date: 2026-07-29T07:40:55.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: hiszpania
subject: nasa
subject: pożary
subject: sonda voyager
description: Trzy ogromne kompleksy anten pozwalają nam komunikować się ze wszystkimi sondami i urządzeniami działającymi poza ziemską orbitą. Jednak 24 lipca pożar w pobliżu Madrytu przeszedł przez teren jednej z nich, Madrid Deep Space Communications Complex (MDSCC) w miejscowości Robledo de Chavela. Personel ewakuowano, anteny prawdopodobnie ocalały.
encoded: Szybko rozprzestrzeniający się pożar lasu w środkowej Hiszpanii zmusił NASA do ewakuacji Madryckiego Kompleksu Deep Space Network. Agencja tymczasowo przeniosła personel stacji. Kontrolę operacyjną nad misjami przekazano 24 lipca 2026 kompleksowi Goldstone w Kalifornii, co na szczęście zapewniło nieprzerwaną łączność z sondami kosmicznymi. Pożary zagrażają infrastrukturze kosmicznej Podobnie jak półtora roku temu w przypadku innego obiektu NASA – siedziby Jet Propulsion Laboratory (JPL) w Pasadenie w Kalifornii, gdzie działa centrum kontroli sieci DSN – pożar ostatecznie zatrzymał się przed samym kompleksem. Wstępne raporty wskazują, że anteny i budynki pomocnicze obiektu ocalały, co pozwoliło NASA rozpocząć planowanie powrotu personelu, gdy tylko lokalne władze uznają teren za bezpieczny. To już kolejna sytuacja, w której kluczowa infrastruktura DSN była zagrożona przez pożar. A to stawia poważne pytanie o bezpieczeństwo misji międzyplanetarnych. Deep Space Network, czyli fundament łączności w kosmosie Początki sieci sięgają stycznia 1958 roku, gdy JPL porozmieszczało przenośne stacje śledzenia radiowego w Nigerii, Singapurze i Kalifornii, do śledzenia satelity Explorer 1. DSN składa się z trzech kompleksów naziemnych rozmieszczonych mniej więcej co 120° długości geograficznej, tak by obracająca się Ziemia zawsze utrzymywała łączność z sondą przez co najmniej jedną stację. Znajdują się w: Goldstone (Kalifornia, USA) Madrycie (a właściwie Robledo de Chavela pod Madrytem, Hiszpania) Canberze (Australia) Trójwęzłowa sieć zaczęła formalnie działać pod koniec 1963 roku. Kompleks madrycki powstał w 1964 roku, a jego lokalizację wybrano w rok wcześniej właśnie ze względu na idealne oddalenie od Goldstone i Canberry. Wszystkie trzy kompleksy mają co najmniej cztery stacje, wyposażone w duże anteny paraboliczne i ultraczułe systemy odbiorcze zdolne wykrywać niezwykle słabe sygnały radiowe z odległych sond. Typowy skład kompleksu to dwie anteny o średnicy 34 m, jedna 26-metr…

GettyImages-2287714126-11f351a.jpg
width: 4786
height: 3195

Czy moglibyśmy wysłać sondę kosmiczną w kierunku czarnej dziury? Fascynująca koncepcja włoskiego astrofizyka
type: item
date: 2026-07-28T07:41:29.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: fizyka
subject: sonda
description: Najbliższa nam czarna dziura znajduje się w odległości około 1560 lat świetlnych, w gwiazdozbiorze Wężownika. Nasza Galaktyka zawiera prawdopodobnie około 100 milionów czarnych dziur o masach gwiazdowych. Do tej pory badaliśmy te niezwykłe obiekty z oddali. Jednak włoski uczony Cosimo Bambi z Uniwersytetu Fudan w Szanghaju przekonuje, że powinniśmy zacząć badać je z bliska. Tylko jak rozpędzić sondę, by pokonała odległość tysięcy lat świetlnych w racjonalnym dla nas czasie?
encoded: Czy można zbadać odległą o tysiące lat świetlnych czarną dziurę dzięki 3-gramowej sondzie napędzanej laserowo? Zdaniem włoskiego astrofizyka jest to całkiem realny scenariusz. Ale od początku. Czarne dziury jako kosmiczne laboratoria Czarna dziura to obszar czasoprzestrzeni, w którym pole grawitacyjne jest tak silne, że nic – nawet światło – nie jest w stanie się z niego wydostać. Oczywiście mówiąc o dziurze nie mamy tu na myśli pustki. Przeciwnie – czarna dziura to ogromna masa skompresowana do niewyobrażalnie małych rozmiarów. Czarne dziury o masach gwiazdowych powstają najczęściej wtedy, gdy bardzo masywna gwiazda kończy swoje życie. Po wyczerpaniu paliwa jądrowego jej rdzeń zapada się pod własnym ciężarem, a jeśli jest wystarczająco masywny, żadna znana siła nie jest w stanie zatrzymać tego zapadania. Materia kurczy się w nieskończoność, aż do teoretycznego punktu o zerowej objętości, zwanego osobliwością. Wokół tej osobliwości rozciąga się niewidzialna granica zwana horyzontem zdarzeń. To nie fizyczna powierzchnia, lecz punkt bez powrotu: wszystko, co go przekroczy – materia, światło, informacja – nie może już nigdy wrócić na zewnątrz. Czarne dziury to naturalne laboratoria do testowania ogólnej teorii względności Einsteina w warunkach ekstremalnych, niemożliwych do odtworzenia na Ziemi. I właśnie dlatego Cosimo Bambi chce je zbadać z bliska. Gdzie znajduje się najbliższa czarna dziura? Ten urodzony we Florencji naukowiec ma na swoich koncie ponad 200 artykułów naukowych i jest uznawany za autorytet w dziedzinie badania czarnych dziur. Naukowiec od 2012 roku mieszka i pracuje w Szanghaju. Zbudował na Uniwersytecie Fudan pierwszą grupę badawczą zajmującą się astrofizyką wysokoenergetyczną i czarnymi dziurami, współpracującą z MIT, Caltech i Cambridge. Uczestniczy m.in. w analizie danych z chińskiego teleskopu rentgenowskiego HXMT. Od kilku lat Bambi rozwija koncepcję wysłania w kierunku czarnej dziury sondy badawczej. W artykule opublikowanym na platformie ArXiv…

czarne-dziury-e537888.jpg
width: 1802
height: 1200

Te cząsteczki mogły dać początek życiu. Znaleziono je wokół młodej gwiazdy
type: item
date: 2026-07-27T10:10:45.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: dna
subject: Gwiazdy
subject: życie
description: Astronomowie odkryli 17 złożonych cząsteczek organicznych w dysku otaczającym młodą gwiazdę V883 Orionis. Wyniki badań wskazują, że składniki niezbędne do powstania życia mogą być obecne w układach planetarnych od momentu ich narodzin.
encoded: Spis treści: Jedna z czterech baz tworzących DNA i RNA Cegiełki życia. Jakie jest ich pochodzenie? Życie we Wszechświecie Badanie prowadzone dzięki sieci radioteleskopów ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array), pozwoliło na analizę dysku protoplanetarnego otaczającego odległą gwiazdę. Mowa o znajdującej się w konstelacji Oriona i oddalonej od nas o 1350 lat świetlnych 883 Orionis. Naukowcy z Instytutu Astronomii im. Maxa Plancka (MPIA), Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, Columbia University, Purdue University, University of California, Berkeley oraz University of Michigan ogłosili, że udało im się zidentyfikować w omawianym dysku 17 złożonych cząsteczek organicznych (tzw. complex organic molecules, COMs). Wśród nich znalazły się pierwsze, choć wstępne, detekcje glikolu etylenowego ((CH₂OH)₂) oraz glikolonitrylu (HOCH₂CN) — związków uznawanych za potencjalnych prekursorów aminokwasów. Choć wcześniej odnajdywano te cząsteczki w przestrzeni międzygwiazdowej, po raz pierwszy zarejestrowano je w dysku formującym planety wokół protogwiazdy. To odkrycie rzuca nowe światło na pytanie o kosmiczne początki życia. Jedna z czterech baz tworzących DNA i RNA Zespołem badawczym, który dokonał detekcji COMs’ów kieruje Abubakar Fadul z działu badań formowania planet i gwiazd w Instytucie Astronomii im. Maxa Plancka (MPIA). Artykuł opisujący odkrycie został opublikowany w dwóch prestiżowych periodykach naukowych: „The Astronomical Journal” i „The Astrophysical Journal”. Zidentyfikowane w dysku protoplanetarnym cząsteczki składają się z więcej niż pięciu atomów i zawierające przynajmniej jeden atom węgla. Szczególnie istotne jest wykrycie glikolonitrylu, będącego prekursorem aminokwasów glicyny i alaniny, a także zasady azotowej adeniny — jednej z czterech baz tworzących DNA i RNA. Odkrycie to stanowi ważny głos w dyskusji dotyczącej ewolucji związków organicznych w układach planetarnych. Odkrycie jest o tyle interesujące, że zaprzecza obecnej wiedzy. Zacznijmy o…

skladnik-DNA-w-kosmosie-ed71caa.png
width: 2160
height: 1440

Kosmiczny lód VII – naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego podważają klasyczny model struktury
type: item
date: 2026-07-23T13:30:43.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: lód
subject: pierwiastki
subject: tajemnice
description: Czy w ziemskich laboratoriach można badać kosmiczny lód, który tworzy się głęboko we wnętrzach niektórych ciał niebieskich? Badacze z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego udowodnili, że tak. Odnaleźli też lokalny chaos tam, gdzie miała być mocno uporządkowana struktura.
encoded: Jeszcze w okresie programu księżycowego Apollo panowało przekonanie, że Księżyc jest zupełnie suchy, a płynna woda występuje niemal wyłącznie na Ziemi. Już wtedy pojawiały się jednak pierwsze sygnały temu przeczące – w tym samym roku, w którym wylądowano na Srebrnym Globie, astronomowie wykryli pierwsze ślady wody w przestrzeni międzygwiazdowej. Dzięki wieloletnim badaniom wiemy, że woda jest jednym z najpowszechniejszych związków w kosmosie. Najczęściej – w ponad 99,99% przypadków – występuje jednak jako lód. Obecnie znamy ponad 20 odmian krystalicznych wody. Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego przyjrzeli się jednej z nich, zwanej lodem VII – wyjątkowej formie, która przy odpowiednim ciśnieniu może pozostawać w stałym stanie skupienia niezależnie od panującej temperatury. Ciśnienie 900 tysięcy razy większe niż na powierzchni Ziemi Badany przez ekspertów z UW lód prawdopodobnie tworzy się głęboko we wnętrzach niektórych ciał niebieskich w naszym Układzie Słonecznym. Odmiana ta powstaje wyłącznie pod bardzo silnym ciśnieniem – od 2 do 90 gigapaskali. To wartość od 20 tysięcy do nawet 900 tysięcy razy większa niż na powierzchni Ziemi. Dlatego badanie jego struktury jest kluczowe dla zrozumienia budowy wnętrz planet i księżyców lodowych, choć nie ma bezpośredniego przełożenia na codzienne życie na naszej planecie. Warto dodać, że kolejne odmiany lodu określa się cyframi rzymskimi, zgodnie z kolejnością ich odkrycia. To właśnie ciśnienie oraz temperatura decydują o tym, jak cząsteczki wody układają się w ciele stałym. W warunkach ziemskich powstaje znany nam lód, ale pod ogromnym ciśnieniem ta sama woda tworzy zupełnie inny wzór krystaliczny. Zwykły lód, taki jak z domowych zamrażarek, topi się w kontakcie z ciepłą dłonią, natomiast lód VII, pod odpowiednim ciśnieniem, pozostaje stały nawet w temperaturach rzędu kilkuset stopni Celsjusza. Badanie tej formy, mimo że nie występuje ona naturalnie na Ziemi, pozwala nam zrozumieć, jak zachowuje się woda w warunkach skrajni…

ICE-VII-b624d1f.jpg
width: 2018
height: 1153

Galaktyczne fikołki. Czy Droga Mleczna mogła kiedyś obrócić się na bok?
type: item
date: 2026-07-23T09:21:57.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: droga mleczna
subject: galaktyki
subject: obserwacje
subject: wszechświat
description: Droga Mleczna liczy sobie 13,6 miliardów lat, czyli jest niemal tak wiekowa, jak znany nam Wszechświat. Nie zawsze wyglądała tak, jak teraz. W swojej długiej historii doświadczyła radykalnej zmiany orientacji. Można powiedzieć, że przewróciła się na bok. Jak do tego doszło pokazują wyniki nowych badań oraz symulacji.
encoded: Nasza Galaktyka sprawia wrażenie stabilnej i uporządkowanej. Wygląda jak spokojnie płynące przez przestrzeń frisbee. Jednak wrażenie a rzeczywistość to dwie różne rzeczy. Nowe badania symulacyjne prowadzone przez zespół astronomów z Durham University sugerują, że w rzeczywistości historia Drogi Mlecznej była burzliwa. Cały dysk galaktyki mógł przez miliardy lat stopniowo przechylać się w obrębie halo ciemnej materii na skutek dawnych zderzeń z mniejszymi galaktykami. To kolejny dowód na to, że licząca 13,6 miliarda lat Droga Mleczna przeszła wiele gwałtownych zmian, co może też tłumaczyć niektóre jej zagadkowe cechy. Spiralny dysk Drogi Mlecznej Większość gwiazd Drogi Mlecznej znajduje się w jej płaskim, spiralnym dysku. Otacza go znacznie większe, ale dużo bardziej rozrzedzone halo gwiazdowe. Tworzą je przede wszystkim gwiazdy, które pierwotnie powstały w mniejszych galaktykach, a następnie zostały włączone do Drogi Mlecznej w wyniku galaktycznych zderzeń. Z obserwacji prowadzonych w ramach zakończonej już misji Gaia wynika, że halo gwiazdowe Drogi Mlecznej obraca się bardzo powoli. Astronomowie nie potrafili jednak dotąd wyjaśnić, dlaczego tak się dzieje. Aby zrozumieć zmiany zachodzące w naszym kosmicznym domu, najlepiej jest zestawić je z danymi o innych, podobnych do naszej galaktykach. Naukowcy przeanalizowali ewolucję 25 galaktyk podobnych do Drogi Mlecznej. Wszystkie zostały odtworzone w ramach zestawu symulacji kosmologicznych Auriga. Pozwoliło to prześledzić rozwój wybranych galaktyk na przestrzeni miliardów lat. Badania wykazały, że galaktyki, których halo gwiazdowe obraca się najwolniej, mają dwie wspólne cechy: w przeszłości przeszły potężne, czołowe zderzenie z inną galaktyką; w trakcie ewolucji zmieniła się także orientacja ich dysku. Galaktyczne kolizje – Wiemy już, że Droga Mleczna doświadczyła w przeszłości potężnego zderzenia czołowego z galaktyką znaną jako Gaia–Sausage–Enceladus. Dlatego uważamy, że dysk Drogi Mlecznej najprawdopodobniej zmienił…

galatyka-fikolek0-4beaae2.png
width: 1200
height: 798

Zobacz świat jak z filmów science fiction. Europejska sonda znalazła „metalowe” fale na dnie marsjańskiego krateru
type: item
date: 2026-07-22T09:20:47.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: europejska agencja kosmiczna
subject: mars
subject: sonda
description: W powszechnej wyobraźni Mars jest jednostajną pustynią w odcieniu rdzy. Najnowsze zdjęcia wykonane przez kamery wiekowej już sondy Mars Express każą tę wizję zrewidować. Europejska Agencja Kosmiczna udostępniła zdjęcia marsjańskiego krajobrazu, który bardziej przypomina stopiony i zastygły metal niż typową marsjańską równinę.
encoded: Najnowsze zdjęcia, wykonane przez działającą nieprzerwanie od 23 lat sondą Europejskiej Agencji Kosmicznej Mars Express, pokazują pofałdowane wydmy przykryte czymś, co w pierwszej chwili wydaje się być błyszczącą złotą zbroją. Jednak te błyszczące „fale" to nie żaden kruszec, lecz ciemne wydmy piaszczyste pokryte sezonowym szronem złożonym głównie z zamarzniętego dwutlenku węgla. Osad ten pojawia się na powierzchni w trakcie marsjańskich zim, głównie na zboczach zwróconych ku południu i nadaje wydmom charakterystyczny, chromowany wygląd. Reszta efektu to gra kontrastu: ciemny piasek wulkaniczny pochłania światło, a jasny szron je odbija, dzięki czemu krajobraz wygląda jak kadr z filmu science fiction, a nie fragment prawdziwej planety. „Metal” na dnie krateru uderzeniowego Oko sondy odnalazło tak niezwykłe krajobrazy w kraterze Kaiser, olbrzymim basenie uderzeniowym o średnicy sięgającej, według różnych szacunków, od ok. 180 do ponad 200 kilometrów. Krater znajduje się w regionie Noachis Terra na południowych wyżynach Marsa. To jeden z najstarszych fragmentów powierzchni planety. Miejsce to jest od blisko czterech miliardów lat intensywnie bombardowane przez ciała kosmiczne, czego ślady widać w gęsto rozmieszczonych kraterach różnej wielkości i stopnia zniszczenia. W pobliżu leżą też inne rozpoznawalne struktury uderzeniowe, między innymi kratery Greeley, Le Verrier oraz Neukum, nazwany na cześć Gerharda Neukuma — jednego z twórców misji Mars Express i kierownika prac nad kamerą, która wykonała te zdjęcia. Pułapka na marsjański piasek Kształt misy sprawia, że krater Kaiser działa jak naturalna pułapka na piasek — materiał, który się w nim znalazł, nie ma jak się z niego wydostać. Przez tysiące lat wiejące głównie z zachodu wiatry przemieszczały i formowały go w charakterystyczne pofałdowane grzbiety. Na dnie krateru współwystępują dwa typy wydm: sierpowate barchany, najpowszechniejszy rodzaj wydm na Marsie, znany też z ziemskich pustyń takich jak Sahara czy Namib; w…

Birds-eyeviewofwind-blowndunesinMarssKaiserCrater-13ebc0e.jpg
width: 1920
height: 1080

Mamy pierwszy materiał kwantowy działający w temperaturze pokojowej. Powstał z cienkiej warstwy złota
type: item
date: 2026-07-20T12:39:27.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
description: Materiały kwantowe posiadają właściwości, które łamią intuicyjne prawa fizyki. Zwykle są również bardzo delikatne i wymagają skrajnie niskich temperatur do działania. Aby stać się powszechnie użytecznymi, muszą „wyrwać się” z laboratoryjnych chłodziarek. Naukowcy z Louisiana State University zrobili krok w tym kierunku, opracowując materiał wykazujący nietypowe zjawiska kwantowe w temperaturze pokojowej.
encoded: Materiały kwantowe stanowią szeroką i bardzo aktywną dziedzinę fizyki i inżynierii materiałowej. Są to substancje, w których zachowanie elektronów i innych cząstek jest zdominowane przez efekty kwantowe, a nie przez klasyczną fizykę. Prowadzi to do niezwykłych, czasem „nienaturalnie” wyglądających właściwości, jak nadprzewodnictwo, czyli przewodzenie prądu bez oporu. Do materiałów kwantowych należą także izolatory topologiczne czy materiały dwuwymiarowe jak grafen. Zwykle takie materiały funkcjonują tylko w bardzo niskich temperaturach, blisko zera absolutnego, co znacząco utrudnia ich praktyczne zastosowanie poza laboratorium. Cienka warstwa złota na szklanym chipie I właśnie w tym miejscu na arenę wchodzą naukowcy z Louisiana State University, którzy opracowali materiał kwantowy działający w temperaturze pokojowej. Składa się z cienkiej warstwy złota na szklanym chipie z wytrawionymi mikroskopijnymi wzorami. Jak to się stało, że z temperatur kriogenicznych (poniżej -150°C, czyli 123 K, aż do zera absolutnego, czyli -273,15°C, czyli 0 K), w których funkcjonują znane materiały kwantowe, udało się przeskoczyć do temperatury pokojowej? Kluczowy okazał się pomysł, by zamiast elektronów i atomów wykorzystać fotony. Dzięki temu unika się typowych zakłóceń cieplnych na poziomie atomowym. Stworzony przez badaczy z Luizjany materiał to tzw. metakryształ plazmoniczny. Plazmoniczny, bo światło poruszające się po jego powierzchni wzbudza fale elektronowe zwane plazmonami. Metakryształ, bo to sztucznie stworzona struktura krystaliczna. Wytrawione w materiale mikroskopijne szczeliny działają jak sztuczne atomy (metaatomy), które decydują, jakie grupy fotonów mogą przez nie przechodzić. To one sterują kwantowym zachowaniem całej struktury. Filtr statystyczny dla stanów kwantowych Jak wyjaśnia fizyk Riley Dawkins, odpowiednio projektując rozmieszczenie metaatomów, można systematycznie kontrolować, jakie statystyki kwantowe przenikają przez materiał. Działa on więc jak filtr statys…

material-kwantowy-ze-zlota-45c2851.png
width: 1200
height: 900

Tolkien w wersji AI. To narzędzie tworzy nowe i spójne języki
type: item
date: 2026-07-19T06:30:56.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: język
subject: języki obce
subject: sztuczna inteligencja
description: J.R.R. Tolkien napisał kultową trylogię „Władca Pierścieni”. Mówił, że stworzył bogaty świat Śródziemia, żeby dać elfickim językom miejsce, w którym mogłyby „żyć”. Praca nad nimi zajęła lingwiście całe życie. Zbudowane na bazie dużych modelów językowych narzędzie ConlangCrafter robi coś podobnego, ale w ciągu godzin.
encoded: Duże modele językowe (LLM) zrewolucjonizowały sposób, w jaki kontaktujemy się z komputerem. Trenowane na ogromnych zbiorach tekstu, uczą się rozpoznawać wzorce charakterystyczne dla ludzkiego języka – jak zwykle budowane są dźwięki, słowa, zdania. Tę samą wiedzę o typach struktur językowych, którą LLM-y zdobywają, ucząc się języków naturalnych, można wykorzystać inaczej, niż zwykle się to robi. Zamiast używać jej do rozumienia i generowania istniejących języków, można nią „zasilić” proces tworzenia nowego języka, opartego na jasno określonych zasadach. Jak zbudować własny język? Właśnie to zrobił zespół kierowany przez Morrisa Alpera z Katedry Informatyki na Wydziale Sztuk i Nauk Uniwersytetu Miami. Naukowcy opracowali proces, w którym AI buduje język etapami – od fonetyki, przez zasady tworzenia wyrazów, aż po składnię. Następnie tłumaczy zdania na nowy język i samodzielnie wykrywa oraz poprawia błędy, dzięki czemu końcowy efekt jest spójniejszy niż w przypadku prostego polecenia skierowanego do ogólnego modelu AI. Narzędzie do generowania języków zostało nazwane ConlangCrafter. Badacze stworzyli dzięki niemu już ponad 60 języków. Wśród nich znalazły się m.in. język bez spółgłosek oraz język przeznaczony dla fikcyjnych obcych komunikujących się kolorami i gestami. Dlaczego jest to tak interesujące? Przede wszystkim dlatego, że stworzenie języka zwyczajnie nie jest proste. Ich struktura, zasady i fonetyka kształtowały się spontanicznie przez pokolenia, a niektóre z nich z czasem doczekały się formalnej kodyfikacji. Zbudowanie sztucznego języka jako produktu finalnego wymaga wiedzy, pomysłowości i niebywałej skrupulatności. Języki naturalne i sztuczne Za najstarszy znany sztuczny język uznaje się Lingua Ignota („nieznany język”), stworzony w XII wieku przez Hildegardę z Bingen, niemiecką benedyktynkę, mistyczkę, kompozytorkę i uczoną. Zachował się rękopis zawierający około 1000 wymyślonych słów z niemieckimi i łacińskimi glosami, własny alfabet (litterae ignotae) ora…

shutterstock2636886399-64be40c.jpg
width: 6048
height: 3501

Czy możemy wieść dostatnie życie i nie szkodzić naszej planecie? Ten eksperyment ma dać odpowiedź
type: item
date: 2026-07-18T12:32:18.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: miasta
subject: portugalia
subject: zrównoważony rozwój
description: W portugalskim mieście Guimarães trwa ambitny eksperyment, który może wpłynąć na cały świat. Bazując na wynikach szeroko zakrojonych badań naukowych, przeprowadzono tam zieloną transformację, która pokazuje, że można żyć w granicach wyznaczonych przez planetę, jednocześnie zapewniając wszystkim wysoki komfort życia.
encoded: Carlos A. Ribeiro jest biologiem z doktoratem z nauk biomedycznych. Nim trafił do Guimarães, pracował m.in. jako badacz w Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej. Obecnie wykłada w Wyższym Instytucie Zdrowia (ISAVE) i prowadzi badania nad tzw. governance oraz zrównoważonym rozwojem tego średniowiecznego miasta. To w Guimarães w 2014 roku rada miasta wraz z Uniwersytetem w Minho i Uniwersytetem Trás-os-Montes e Alto Douro powołała Laboratório da Paisagem. Jest to ośrodek badawczo-edukacyjny, którego celem jest promowanie zrównoważonego rozwoju regionu poprzez badania, innowacje i upowszechnianie nauki. Zarządzanie wyimkiem planety Pracownicy laboratorium zajmują się zmianami klimatu, bioróżnorodnością, zagospodarowaniem terenów zielonych i użytkowaniem ziemi, zasobami wodnymi, gospodarką o obiegu zamkniętym, zdrowiem i jakością życia, a także edukacją środowiskową. Pracują na żywym organizmie miasta, by pokazać, że przy odpowiednim zarządzaniu mieszkańcy mogą żyć w dostatku i z poszanowaniem planety. Choć brzmi to utopijnie, za planami Guimarães i zespołu kierowanego przez Ribeiro laboratorium stoją solidne analizy, które – wbrew powszechnym przekonaniom – sugerują, że cała światowa populacja mogłaby funkcjonować w równowadze między dobrostanem ludzi a dobrostanem Ziemi. Co więcej, oba te cele są ze sobą nierozerwalnie związane. Osiągnięcie takiej wizji wymaga jednak głębokich zmian gospodarczych oraz przewartościowania tego, co uznajemy za luksus, a co za konieczność. Czy można tego dokonać bez ograniczania wolności jednostki? I kto ostatecznie decyduje, ile naprawdę wystarczy do dobrego życia? Koncepcja bezpiecznej przestrzeni funkcjonalnej Pomysł na to, co robić, by żyć dostatnio, lecz z poszanowaniem Ziemi, wykiełkował z tzw. koncepcji bezpiecznej przestrzeni funkcjonowania, opisanej w 2009 roku przez zespół naukowy prowadzony przez Johana Rockströma ze Stockholm Resilience Centre. W szeregu artykułów badacze argumentowali, że presja człowieka na system Zie…

shutterstock2606944783-d70decb.jpg
width: 7360
height: 4912

Polski dom na Antarktyce jest już niemal gotowy. Wygląda jak statek unoszący się nad ziemią
type: item
date: 2026-07-17T14:50:12.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: antarktyka
subject: architektura
description: Na Wyspie Króla Jerzego trwa najważniejszy etap budowy nowego budynku głównego Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego. Futurystyczna konstrukcja przypominająca statek musi sprostać potężnym wichurom, śniegowi, wilgoci i wyjątkowo surowym zasadom ochrony antarktycznej przyrody.
encoded: Spis treści: Polska stacja działa na krańcu świata już od niemal 50 lat Na Antarktyce nie można pozostawić nawet śladu po budowie Cały budynek musiał zmieścić się w kontenerach Futurystyczny statek zawieszony nad ziemią W środku powstaną laboratoria, siłownia, sauna i szklarnia Kiedy nowa Polska Stacja Antarktyczna będzie gotowa? Około 120 km od Półwyspu Antarktycznego i ponad 14 tys. km od Polski powstaje nowy dom dla polskich polarników. To budowa skomplikowana, wymagająca i ekstremalna pod niemal każdym względem. Prace mogą być prowadzone jedynie podczas krótkiego antarktycznego lata, a silne wiatry, osiągające prędkość ponad 150 km/h, regularnie zmuszają ekipę do przerywania robót i awaryjnego zabezpieczania placu budowy. Polska stacja działa na krańcu świata już od niemal 50 lat Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego działa nieprzerwanie od 26 lutego 1977 roku. Całoroczna placówka badawcza znajduje się nad Zatoką Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego, należącej do archipelagu Szetlandów Południowych. Kompleks obejmuje 14 obiektów rozmieszczonych między Zatoką Arctowskiego, Zatoką Półksiężycową i Klifem Wydrzyków, a także dwie bazy terenowe: Lions Rump i Demay. Nadzór nad placówką sprawuje Instytut Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk. W stacji prowadzone są badania z wielu dziedzin, m.in. oceanografii, geologii, geomorfologii, glacjologii, meteorologii, klimatologii, sejsmologii, geomagnetyzmu i ekologii. Polska placówka jest nie tylko laboratorium, ale także jednym z najważniejszych symboli polskiej obecności naukowej w Antarktyce. Licząca niemal pół wieku infrastruktura przestała odpowiadać potrzebom współczesnej nauki i ludzi pracujących w ekstremalnych warunkach polarnych. Dlatego od kilku lat trwa gruntowna modernizacja całego kompleksu. O jej wcześniejszych etapach i planowanym wyposażeniu pisaliśmy w artykule o tym, jak Polska Stacja Antarktyczna zyskuje nowe laboratoria, kwatery i siłownię. Nowy budynek główny zaprojektowała pracownia…

COMPLETED-IMAGE-5-777e856.jpg
width: 5712
height: 4284

Słodkie centrum Drogi Mlecznej. Chemicy odnaleźli w sercu naszej Galaktyki prawdziwy cukier
type: item
date: 2026-07-15T11:46:39.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
description: Zespół hiszpańskich naukowców wykrył w przestrzeni międzygwiazdowej w centrum naszej Galaktyki erytrulozę – prosty czterowęglowy cukier. Nigdy wcześniej nie wykryto żadnego monosacharydu w przestrzeni międzygwiezdnej. Odkrycie może wyjaśnić, jak takie cząstki znalazły się na młodej Ziemi.
encoded: Życie na naszej planecie opiera się na cukrach – małych, zawierających węgiel cząsteczkach, zużywanych przez komórki jako paliwo energetyczne i wykorzystywanych do budowy większych struktur biologicznych. To właśnie cukry stanowią szkielet, na którym opierają się RNA i DNA. Słodkie początki życia Cukry odgrywają również fundamentalną rolę w chemii prebiotycznej, czyli w procesach, które mogły doprowadzić do powstania życia. Problem w tym, że nikt dokładnie nie wie, skąd wzięły się pierwsze cukry. Dlatego w modelach opisujących chemię prebiotyczną zwykle po prostu zakłada się ich obecność jako gotowego punktu wyjścia, zamiast tłumaczyć ich powstanie. Pewne poszlaki sugerują jednak, że cukry mogą tworzyć się w warunkach kosmicznych. Znaleziono je zarówno w meteorytach, jak i w materiale przywiezionym z asteroidy Bennu, a w przestrzeni kosmicznej zidentyfikowano też prostsze związki uznawane za ich prekursory, takie jak glikolaldehyd czy (Z)-1,2-etenodiol. Aby jednak trafić na prawdziwy cukier o co najmniej trzech atomach węgla, badacze postanowili szukać w samym centrum naszej Galaktyki. Ten wewnętrzny obszar Drogi Mlecznej – tzw. Centralna Strefa Molekularna – jest domem gęstych obłoków gazowo-pyłowych, w których roi się od skomplikowanych molekuł organicznych. Widmo cukru Do badania obszaru obłoku molekularnego G+0.693-0.027 wykorzystano dwa radioteleskopy (Yebes 40 m w Hiszpanii i IRAM 30 m). Pozwoliły one na bardzo czuły przegląd widmowy tej chmury gazowej. Dzięki nim wykryto 12 zestawów linii spektralnych pasujących do erytrulozy, z czego kilka jest praktycznie wolnych od zakłóceń innych molekuł – dając statystyczną pewność detekcji rzędu 99,8%. Badacze zakładali, że w obłoku przeważać będą prostsze, trójwęglowe cukry. Tymczasem złożona czterowęglowa erytruloza pojawiła się co najmniej 8–17 razy częściej niż trójwęglowe gliceraldehyd i dihydroksyaceton – tych dwóch ostatnich w ogóle nie udało się wykryć. Wyjaśnijmy tę kwestię: zestawienie dotyczy zmierzonej ilośc…

cukier-galaktyka-0f26672.jpg
width: 1800
height: 1200

Warszawa wygrała! Tu powstanie nowe centrum technologiczne Europejskiej Agencji Kosmicznej
type: item
date: 2026-07-13T13:20:04.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: bezpieczeństwo
subject: europejska agencja kosmiczna
subject: loty w kosmos
subject: Technologia
subject: warszawa
description: Na tę informację czekaliśmy w ostatnich miesiącach. Pierwsze centrum technologiczne Europejskiej Agencji Kosmicznej utworzone w kraju spoza pierwotnej grupy założycielskiej ESA powstanie w Warszawie. Centrum ma zajmować się bezpieczeństwem, w tym monitorowaniem wschodniej granicy Unii Europejskiej.
encoded: O lokalizację centrum technologicznego ESA w Polsce oficjalnie ubiegało się siedem miast: Gdańsk, Wrocław, Katowice wraz z Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolią, Łódź, Kraków, Warszawa i Poznań. Stolica zwyciężyła Za faworytów uchodziły jednak Kraków, Katowice i Warszawa. W poniedziałek 13 lipca, stojąc na dachu Centrum Nauki Kopernik, dyrektor generalny ESA dr Josef Aschbacher ogłosił, że specjalna komisja zdecydowała, że najlepszym punktem dla instytucji będzie Warszawa. – Polska rośnie w siłę i wykazała, że inwestycje w obszar kosmiczny są ważne dla strategicznej pozycji kraju w Europie. Ale te technologie są kluczowe dla rozwoju całej Unii Europejskiej, szczególnie w sytuacji kryzysu – powiedział Josef Aschbacher. Wskazała na powiązania między wojskowością a technologiami kosmicznymi, które są kluczowe w związku z agresją Rosji na Ukrainę. – Nowe centrum ESA będzie pierwszym ośrodkiem agencji stworzonym poza obszarem krajów, które w 1975 podpisały konwencja o utworzeniu Europejskiej Agencji Kosmicznej – zaznaczył dyrektor generalny ESA. Większe środki na kosmos Nowy ośrodek ma powstać w Warszawie, jednak jak podkreślił minister finansów i gospodarki Andrzej Domański, ma stanowić część szerokiej sieci przemysłu kosmicznego, jaka ma powstać w kraju. – Podjęliśmy decyzję o dwukrotnym zwiększeniu nakładów na polski przemysł kosmiczny, poszerzeniu naszej współpracy. Każde euro zainwestowane w technologie kosmiczne zwraca się siedmiokrotnie. To naprawdę dobra inwestycja w naszą gospodarkę – powiedział minister Domański. Dodał, że utworzono specjalny fundusz mający inwestować w spółki sektora kosmicznego. – W tej chwili fundusz ten wynosi pół miliarda złotych. Zależy nam na gospodarce opartej na wiedzy i na zaawansowanych technologiach – dodał szef resortu finansów i gospodarki. Polski potencjał kosmiczny – Cieszę się, że w Polsce powstanie centrum ESA. To pozwoli nam rozwijać nasze kompetencje i budować nowe – skomentował drugi polski astronauta, dr Sławosz Uznański-Wiś…

esa-f86d56e.jpg
width: 5437
height: 3058

Chiny sfotografowały tajemniczy „drugi księżyc” Ziemi. Jest mniejszy, niż sądzono
type: item
date: 2026-07-10T14:48:43.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: chiny
subject: księżyc
description: Sonda kosmiczna Tianwen-2 dotarła do niewielkiej planetoidy noszącej hawajską nazwę Kamoʻoalewa. Pierwsza chińska misja, której celem jest pobranie próbek z planetoidy, przesłała na Ziemię zdjęcia obiektu krążącego wokół Słońca po orbicie zbliżonej do orbity naszej planety. Czego dowiedzieliśmy się o tym nieuchwytnym quasi-księżycu Ziemi?
encoded: Spis treści: Tianwen-2 dotarła do quasi-księżyca Ziemi. Kiedy pobierze próbki? Czym jest quasi-księżyc Ziemi i skąd pochodzi Kamoʻoalewa? Skąd pochodzi Kamoʻoalewa? Próbki mogą rozwiązać zagadkę quasi-księżyca Chiński program kosmiczny wyraźnie przyspiesza. Kolejne przedsięwzięcia pokazują, że Państwo Środka coraz skuteczniej konkuruje z największymi potęgami kosmicznymi, choć w niektórych dziedzinach – zwłaszcza w technologii rakiet wielokrotnego użytku – wciąż nadrabia dystans. W piątek 10 lipca Chiny po raz pierwszy pomyślnie odzyskały pierwszy stopień rakiety klasy orbitalnej. Człon rakiety Długi Marsz 10B został przechwycony przez system przypominający rozpiętą sieć, umieszczony na morskiej platformie. Kilka dni wcześniej Chińska Narodowa Agencja Kosmiczna opublikowała pierwsze wykonane z bliska zdjęcie ziemskiego quasi-księżyca – planetoidy (469219) Kamoʻoalewa, oznaczonej również jako 2016 HO3. Tianwen-2 dotarła do quasi-księżyca Ziemi. Kiedy pobierze próbki? Zdjęcie niewielkiego obiektu wykonały kamery sondy Tianwen-2. Statek wystartował 28 maja 2025 roku, a po około 400 dniach podróży i pokonaniu niemal miliarda kilometrów rozpoczął obserwacje pierwszego celu misji – planetoidy Kamoʻoalewa. Sonda sfotografowała ją z odległości zaledwie około 20 km. Opublikowane zdjęcie wykonano 2 lipca 2026 roku. Ukazuje ono Kamoʻoalewa jako niewielki obiekt o nieregularnym kształcie. Na podstawie wcześniejszych obserwacji teleskopowych jego średnicę szacowano na kilkadziesiąt metrów, jednak najnowsze pomiary wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba wskazują, że może mieć zaledwie około 18 metrów średnicy. Przez kolejne miesiące Tianwen-2 będzie prowadzić szczegółowe badania planetoidy, a następnie spróbuje pobrać z jej powierzchni próbki. Sonda została przystosowana do wykorzystania trzech metod: pobrania materiału w zawisie nad powierzchnią; krótkiego kontaktu z planetoidą metodą „touch-and-go”; zakotwiczenia się na powierzchni i pobrania materiału po przytwi…

quasi-ksiezyc-2-83ae6ee.jpg
width: 2813
height: 1875

Rosną szanse, że w naszym galaktycznym sąsiedztwie może istnieć planeta podobna do Ziemi
type: item
date: 2026-07-10T07:39:54.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: egzoplanety
subject: obserwacje
subject: życie
description: W gwiazdozbiorze Żyrafy, 25 lat świetlnych od Ziemi, wokół czerwonego karła Gliese 3378, krąży planeta, która według ostatnich badań może być przyjazna życiu. Jak to sprawdzić?
encoded: Chociaż liczba potwierdzonych planet pozasłonecznych (tzw. egzoplanet) regularnie wzrasta i wynosi według ostatnich, lipcowych danych już 6316 obiektów, niewiele z nich przypomina Ziemię. Spośród opisanych obiektów tylko 223 to planety skaliste przypominające naszą planetarną kołyskę. Planety skaliste i Super-Ziemie Do kolejnej kategorii należą tzw. super-ziemie, których liczba wynosi 1801. Te egzoplanety to bardzo ciekawa kategoria. Bo chociaż w pierwszej chwili chciałoby się o nich myśleć, że przypominają naszą planetę, tylko są nieco większe, to sprawa nie jest aż tak prosta. Super-ziemie mogą być skaliste, gazowe lub mieć skład pośredni. Dopiero szczegółowe badania pozwalają stwierdzić, czy dana super-ziemia jest rzeczywiście skalista. W praktyce więc liczba planet uznawanych za skaliste w szerokim sensie wynosi gdzieś między 223 a ok. 2000, w zależności od tego, ile super-ziemi faktycznie okaże się skalistych po dokładniejszych pomiarach gęstości. Właśnie do kategorii super-ziemi należy odkryta w 2024 roku planeta znajdująca się około 25 lat świetlnych od Ziemi, w gwiazdozbiorze Żyrafy. Planeta GJ 3378b krąży wokół czerwonego karła. Okrąża swoją gwiazdę co 21,5 dnia, znajdując się około dziesięciokrotnie bliżej niej niż Ziemia znajduje się od Słońca. Ponieważ czerwony karzeł emituje około 90% mniej promieniowania niż Słońce, mimo bliskości gwiazdy GJ 3378b znajduje się niemal idealnie pośrodku tzw. strefy zamieszkiwalnej, w której na powierzchni planety może istnieć ciekła woda. I to jest dobra informacja dla poszukiwaczy życia pozaziemskiego. Jednak początkowe analizy wskazywały, że GJ 3378b jest 5,26 razy masywniejsza od Ziemi, co było potencjalnie problematyczne. Masa jest kluczowa Dlaczego? Z analiz wynika, że powyżej pewnego progu (ok. 2–10 mas Ziemi) znacznie rośnie prawdopodobieństwo, że planeta nie pozostanie skalistym światem z cienką atmosferą, tylko zmieni się w gazowego mini-Neptuna lub przejdzie w stan skrajnego efektu cieplarnianego. Dlatego badac…

superziemiaGJ3378b-0685690.png
width: 2133
height: 1200

Sonda NASA New Horizons wybudziła się z hibernacji. Jest gotowa do dalszych badań na obrzeżach Układu Słonecznego
type: item
date: 2026-07-09T13:24:32.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: badania naukowe
subject: nasa
subject: sonda
subject: układ słoneczny
description: Wystrzelona 20 lat temu sonda badawcza New Horizons, której głównym celem było zbadanie Plutona, podróżuje dalej ku obrzeżom Układu Słonecznego. Obecnie znajduje się około 9,5 miliarda kilometrów od Ziemi i prowadzi badania w odległych rejonach Pasa Kuipera. Po trwającej 321 dni hibernacji sonda autonomicznie wybudziła się zgodnie z zaprogramowaną wcześniej sekwencją poleceń.
encoded: Sonda New Horizons jest sprawna i gotowa do kontynuowania misji naukowej – poinformowała NASA. Zespół kontrolerów lotu pracujący w Johns Hopkins Applied Physics Laboratory w Laurel potwierdził, że 23 czerwca sonda pomyślnie zakończyła 321-dniowy okres hibernacji, który rozpoczął się 7 sierpnia 2025 roku. W chwili wybudzenia znajdowała się około 9,5 miliarda kilometrów od Ziemi. Oznacza to, że wysłany przez nią sygnał radiowy potrzebował 8 godzin i 52 minut, aby dotrzeć do Centrum Operacyjnego Misji APL. Odebrała go jedna ze stacji sieci Deep Space Network NASA – potężna antena znajdująca się w pobliżu Madrytu w Hiszpanii. Kosmiczna pobudka Pierwszym etapem po odzyskaniu łączności jest pobranie danych dotyczących stanu technicznego i bezpieczeństwa sondy. Następnie zespół rozpocznie pobieranie danych naukowych gromadzonych podczas hibernacji przez trzy instrumenty pokładowe New Horizons. Około trzy tygodnie później do pracy zostanie włączony spektrograf ultrafioletowy Alice, który rozpocznie obserwacje rozmieszczenia wodoru w zewnętrznej heliosferze. W tym samym czasie instrumenty SWAP, PEPSSI oraz licznik pyłu kosmicznego Venetia Burney Student Dust Counter będą kontynuowały swoje pomiary, a zespół naziemny przeprowadzi serię testów sondy i jej aparatury. Fakt, że po dwóch dekadach lotu New Horizons pozostaje w pełni sprawna i utrzymuje stabilną łączność z Ziemią, ma kluczowe znaczenie dla powodzenia dalszej części misji. Aby utrzymać odpowiedni poziom łączności, operatorzy misji modernizują również oprogramowanie naziemnego systemu zarządzania misją. Testy nowych rozwiązań potrwają do końca roku. Sama sonda pracuje z wykorzystaniem zaktualizowanej logiki autonomii, opracowanej z myślą o coraz większej odległości od Słońca. Uwzględnia ona zarówno stopniowy spadek dostępnej mocy, jak i stale wydłużający się czas propagacji sygnału radiowego. Autonomia odległych misji Rozwiązania autonomiczne stają się standardem w odległych misjach kosmicznych. Gdy komunikacja między…

new-horizons-903a7eb.jpg
width: 2400
height: 1200

Naukowcy zamknęli „czarną dziurę” w laboratorium. Przełomowy eksperyment fizyków
type: item
date: 2026-07-08T08:29:03.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: czarna dziura
subject: fizyka
subject: promieniowanie
description: Czarna dziura stworzona w laboratorium zaczęła „parować”. Wykorzystując ultrakrótkie impulsy lasera i zaawansowaną matematykę, naukowcy po raz pierwszy zaobserwowali odpowiednik procesu, który w 1974 roku opisał prof. Stephen Hawking. Ten przełomowy eksperyment nie tylko upraszcza dotychczasowe modele fizyczne, ale też otwiera drzwi do zrozumienia mechanizmów rządzących najbardziej tajemniczymi obiektami we Wszechświecie.
encoded: Spis treści: Czym jest promieniowanie Hawkinga Laboratoryjne czarne dziury Parowanie czarnych dziur Fizycy z zespołu kierowanego przez dr. Lorenza M. Procopio z Uniwersytetu w Paderborn w Niemczech wykorzystali w laboratorium analog czarnej dziury. Stworzono go, co wydaje się w tej sytuacji paradoksalnie, ze światła. Laboratoryjna czarna dziura zaczęła „parować”, co pozwoliło naukowcom zaobserwować odpowiednik procesu sprzężenia zwrotnego promieniowania Hawkinga. Aby całkowicie uwolnić się od przyciągania grawitacyjnego Ziemi bez dalszego użycia napędu, należy nadać obiektowi tzw. prędkość ucieczki (drugą prędkość kosmiczną). Na poziomie morza wynosi ona około 11,2 km/s, co daje około 40 300 km/godz. Prędkość ucieczki z Ziemi to zaledwie około 0,00374% prędkości światła (w przybliżeniu 1/26 800 prędkości światła). Grawitacja czarnej dziury jest tak potężna, że nawet światło nie jest w stanie się z niej wyrwać. Odległość od centrum czarnej dziury wyznaczająca granicę, poza którą światło nie może już się wydostać, nazywana jest horyzontem zdarzeń. Jest to tylko jeden z powodów, dla których czarne dziury są tak fascynujące oraz dlaczego tak trudno je badać. Czym jest promieniowanie Hawkinga W roku 1974 profesor Stephen Hawking po raz pierwszy zaproponował, że czarne dziury promieniują. To promieniowanie ciała doskonale czarnego powstaje wskutek efektów kwantowych w pobliżu horyzontu zdarzeń czarnej dziury. Jednak mimo że promieniowanie Hawkinga jest solidnym i powszechnie akceptowanym przewidywaniem kwantowej teorii pola w zakrzywionej czasoprzestrzeni, dokładny sposób przekazywania energii z czarnej dziury do emitowanego promieniowania pozostaje nierozwiązanym problemem. Największa trudność jest taka sama w przypadku czarnych dziur: bezpośrednia obserwacja promieniowania Hawkinga jest obecnie niemożliwa. Co więcej, przewiduje się, że jego sygnał jest tak słaby, że być może nigdy nie uda się go oddzielić od promieniowania tła, które wypełnia cały Wszechświat. Laborator…

czarna-dziura-GettyImages-103772144-46a7f29.jpg
width: 5123
height: 3411

Niezidentyfikowane kosmiczne kule na australijskim wybrzeżu. Mieszkańcy proszeni są o niezbliżanie się do nich
type: item
date: 2026-07-07T06:50:08.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: australia
subject: loty w kosmos
subject: skażenie
subject: śmieci
description: Wyspecjalizowane zespoły ratowników w kombinezonach chemicznych zebrały z terenu Forrest Beach, położonej na północ od Townsville w Australii, sześć srebrnych metalowych kul. Artefakty zostały wyrzucone przez morze. Zdaniem Australijskiej Agencji Kosmicznej mogą być fragmentami kosmicznych śmieci. Ze względu na możliwość skażenia, wokół miejsca odkrycia wyznaczono strefę ograniczonego dostępu.
encoded: Alarm o pojawieniu się na australijskim wybrzeżu przedmiotów niewiadomego pochodzenia podniesiono już w piątek po południu. Do niedzieli strażacy zlokalizowali łącznie sześć obiektów rozrzuconych wzdłuż okolicznych plaż, około 80 kilometrów na północ od Townsville. Ze względu na możliwą obecności niebezpiecznych substancji, kosmicznymi kulami zajęły się wyspecjalizowane jednostki pracujące pod nadzorem policji. Kule zostały umieszczone w szczelnych beczkach przeznaczonych specjalnie do transportu materiałów niebezpiecznych. Nie dotykaj i zadzwoń po strażaków Ponadto lokalna straż pożarna początkowo wyznaczyła aż 800-metrową strefę wykluczenia wokół miejsc odkrycia, którą następnie zmniejszono do promienia 50 metrów. Władze stanowczo odradzają mieszkańcom zbliżanie się do podejrzanych przedmiotów, a tym bardziej bezpośredni kontakt. W przypadku natknięcia się na kolejną wyrzuconą przez morze kulę zalecają niezwłoczne wycofanie się na bezpieczną odległość i skontaktowanie się ze służbami ratunkowymi. Jakie jest pochodzenie przedmiotów? Na razie nie wiadomo. Australijska Agencja Kosmiczna bada sprawę i sugeruje, że kule mogą być po prostu kosmicznymi śmieciami. Agencja współpracuje z policją i Krajową Agencją Zarządzania Kryzysowego, analizując trajektorię, materiał i kształt obiektów, by ustalić, z jakiej misji czy pojazdu mogły pochodzić. Tajemnicze kosmiczne kule Pochodzące z orbity okołoziemskiej obiekty są dość często wyrzucane na wybrzeże Australii. W 2023 roku uwagę świata przykuła wielka metalowa kopuła odnaleziona w pobliżu Perth w Australii Zachodniej. Spekulacjom nie było końca. Jak się okazało, był to fragment rakiety nośnej PSLV, co potwierdziła Indyjska Agencja Kosmiczna. 12 lat wcześniej podobny do odnalezionych obecnie kul sferyczny obiekt dostrzeżono na odległych stepach Namibii w Afryce Południowej. Wówczas specjaliści ustalili, że kula była zbiornikiem paliwa pochodzącym z bezzałogowej rakiety, zawierającym hydrazynę – niezwykle lotny i wysoce toksyc…

australia-kule-1-09fc008.png
width: 1200
height: 800

Dzisiaj Ziemia znajdzie się najdalej od Słońca. Czy wpływa to na lato na półkuli północnej?
type: item
date: 2026-07-06T11:57:39.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: klimat
subject: słońce
subject: ziemia
description: W poniedziałek, 6 lipca, około godziny 19.30 czasu polskiego nasza planeta znajdzie się w najodleglejszym od Słońca punkcie swojej orbity. Różnica między największym oddaleniem a zbliżeniem do dziennej gwiazdy wynosi niemal pięć milionów kilometrów.
encoded: Aphelium to chwila, w której odległość Ziemi od Słońca osiąga swoje maksimum w danym roku. Przeciwieństwem aphelium jest peryhelium, czyli moment, w którym odległość między naszą planetą a gwiazdą dzienną jest najmniejsza. Powolny jak Ziemia w aphelium Tegoroczne aphelium przypada właśnie dzisiaj, 6 lipca 2026, około godziny 17:30 UTC (czyli ok. 19:30 czasu polskiego). Ziemia osiągnie wtedy odległość 152 087 774 km od Słońca. Orbita Ziemi ma taki kształt, że odległość naszej planety od Słońca zmienia się o około trzy procent w ciągu roku. Dzieje się tak, ponieważ orbita nie jest idealnym okręgiem, lecz lekką elipsą. Dobrze widać to na liczbach. Na początku tego roku, konkretnie 3 stycznia, przypadło peryhelium. Tego dnia Ziemia była 147 099 895 km od Słońca. Różnica wynosi około 4 987 879 km. W okolicach aphelium Ziemia porusza się najwolniej w całej swojej orbicie. Jest to zgodne z tzw. II prawem Keplera. Nasza planeta osiąga aphelium w środku północnego lata, co wyraźnie pokazuje, że pory roku nie wynikają z odległości od Słońca. Za sezonowość odpowiada nachylenie osi Ziemi (23,5°), a nie dystans do gwiazdy. Co ciekawe, skoro Ziemia przemieszcza się najwolniej w najdalszym punkcie akurat podczas północnego lata, to właśnie ta pora roku jest najdłuższa na półkuli północnej. Lato na półkuli północnej jest dłuższe od zimy o blisko pięć dni. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-powstal-uklad-sloneczny-na-poczatku-byl-chaos-ktory-moze-sie-powtorzyc-i-zniszczyc-ziemie-fot-getty-images-41c4cab.jpg" width="938" height="600" alt="Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię (fot. Getty Images)" title="Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię (fot. Getty Images)" /> Natomiast na półkuli południowej lato wypada blisko peryhelium, czyli teoretycznie powinno być bardziej intensywne niż lato północne. W praktyce jednak ten efekt …

aphelium-80dc82b.jpg
width: 1800
height: 1200

Jednoosobowa wioska w Polsce. Odwiedziłam wielkopolski Koniec Świata
type: item
date: 2026-07-05T10:16:49.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: koniec świata
subject: wielkopolska
subject: wieś
description: W Końcu Świata stoją tylko trzy domy, choć mieszka tam tylko jeden człowiek. Atrakcje turystyczne również są trzy: zielona tablica z nazwą miejsca, kamień oraz drewniana wiata, pod którą można odpocząć. Mimo to wielkopolski Koniec Świata jest jedną z ulubionych destynacji rowerzystów i motocyklistów. Bo kto nie chciałby powiedzieć, że był na samym Końcu Świata i w dodatku go przeżył.
encoded: Spis treści: Nazwa ze starych wojskowych map Netflix w jednoosobowej wsi Świat pełen Końców Świata Koniec Świata to przysiółek wsi Głuszyna leżącej w gminie Kraszewice, w powiecie ostrzeszowskim, w południowej Wielkopolsce. Przysiółek ma jednego mieszkańca. Poza jego domem są tam tylko dwa domki letniskowe. Koniec Świata otoczony jest polami i lasami. Prowadzi do niego gruntowa droga, która po silnym deszczu staje się mało przejezdna. Do Końca Świata można dotrzeć samochodem – z Kalisza prowadzi trasa licząca ok. 40 km. Z Wrocławia można dostać się w niecałe dwie godziny. Nieopodal Końca Świata przebiega też ścieżka rowerowa. Jednak najczęstszymi gośćmi osady są motocykliści. Nazwa ze starych wojskowych map Skąd wzięła się apokaliptyczna nazwa przysiółka? Kilkadziesiąt lat temu tę część Głuszyny zwano „rogiem świata”. Podczas przeglądania starych map wojskowych odkryto, że przysiółek figuruje w nich właśnie jako „Koniec Świata". Nazwa przypadła do gustu wszystkim i tak już zostało. Wielkopolski przysiółek był nawet sceną zjazdu związanego z kalendarzem Majów. Kalendarz kończy się na 21 grudnia 2012 roku. Według wielu 21 grudnia miał być ostatnim dniem ludzkości i całej Ziemi. Wierzący w przepowiednie oraz ci, którzy po prostu uznali temat za dobry powód do świętowania, przyjechali do osady. Do wioski zjechało kilkadziesiąt osób z całej Polski. Mieszkańcy Głuszyny do dziś wspominają to jako „prawdziwe oblężenie". Nazajutrz kogut zapiał, świat trwał i tylko drogowskaz po raz kolejny zniknął. Teraz tablica z nazwą Koniec Świata osadzona jest w betonowym fundamencie. Ma to ukrócić zapędy apokaliptycznych kolekcjonerów. Netflix w jednoosobowej wsi W grudniu 2021 r. w przysiółku Koniec Świata pojawił się sporych rozmiarów głaz. Nie byle jaki, bo niby kosmiczny głaz. Mierzy 4 metry i waży 1200 kilogramów. Obiekt składa się z dwóch elementów: pomalowanego srebrzystą farbą posągu i niewielkiej czarnej podstawy, na której zamieszczono napis: „Pamięci ludzkości, która nie patr…

Koniec-Swiata-wielkopolskie-40f7377.png
width: 1536
height: 1024

Miasto umarłych w sercu Paryża. Ciekawostki na temat cmentarza Père-Lachaise
type: item
date: 2026-07-05T08:03:01.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: cmentarze
subject: francja
subject: paryż
subject: zwiedzanie
description: Paryski cmentarz Père-Lachaise jest najczęściej odwiedzaną nekropolią świata. Znajduje się na pagórkowatym wschodnim krańcu miasta i stanowi schronienie nie tylko dla zmarłych, ale też dla dzikich zwierząt. Słynie z historii o duchach, wampirach i miłości silniejszej niż śmierć. Co ciekawe, miejsce to zyskało zainteresowanie dzięki wielkiej akcji PR.
encoded: Spis treści: Jak zachęcić paryżan do wyboru nowego cmentarza? Miliony odwiedzających rocznie Opowieści z krypty Polski Père-Lachaise Père-Lachaise jest obecnie największym cmentarzem znajdującym się w obrębie Paryża oraz jedną z najbardziej znanych nekropolii świata. Jednak jego początki były skromne. Powstał, ponieważ na początku XIX wieku paryskie cmentarze przykościelne były tak przepełnione, że miastu groził poważny kryzys sanitarny. W 1804 roku prefekt Sekwany, Nicolas Frochot, ogłosił projekt nowej, świeckiej nekropolii, której wyznaczono miejsce poza granicami ówczesnego Paryża, na wzgórzu Ménilmontant we wschodniej części miasta. Teren ten należał wcześniej do jezuickiego domu rekolekcyjnego, któremu przewodził w XVII wieku ojciec François de la Chaise – spowiednik króla Ludwika XIV. To właśnie od niego pochodzi nazwa miejsca. Jak zachęcić Paryżan do wyboru nowego cmentarza? Projekt architektoniczny powierzono Alexandre’owi-Théodore’owi Brongniartowi. To on nadał cmentarzowi charakter romantycznego ogrodu angielskiego – z krętymi alejkami, wzgórzami, drzewami i malowniczymi widokami. Otwarcie nastąpiło 21 maja 1804 roku. Paryżanie byli jednak sceptyczni: nekropolia wydawała im się zbyt odległa od centrum, a pierwsze pochówki szły opornie. W pierwszym roku odbyło się zaledwie trzynaście pogrzebów. I wówczas władze miejskie wymyśliły pewien wybieg. W 1817 roku przeniesiono na Père-Lachaise szczątki kilku znanych i cenionych postaci – poety i dramatopisarza Molière’a, bajkopisarza Jeana de La Fontaine’a, a przede wszystkim słynnej pary kochanków z XII wieku – Heloizy i Abelarda. Ten zabieg marketingowy zdziałał cuda. Paryżanie ruszyli tłumnie na wzgórze, by oddać hołd swoim bohaterom, a pochówki zaczęły mnożyć się w zawrotnym tempie. Cmentarz rozrastał się kilkakrotnie. Dziś zajmuje powierzchnię blisko 44 hektarów, skupiając ponad 70 tysięcy grobowców. Miliony odwiedzających rocznie Père-Lachaise to miejsce o wyjątkowym charakterze – jest jednocześnie nekropoli…

pere-lachaise-471d416.jpg
width: 1800
height: 1200

Najpotężniejsze obserwatorium świata właśnie ruszyło. Zmieni sposób, w jaki patrzymy na Wszechświat
type: item
date: 2026-07-03T14:43:10.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: obserwatorium
description: Doczekaliśmy się otwarcia Obserwatorium im. Vera C. Rubin. Dzięki niemu nocne niebo ożyje, a nasze postrzeganie Wszechświata zmieni się diametralnie. Sercem obserwatorium jest ważąca trzy tony kamera, która przez 10 lat będzie tworzyć bogate w kolory obrazy eksplodujących gwiazd, czarnych dziur i kosmicznych zderzeń, pomagając kierować uwagę innych obserwatoriów na całym świecie.
encoded: Na przełomie czerwca i lipca tego roku oficjalnie otwarto najbardziej wyczekiwane obserwatorium astronomiczne współczesnego świata. Wybudowane w Chile obserwatorium noszące imię Very C. Rubin, amerykańskiej astronomki, która dostarczyła jednych z najsilniejszych dowodów na istnienie ciemnej materii, ma jeden cel – stworzenie najbardziej kompletnego, filmowego zapisu historii Wszechświata, jaki kiedykolwiek powstał. Dekada obserwacji Przez najbliższą dekadę kamera obserwatorium będzie regularnie fotografować całe południowe niebo, tworząc niezwykle szerokokątny i ultrawysokorozdzielczy film poklatkowy przedstawiający ewolucję Wszechświata. To długo wyczekiwane przedsięwzięcie jest zwieńczeniem wieloletniej pracy tysięcy osób z całego świata. Finansowane przez amerykańską National Science Foundation oraz Department of Energy, Obserwatorium Rubin, którego budowa kosztowała około 800 mln dolarów, zbudowano na szczycie góry Cerro Pachón w północnym Chile, na wysokości 2682 metrów nad poziomem morza. Znajduje się ono nieopodal teleskopów Gemini South i SOAR. Ciemne niebo i suche powietrze sprawiają, że jest to jedno z najlepszych miejsc na świecie do prowadzenia obserwacji astronomicznych. W budowę i działanie obserwatorium zaangażowanych jest ponad 40 międzynarodowych organizacji i zespołów naukowych z całego świata. Powołanie obserwatorium zaproponowano już w 2001 roku. Prace nad ogromnym zwierciadłem niezbędnym do obserwacji rozpoczęły się w 2007 roku, a budowę samego obserwatorium rozpoczęto siedem lat później. Największa kamera cyfrowa świata Pierwotnie koszt budowy szacowano na około 680 mln dolarów. Kwota ta z biegiem czasu wzrosła do około 800 mln dolarów. Finansowanie pochodzi z NSF, DOE oraz prywatnych środków zebranych przez LSST Discovery Alliance/LSST Corporation. W finansowaniu przedsięwzięcia partycypowały również Francja i Wielka Brytania. Zainstalowany w obserwatorium teleskop ma pole widzenia 3,5 stopnia, czyli ponad 40 razy więcej niż powierzchnia pełni…

GettyImages-2221686752-77cdb3a.jpg
width: 2050
height: 1367

To może być odkrycie stulecia! Naukowcom po raz pierwszy udało się stworzyć „życie” w laboratorium
type: item
date: 2026-07-03T12:47:46.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
description: Komórki SpudCell potrafią się odżywiać, rosnąć, rozmnażać i konkurować o pożywienie. Czy biolodzy z Uniwersytetu Minnesota dokonali tego, o czym marzył Wiktor Frankenstein – stworzyli syntetyczne „życie” z materii nieożywionej? Kierująca badaniem dr Kate Adamala podkreśla jednak, że nie da się jednoznacznie stwierdzić, czy te twory są w pełni "żywe” – jej zdaniem życie nie jest kategorią binarną, tylko istnieje na pewnym kontinuum.
encoded: Spis treści: Jak powstała syntetyczna komórka SpudCell? Życie musi się powielać Problem z rybosomami Komentarz polskiego naukowca Naukowcy od dawna marzyli o odkryciu metody, dzięki której związki chemiczne można byłoby przekształcić w życie. W środę 1 lipca zespół z Uniwersytetu Minnesoty ogłosił, że wykonał znaczący krok w kierunku urzeczywistnienia tej wizji. Łącząc ze sobą dziesiątki różnych składników, badaczom udało się zsyntetyzować proste komórki, które odżywiają się, rosną, rozmnażają i konkurują ze sobą o pożywienie. Choć komórki te nie są jeszcze w pełni żywe, wykazują większość cech charakterystycznych dla życia. – Ta komórka nie narodziła się – została zbudowana przez człowieka. Mimo sztucznego pochodzenia, funkcjonuje tak, jak funkcjonują naturalne komórki – skomentował wyniki badań dr Drew Endy, biolog z Uniwersytetu Stanforda. Jak powstała syntetyczna komórka SpudCell? Za tym niezwykłym wynikiem stoi zespół kierowany przez prof. Kate Adamalę, ekspertkę w zakresie biologii syntetycznej, inżynierii komórkowej oraz astrobiologii. Biolożka nazwała swoje dzieło SpudCell („ziemniaczana komórka”) ze względu na jej przypominający ziemniaka kształt. Ponieważ budowa SpudCell opiera się na dobrze poznanych mechanizmach, zdaniem Adamali biolodzy powinni być w stanie stopniowo ją udoskonalać. Chociaż odkrycie jest istotne, dodajmy, że praca wywołała też kontrowersje wokół sposobu jej upublicznienia. Pierwotny artykuł naukowy został odrzucony przez czasopismo „Cell”. W związku z tym prof. Adamala przekazała dziennikarzom liczący 190 stron maszynopis, zanim jeszcze trafił on na serwer preprintów bioRxiv, gdzie mogliby się z nim zapoznać inni naukowcy. Sztuczna komórka SpudCell jest wyposażona w genom aż 50 razy mniejszy niż typowej bakterii i zawiera zaledwie 36 genów. Dla porównania laboratoryjny szczep E. coli ma 4460 genów, a ludzki genom około 20 000. Projektując SpudCell badacze zmieszali około stu rodzajów białek i prostych cząsteczek, dodali 36 genów pochodz…

zycie-z-laboratorium-7e8f61a.jpg
width: 2813
height: 1875

Megastruktury obcych wokół największych czarnych dziur? Fascynująca teoria fizyka z Oksfordu
type: item
date: 2026-07-02T12:00:15.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: cywilizacja
subject: fizyka
subject: kosmos
description: Największa znana czarna dziura ma masę około 36 miliardów Słońc. Jest gargantuicznie wielka, ale to i tak nic w porównaniu z obiektami, jakich poszukuje Brian Lacki – fizyk teoretyczny, który na co dzień poluje na sygnały obcych cywilizacji, a przy okazji zaproponował, jak wytropić czarne dziury większe niż całe galaktyki.
encoded: Niezależnie od typu, żadna czarna dziura nie jest mała. Nawet najmniejsze zarejestrowane czarne dziury mają masę wielokrotnie większą od Słońca, a rekordzistki, jak Kosmiczna Podkowa (Cosmic Horseshoe), mają masę nawet 36 miliardów Słońc. Ale na tym nie koniec. Obecnie mówi się o typie czarnej dziury, która przyćmiewa wszystkie pozostałe: niewiarygodnie ogromnych czarnych dziur, znanych również jako SLAB (stupendously large black holes). Te mroczne potwory mogłyby mieć masę dorównującą całym galaktykom. Czy czarna dziura rzuca cień? Koncepcja SLAB-ów narodziła się kilka lat temu, po części jako efekt uboczny poszukiwań ciemnej materii – tajemniczej substancji odpowiadającej za około 85 procent materii we wszechświecie. Naukowcy próbowali wykryć te giganty, tropiąc emitowane przez nie światło lub zniekształcenia czasoprzestrzeni, jakie powodują. Na początku tego roku astronom Brian Lacki z oksfordzkiego projektu Breakthrough Listen (SETI) zaproponował jednak inne podejście: szukanie cieni, jakie SLAB-y rzucają na kosmiczne mikrofalowe promieniowanie tła – światło uwolnione tuż po Wielkim Wybuchu, które do dziś wypełnia cały kosmos. Odniesienie do programu poszukiwania inteligencji pozaziemskiej jest w tym wypadku kluczowe. Jak wyjaśnił Brian Lacki w rozmowie z portalem „New Scientist”, zastanawianie się nad tym, co mogłoby istnieć we wszechświecie pomaga określić jakich sygnałów warto szukać. – Od dawna pojawiają się hipotezy, że zaawansowane cywilizacje nie musiałyby ograniczać się do swoich planet. Mogłyby budować olbrzymie konstrukcje wielkości całych układów planetarnych, a nawet jeszcze większe – powiedział astronom. Galaktyczny rój Dysona czyli sposób Obcych na energię Lacki odniósł się w ten sposób do koncepcji tzw. roju Dysona: struktury otaczającej gwiazdę ogromną liczbą elementów pochłaniających jej promieniowanie i wykorzystujących energię do zasilania wszystkiego, czego dana cywilizacja potrzebuje: od habitatów po systemy obliczeniowe. Jednak kto powiedzi…

czarna-dziura-880366e.jpg
width: 2500
height: 1695

Nadchodzi „czarna skrzynka” klimatu Ziemi. Zarejestruje wszystkie działania ludzkości, które zbliżają nas do katastrofy
type: item
date: 2026-07-01T09:30:38.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: klimat
subject: tasmania
description: Jeszcze w tym roku na australijskiej pustyni stanie stalowa skrzynia wielkości autobusu. Cel jej budowy jest jeden – ma gromadzić dane dotyczące procesów, wydarzeń i decyzji wpływających na dramatyczne zmiany klimatyczne. Podobnie jak czarne skrzynki samolotów, ma pokazać potomnym przebieg zdarzeń, które doprowadziły do upadku cywilizacji.
encoded: Ostatnie upały pokazały nam dobitnie, że zmiany klimatyczne wywołane działalnością człowieka nie są chwytliwym tytułem. Według szefa Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) Tedrosa Adhanoma Ghebreyesusa, od 21 czerwca 2026 r. w Europie odnotowano ponad 1,3 tys. dodatkowych zgonów związanych z wysokimi temperaturami. Rekordowe gorąco dotknęło 150 mln mieszkańców kontynentu. Według danych WHO wzmagające się od 2022 roku upały doprowadziły w Europie do śmierci ponad 200 tysięcy osób. Nasz kontynent ociepla się szybciej niż jakikolwiek inny kontynent. Rozchwianie klimatu Ziemi To, rzecz jasna, nie jedyny skutek zmian. Potężne pożary, niszczycielskie huragany czy burze śnieżne, jak te, które na początku tego roku zaatakowały wschodnie wybrzeże Ameryki Północnej, stają się naszą tragiczną codziennością. Stąd pomysł, by zbudować urządzenie, którego zadaniem jest rejestrowanie decyzji i procesów wpływających pośrednio i bezpośrednio na coraz silniejsze rozchwianie klimatu naszej planety. Swoista Czarna Skrzynka Ziemi, samowystarczalny energetycznie stalowy monolit, stanie jeszcze w tym roku w Tasmanii (Australia). Ma zarejestrować każdy krok, jaki nasz gatunek wykonuje w kierunku katastrofy klimatycznej lub oddala się od niej. Idea tego typu bazy danych pojawiła się w listopadzie 2021 roku w związku z konferencją klimatyczną COP26 w Glasgow. Za projektem stoi Rouser Lab – australijska organizacja non-profit, opisująca się jako „eksperymentalna agencja komunikacji środowiskowej” (z ang. experimental environmental communications agency). Zostanie po nas czarna skrzynka – Zainspirowana niezniszczalnym rejestratorem lotu samolotu, Czarna Skrzynka Ziemi będzie zapisywać szeroki zestaw danych i pomiarów dotyczących kondycji naszej planety. Tak, aby przyszłe pokolenia mogły wyciągnąć wnioski z naszych błędów – tłumaczą przedstawiciele organizacji. Projekt zakłada stworzenie wyjątkowo trwałej konstrukcji, odpornej na działanie czasu i niekorzystnych warunków. Monolit będzie miał 16 met…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-07-01T105502.540-26550e6.jpg
width: 2700
height: 1800

Operacja: ocalić SWIFTa. NASA ściga się z czasem, by uratować spadający na Ziemię zasłużony teleskop kosmiczny
type: item
date: 2026-06-29T11:18:42.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: nasa
subject: satelita
subject: teleskop
description: Kosmiczny teleskop SWIFT, który od niemal 22 lat bada największe eksplozje we Wszechświecie, trze o atmosferę ziemską i opada w kierunku naszej planety. Jednak amerykańska agencja kosmiczna wraz z partnerami z sektora prywatnego nie zamierzają się poddać. Przygotowują śmiałą misję ratunkową, która — jeśli zakończy się sukcesem – nie tylko przedłuży życie obserwatorium, ale będzie pierwszą tego typu operacją w historii. Start misji już jutro!
encoded: Można powiedzieć, że wyniesione w listopadzie 2004 roku kosmiczne obserwatorium SWIFT już dawno spełniło pokładane w nim nadzieje. Jego misja miała trwać dwa lata, jednak dzięki znakomitym wynikom była wielokrotnie przedłużana. Teraz NASA planuje wydać 30 milionów dolarów na bezzałogową sondę, która – miejmy nadzieję – przedłuży działanie obserwatorium o kolejne lata. Uniwersalne obserwatorium kosmiczne SWIFT był pierwszym na świecie wielozakresowym obserwatorium poświęconym wyłącznie badaniu rozbłysków gamma (GRB). Są to najpotężniejsze eksplozje we wszechświecie, wywoływane takimi zdarzeniami jak hypernowe, czyli śmierci wyjątkowo masywnych gwiazd (powyżej 20–25 mas Słońca), narodziny czarnych dziur czy zderzenia układów gwiazd neutronowych. Z czasem stał się uniwersalnym obserwatorium astronomicznym. Teleskop został wyposażony w trzy wzajemnie uzupełniające się instrumenty: BAT (Burst Alert Telescope) wykrywający rozbłyski gamma, XRT (X-ray Telescope) obserwujący promieniowanie rentgenowskie oraz UVOT (Ultraviolet/Optical Telescope) rejestrujący światło ultrafioletowe i widzialne. Charakterystyczna dla obserwatorium jest zdolność do błyskawicznego obrotu — po wykryciu rozbłysku BAT przekazuje pozycję do centrum naziemnego w ciągu 20 sekund, a cały teleskop autonomicznie kieruje się w stronę zdarzenia i w ciągu 20–100 sekund wskazuje dokładną lokalizację. 6600 publikacji naukowych dzięki teleskopowi SWIFT SWIFT ma na swoim koncie liczne przełomowe obserwacje. W maju 2005 roku dokładnie zlokalizował krótki rozbłysk gamma (GRB 050509B, trwający zaledwie jedną dwudziestą sekundy). Okazało się, że pochodził on z galaktyki eliptycznej — bez aktywnej formacji gwiazd. To wykluczyło teorię, że wszystkie rozbłyski gamma powstają ze śmierci masywnych gwiazd, i po raz pierwszy wskazało na zderzenia gwiazd neutronowych jako źródło krótkich GRB. Trzy lata później Swift zarejestrował GRB 080319B — rozbłysk tak potężny, że byłby widoczny gołym okiem, mimo że znajdował się 7,5 mi…

satelita-d94a5d7.png
width: 1349
height: 754