National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-10T11:02:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Pejotl to meksykański kaktus. Leczy liczne choroby i pozwala zobaczyć przyszłość
items: Słońce kluczem do odkrycia nowej Ziemi. Pomoże w tym ESPRESSO
items: Fizycy z CERN na tropie nieznanego. Rozpady „pingwinowe” kluczem do wielkiego odkrycia
items: Polski astrofotograf po raz piąty wyróżniony przez NASA. Zobacz niezwykłe zdjęcie Mgławicy Oriona nad wulkanem Teide!
items: Jesteśmy coraz bliżej kwantowego internetu. Naukowcy teleportowali stan fotonu między kropkami kwantowymi
items: Awanturnik, literat, mason i kobieciarz – prawdziwa historia Giacoma Casanovy
items: Zdzisław Beksiński, dystopijny surrealista z Sanoka. Jeden z najważniejszych polskich twórców XX w.
items: Astrofizycy określili granicę Drogi Mlecznej. Pomogły w tym dane z europejskiego obserwatorium kosmicznego Gaia
items: Rozpad fałszywej próżni: chińscy fizycy odtworzyli koniec Wszechświata w laboratorium
items: Wojny robotów. Po raz pierwszy w historii bezzałogowe pojazdy naziemne zdobyły pozycję wroga
items: Naukowcy zidentyfikowali komórki mózgowe odpowiedzialne za depresję. Odkrycie daje szanse na nowe terapie
items: W Polsce uruchomiono nowy radioteleskop monitorujący Słońce. Sfinansowała go Europejska Agencja Kosmiczna
items: Czy możemy „zaszczepić” się przeciwko stresowi? Naukowcy mają na to kilka pomysłów
items: Łazik Curiosity odnalazł na Marsie niespotykane wcześniej związki organiczne. Czy stanowią ślad dawnego życia?
items: Wyprodukowany w Chinach humanoidalny robot przebiegł półmaraton szybciej niż wynosi ludzki rekord świata
items: W Warszawie testowane są technologie dla misji ESA ExoMars. Przyszłe lądowniki zyskają polski akcent
items: Celtowie władali Europą na długo przed Rzymem. Do upadku ich potęgi przyczynił się Juliusz Cezar
items: Studenci astronomii odkryli jedną z najstarszych gwiazd we Wszechświecie. Powstała kilka miliardów lat po Wielkim Wybuchu
items: Mała kometa zmieniła kierunek rotacji. Czy to wynik naturalnych procesów, czy może aktywności kosmitów?
items: Program Artemis NASA. Kiedy astronauci wrócą na Księżyc?
items: Ryzyko jest nieuniknione. Ostatni, krytyczny test Artemis II odbędzie się dzisiejszej nocy
items: Jak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska? Młodziutka królowa była zachwycająca
items: Gandalf – Władca Półpierścieni. Astronomowie odkryli nową, zagadkową klasę gwiazd
items: Czy apokalipsa wywołana przez AI jest możliwa? Jak bardzo powinna martwić nas taka możliwość?
items: Najdalej w historii. Astronauci misji Artemis II zmapowali niewidoczną stronę Księżyca i pobili rekord Apollo 13

Pejotl to meksykański kaktus. Leczy liczne choroby i pozwala zobaczyć przyszłość
type: item
date: 2026-05-10T11:01:29.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: farmakoterapia
subject: halucynogeny
subject: religie
subject: rośliny
description: Pejolt – niewielki, guzkowaty kaktus – rośnie na terenach pustynnych i półpustynnych, szczególnie w regionie Pustyni Chihuahuan. Jego guzki zawierają meskalinę o właściwościach halucynogennych. Popularność tego narkotyku w drugiej połowie XX wieku niemal doprowadziła do wyginięcia pejotlu. Współcześnie jest to roślina chroniona.
encoded: Spis treści: Pejotl zażywał m.in. Witkacy Roślina halucynogenna Narkotyk używany od 5500 lat Pejotl w ceremoniach religijnych Lophophora williamsii, znany szerzej jako pejotl, nie rzuca się w oczy. Jest mały i pozbawiony kolców, w przeciwieństwie do wielu innych kaktusów. Pędy wyrastają niewiele ponad poziom gruntu, za to pod ziemią znajduje się sporych rozmiarów korzeń. Ten kaktus przypomina kamień i rośnie powoli. W wyrastających z rośliny niewielkich „guzkach” znajduje się substancja halucynogenna zwana meskaliną. To właśnie działanie tego związku chemicznego sprawia, że pejotl odgrywa ważną rolę w niektórych rytuałach religijnych. Pejotl zażywał m.in. Witkacy Halucynogenne działanie pejotlu znane było od wieków. Z korespondencji Stanisława Ignacego Witkiewicza „Witkacego” z francuskim farmakologiem Alexandrem Rouhierem wiemy, że artysta traktował pejotl jako narzędzie intensywnego, niemal bolesnego poznania własnej świadomości. Witkacy skrupulatnie notował te przeżycia, analizując własne reakcje, skojarzenia i deformacje widzenia świata, jakby próbował uchwycić moment, w którym rzeczywistość rozpada się i odradza na nowo. Wizje te były wywołane przez meskalinę, związek chemiczny o podobnym działaniu do innych substancji halucynogennych, takich jak LSD i psylocybina (tzw. „grzybki halucynogenne”). Pejotl zawiera szeroki zestaw alkaloidów fenyloetyloaminowych. Najważniejsze z nich to: meskalina (główna substancja psychoaktywna), pellotyna, anhalonidyna, Łącznie wyizolowano z pejotlu ponad 50 różnych alkaloidów, choć wiele z nich występuje w bardzo małych ilościach. Zawartość meskaliny: 0,4% w świeżej roślinie 3–6% w suchej. Roślina halucynogenna Meskalina jest enteogenem – działa poprzez naśladowanie działania serotoniny i dopaminy w mózgu. Te dwa neuroprzekaźniki odpowiadają za odczuwanie szczęścia i euforii, a w dużych ilościach wywołują efekty psychodeliczne. Do efektów psychicznych należą m.in. intensywne halucynacje. Użytkownicy często twierdzą, że mogą „widz…

pejotl-caff566.jpg
width: 1950
height: 1300

Słońce kluczem do odkrycia nowej Ziemi. Pomoże w tym ESPRESSO
type: item
date: 2026-05-07T07:48:39.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: egzoplanety
subject: obserwacje
subject: obserwatorium
subject: słońce
description: Poszukiwanie planet pozasłonecznych właśnie wkroczyło w nową fazę. Co ciekawe, aby odnaleźć planety krążące wokół odległych gwiazd, naukowcy przyglądają się naszej własnej centralnej gwieździe. W jaki sposób zrozumienie natury Słońca przybliża nas do odkrywania nowych światów?
encoded: Wykrywanie oraz charakteryzowanie planet podobnych do Ziemi, czyli posiadających warunki fizyczne umożliwiające istnienie ciekłej wody, a tym samym potencjalnie sprzyjających życiu, jest jednym z podstawowych zadań współczesnej astrofizyki. Niestety poszukiwanie te utrudnia astrofizyczny „szum” z gwiazd macierzystych. Dotychczasowe metody radzenia sobie z tym problemem są niewystarczające do osiągnięcia wymaganych poziomów precyzji. Nowe, nieznane światy Jednak jeden instrument, a tak naprawdę cała infrastruktura, mogą to zmienić. Mowa o teleskopie Paranal solar Espresso Telescope (PoET). Jest on połączony ze spektrografem ESPRESSO (ESO), co umożliwi jednoczesne prowadzenie obserwacji całkowitego widma Słońca oraz obserwacji rozdzielonych przestrzennie na poziomie pojedynczych sekund łuku, przy rozdzielczości widmowej R~200000. Aktualne dane mówią o około 6300 potwierdzonych planetach pozasłonecznych (egzoplanetach). Ponadto istnieją tysiące kandydatów oczekujących na potwierdzenie – głównie z misji takich jak Kepler Space Telescope i TESS. Te pozaziemskie światy są zazwyczaj wykrywane i badane poprzez analizę światła pochodzącego z ich gwiazd macierzystych, m.in. przez szukanie małych zmian w widmie gwiazdy. Jednak aktywność gwiazdowa może wytwarzać sygnały, które zagłuszają, a w innych sytuacjach naśladują zmiany wywoływane przez bliskie gwieździe planety. Podobnie jak plamy słoneczne zmieniają światło słoneczne, powierzchniowa aktywność innych gwiazd zaburza ich widma w sposób, który może być mierzony, jako „szum”, przy użyciu aktualnych instrumentów do polowania na planety. Usuwanie tego szumu z widma odległej gwiazdy jest trudne, ponieważ nie rozumiemy w pełni, jak aktywność gwiazdowa zmienia światło, które obserwujemy. Na szczęście naukowcy znaleźli rozwiązanie: postanowili nauczyć się tego od naszej własnej gwiazdy. PoETyckie łowy na egzoplanety Infrastruktura PoET składa się z teleskopu ze zwierciadłem o średnicy 60 cm, które gromadzi światło z określonych o…

ACD20-0044-003large-30e20cf.jpg
width: 1920
height: 1151

Fizycy z CERN na tropie nieznanego. Rozpady „pingwinowe” kluczem do wielkiego odkrycia
type: item
date: 2026-05-06T10:08:19.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: cern
subject: fizyka
subject: wielki zderzacz hadronów lhc
description: Naukowcy z CERN analizujący dane z eksperymentu LHCb natrafili na ślad zjawisk wykraczających poza Model Standardowy. Badanie „rozpadów pingwinowych” mezonów B wykazało anomalie w kątach lotu cząstek. To jedno z najważniejszych odkryć ostatnich lat, które może zrewidować naszą wiedzę o fundamentach materii.
encoded: Od pewnego czasu wiadomo, że tzw. Model Standardowy, czyli teoria opisująca cząstki i oddziaływania, musi być niepełna, ponieważ istnieje szereg zjawisk, których wciąż nie potrafimy wyjaśnić. Chociaż model jest niepełny, pozostaje niezwykle precyzyjny. Dlatego poszukiwania „nowej fizyki” często polegają nie na bezpośrednim odkrywaniu nowych cząstek, lecz na wykrywaniu subtelnych odchyleń w znanych procesach. Naukowcy z CERN zdołali wykryć takie odchylenia w zbiorze 650 miliardów rozpadów zaobserwowanych w eksperymencie LHCb. Odstępstwo od Modelu Standardowego Przyjęty do publikacji w „Physical Review Letters artykuł zawierający analizę z eksperymentu w Wielkim Zderzaczu Hadronów (LHC) w CERN – europejskim laboratorium fizyki cząstek nieopodal Genewy – sugeruje, że doszło do postępu w pomiarze jednego z odstępstw od Modelu Standardowego. Dotyczy ono rozpadu cząstek zwanych mezonami B na inne cząstki. Wynik stanowi jedną z ostatnich pozostałych anomalii dla fizyków cząstek, którzy poszukują nowej fizyki w szczątkach zderzeń proton–proton, które zamieniają energię w materię. Czy jest Mezon B? Mezon B jest cząstką złożoną z kwarka dolnego (bottom) i innego, lżejszego kwarka. Rozpada się na inny mezon zawierający kwark dziwny, znany jako kaon, oraz dwa miony (cięższe odpowiedniki elektronu). Naukowcy stwierdzili, że kąty, pod jakimi produkty końcowe powstają w wyniku rozpadu, nie zgadzają się z przewidywaniami Modelu Standardowego. Dowody na tę anomalię narastają od 2015 roku. Pytanie, jak mierzy się wspomniane kąty? – Wyprodukowane cząstki przelatują przez materiał detektora i jonizują go, wytwarzając sygnały elektryczne, które są następnie odczytywane poprzez układy elektroniczne. Wiedząc, którędy przeszła cząstka, można wyliczyć kąt jej trajektorii. Ogólnie sprawa jest trochę bardziej skomplikowana, bo te interesujące kąty są zdefiniowane w układzie własnym mezonu B, więc należy jeszcze przeprowadzić zmianę układu współrzędnych – tłumaczy dr Rafał Staszewski z Instytu…

CERN-LHC-0c6e489.jpg
width: 1800
height: 1200

Polski astrofotograf po raz piąty wyróżniony przez NASA. Zobacz niezwykłe zdjęcie Mgławicy Oriona nad wulkanem Teide!
type: item
date: 2026-05-05T11:56:14.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Fotografia
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazdozbiory
subject: nasa
subject: teneryfa
description: Aby wykonać to jedno konkretne zdjęcie Marcin Rosadziński przygotowywał się przez kilka lat. Taki układ nieba widać przez kilka dni w roku. Konieczne jest też właściwe miejsce obserwacji oraz znakomite warunki pogodowe. Jednak gdy to wszystko zagra razem oraz ma się nieco szczęścia, można uchwycić kosmiczne mgławice nad ośnieżonym szczytem wulkanu i zostać wyróżnionym w projekcie Astronomy Picture of the Day NASA.
encoded: „Orion rzadko jest widoczny w taki sposób. Aby uzyskać ten majestatyczny widok, potrzebny jest aparat zdolny do wykonywania bardzo długich ekspozycji, dzięki którym ujawniają się słabe szczegóły nocnego nieba. Wśród charakterystycznych mgławic, które można dostrzec, znajdują się Mgławica Oriona, Mgławica Płomień oraz Pętla Barnarda. Dla kontrastu pomocne jest także umieszczenie na pierwszym planie wulkanu – w tym przypadku jest to wulkan Teide na Teneryfie, na Wyspach Kanaryjskich w Hiszpanii”. „Jeśli jednak chcesz, aby wulkan Teide był pokryty śniegiem, potrzebne jest również dobre wyczucie czasu – ponieważ zdarza się to zazwyczaj tylko przez kilka dni w roku. Odpowiednie wyczucie czasu oznacza także oczekiwanie, aż Orion pojawi się tuż za Teide, co miało miejsce pod koniec ubiegłego roku po zachodzie słońca. Prezentowane zdjęcie jest wynikiem serii fotografii wykonanych kolejno tym samym aparatem z tego samego miejsca” – taki komentarz umieścili eksperci pod fotografią wykonaną przez Marcina Rosadzińskiego. Zdjęcie Polaka trafiły do projektu Astronomy Picture of the Day po raz piąty, co dobitnie pokazuje talent Rosadzińskiego i ogromną miłość do astrofotografii. Odpowiedni czas i miejsce – Naprawdę długo planowałem wykonanie tego zdjęcia. Wielokrotnie byłem na Teneryfie, próbując znaleźć odpowiednie miejsce i trafić we właściwy moment. Za każdym razem coś nie grało. Warunki pogodowe były złe albo przyjechałem w momencie, gdy na niebie nie były dobrze widoczne interesujące mnie mgławice. Udało się wreszcie w grudniu ubiegłego roku – opowiada Marcin Rosadziński. Dodaje, że przywiązuje wielką wagę do detali. W tym wypadku chciał, aby znajdująca się w gwiazdozbiorze Oriona Mgławica Koński Łeb znalazła się centralnie nad wysokim na ponad 3700 metrów wulkanem Teide. Okolice wulkanu są jednym z najlepszych miejsc na świecie do obserwacji gwiazd. Znajduje się tam Obserwatorium Teide, a dzięki wysokości i czystemu powietrzu można bardzo wyraźnie zobaczyć m.in. gwiazdozbiór…

Orion-na-wulkanem-Teide-945290f.jpg
width: 2313
height: 1300

Jesteśmy coraz bliżej kwantowego internetu. Naukowcy teleportowali stan fotonu między kropkami kwantowymi
type: item
date: 2026-05-04T08:17:22.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: fizyka
subject: fizyka kwantowa
subject: internet
subject: komputery
description: Naukowcom udało się teleportować stan fotonu pomiędzy dwiema oddzielnymi kropkami kwantowymi, na odległość 270 metrów. To dowód, że informacja może podróżować między niezależnymi urządzeniami. Jest to kamień milowy w kierunku budowy sieci kwantowych do bezpiecznej komunikacji.
encoded: Prace nad tzw. teleportacją kwantową trwają od wielu dekad. Co pewien czas pojawiają się informacje o kolejnym przełomie. Właśnie w ten nurt wpisuje się nowy eksperyment, przeprowadzony m.in. na Uniwersytecie w Paderborn. Teleportacja stanu kwantowego: odległość to nie wszystko Wszystko zaczęło się w 1997 roku, gdy zespół kierowany przez prof. Antona Zeilingera na Uniwersytecie w Innsbrucku po raz pierwszy zademonstrował przeniesienie stanu kwantowego fotonu na niewielką odległość w warunkach laboratoryjnych. Dalsze eksperymenty stopniowo zwiększały dystans do kilku kilometrów w światłowodach i w wolnej przestrzeni. Prawdziwy przełom nastąpił w 2017 roku dzięki chińskiej misji satelitarnej Micius, która pozwoliła przeprowadzić teleportację na odległość około 1400 km między Ziemią a orbitą. Jednak w pewnym momencie odległość przestała by kluczowa. Teraz zaczęto kłaść nacisk na praktyczne zastosowania. Czym są kropki kwantowe? W eksperymencie w Paderborn, stan fotonu teleportowano między niezależnymi kropkami kwantowymi na dystansie 270 metrów. Kropki kwantowe to ekstremalnie małe fragmenty półprzewodnika, których rozmiar wynosi zaledwie kilka nanometrów (czyli milionowe części milimetra). Na tym poziomie zaczyna działać mechanika kwantowa, a nie zwykła fizyka. – Eksperyment w imponujący sposób pokazuje, że źródła światła kwantowego oparte na półprzewodnikowych kropkach kwantowych mogą służyć jako kluczowa technologia dla przyszłych sieci komunikacji kwantowej. Udana teleportacja kwantowa pomiędzy dwoma niezależnymi emiterami kwantowymi to istotny krok w kierunku skalowalnych przekaźników kwantowych i praktycznej realizacji internetu kwantowego — wyjaśnia prof. Klaus D. Jöns, kierownik grupy badawczej „Hybrid Photonics Quantum Devices” oraz członek zarządu Instytutu Fotonicznych Systemów Kwantowych (PhoQS) na Uniwersytecie w Paderborn. Interdyscyplinarność kluczem do sukcesu Prace nad wykorzystaniem kropek kwantowych jako źródeł splątanych par fotonów w systemach komu…

teleportacja-kwantowa-e062586.jpg
width: 7200
height: 4050

Awanturnik, literat, mason i kobieciarz – prawdziwa historia Giacoma Casanovy
type: item
date: 2026-05-03T12:27:29.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: kochankowie
subject: literatura
subject: polska
subject: wenecja
subject: włochy
description: Dziś Casanova znany jest przede wszystkim jako jeden z najsłynniejszych kochanków w historii. Ale Wenecjanin był kimś więcej niż tylko kobieciarzem. Był bez wątpienia oszustem i przestępcą, który nieraz trafił do więzienia, samozwańczym alchemikiem, szpiegiem, duchownym, ale też znakomitym obserwatorem i wysokiej klasy intelektualistą. Jego krótki pobyt w Polsce zaowocował brzemiennym w skutkach pojedynkiem i trzytomowym dziełem „Historia niepokojów w Polsce”.
encoded: Spis treści: Czarownica z Murano Przystojny uwodziciel Bractwo wolnomularskie 300-letni alchemik Warszawski skandal Historia jego życia Giacomo Casanova, najstarszy z sześciorga dzieci aktorów Gaetano Giuseppe’a Casanovy i Zanetty Farussi z Wenecji, urodził się 2 kwietnia 1725 roku. Rodzina nie posiadała majątku, tytuł szlacheckich ani niczego, co dawałoby oparcie i pozwoliło na spokojne życie. W dodatku rodzice dużo podróżowali, przez co Giacomem i jego rodzeństwem zajmowała się babka. Czarownica z Murano Giacomo był dzieckiem inteligentnym, ale chorowitym. Aby odpędzić od wnuka złe duchy, babka wezwała czarownicę z wyspy Murano. Tej samej, która od średniowiecza słynie z wyrobu wyjątkowego szkła, nazywanego weneckim. Czarownica wysmarowała chłopca odchodami nietoperzy i masą innego paskudztwa, lecz o dziwo ta specyficzna kuracja przyniosła znakomite rezultaty. Tak dobre, że kila lat później, mając 12 lat Giacomo rozpoczął studia na Uniwersytecie w Padwie. W tamtych czasach dzieci szybko trafiały na uniwersytety. Niekoniecznie dlatego, że były nad wyraz rozwinięte. Po prostu edukację akademicką rozpoczynano znacznie wcześniej. W tym czasie dał się też poznać jako kochanek, a historie o jego uroku i sprawności seksualnej rozchodziły się pocztą pantoflową. Przystojny uwodziciel Faktem jest, że Giacomo wyróżniał się na tle innych mężczyzn. Był bardzo wysoki, miał ponad 186 cm wzrostu, ciemną karnację, ciemne włosy i brązowe oczy. Gdy połączy się to z niewątpliwą inteligencją i ujmującym sposobem bycia, mamy przepis na mężczyznę budzącego powszechne zainteresowanie. Kłopot w tym, że możliwości intelektualne i towarzyskie Casanovy nie szły w parze z tymi finansowymi. Pracował jako sekretarz, był przez pewien czas duchownym. Jednak jego kariera kościelna nie trwała długo. Długi hazardowe zaprowadziły go do więzienia. Po wyjściu na wolność stwierdził, że zostanie żołnierzem. „Kupiłem długi miecz i, z elegancką laską w dłoni, w dopasowanym kapeluszu z czarną kokardą, z prz…

Casanova-ff8649a.jpg
width: 1575
height: 1050

Zdzisław Beksiński, dystopijny surrealista z Sanoka. Jeden z najważniejszych polskich twórców XX w.
type: item
date: 2026-05-03T10:57:29.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: malarstwo
subject: polska
subject: sztuka
description: Beksiński należy do wąskiego grona najbardziej rozpoznawalnych polskich artystów w historii. Jego mroczne, dystopijne i niepokojące obrazy ukształtowały estetykę całego pokolenia. Apokaliptyczna twórczość Beksińskiego często zestawiana jest z jego przepełnionym śmiercią życiem: rok po tragicznej śmierci żony artysty ich jedyny syn, Tomasz, popełnił samobójstwo. Natomiast Zdzisław został zasztyletowany we własnym mieszkaniu przez człowieka, który u niego pracował.
encoded: Spis treści: Z Sanoka do Krakowa Fotografia Surrealizm apokaliptyczny Tomek Beksiński Sława, pieniądze i morderstwo Zdzisław Beksiński urodził się 24 lutego 1929 roku w Sanoku. W mieście, z którym jego rodzina była związana od kilku pokoleń. Pierwszy był Mateusz Beksiński, który osiedlił się w Sanoku w latach 40. XIX wieku. Założył zakład kotlarski, który z czasem stał się zalążkiem późniejszej fabryki Autosan. Syn Mateusza, a dziadek Zdzisława – Władysław Beksiński – był architektem miejskim, odpowiadał za projekty licznych budynków oraz rozwój urbanistyczny miasta. Rodzina Beksińskich przez pięć pokoleń – od drugiej połowy XIX wieku aż do końca lat 70. XX wieku – mieszkała w jednym domu przy ulicy Jagiellońskiej w Sanoku. Z Sanoka do Krakowa Ojciec artysty, Stanisław Beksiński, był inżynierem geometrą i pracował w miejskim wydziale budowlanym. Wcześniej służył w armii Hallera i działał w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”. Matka Stanisława z domu Dworska była nauczycielką i korepetytorką. Zdzisław był ich jedynym dzieckiem. W czasie II wojny światowej przyszły artysta uczył się na tajnych kompletach, a także uczęszczał do szkoły handlowej. W młodości interesował się muzyką i uczył się gry na fortepianie. Po maturze rozważał studia artystyczne lub filmowe, jednak ostatecznie – pod wpływem ojca – wybrał architekturę na Politechnice Krakowskiej. W czasie studiów, w 1951 roku, ożenił się z Zofią Stankiewicz. Rok później ukończył studia i uzyskał dyplom inżyniera architekta. W 1958 roku urodził się jedyny syn Zdzisława i Zofii Beksińskich, Tomasz. Po powrocie do Sanoka pracował w budownictwie, a następnie – od końca lat 50. – jako projektant w fabryce autobusów Autosan. Tworzył tam projekty nowoczesnych pojazdów i identyfikację wizualną firmy, jednak większość jego koncepcji nie została wdrożona. On sam traktował tę pracę głównie jako źródło utrzymania, poświęcając wolny czas działalności artystycznej. Fotografia W tamtym czasie szczególnie interesowała go fotografia. …

ZdzislawBeksinskiSanok-bd9fe3e.jpg
width: 1306
height: 871

Astrofizycy określili granicę Drogi Mlecznej. Pomogły w tym dane z europejskiego obserwatorium kosmicznego Gaia
type: item
date: 2026-04-30T08:28:37.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: droga mleczna
subject: galaktyki
subject: gwiazda
description: Precyzyjnie określenie miejsca, w którym kończy się nasza Galaktyka, jest wyjątkowo skomplikowane. Dzieje się tak, ponieważ jej dysk nie kończy się nagle, lecz stopniowo zanika w przestrzeni kosmicznej. Ale nauka jest od tego, by rozwiązywać nierozwiązywalne. Międzynarodowy zespół badaczy po raz pierwszy w historii dokładnie określił granicę dysku galaktycznego, w którym powstają gwiazdy, analizując ich wiek.
encoded: Gaia, przeznaczona do wykonania precyzyjnych pomiarów astrometrycznych sonda kosmiczna Europejskiej Agencji Kosmicznej zakończyła aktywne zbieranie danych w marcu 2025 roku. Jednak to, co zebrała przez 12 lat pracy, jeszcze przez wiele lat będzie źródłem informacji dla astronomów i astrofizyków. Dane Gai właśnie pomogły określić miejsce, w którym kończy się dysk Drogi Mlecznej. Rozkład wieku gwiazd Aby określić to miejsce, uczeni połączyli pomiary wieku jasnych gwiazd olbrzymów z zaawansowanymi symulacjami ewolucji galaktyk. Ujawniło to wyraźny wzór w kształcie litery „U” w rozkładzie wieku gwiazd, który wyznacza zewnętrzną granicę aktywnego formowania gwiazd w naszej Galaktyce. – Zasięg dysku formowania gwiazd Drogi Mlecznej od dawna pozostawał otwartym pytaniem w archeologii galaktycznej. Poprzez mapowanie zmian wieku gwiazd wzdłuż dysku mamy teraz jasną, ilościową odpowiedź – skomentował główny autor pracy dr Karl Fiteni, związany z włoskim Uniwersytetem Insubrii. Czyli gdzie kończy się nasza Glaktyka? Wyniki grupy pokazują, że większość procesów formowania się gwiazd w Drodze Mlecznej zachodzi w odległości do około 40 000 lat świetlnych od centrum Galaktyki. Migracja gwiazd Galaktyki, w tym nasza, nie tworzą gwiazd równomiernie na całej swojej powierzchni. Można powiedzieć, że tworzą je od środka na zewnątrz. Samo formowanie się gwiazd rozpoczyna się w centralnych, gęstych regionach. Następnie gwiazdy wędrują na zewnętrzne obszary. Odpowiada za to proces określany „migracją radialną” – gwiazdy stopniowo przemieszczają się na zewnątrz ze swoich miejsc narodzin, oddziałując z falami spiralnymi w galaktyce. Podobnie jak surferzy na falach oceanu, gwiazdy mogą zyskiwać pęd od ramion spiralnych i z czasem dryfować na większe odległości. Droga Mleczna podąża tym schematem do pewnego momentu. Badanie pokazuje, że wiek gwiazd maleje wraz z odległością od centrum, zgodnie z oczekiwaniami. Jednak w odległości około 35 000–40 000 lat świetlnych od centrum Galaktyki trend t…

droga-mleczna-a994861.jpg
width: 2243
height: 1200

Rozpad fałszywej próżni: chińscy fizycy odtworzyli koniec Wszechświata w laboratorium
type: item
date: 2026-04-28T13:20:04.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: badania naukowe
subject: chiny
subject: eksperyment
subject: fizyka
subject: fizyka kwantowa
subject: kosmos
description: Wszechświat wydaje się nam stabilny. Jednak fizycy kwantowi twierdzą, że może on znajdować się w tymczasowym stanie pozornego spokoju, który może zostać przerwany w mgnieniu oka. Tzw. rozpad fałszywej próżni to jedna z najbardziej przerażających koncepcji teorii kwantowej. Teraz udało się odtworzyć ją w laboratorium.
encoded: Spis treści: Czym jest próżnia? Prawdziwa a fałszywa próżnia: metafora połączonych jezior Mikrowszechświat w laboratorium - pierścień atomów Rydberga – W kwantowej teorii pola „próżnia” nie jest po prostu pustą przestrzenią, lecz stanem o najniższej energii pola kwantowego. Jeśli krajobraz energetyczny ma wiele lokalnych minimów, lokalne stany podstawowe stanowią tzw. fałszywą próżnię (FV), która może tunelować w kierunku globalnego stanu podstawowego (prawdziwej próżni, TV). Proces ten wykazuje cechy podobne do klasycznych przemian w przechłodzonym gazie oraz tunelowania wielu cząstek w układach kwantowych. W tej pracy badamy rozpad fałszywej próżni oraz nukleację bąbli w pierścieniu atomów Rydberga – napisali w artykule opublikowanym na łamach Physical Review Letters uczeni z Uniwersytetu Tsinghua w Chinach. Co konkretnie mieli na myśli? Czym jest próżnia? Zacznijmy od próżni. Fizyka kwantowa uznaje próżnię za stan o najniższej energii we Wszechświecie. Jednak możliwe jest, że istnieje bardziej stabilny stan o jeszcze niższej energii. Jeśli fragment przestrzeni przeszedłby do tego stanu, mógłby się rozszerzać i pochłonąć cały Wszechświat z prędkością światła, nadpisując po drodze prawa fizyki. Na całe szczęście rozpad fałszywej próżni prowadzi do zniszczenia Wszechświata tylko w niektórych scenariuszach teoretycznych. Samo zjawisko leży na styku teorii kwantowej i teorii względności – co czyni je potencjalnie użytecznym narzędziem do próby rozwiązania dotychczas nieusuwalnych różnic między tymi dwoma podejściami. Równania teorii względności bardzo dobrze opisują, jak działa fizyka we Wszechświecie w dużych skalach i przy wysokich prędkościach. Niestety, gdy schodzimy do niezwykle małych rozmiarów (świata kwantowego na poziomie atomowym i subatomowym) teoria względności przestaje wystarczać do opisu zachowania materii. Najlepszym narzędziem, którym współcześnie dysponujemy jest tzw. kwantowa teoria pola. Opisuje ona sposób oddziaływania pól kwantowych i cząstek. Pr…

kwantowa-proznia-caf366b.jpg
width: 6000
height: 3378

Wojny robotów. Po raz pierwszy w historii bezzałogowe pojazdy naziemne zdobyły pozycję wroga
type: item
date: 2026-04-28T09:59:09.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Technologia
subject: roboty
subject: ukraina
subject: wojna
subject: wojsko
description: Roboty lądowe, znane również jako bezzałogowe pojazdy naziemne, po raz pierwszy w historii odparły wrogie wojska i zajęły ich pozycję – poinformował niedawno prezydent Ukrainy Wołodymyr Ołeksandrowycz Zełenski. Szerokie wykorzystywanie dronów w trakcie wojny w Ukrainie stawia pytania o przyszłość wojska i robotyki. W końcu nikt nie chce realizacji scenariusza „Terminatora”.
encoded: Od początku agresji Rosji na Ukrainę widać, jak skuteczne w obronie mogą być pojazdy bezzałogowe. Zarówno te latające, jak i lądowe. To pokazuje, jak rośnie znaczenie robotyki w wojskowości. Roboty w mundurach – Wojskowa robotyka lądowa szybko zmienia zadania na polu walki. Jednak w dającej się przewidzieć przyszłości jej największy wpływ będzie polegał na rolach wspierających, a nie na bezpośrednim zastępowaniu piechoty. Dlatego choć zdobycie pozycji wroga przez roboty jest momentem przełomowym, nie należy go nadinterpretować – twierdzi w artykule opublikowanym na łamach opiniotwórczego magazynu „The Conversation” Jacob Parakilas. Parakilas jest liderem grupy ds. obrony, bezpieczeństwa i wymiaru sprawiedliwości działającej w ramach think tanku RAND Europe. Ta niezależna organizacja badawcza zajmuje się analizami i doradztwem w takich obszarach, jak obronność i bezpieczeństwo, polityka publiczna, technologie i innowacje oraz edukacja i zdrowie. Badacz podkreśla, że użycie robotów w walkach naziemnych ma wiele ograniczeń. Głównym jest sam teren działania. Bo chociaż na licznych filmach widujemy roboty poruszające się w najeżonym przeszkodami terenie, to działanie w środowisku kontrolowanym to jedno, a przemieszczanie się pod ostrzałem po pełnym pułapek terenie – drugie. Robot nie zrobi wszystkiego – Większość robotów lądowych nadal opiera się na kołach lub gąsienicach z wielu dobrych powodów: prostoty mechanicznej, dostępności części zamiennych i kosztów. Mają one jednak wyraźne ograniczenia w zakresie rodzaju terenu, po którym mogą się poruszać, a nie wszystkie umocnienia przeciwnika znajdują się na końcu utwardzonej drogi – wyjaśnia ekspert. W sytuacji walki na lądzie człowiek jest lepszy, ponieważ może wykonywać wiele zadań i dostosowywać je do potrzeb. Człowiek może się czołgać, wspinać, przeskakiwać przeszkody, poruszać się w okopach. W porównaniu z robotem jest biologiczną maszyną wielozadaniową. I nawet ogromny rozwój robotyki, jakiego jesteśmy świadkami, wcią…

robot-wojskowy-Ukraina-1-fd54881.jpg
width: 1800
height: 1200

Naukowcy zidentyfikowali komórki mózgowe odpowiedzialne za depresję. Odkrycie daje szanse na nowe terapie
type: item
date: 2026-04-27T10:01:07.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: depresja
subject: medycyna
subject: mózg
subject: neurologia
subject: psychiatria
subject: Zdrowie
description: Kanadyjskim neurologom udało się zidentyfikowali dwa konkretne typy komórek mózgowych, które u osób cierpiących na depresję zachowują się odmiennie. Zdaniem ekspertów odkrycie udowadnia, że depresja to nie tylko emocje, lecz rzeczywiste, mierzalne zmiany w mózgu. Odkrycie może poskutkować stworzeniem leków, które mogą być wybawieniem dla 264 milionów ludzi ze zdiagnozowaną depresją.
encoded: – Po raz pierwszy udało nam się określić, które dokładnie typy komórek mózgowych są dotknięte depresją. Dokonaliśmy tego poprzez mapowanie aktywności genów wraz z mechanizmami regulującymi kod DNA – powiedział główny autor badania, dr Gustavo Turecki, profesor na McGill University. Prof. Turecki pracuje również w Douglas Institute oraz kieruje Katedrą Badawczą Kanady ds. dużych epizodów depresyjnych i samobójstw. Bank tkanek mózgowych Badacz podkreśla, że zidentyfikowanie zmienionych neuronów pozwala uzyskać znacznie jaśniejszy obraz tego, gdzie dochodzi do zaburzeń i które komórki są w nie zaangażowane. Zespół badawczy wykorzystał próbki mózgu pobrane z Douglas-Bell Canada Brain Bank. To jedno z kilku miejsc na świecie, w którym przechowywane są tkanki mózgowe osób cierpiących na różnego typu zaburzenia psychiczne. Bank jest niezwykle cennym źródłem do badań nad zdrowiem psychicznym na poziomie biologicznym. Analizy próbek wykorzystywały zaawansowane techniki analizy genetycznej pojedynczych komórek. W ten sposób naukowcy przeanalizowali RNA i DNA tysięcy konkretnych neuronów. Takie podejście pozwoliło im ustalić, które z nich zachowują się inaczej u osób z depresją, a tym samym zidentyfikować wzorce genetyczne mogące wyjaśniać te różnice. W badaniu uwzględniono próbki od 59 osób ze zdiagnozowaną depresją oraz 41 zdrowych osób. Depresja a zmiany neuronalne Badania ujawniły zmiany w aktywności genów w dwóch ważnych typach komórek mózgowych. Pierwszym z nich była grupa neuronów pobudzających, które odgrywają rolę w regulacji nastroju i reakcji na stres. Drugim – podtyp mikrogleju, czyli komórek odpornościowych w mózgu, które pomagają kontrolować stan zapalny. W obu typach komórek wiele genów wykazywało różne poziomy aktywności u osób z depresją, co sugeruje, że te systemy mogą nie funkcjonować prawidłowo. Takie zaburzenia mogą pomóc wyjaśnić biologiczne mechanizmy rozwoju depresji. Terapie ukierunkowane Zidentyfikowanie konkretnych komórek mózgu związanych z zaburzen…

neurony-depresja-2cd48ce.jpg
width: 2311
height: 1300

W Polsce uruchomiono nowy radioteleskop monitorujący Słońce. Sfinansowała go Europejska Agencja Kosmiczna
type: item
date: 2026-04-24T07:02:03.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: słońce
subject: teleskop
description: W Obserwatorium Astronomicznym w Białkowie uruchomiono stację badawczą wyposażoną w sześciometrową antenę radiową. Jej celem jest nieustanne monitorowanie pogody kosmicznej. Za tą inwestycją stoi Europejska Agencja Kosmiczna, a za wykonaniem – polscy eksperci z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz z firmy ITTI.
encoded: – ROSIE (Radio Observations of the Solar Indicative Emissions) podkreśla rosnącą rolę, jaką Polska odgrywa w europejskich działaniach na rzecz monitorowania pogody kosmicznej – napisał w komunikacje ESA Juha-Pekka Luntama, dyrektor Biura Pogody Kosmicznej ESA. Polscy eksperci ds. pogody kosmicznej Zdaniem eksperta polski przemysł kosmiczny i środowisko akademickie odgrywają również wiodącą rolę w nadchodzącej misji satelitarnej SAWA. Zapewni ona dodatkowe źródło danych w czasie zbliżonym do rzeczywistego na temat stanu atmosfery z orbity. Juha-Pekka Luntama odnosił się tutaj do opracowywanego w Polsce m.in. przez Centrum Badań Kosmicznych PAN nanosatelity mającego badać termosferę Ziemi. Dane zbierane przez SAWA będą zasilać modele i usługi dostarczające alerty dotyczące pogody kosmicznej, narzędzia prognostyczne oraz inne produkty bazujące na danych solarnych. Jednak to dopiero opracowywana misja, natomiast ROSIE działa aktywnie od 10 marca. Antena radioteleskopu skierowana jest w stronę Słońca. Dwa szybkie spektrografy radiowe filtrują napływające fale radiowe w celu monitorowania dwóch konkretnych częstotliwości, które stanowią użyteczne wskaźniki aktywności słonecznej. Częstotliwości te są często nazywane „wskaźnikami radiowymi Słońca”. Służą jako wiarygodne przybliżenia emisji promieniowania ekstremalnego ultrafioletu, którego nie można obserwować bezpośrednio z powierzchni Ziemi, a które odgrywa istotną rolę w jonizacji oraz ogrzewaniu górnych warstw atmosfery ziemskiej. Jak ochronić satelity? W związku z tym, że ocieplenie klimatu powoduje rozszerzanie się atmosfery, dochodzi do wypychania satelitów znajdujących się na niskiej orbicie ziemskiej z ich ustalonych trajektorii. Uwzględnienie tych zakłóceń ma kluczowe znaczenie dla bezpiecznego zarządzania ruchem kosmicznym oraz zapobiegania kolizjom na orbicie. Istotne jest również to, że wywołana promieniowaniem słonecznym jonizacja zachodząca w górnych warstwach atmosfery może osłabiać, opóźniać lub zakłócać sy…

nowy-radioteleskop-monitorujacy-Slonce-f0381a4.jpg
width: 2813
height: 1875

Czy możemy „zaszczepić” się przeciwko stresowi? Naukowcy mają na to kilka pomysłów
type: item
date: 2026-04-21T13:45:59.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: bakterie
subject: stres
subject: szczepionki
description: Tradycyjna szczepionka przygotowuje układ odpornościowy do budowania lepszych mechanizmów obronnych. Zdaniem badaczy możemy zrobić coś podobnego, aby zwiększyć naszą odporność psychiczną na presję i wynikający z niej stres. Pomocny może być trening odporności na stres, ale też pewna zabita termicznie bakteria występująca w glebie.
encoded: Zastrzyk uodparniający na stres jest marzeniem milionów ludzi funkcjonujących na co dzień pod ogromną presją. Choć pewnie raz na jakiś czas przydałby się każdemu z nas. A chociaż „uodparnianie się” na stres brzmi mało realnie, to jesteśmy w stanie wytrenować swój organizm nie tyle do ignorowania stresu, ile do szybszej regeneracji. Trening antystresowy Tak działają m.in. treningi personelu wojskowego. Specjalnie dobrane symulacje wydarzeń stresogennych, przy jednoczesnym zapewnieniu żołnierzom narzędzi i odpowiedniego wsparcia, pozwalają ograniczyć wpływ przyszłego stresu. W jednym z badań podchorążowie, którzy przeszli trening odporności psychicznej, mieli niższy poziom kortyzolu podczas późniejszych intensywnych ćwiczeń wojskowych niż ci, którzy takiego szkolenia nie przeszli. Podobnie ratownicy medyczni, którzy odbyli trening odporności, są mniej narażeni na rozwój zespołu stresu pourazowego (PTSD) oraz depresji. – Na szczęście większość ludzi nie potrzebuje szkolenia w stylu wojskowym, aby osiągnąć te korzyści. Wystarczy celowe wystawianie się na możliwy do opanowania, codzienny stres, aby budować odporność psychiczną – mówi Julie Vašků z Uniwersytetu Masaryka w Czechach. Radzenie sobie ze stresem przebudowuje mózg Jej badania pokazują, że takie codzienne radzenie sobie ze stresującymi sytuacjami przebudowuje mózg, wywołując zmiany w całej „sieci stresu”, obejmującej m.in. korę przedczołową, która reguluje emocje; hipokamp, związany z pamięcią; oraz ciało migdałowate, odpowiedzialne za wykrywanie zagrożeń. Gdy ludzie dobrowolnie stawiają czoła łagodnym stresorom, te obwody adaptują się w sposób ułatwiający radzenie sobie z przyszłymi wyzwaniami oraz pomagający organizmowi szybciej wracać do stanu równowagi. – Łagodny stresor to sytuacja, w której odczuwasz pewien poziom dyskomfortu, ale jesteś w stanie go znieść. Nie może być przytłaczający. Gdy staje się przytłaczający, ponieważ wówczas może mieć charakter traumatyczny – mówi Vašků. Kiedy taki trening powinien …

FABRIC-KOLAZ-32-2026-04-21T141651.384-310c8e8.jpg
width: 2813
height: 1875

Łazik Curiosity odnalazł na Marsie niespotykane wcześniej związki organiczne. Czy stanowią ślad dawnego życia?
type: item
date: 2026-04-21T09:59:13.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: łazik marsjański
subject: mars
subject: misja na marsa
subject: nasa
subject: życie
description: Należący do NASA łazik Curiosity, który bada powierzchnię Czerwonej Planety od niemal 14 lat, odnalazł zróżnicowany zestaw cząsteczek organicznych, w tym związki chemiczne powszechnie uznawane za elementy składowe życia na Ziemi. Jednak wstrzymajmy swój entuzjazm, ponieważ jednoznaczne potwierdzenie, czy te konkretne cząstki organiczne stanowią ślady dawnego życia wymagałoby sprowadzenia próbek na Ziemię.
encoded: NASA oraz eksperci z Uniwersytetu Florydy przekazali informację o odnalezieniu na Marsie związków chemicznych związanych z powstaniem życia. Ale – powstaniem życia na Ziemi. Opublikowane dzisiaj w czasopiśmie „Nature Communications” wyniki, pochodzące z eksperymentu chemicznego przeprowadzonego po raz pierwszy na innym ciele niebieskim wskazują, że powierzchnia Marsa może zachowywać cząsteczki, które mogłyby stanowić ślady dawnego życia. Jednak, co istotne, eksperyment ten nie pozwala odróżnić związków organicznych pochodzących z potencjalnego dawnego życia na Marsie od tych powstałych w wyniku procesów geologicznych lub dostarczonych przez meteoryty. Ciekawskie i ruchome laboratorium Badaniami, które przeprowadził wiekowy już łazik – laboratorium Curiosity – kierowała profesor nauk geologicznych Amy Williams. Profesor Williams pracuje na Uniwersytecie Florydy, jest także członkinią zespołów misji łazików Curiosity oraz Perseverance. Przypomnijmy, że łazik Curiosity wylądował na Marsie w 2012 roku, aby znaleźć dowody na to, że Mars miał warunki sprzyjające istnieniu życia mikrobiologicznego miliardy lat temu. Natomiast największy łazik planetarny w historii, czyli Perseverance, który wylądował w 2021 roku, został wysłany w celu poszukiwania śladów jakiegokolwiek dawnego życia, które mogło się tam rozwinąć. Oba urządzenia zostały zaprojektowane i wykonane w Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA w Pasadenie. Eksperyment przeprowadzono w miejscu nazwanym na cześć XIX-wiecznej angielskiej planetolożki Mary Anning. Same próbki zostały pobrane w regionie Glen Torridon w obrębie krateru, na obszarze bogatym w minerały ilaste wskazujące, że kiedyś znajdowała się tam woda. Minerały te mogą zatrzymywać i konserwować związki organiczne lepiej niż inne typy skał, co czyni je szczególnie obiecującym celem badań. Naukowcy uważają, że panowały tam kiedyś warunki sprzyjające powstaniu życia, jeśli kiedykolwiek było ono obecne na Marsie. Materia organiczna sprzed 3,5 miliarda lat – S…

mars-zwiazki-organiczne-1-bd0d7a9.jpg
width: 1280
height: 873

Wyprodukowany w Chinach humanoidalny robot przebiegł półmaraton szybciej niż wynosi ludzki rekord świata
type: item
date: 2026-04-21T08:21:33.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Technologia
subject: chiny
subject: maratony
subject: roboty
subject: Sport
description: W Pekinie odbył się drugi w historii półmaraton, w którym rywalizowały wyłącznie humanoidalne roboty. Wyniki pokazały ogromne zaangażowanie chińskich firm w rozwój nowoczesnej robotyki oraz szybkie postępy, jakie osiągają zespoły. W ubiegłym roku zwycięski robot pokonał trasę 21 km w czasie 2 godzin i 40 minut. W tym roku zwycięzcy zabrało to zaledwie 50 minut.
encoded: Przez szereg lat rozwoju robotów humanoidalnych jednym z poważniejszych problemów była kwestia sprawnego poruszania się maszyn. Chociaż firma Boston Dynamics regularnie pokazywała nam kolejne filmy, na których jej potężne roboty Atlas tańczyły, uprawiały parkour czy pracowały w magazynie, ich autonomia była ograniczona. A bez możliwości autonomicznego oceniania podłoża, wyboru trasy i sekwencji ruchów nie można tak naprawdę mówić o robotach mających naśladować zdolności człowieka. Robot – maratończyk Temat automatyzacji z wykorzystaniem robotów humanoidalnych bardzo prężnie rozwijają chińskie korporacje. W zeszłym roku zorganizowano w Pekinie pierwszy półmaraton dla takich maszyn. Wzięło w nim udział 26 robotów humanoidalnych poruszających się poprzez zdalne nawigowanie lub nawigowanie autonomiczne. Ubiegłoroczna edycja obfitowała w problemy, a większość robotów nie była w stanie ukończyć trasy. Zwycięski robot osiągnął wtedy czas 2 godzin i 40 minut – ponad dwukrotnie gorszy niż wynik ludzkiego zwycięzcy tradycyjnego biegu. W tym roku różnica była uderzająca. Liczba zespołów wzrosła z 20 do ponad 100, a kilka czołowych robotów było wyraźnie szybszych od zawodowych sportowców, wyprzedzając ludzkich zwycięzców o ponad 10 minut. Robot opracowany przez markę Honor, spółkę wydzieloną wcześniej z Huawei, ukończył wyścig w czasie 50 minut i 26 sekund. Czyli o około siedem minut szybciej niż wynosi rekord świata w półmaratonie, ustanowiony miesiąc wcześniej w Lizbonie przez Ugandyjczyka Jacoba Kiplimo. Chińska robotyka premium To nie wszystko. Zespoły z firmy Honor ze swoimi autonomicznymi robotami humanoidalnymi zajęły wszystkie trzy miejsca na podium. Du Xiaodi, inżynier firmy Honor pracujący przy zwycięskim robocie, powiedział, że urządzenie było rozwijane przez rok. Wyposażono je w nogi o długości od 90 do 95 cm, aby odwzorować elitarnych biegaczy oraz w technologię chłodzenia cieczą stosowaną w smartfonach firmy. Zawody, które odbywały się równolegle z biegiem dla lud…

maraton-robtow-1-9445799.jpg
width: 1799
height: 1200

W Warszawie testowane są technologie dla misji ESA ExoMars. Przyszłe lądowniki zyskają polski akcent
type: item
date: 2026-04-20T07:39:24.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: Technologia
subject: inżynieria
subject: księżyc
subject: łazik marsjański
subject: loty w kosmos
subject: mars
subject: misja na marsa
subject: polska
description: W Centrum Badań Kosmicznych PAN otwarto Lunapark. Chociaż nazwa kojarzy się z zabawą, jest to całkiem poważne laboratorium służące do testów nóg lądowników marsjańskich, a w przyszłości również księżycowych. Już teraz inżynierom firmy Sener Polska oraz CBK PAN udało się odnaleźć krytyczny błąd, który w trakcie lądowania na Marsie mógłby przysporzyć poważnych problemów.
encoded: Lunapark to specjalnie zaprojektowana infrastruktura, obejmująca wysoką część testową o wysokości 6,25 m i wymiarach 6,8 x 11,6 m oraz część niższą, stanowiącą zaplecze techniczne. Powstała w jednym celu. – Całe pomieszczenie zostało zbudowane z myślą o testowaniu nóg lądowników na misje planetarne. Uwzględnia to nie tylko dużą kubaturę pomieszczenia, ale również specjalny fundament i suwnicę o odpowiednim udźwigu – podkreśla inż. Konrad Aleksiejuk, kierownik Laboratorium Mechatroniki i Robotyki Satelitarnej CBK PAN. Współpraca przemysłu z nauką Laboratorium zostało stworzone we współpracy z firmą Sener Polska. Infrastruktura powstała na potrzeby realizacji kontraktu badawczego w ramach misji Europejskiej Agencji Kosmicznej ExoMars. Mowa o lądowniku marsjańskim, który w przyszłości dostarczy na powierzchnię Marsa łazik Rosalind Franklin. Dzięki wiertłu zdolnemu zagłębić się w marsjański grunt na dwa metry, łazik ma poszukiwać organicznych cząsteczek, które mogą wskazywać na życie. Za całą misję, po stronie technicznej, odpowiadają największe europejskie firmy z branży kosmicznej. Głównym wykonawcą jest Thales Alenia Space Italia, Airbus Defence and Space odpowiada za Mission Time Planning System, czyli system planowania czasu misji. Jest to specjalne oprogramowanie używane do zarządzania tym, co łazik robi na Marsie – krok po kroku i godzina po godzinie. Natomiast Sener jest głównym dostawcą nóg lądownika. Krytyczny moment misji Prowadzone w Lunaparku testy mają symulować jeden z najbardziej krytycznych etapów każdej misji planetarnej, czyli lądowanie. Test wygląda spektakularnie: konstrukcja spada na przygotowane podłoże, a całe zdarzenie – trwające ułamki sekundy – rejestrowane jest z prędkością nawet 1000 klatek na sekundę. Jak podkreśla inż. Szymon Frankowski z Sener Polska, nawet tak krótki czas pozwala na bardzo precyzyjne badania. – Mierzymy siły, przyspieszenia i zachowanie konstrukcji w momencie uderzenia. Analizujemy ugięcie, pochłanianie energii i stabiln…

lunapark-1-07fb9aa.jpg
width: 4032
height: 3024

Celtowie władali Europą na długo przed Rzymem. Do upadku ich potęgi przyczynił się Juliusz Cezar
type: item
date: 2026-04-19T06:19:43.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: archeologia
subject: celtowie
subject: europa
subject: starożytność
description: Celtowie byli znakomitymi metalurgami i kowalami, jako wojownicy nie mieli sobie równych. Od około 1200 roku p.n.e. kontrolowali rozległe tereny Europy – od współczesnej Polski aż po Półwysep Iberyjski i Irlandię. Kres ich panowaniu położyły rzymskie legiony.
encoded: Spis treści: Od Brytanii po Azję Mniejszą Druidzi, czyli ci, którzy znają dęby Boski kowal Goibhniu Medycyna celtycka Celtowie – urbaniści Europy Celtowie na ziemiach polskich Celtami nazywa się zbiór plemion indoeuropejskich, dzielących wspólne tradycje językowe i kulturowe. Kontrolowali rozległe terytoria Europy od około 1200 r. p.n.e. do 400 r. n.e., od Irlandii i Szkocji po Anatolię oraz od Niderlandów po Hiszpanię i Włochy. Główne społeczności celtyckie obejmowały Galów, Celtyberów i Gallaeków z Półwyspu Iberyjskiego, Brytów i Piktów z Brytanii i Irlandii oraz Galatów z Anatolii. Archeolodzy zdobyli większość informacji o Celtach z dwóch głównych stanowisk archeologicznych: Hallstatt w Niemczech (800–450 p.n.e.) oraz La Tène w Szwajcarii (450 p.n.e.–50 n.e.). Od Brytanii po Azję Mniejszą Celtowie osiągnęli szczyt swoich wpływów i ekspansji terytorialnej w IV wieku p.n.e., zajmując ziemie rozciągające się przez całą Europę – od Brytanii po Azję Mniejszą. Od III wieku p.n.e. datuje się okres upadku i rozpadu cywilizacji celtyckiej. Kres panowania Celtów na kontynencie europejskim wiąże się z podbojem Galii przez Juliusza Cezara (58–51 p.n.e.). W Brytanii i Irlandii ten proces przebiegał wolniej, ale tradycyjna kultura była stopniowo osłabiana pod naciskiem politycznego podporządkowania się Rzymowi, a potem średniowiecznej Anglii. Dziś języki celtyckie są używane jedynie na zachodnich krańcach Europy, na ograniczonych obszarach Irlandii, Szkocji, Walii i Bretanii (w tym ostatnim przypadku głównie w wyniku migracji z Brytanii od IV do VII wieku n.e.). Nic więc dziwnego, że burzliwa i nierówna historia Celtów wpłynęła na sposób udokumentowania ich kultury i religii. Druidzi, czyli ci, którzy znają dęby Organizacja społeczna Celtów opierała się na systemie plemiennym o wielopoziomowej hierarchii. Władca każdego plemienia pełnił funkcję króla lub królowej. Społeczeństwo dzieliło się na trzy główne warstwy: wodzów, wojowników i druidów. Druidzi (od celtyckiego druwid –…

celtowie-6a42726.jpg
width: 2768
height: 1884

Studenci astronomii odkryli jedną z najstarszych gwiazd we Wszechświecie. Powstała kilka miliardów lat po Wielkim Wybuchu
type: item
date: 2026-04-15T06:45:44.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: galaktyki
subject: gwiazda
subject: wszechświat
description: Nic nie wskazywało na to, że 21 marca 2025 roku zapisze się w historii astronomii. A tym bardziej, że historię tę napisze grupa dziesięciorga studentów profesora Alexander Ji z Uniwersytetu w Chicago uczących się analizować dane astronomiczne. Jednak to właśnie oni odkryli jedną z najstarszych gwiazd we Wszechświecie. Gwiazdę, która powstała w satelitarnej galaktyce, a następnie przemieściła się do Drogi Mlecznej.
encoded: „Field Course in Astrophysics”, taką nazwę nosi kurs astronomii prowadzony przez prof. Alexa Ji – zastępcę kierownika naukowego projektu SDSS-V. Zajęcia prowadzone są przy wsparciu doktorantów Hillary Andales i Pierre’a Thibodeaux. Kurs jest integralną częścią nauczania studentów studiów licencjackich z astronomii na Uniwersytecie Chicagowskim. Jednak ubiegłoroczni kursanci dokonali czegoś absolutnie niebywałego – odnaleźli gwiazdę należącą do tzw. drugiej populacji gwiazd. Czyli takich, które powstały m.in. z gazu uwolnionego przez supernowe pierwszych gwiazd, jakie powstały po Wielkim Wybuchu. – Ci studenci odkryli coś więcej niż tylko najczystszą gwiazdę. Odkryli swoje niezbywalne prawo do uprawiania fizyki – skomentowała odkrycie Juna Kollmeier, dyrektor SDSS-V. Narodziny gwiazdy SDSS to działający od ćwierć wieku międzynarodowy program współpracy ponad 75 instytucji naukowych z całego świata, którego celem jest udostępnianie danych obserwacyjnych szerokiej społeczności naukowej. W najnowszej fazie projekt wykorzystuje zautomatyzowane zbierania widm milionów obiektów na niebie, co pomaga lepiej zrozumieć, jak gwiazdy, czarne dziury i galaktyki powstają i ewoluują. Na danych z SDSS-V pracuje również prof. Ji oraz jego studenci. W czasie wiosennej przerwy wyjechali oni do obserwatorium Carnegie Science w Chile, gdzie korzystali z instrumentu MIKE (Magellan Inamori Kyocera Echelle) na teleskopach Magellana. Pierwsza noc obserwacyjna odbyła się 21 marca 2025 roku. I już tej nocy druga obserwowana gwiazda – SDSSJ0715-7334 – okazała się tą najważniejszą. SDSSJ0715-7334 składa się niemal wyłącznie z wodoru i helu. Taki skład wskazuje, że jest jedną z najstarszych gwiazd, jakie kiedykolwiek zaobserwowano. Po powstaniu Wszechświata w Wielkim Wybuchu przestrzeń była wypełniona gorącą, gęstą mgłą plazmy składającej się z małych jąder atomowych i swobodnych elektronów. Około 300 000 lat po Wielkim Wybuchu Wszechświat ochłodził się na tyle, że protony i elektrony mogły połąc…

shutterstock2705588755-1ed01da.jpg
width: 5576
height: 3149

Mała kometa zmieniła kierunek rotacji. Czy to wynik naturalnych procesów, czy może aktywności kosmitów?
type: item
date: 2026-04-13T13:41:34.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: kometa
subject: kosmici
subject: obserwacje
description: Niewielka kometa 41P/Tuttle–Giacobini–Kresák (w skrócie 41P) najpierw zwolniła, a następnie odwróciła kierunek rotacji – poinformowali astronomowie pracujący z danymi Kosmicznego Teleskopu Hubble’a. Ta niespodziewana zmiana pokazuje, jak aktywność kometarnych substancji lotnych może wpływać na ruch obrotowy i fizyczną ewolucję małych ciał w Układzie Słonecznym. Jednak jeden badacz sugeruje, że zmiana ta niekoniecznie musi mieć pochodzenie naturalne.
encoded: Profesor David C. Jewitt – angielski astronom, odkrywca pierwszego obiektu w Pasie Kuipera, czyli planetoidy Albion – opublikował niedawno artykuł dotyczący nietypowego zachowania komety 41P. Obiekt ten prawdopodobnie pochodzi z Pasa Kuipera i został wyrzucony na swoją obecną orbitę przez grawitację Jowisza. Obecnie odwiedza wewnętrzny Układ Słoneczny co 5,4 roku. Ruch komety Kometa zyskała zainteresowanie badaczy w 2017 roku po bliskim przejściu przy Słońcu. Zebrane wówczas przez teleskopy Neil Gehrels Swift Observatory dane wykazały, że 41P obracała się trzykrotnie wolniej niż w marcu tego samego roku, gdy była obserwowana przez Discovery Channel Telescope w Lowell Observatory w Arizonie. Bardziej szczegółowych danych dostarczył kultowy Kosmiczny Teleskop Hubble’a. Dzięki jego obserwacjom z grudnia 2017 roku udało się wykazać, że kometa znów zaczęła obracać się szybciej. Okres rotacji wzrósł do około 14 godzin, w porównaniu do 46–60 godzin wcześniej. Jak to możliwe? Według prof. Jewitta kometa zwalniała tak długo, aż niemal się zatrzymała, a następnie została wprawiona w ruch w niemal przeciwnym kierunku przez strumienie gazów wydobywające się z jej powierzchni. Kometa jest niewielka, jej jądro ma około 1 kilometr średnicy, co sprawia, że łatwo zmienić jej rotację. Gdy obiekt zbliżył się do Słońca, ciepło wywołało sublimację lodów i wyrzut materii. Naturalne silniki odrzutowe – Strumienie gazu działają jak małe silniki odrzutowe. Jeśli są nierównomiernie rozmieszczone, mogą znacząco zmienić rotację komety, zwłaszcza małej – powiedział prof. David Jewitt, który aktualnie pracuje na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. Rotacja jądra prawdopodobnie odwróciła się pomiędzy przejściem przez peryhelium w kwietniu 2017 roku a obserwacjami po peryhelium w grudniu 2017 roku, na skutek sił wywołanych przez strumienie gazów. Zmiany jasności wskazują stosunek osi około 1,4 do 1, podczas gdy aktywna część jądra zmniejszyła się 17-krotnie. W przypadku tak małego jądra nie…

kometa-41p-953fb9d.jpg
width: 3840
height: 2160

Program Artemis NASA. Kiedy astronauci wrócą na Księżyc?
type: item
date: 2026-04-12T07:05:50.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: kosmos
subject: księżyc
subject: loty w kosmos
subject: nasa
subject: program Apollo
description: Ludzkość ostatni raz gościła na Księżycu w grudniu 1972 r. Teraz NASA szykuje program Artemis. Ma on stworzyć stałą bazę księżycową i otworzyć drogę do dalszej eksploracji kosmosu.
encoded: W tym artykule: Program Artemis – założenia Rakieta SLS i kapsuła Orion Stacja księżycowa Ile będzie kosztować program Artemis? – Uważam, że nasz naród powinien zobowiązać się do tego, iż zanim skończy się obecna dekada, osiągniemy cel, jakim jest lądowanie człowieka na Księżycu i jego bezpieczny powrót na Ziemię – powiedział w kwietniu 1961 roku prezydent USA John F. Kennedy. Powołał wówczas do życia legendarny program Apollo. Gdy w 2019 roku ówczesny administrator NASA Jim Bridenstine ogłaszał nowy program księżycowy, powiedział, że tym razem lecimy na Księżyc, by na nim zostać. Artemis to największy program kosmiczny od czasu zakończenia budowy Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Rozbudowane przedsięwzięcie, którego celem jest nie tylko wysłanie na Księżyc pierwszej kobiety, ale przede wszystkim budowa stacji księżycowej. Program Artemis w wielu aspektach jawnie nawiązuje do programu Apollo. Czyli tego, który przyniósł nam pierwsze lądowanie na Księżycu. Program Artemis – założenia Jednak program Artemis ma być wielowątkowy i długi. Jego cele obejmują zdecydowanie więcej niż zatknięcie flagi i przywiezienie na Ziemię próbek księżycowego regolitu. Artemis ma przede wszystkim przenieść główny ciężar startów misji załogowych z Ziemi w miejsce o znacznie niższej, a więc łatwiejszej do pokonania grawitacji. I zamierza dokonać tego dzięki supernowoczesnej technologii. Przypomnijmy, że w 2022 roku minęło dokładnie pół wieku, odkąd Eugene Cernan, astronauta misji Apollo 17, pozostawił ostatnie ludzkie ślady na Księżycu. Gdy to robił, na rynku pojawił się pierwszy naukowy kalkulator ręczny. Pięćdziesiąt lat później każdy z nas nosi w kieszeni urządzenie o większej mocy obliczeniowej niż komputery, które wykorzystywano w programie Apollo. Zmieniło się wszystko. Od materiałów, jakie można wykorzystać do tworzenia nowoczesnych, lżejszych skafandrów kosmicznych. Przez nowoczesne technologie bazujące na algorytmach sztucznej inteligencji. Po możliwości telekomunikacyjne, takie …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/fd244350fee9ed5e28b2e13f680ef02ab752ff62-d7b430c.jpeg
width: 938
height: 528

Ryzyko jest nieuniknione. Ostatni, krytyczny test Artemis II odbędzie się dzisiejszej nocy
type: item
date: 2026-04-10T13:59:16.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: księżyc
subject: loty w kosmos
subject: misja
subject: nasa
description: Po epickiej podróży na Księżyc i z powrotem dla czworga astronautów misji Artemis II nadszedł moment lądowania. Jest to jednocześnie najtrudniejszy moment całej misji. Statek kosmiczny będzie pędził przez atmosferę z prędkością niemal 40 tysięcy kilometrów na godzinę i rozgrzeje się do ponad 2500 stopni Celsjusza.
encoded: Oczy wszystkich miłośników kosmosu i technologii kosmicznych zwrócone są dzisiaj na kapsułę Orion, a konkretnie na jej osłonę termiczną. Czy powłoka ablacyjna Avcoat – kompozyt włókien krzemionkowych opracowany pierwotnie dla modułu dowodzenia programu Apollo – zabezpieczy odpowiednio czworo śmiałków wracających z podróży wokół Księżyca? 13 minut piekła Powrót z głębokiej przestrzeni kosmicznej to ogromne wyzwanie. Najtrudniejszy etap to 13-minutowe wejście w atmosferę z prędkością około 38 600 km/godz., podczas którego kapsuła nagrzewa się do około 2760°C. Statek kosmiczny musi też wejść w atmosferę pod odpowiednim kątem. Zbyt duży kąt może doprowadzić do odbicia się statku od atmosfery, zbyt mały – do spalenia się w atmosferze. Manewr musi być wykonany perfekcyjnie. Wszystkie przedmioty na pokładzie statku muszą być zabezpieczone, a sami astronauci muszą być ubrani w lekkie kombinezony ciśnieniowe, które chronią ich w razie utraty szczelności kabiny. Sam proces lądowania rozpoczyna się od oddzielenia kapsuły załogowej od modułu serwisowego i ustawienia jej we właściwej orientacji do wejścia w atmosferę. W trakcie tego etapu załoga doświadcza silnych przeciążeń i chwilowej utraty łączności z Ziemią. Gdy prędkość odpowiednio spadnie, otwierają się kolejno spadochrony stabilizujące i główne, które wyhamowują kapsułę przed wodowaniem. Tuż przed kontaktem z oceanem systemy automatyczne ustawiają kapsułę we właściwej pozycji. Po lądowaniu astronauci przeprowadzają szybkie sprawdzenie systemów i czekają na ekipę ratunkową. Harmonogram powrotu Oddzielenie modułu serwisowego Oriona zaplanowane jest na godz. 1:33 CEST. Najtrudniejszy moment rozpocznie się 20 minut później. Wówczas też zapadnie 6-minutowa cisza radiowa. O 2:03, gdy kapsuła będzie na wysokości 6,7 km, powinny rozłożyć się spadochrony stabilizujące. Minutę później, na wysokości 1,8 km – spadochrony główne. Trzy minuty później kapsuła wraz z astronautami powinna wylądować w wodach Oceanu Spokojnego, u wybrzeży …

orion-oslona-termiczna-b320cbe.jpeg
width: 1800
height: 1200

Jak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska? Młodziutka królowa była zachwycająca
type: item
date: 2026-04-10T10:13:58.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: historia
subject: historia polski
subject: królowa
subject: królowie
subject: malarstwo
subject: rekonstrukcja
subject: Wolny czas
description: Jadwiga Andegaweńska, jedna z dwóch kobiet koronowanych na króla Polski, znana jest głównie z opisów kronikarzy. Jan Długosz przedstawiał ją jako wyjątkowo piękną władczynię. Współczesne badania rzucają nowe światło na jej wizerunek.
encoded: W tym artykule: Kim była Jadwiga Andegaweńska? Jak wyglądała królowa Jadwiga na obrazach Odkrycie sarkofagu królowej Jadwigi Jadwiga Andegaweńska – rekonstrukcja twarzy Czy Matka Boska Częstochowska to królowa Jadwiga? Królowa Jadwiga wsparła Uniwersytet Jagielloński Miała zaledwie cztery lata, gdy w 1378 r. zaręczono ją z Wilhelmem Habsburgiem, synem księcia Leopolda III Austriackiego. Na całe szczęście narzeczony również miał cztery lata, a małżeństwa nie skonsumowano. A chociaż nie był jej przeznaczony tron żadnego z królestw jej potężnego ojca, Ludwika Wielkiego Andegawena, otrzymała solidne wykształcenie. Wpojono jej ten typ posłuszeństwa, jakim cechowały się jedynie królewskie córki, żyjące tylko po to, by łączyć rody i rodzić potomków. Kim była Jadwiga Andegaweńska? Miała tylko 10 lat, gdy w 1384 r. przywieziono ją do Polski i koronowano na króla rosnącego w siłę królestwa. Młoda Jadwiga Andegaweńska nie tylko musiała porzucić ukochanego Wilhelma, który swoją drogą wyprawił się za nią do samego Krakowa, ale także, w dalszej kolejności, przyjąć oświadczyny starszego od niej o 20 lat poganina – Jagiełły. Ponoć zgodziła się na ten ślub tylko ze względu na swoją pobożność. Jagiełło miał przyrzec jej, że jeśli zechce go za męża, on i cała Litwa przyjmą chrześcijaństwo. Młoda monarchini była jednak przerażona sytuacją. Wysłała do Jagiełły zaufanego posłańca, któremu przykazano przyjrzeć się dokładnie narzeczonemu. Jagiełło, zrozumiawszy sytuację, zaprosił nawet posłańca do łaźni, by tam pokazać mu, że nie jest szpetny i na niczym mu nie zbywa. Jak wyglądała królowa Jadwiga na obrazach Jak wyglądała młoda władczyni Polski? Tego nie wiedzieliśmy przez długie lata. Nie pozostał żaden portret monarchini wykonany za jej życia, nie ma też opisów. Janko z Czarnkowa, który dokumentował lata po śmierci Kazimierza Wielkiego w swojej kronice, poświęca wiele miejsca negocjacjom związanym z koronowaniem Jadwigi oraz z wydaniem jej za Jagiełłę. Jednak o fizjonomii samej królowej…

jadwiga-andegawenska-f953122.png
width: 2160
height: 1440

Gandalf – Władca Półpierścieni. Astronomowie odkryli nową, zagadkową klasę gwiazd
type: item
date: 2026-04-10T07:33:45.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: biały karzeł
subject: gwiazda
subject: Gwiazdy
description: Badacze z Instytutu Nauki i Technologii w Austrii natrafili na obiekty, który mogą zainicjować wyodrębnienie zupełnie nowej klasy gwiazd. Wskazali dwie pozostałości gwiazdowe, które dzielą pięć wspólnych cech, w tym emisję promieniowania rentgenowskiego, mimo że są obiektami izolowanymi. Zdaniem zespołu te dwa przypadki wystarczą, aby zdefiniować nową klasę gwiazd.
encoded: Białe karły są ostatnim etapem w ewolucji gwiazd o masie mniejszej niż około 8–10 mas Słońca. Takie gwiazdy wyczerpują swoje paliwo jądrowe, opuszczają ciąg główny i zrzucają swoje zewnętrzne warstwy w przestrzeń kosmiczną. Pozostaje po nich niezwykle gęsty obiekt. Ponieważ gwiazdy często występują w układach podwójnych, białe karły również. W takich wypadkach dochodzi do aktów gwiezdnego kanibalizmu. Gęstszy biały karzeł zasysa materię ze swojego towarzysza. Jego masa rośnie i zbliża się do granicy stabilności. Jeśli ją przekroczy, dochodzi do gwałtownej reakcji termojądrowej, gwiazda eksploduje i nie pozostaje po niej nic. Jest to tak zwana supernowa typu Ia. Samotny biały karzeł Nawet jeśli nie dojdzie do eksplozji, akrecja materii generuje promieniowanie rentgenowskie – swego rodzaju „podpis” białego karła. W 2021 roku astronomowie wykryli białego karła bez towarzysza, który jednak emitował charakterystyczne promieniowanie rentgenowskie. Nazwano go „Moon-Sized” (o rozmiarze Księżyca), ponieważ ma wielkość zbliżoną do naszego Księżyca. Posiada on również inne niezwykłe cechy, takie jak szybka rotacja i bardzo silne pole magnetyczne — co nie jest typowe dla białych karłów. Niedawno naukowcy z zespołu Ilarii Caiazzo z Instytutu Nauki i Technologii w Austrii potwierdzili emisję promieniowania rentgenowskiego nie w jednym, lecz w dwóch izolowanych obiektach nazwanych Gandalf i właśnie Moon-Sized. Oba są silnie magnetyczne i szybko rotujące, a ponieważ powstały w wyniku gwałtownych kosmicznych zderzeń, określa się je jako „pozostałości po zderzeniu”. Emitując promieniowanie rentgenowskie mimo braku towarzysza, tworzą nową klasę obiektów. Półpierścień materii Gandalf nie jest zupełnie nowym odkryciem. Dr Ilaria Caiazzo zaobserwowała go po raz pierwszy podczas badań podoktorskich i sklasyfikowała jako interesujący obiekt ze względu na sygnały wskazujące na obecność materii wokół niego. Widma emisji wodoru zmieniające się między dwoma maksimami podczas sześciominutowej r…

GettyImages-1489129048-96869f6.jpg
width: 7580
height: 5682

Czy apokalipsa wywołana przez AI jest możliwa? Jak bardzo powinna martwić nas taka możliwość?
type: item
date: 2026-04-09T09:45:32.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: apokalipsa
subject: ludzkość
subject: sztuczna inteligencja
subject: zagłada
subject: zagrożenia
description: Obawy, że sztuczna inteligencja może powstać i zniszczyć ludzkość, są zrozumiałe. Wielu z nas wychowało się na filmach takich jak „Terminator” czy „Matrix”, które bazując na tym, iż maszyny nie mają emocji, pokazały, jak może wyglądać świat bez decyzyjnego pierwiastka ludzkiego. Przed niekontrolowanym rozwojem AI ostrzegają ci sami ludzie, którzy ją tworzą. Czy czeka nas wojna między biologiczną i sztuczną inteligencją?
encoded: – Stworzenie nadludzkiej sztucznej inteligencji może prowadzić do dwóch najgorszych scenariuszy W pierwszym z nich zdolność do zabicia wszystkich ludzi — na przykład w postaci superwirusa zaprojektowanego przez AI — mogłaby trafić w niepowołane ręce. W drugim AI mogłaby okazać się czymś w rodzaju superinteligentnego obcego, który — być może bez złych intencji — unicestwia swoich słabych gospodarzy — mówi Charles Jones, profesor ekonomii w Stanford Graduate School of Business. Cena ludzkiego życia W przeciwieństwie do innych zagrożeń egzystencjalnych, takich jak zmiany klimatu czy ryzyko wojny konwencjonalnej, zagrożenia związane z AI są trudne do oszacowania. Są terenem spekulacji z prostej przyczyny – wiemy o tym znacznie mniej niż o wzorcach klimatycznych a nawet o prawdopodobieństwie wystąpienia konfliktu zbrojnego. Mimo to powinniśmy zacząć planować, jak zapobiec tym zagrożeniom, nim będzie za późno. Wymaga to przekierowania części środków z wyścigu AI na badania nad bezpieczeństwem. Pytanie jak dużych środków? Profesor Jones przeprowadził odpowiednie obliczenia i przyznał, że liczby te są naprawdę szokujące. Jego modelowanie sugeruje, że optymalne wydatki na ograniczanie ryzyka związanego z niekontrolowanym rozwojem sztucznej inteligencji powinny wynosić co najmniej 1% obecnego PKB Stanów Zjednoczonych — czyli ponad 310 miliardów dolarów rocznie. W niektórych analizowanych scenariuszach wydatki te powinny przekraczać nawet 20% PKB. – Te liczby są naprawdę duże, ale logika stojąca za nimi jest prosta: życie ludzkie jest cenne, więc jego ochrona przed katastrofalnym ryzykiem może uzasadniać ogromne wydatki. Gdy prawa robotyki Asimova to za mało Powinniśmy chronić się przed ryzykiem, to jasne. Pozostaje pytanie: przed jakim konkretnie ryzykiem? – Scenariusz wygląda mniej więcej tak. Wyobraź sobie, że dajemy AI jedno zadanie: rozwiązanie dużego, złożonego problemu, takiego jak hipoteza Riemanna – jednego z najsłynniejszych nierozwiązanych problemów matematycznych. …

FABRIC-KOLAZ-32-2026-04-09T092139.612-33a44b1.jpg
width: 2813
height: 1875

Najdalej w historii. Astronauci misji Artemis II zmapowali niewidoczną stronę Księżyca i pobili rekord Apollo 13
type: item
date: 2026-04-07T08:59:31.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: księżyc
subject: loty w kosmos
subject: misja
subject: nasa
description: Czworo astronautów misji Artemis II okrążyło Księżyc i pobiło liczący 56 lat rekord. Od wczoraj to Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch i Jeremy Hansen są tymi, którzy oddalili się od Ziemi na największą odległość – 406 771 km.
encoded: „Dzień dobry Artemis II… tu Jim Lovell. Cieszcie się podróżą wokół Księżyca. Twórzcie historię” – te słowa obudziły czworo astronautów misji Artemis II w poniedziałek 6 kwietnia. Legendarny astronauta misji Gemini 7 i 12, a przede wszystkim Apollo 8 i Apollo 13, zmarł w ubiegłym roku. Jednak przed śmiercią nagrał wiadomość dla ludzi, którzy podążają jego śladami. Śladami Jima Lovella Cała misja Artemis II jest mocno związana z dokonaniami Lovella – astronauty, w którego w filmie „Apollo 13” wcielił się niezrównany Tom Hanks. Przede wszystkim Artemis II, tak jak Apollo 8, jest pionierskim załogowym lotem nowego programu poza orbitę Ziemi. Daje astronautom możliwość zobaczenia Księżyca, w tym jego niewidocznej z Ziemi strony, z bliska. Natomiast trajektoria swobodnego powrotu wokół Księżyca, bez wchodzenia na jego orbitę, to ta opracowana przez NASA, by uratować załogę Apollo 13, gdy doszło do eksplozji zbiornika z tlenem. Wczoraj, 6 kwietnia 2026, dokładnie o godzinie 19.56 CEST, czworo astronautów misji Artemis II znalazło się 406 771 km od naszej planety, bijąc tym samym ustanowiony 56 lat temu rekord Apollo 13. Załoga Jima Lovella znalazła się 400 171 km od Ziemi. Przypomnijmy, że średnia odległość między Księżycem a Ziemią wynosi 384 400 km. W hołdzie Carroll Wiseman Moment, w którym astronauci pobili ten rekord był przepełniony emocjami. – Rozpoczynaliśmy tę podróż jako jedna rodzina astronautów. Ale po drodze straciliśmy kogoś bardzo bliskiego. Nazywała się Carroll: była żoną Reida, matką Katie i Ellie – powiedział do centrum kontroli lotu specjalista misji Artemis II i jedyny Kanadyjczyk na pokładzie, Jeremy Hansen. Hansen odnosił się do żony dowódcy misji, Reida Wisemana, która zmarła na raka w 2020 roku. Członkowie załogi wspólnie poprosili o nazwanie jednego z kraterów, które zidentyfikowali na Księżycu, jej imieniem. Krater ten znajduje się na północny zachód od krateru Glushko, na tej samej szerokości geograficznej co krater Ohm. Hansen nazwał go „jasnym …

artemis-ii-9f2bd3b.jpg
width: 3088
height: 2316