National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-02-05T10:29:30.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Podwodny wulkan może wybuchnąć w każdej chwili. Naukowcy szykują się do erupcji
items: Życie, jakie znamy, nie powstałoby bez Księżyca i bez niego nie przetrwa. Oto scenariusze katastrofy
items: Zdążyć, nim media społecznościowe zniszczą psychikę młodzieży. Wnioski z francuskiego raportu
items: Po raz pierwszy naukowcy wykryli w przestrzeni międzygwiazdowej złożoną cząsteczkę kluczową dla istnienia życia
items: Grzyby na diecie z węgla drzewnego. Swoje unikatowe możliwości pozyskał od bakterii
items: Amerykańskie wojsko na Grenlandii odebrało Inuitom ich ziemie. A potem je skaziło
items: Polskie obserwatorium w Chile będzie sterowane autonomicznie. Przełomowy pomysł naszych naukowców
items: USA znów pod śniegiem. Tym razem może być jeszcze gorzej
items: Naukowcy przygotowują się na najpotężniejsze uderzenie w historii obserwacji Księżyca. Może mieć energię równą 6,5 megatonom trotylu!
items: 40 lat temu doszło do katastrofy wahadłowca Challenger. Tej tragedii można było uniknąć
items: Zobaczyć niewidoczne. Tajemnice ciemnej energii, która napędza rozszerzanie Wszechświata
items: Polski instrument badawczy złapał efekty jednego z najpotężniejszych rozbłysków na Słońcu
items: Rewolucja w leczeniu skutków udaru. Pacjenci odzyskują głos dzięki... opasce
items: Wszyscy znają jego twierdzenie. Mało kto wie, kim naprawdę był Pitagoras
items: Ekspert ostrzega: Co się stanie, jeśli Czarnobyl na dłużej zostanie bez prądu?
items: To one wywołują zorze polarne. Sonda Solar Orbiter odkryła mechanizm napędzający rozbłyski słoneczne. W misji biorą udział Polacy
items: SLS, roll out! Największa rakieta świata, która wyniesie astronautów ku Księżycowi, trafiła na stanowisko startowe
items: Oto obiektywny sposób na wykrywanie zaburzeń depresyjnych. Pomogła sztuczna inteligencja
items: Superkomputery nowej generacji mogą symulować działanie ludzkiego mózgu. Co to przyniesie?
items: Ma masę miliona Słońc i czarną dziurę w sercu. Nowo odkryty ciemny obiekt należy do nieznanej wcześniej klasy
items: Pierwsza w historii ewakuacja załogi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Scenariusz istnieje od ponad 30 lat!
items: Nowy wyścig kosmiczny dotyczący Marsa trwa. Tym razem USA mogą nie zdążyć
items: Po 130 latach poszukiwań odnaleziono gwiazdę, którą odkrył, a następnie zgubił amerykański astronom
items: Johannes Kepler – naukowy rewolucjonista, który pokazał nam, czym jest mechanika nieba
items: Ogromny sukces Polaków. Nasi astronomowie „zważyli” planetę podróżującą przez Drogę Mleczną i odkryli nową klasę ciał niebieskich

Podwodny wulkan może wybuchnąć w każdej chwili. Naukowcy szykują się do erupcji
type: item
date: 2026-02-05T10:29:25.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: wulkany
description: Ukryty pod wodą wulkan Axial Seamount przygotowuje się do potężnego wybuchu. Gigant zlokalizowany około 500 kilometrów od wybrzeża Oregonu wykazuje aktywność, która według badaczy doprowadzi do erupcji jeszcze w tym roku.
encoded: Spis treści: Podwodny wulkan Erupcja nieunikniona Wulkanizm a maksimum słoneczne Wulkan Axial Seamount jest jednym z najlepiej zbadanych podwodnych wulkanów na świecie. Znajduje się na grzbiecie Juan de Fuca, w rejonie, gdzie dochodzi do rozciągania płyty tektonicznej. Dzięki takiemu położeniu odgrywa kluczową rolę w badaniach nad procesami wulkanicznymi i tektonicznymi na dnie oceanicznym. – Axial jest najaktywniejszym wulkanem na północno-wschodnim Pacyfiku, o czym być może niektórzy nie wiedzą, ponieważ jest ukryty pod oceanem – powiedział wulkanolog Bill Chadwick Jenn Chávezin w podcaście „Oregon Public Broadcasting”. Podwodny wulkan Warto podkreślić, że wulkan znajduje się w obrębie systemu grzbietów śródoceanicznych, gdzie stale tworzy się nowa skorupa oceaniczna. Axial jest tzw. wulkanem tarczowym. Charakteryzuje się rozległymi, łagodnymi zboczami zbudowanymi z bazaltowej lawy. Na szczycie wulkanu znajduje się duża kaldera o szerokości około 3 kilometrów i głębokości 100 metrów. Struktura tarczy zanurzonego szczytu wskazuje, że góra została uformowana z cienkiej warstwy lawy. Oznacza to, że erupcja wywoła jedynie pęknięcia na powierzchni, pozwalając magmie wyciekać i tworzyć nowe dno morskie. Czyli nie powinno dojść do dramatycznych wydarzeń takich jak tsunami. Jednak naukowcy monitorujący ten podwodny wulkan od 1997 roku, zaobserwowali ostatnio znaczny, dochodzący nawet do 100 epizodów dziennie, wzrost liczby trzęsień ziemi w pobliżu Axial Seamount. W dodatku wskaźnik aktywności sejsmicznej wulkanu wzrasta nieprzerwanie przez co najmniej pół roku. Dane zebrane przez Ocean Observatories Initiative Cabled Array wskazują na przyspieszony wzrost dna morskiego. Badacze przewidują się, że Axial Seamount może wybuchnąć w tym roku. Erupcja nieunikniona Zdaniem wulkanologów erupcja jest nieunikniona. Uspokajają jednak, że podwodna erupcja prawdopodobnie nie będzie stanowić zagrożenia dla ludzi. Monitorowanie wulkanu może pomóc naukowcom lepiej przewidywać bardziej ni…

Axial-Seamount-3691621.png
width: 2160
height: 1440

Życie, jakie znamy, nie powstałoby bez Księżyca i bez niego nie przetrwa. Oto scenariusze katastrofy
type: item
date: 2026-02-05T08:14:15.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: katastrofy
subject: księżyc
subject: ziemia
description: Gdyby planeta wielkości Marsa określana jako Theia nie uderzyła w Ziemię u zarania dziejów naszej planety, co było bezpośrednią przyczyną powstania Księżyca, Ziemia nie byłaby tak przyjazna życiu i kto wie, czy teraz w ogóle byśmy istnieli. Gdyby Księżyc nagle zniknął, naszą planetę ogarnąłby chaos, który w niezbyt długim czasie zniszczyłby cywilizację.
encoded: Spis treści: Szybka jak Ziemia bez Księżyca Pływy oceaniczne Ukraść Księżyc Czy można zniszczyć Księżyc? Scenariusz końca świata Ziemia nie zawsze miała Księżyc. Najszerzej akceptowana hipoteza mówi, że około 4,5 miliarda lat temu, u samego zarania Układu Słonecznego, obiekt mniej więcej wielkości Marsa, nazwany Theia, zderzył się z młodą Ziemią. Uderzając pod kątem, wzbił chmurę szczątków, które przez długi czas wirowały wokół nas niczym pierścienie wokół Saturna, by następnie złączyć się i stworzyć naszego naturalnego satelitę. To był naprawdę kluczowy moment w historii nie tylko samej planety, ale przede wszystkim życia, jakie na niej powstało. Szybka jak Ziemia bez Księżyca Gdyby Księżyc nigdy nie powstał, Ziemia byłaby zupełnie innym miejscem. W związku z tym, że nic nie spowalniałoby obrotu planety, doba trwałaby zdecydowanie krócej: nawet 5 do 10 godzin. Szybszy obrót powodowałby wiatry o prędkości 160–200 km/godz., smagające powierzchnię Ziemi. Oś nachylenia Ziemi chwiałaby się, prowadząc do dramatycznych zmian temperatur w skali tysięcy do milionów lat. To pojawienie się Księżyca sprawiło, że obrót Ziemi wokół własnej osi wydłużył się z pierwotnych 5 godzin do obecnych 24. Księżyc ustabilizował też nachylenie osi naszej planety. Współczesne nachylenie, wynoszące 23,5°, daje Ziemi przewidywalny, dość stały klimat oraz pory roku. Bez Księżyca stabilizującego to nachylenie możliwe byłoby jego gwałtowne zmienianie się – od braku nachylenia – co oznacza brak pór roku, po bardzo duże nachylenie oznaczające ekstremalne warunki pogodowe, a nawet epoki lodowcowe. Pływy oceaniczne I jedna z najważniejszych kwestii – pływy oceaniczne powstające poprzez oddziaływanie grawitacyjne Księżyca. Odgrywają one kluczową rolę w regulacji ciepła w oceanach. Chłodniejsza, głębsza woda oceaniczna jest wciągana do zatok i ujść rzek podczas przypływu, gdzie się ogrzewa. Pływy mają również ogromny wpływ na wielkie prądy oceaniczne, a tym samym na cyrkulację oceaniczną. Te prądy z kol…

zniszczony-ksiezyc-36d56cf.jpg
width: 1800
height: 1200

Zdążyć, nim media społecznościowe zniszczą psychikę młodzieży. Wnioski z francuskiego raportu
type: item
date: 2026-02-04T08:19:11.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: dojrzewanie
subject: dzieci
subject: media
description: Nasilające się zaburzenia lękowo-depresyjne, w tym myśli samobójcze, obniżona samoocena, szukanie ucieczki w używkach. Media społecznościowe wykorzystują podatność młodych ludzi i nasilają niektóre charakterystyczne dla tego wieku problemy. Mechanizmy te najmocniej wpływają na nastoletnie dziewczynki.
encoded: Spis treści: Zarabianie na młodzieńczych emocjach Testowanie norm społecznych Utrzymać zaangażowanie odbiorcy Szczególnie narażone są dziewczęta Australia jest pierwszym krajem na świecie, który wprowadził zakaz korzystania z mediów społecznościowych dla młodzieży poniżej 16. roku życia. Platformy takie jak TikTok, Instagram, Facebook, X (Twitter) czy YouTube muszą zablokować dostęp nieletnim lub będą płacić ogromne kary. Podobne zakazy mają być niedługo wprowadzone przez rządy Francji, Danii, Hiszpanii, Grecji i Malezji. Polski projekt stosownej ustawy ma być gotowy do końca lutego tego roku. To dobrze, bo problem jest wielki i palący. Zarabianie na młodzieńczych emocjach W grudniu 2025 roku ukazał się raport francuskiej Narodowej Agencji ds. Bezpieczeństwa Żywności, Środowiska i Pracy (Anses) zatytułowany „Wpływ korzystania z mediów społecznościowych na zdrowie psychiczne nastolatków”. Analizuje on mechanizmy stojące za narzędziami marketingu cyfrowego zaprojektowanymi tak, by trafiać w specyficzne słabości emocjonalne okresu dojrzewania i jest efektem wielu lat pracy i metaanalizy ogromnego materiału badawczego. Wnioski z niego płynące nie są zbyt optymistyczne. – Okres dojrzewania jest czasem szczególnej wrażliwości, ponieważ mózg nadal się rozwija. Nastolatki przechodzą zmiany w sposobie przetwarzania emocji i funkcjonowania układów nagrody. Są również bardziej wrażliwe na kontekst społeczny, co sprzyja podejmowaniu ryzyka w obecności rówieśników. To także okres zwiększonego ryzyka wystąpienia zaburzeń psychicznych – powiedziała w rozmowie opublikowanej na łamach „The Conversation” Olivia Roth-Delgado, jedna z autorek omawianego raportu. Testowanie norm społecznych Jak podkreśla jej kolega Thomas Bayeux, w okresie dojrzewania rozwija się kultura konfrontacji z innymi, potrzeba komunikacji i kształtowania tożsamości poprzez testowanie norm społecznych. – Wszystko to dotyczy szczególnie grupy wiekowej 11–17 lat – podkreśla badacz. W rozmowie z francuskimi dzienni…

shutterstock2654281779-cf2c95d.jpg
width: 7680
height: 4320

Po raz pierwszy naukowcy wykryli w przestrzeni międzygwiazdowej złożoną cząsteczkę kluczową dla istnienia życia
type: item
date: 2026-02-03T07:44:39.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: chemia
subject: obserwacje
subject: życie
description: 27 tysięcy lat świetlnych od nas, w obłoku molekularnym znajdującym się pobliżu centrum Drogi Mlecznej, naukowcy odnaleźli złożoną cząsteczkę określaną jako cegiełka życia. Nie oznacza to, że znaleźliśmy obce życie. Jednak wykonaliśmy ogromny krok w kierunku zrozumienia chemicznego powiązania między kosmosem a podstawowymi składnikami istot żywych.
encoded: Po raz pierwszy naukowcom udało się wykryć złożoną, pierścieniową cząsteczkę składającą się z 13 atomów, w tym siarki, w przestrzeni międzygwiazdowej. Dokonał tego zespół astronomów z Instytutu Maksa Plancka Fizyki Pozaziemskiej oraz Centrum Astrobiologii CSIC-INTA. Cząsteczka została odkryta dzięki analizom widma międzygwiezdnego obłoku molekularnego G+0.693–0.027, czyli regionu formowania się gwiazd położonego około 27 tysięcy lat świetlnych od Ziemi, w pobliżu centrum Drogi Mlecznej. Odkrycie to wypełnia kluczową lukę, łącząc prostą chemię zachodzącą w przestrzeni kosmicznej ze złożonymi organicznymi „cegiełkami” życia znajdowanymi w kometach i meteorytach. – Jest to istotny krok w kierunku wyjaśnienia kosmicznego pochodzenia chemii życia – przekonują naukowcy w informacji prasowej na temat odkrycia. Budulec życia Zidentyfikowana w obłoku molekularnym cząsteczka to 2,5-cykloheksadien-1-tion (C₆H₆S) – pierścieniowy węglowodór zawierający siarkę, powstający w reakcjach biochemicznych. Został on zidentyfikowany dzięki połączeniu eksperymentów laboratoryjnych z obserwacjami astronomicznymi. Dzięki stabilnemu, sześcioczłonowemu pierścieniowi i łącznej liczbie 13 atomów znacznie przewyższa rozmiarem wszystkie wcześniej wykryte w kosmosie związki zawierające siarkę, co ma istotne znaczenie dla badań nad kosmicznymi początkami życia. – Jest to pierwsze jednoznaczne wykrycie złożonej, pierścieniowej cząsteczki zawierającej siarkę w przestrzeni międzygwiazdowej. I zarazem kluczowy krok w kierunku zrozumienia chemicznego związku między kosmosem a podstawowymi składnikami życia – mówi dr Mitsunori Araki, naukowiec z Instytutu Maxa Plancka i główny autor badania. Międzygwiezdny skarbiec związków organicznych Do tej pory astronomowie identyfikowali w przestrzeni międzygwiazdowej jedynie niewielkie związki siarki, najczęściej złożone z sześciu lub mniej atomów. Bardziej złożone molekuły, pełniące kluczową rolę w białkach i enzymach, pozostawały nieuchwytne. Czy nowoodkryta cząs…

zwiazki-siarki-w-kosmosie-8e94371.jpg
width: 1696
height: 954

Grzyby na diecie z węgla drzewnego. Swoje unikatowe możliwości pozyskał od bakterii
type: item
date: 2026-02-01T15:44:25.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: bakterie
subject: grzyby
subject: pożary
description: Pożar to niszczycielski żywioł pozostawiający po sobie głównie śmierć. Jednak dla niektórych gatunków zgliszcza są niczym szwedzki stół pełen przysmaków. Nowe badania uczonych z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Riverside pokazują, że sekret rozkwitu tych gatunków po pożarze ukryty jest w genach.
encoded: W styczniu ubiegłego roku Kalifornię ogarnęły ogromne pożary, które doprowadziły do zniszczenia ponad 2000 tysiące kilometrów kwadratowych ziemi, 16 500 budynków i śmierci 30 osób. Spaliły się też siedliska dzikich zwierząt, a wiele gatunków lokalnych zostało wypłoszonych lub zabitych. Pożary zniszczyły fragmenty ekosystemów leśnych, co wpływa na przyszłość regeneracji lasów. Chociaż ubiegłoroczny żywioł był wyjątkowo silny, to same pożary często dotykają Kalifornii. Dochodzi do nich niemal co roku. Między śmiercią a rozkwitem Jednak, jak przekonują biolodzy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Riverside (UCR), pożary pozwoliły gwałtownie rozmnożyć się grzybom, które przed kataklizmem były ledwie wykrywalne w glebie. Analizy tego zjawiska zostały opublikowane w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences”. — Wiedzieliśmy, że niektóre grzyby wykazują znaczną odporność na wysoką temperaturę, a także, że część z nich potrafi szybko rosnąć w miejscach, gdzie konkurencja została wypalona. A jeszcze inne mogą wykorzystywać składniki odżywcze zawarte w węglu drzewnym. Teraz znamy genetyczne podstawy tych niespotykanych zdolności — powiedziała Sydney Glassman, profesor nadzwyczajna mikrobiologii i patologii roślin na UCR oraz współautorka publikacji. Geny ognio-lubne Prowadzona przez prof. Glassman grupa przez pięć lat pozyskiwała grzyby z siedmiu różnych obszarów dotkniętych pożarami w Kalifornii. Naukowcy zsekwencjonowali ich geny i wystawili część z nich na działanie węgla drzewnego. Pozwoliło to na odkrycie trzech głównych mechanizmów ewolucji genów grzybów ognio-lubnych, lub bardziej profesjonalnie – pirofilnych. Jak wyjaśniają eksperci w swoim artykule, aby wytwarzać więcej enzymów potrzebnych do trawienia węgla drzewnego niektóre grzyby wykorzystują tzw. duplikację genów, czyli biologiczny mechanizm „kopiuj-wklej.” Na przykład Aspergillus, zielona pleśń spotykana m.in. na chlebie, rozmnaża się bezpłciowo właśnie w ten sposób. Im więcej kopii genów odpow…

firesss-99af3a6.png
width: 1575
height: 1050

Amerykańskie wojsko na Grenlandii odebrało Inuitom ich ziemie. A potem je skaziło
type: item
date: 2026-02-01T12:04:09.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: bomba atomowa
subject: grenlandia
subject: stany zjednoczone
subject: wojsko
description: W czasach, gdy skuta lodem Grenlandia ponownie znalazła się na ustach świata, warto przypomnieć, że amerykańskie wojsko ma już tam bazę. Zbudowaną w latach 50. ubiegłego wieku i wciąż działającą. Militaryzacja tego obszaru doprowadziła do przymusowego wysiedlenia ludności tubylczej oraz radioaktywnego skażenia terenu.
encoded: Spis treści: Gdzie człowiek Zachodu nie przetrwa Operacja „Modrosójka błękitna” Wykorzenić lud zakorzeniony Skażony śnieg Baza Sił Kosmicznych Pituffik na Grenlandii położona jest 1210 km na północ od koła podbiegunowego i 1524 km od bieguna północnego. Na jej terenie znajdują się góry lodowe, dwie wyspy, lądolód polarny oraz fiord Wolstenholme. To tam zainstalowana została znaczna części globalnej sieci czujników ostrzegania rakietowego, mającej jak najszybciej ostrzec o wystrzelonych pociskach. To też miejsce, którego powstanie zmieniło historię Grenlandii i przede wszystkich mieszkających na niej Inuitów. Gdzie człowiek Zachodu nie przetrwa Pierwszym znanym z imienia Europejczykiem, który zapędził się na te odległe i zimne tereny oraz nawiązał kontakt z żyjącym tam koczowniczym północnym ludem Inughuit był w 1818 roku oficer Marynarki Królewskiej sir John Ross. Badał trudne warunki życia tamtejszych ludów, techniki polowań i przede wszystkim dał jasno do zrozumie, że człowiek Zachodu nie przetrwa w tamtejszych warunkach bez praktycznej wiedzy wypracowanej przez pokolenia Inughuitów. Przez kolejne dziesięciolecia tereny te pozostawały niemal nietknięte. Jednak gdy 16 czerwca 1951 roku Jean Malaurie, francuski antropolog, pisarz i człowiek, który najlepiej poznał życie północnego ludu Grenlandii podróżował psim zaprzęgiem wzdłuż północno-zachodniego wybrzeża wyspy, dostrzegł coś, co pozostawiło na nim niezatarte wrażenie. Tego dnia, po wielu miesiącach spędzonych wśród Inuitów, w krytycznym momencie wiosennych roztopów, Malaurie podróżował z kilkoma myśliwymi. Był wyczerpany, brudny i wychudzony. Jeden z Inuitów dotknął jego ramienia: „Takou, spójrz”. Na niebie unosiła się gęsta żółta chmura. Przez lornetkę Malaurie początkowo uznał to za miraż: „Miasto hangarów i namiotów, blach i aluminium, oślepiające w słońcu, pośród dymu i pyłu... Trzy miesiące wcześniej dolina była spokojna i pusta. Rozbiłem tam swój namiot w pogodny letni dzień, na kwitnącej, nienaruszonej t…

grenlandia-Pituffik-1-8459f0c.jpg
width: 6000
height: 4000

Polskie obserwatorium w Chile będzie sterowane autonomicznie. Przełomowy pomysł naszych naukowców
type: item
date: 2026-02-01T10:32:23.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: chile
subject: obserwacje
subject: obserwatorium
subject: polska
description: Naukowcy związani z polskim obserwatorium astronomicznym w Chile otrzymali prestiżowy grant Proof of Concept. Przyznane przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych pieniądze mają pomóc stworzyć autonomiczny system sterowania teleskopami. Gdy system otrzyma listę obiektów do obserwacji, sam wybierze odpowiedni moment i właściwy teleskop do wykonania zadania.
encoded: „Toward Autonomous Observatories” (AutObs) – taką nazwę nosi zaproponowany przez grupę prof. Grzegorze Pietrzyńskiego z Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN (CAMK PAN) projekt mający zautomatyzowań prowadzenie obserwacji astronomicznych. Pomysł autonomicznych obserwatoriów astronomicznych został doceniony przez Europejską Komisję ds. Badań Naukowych opiewającym na 150 tys. euro grantem, którego celem jest sprawdzenie możliwości wykonania projektu. – ERC nie oczekuje od swoich naukowców rozpoczynania pracy od gotowych rozwiązań ani natychmiastowych zastosowań. Zamiast tego beneficjenci grantów ERC badają granice wiedzy, kierując się ciekawością oraz ambicją naukową. Dzięki grantom Proof of Concept wielu z nich będzie mogło zbadać potencjał komercjalizacji lub znaczenie społeczne wynikające z ich badań opartych na ciekawości. Położą oni tym samym fundament pod przyszłe innowacje technologiczne oraz technologie społeczne, które napędzają postęp w Europie – powiedziała prezydent Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC) prof. Maria Leptin. Najlepsze miejsce do obserwacji nocnego nieba Pomysł zautomatyzowania obserwacji astronomicznych wiąże się z Obserwatorium Cerro Murphy im. Rolfa Chini w północnym Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN. Obiekt położony jest w idealnym miejscu do prowadzenia obserwacji, w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca, w którym powstaje największy teleskop świata – Ekstremalnie Wielki Teleskop (ELT). Chile, a szczególnie pustynia Atakama, oferuje jedne z najlepszych na świecie warunków do obserwacji nieba – bardzo suchy klimat, mało chmur i niskie zanieczyszczenie światłem. To przyciąga międzynarodowe projekty astronomiczne. Na tym terenie działa kilkadziesiąt obserwatoriów, wśród nich tak zasłużone i flagowe instytucje, jak należące do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) Obserwatorium Paranal, w którym znajduje się Very Large Telescope (VLT), otwarte niedawno supernowoczesne Obserwatorium Very C. Rubin czy jedno z najwięk…

camk-chile-1-0d93cce.jpg
width: 2133
height: 1200

USA znów pod śniegiem. Tym razem może być jeszcze gorzej
type: item
date: 2026-01-30T13:09:39.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: huragan
subject: katastrofy
subject: pogoda
subject: śnieg
description: Potężny niż może uderzyć we wschodnie wybrzeże USA już w ten weekend. Prognozy są niepokojące – śnieżyce, wichury i ekstremalny mróz mogą sparaliżować codzienne życie. Eksperci ostrzegają, że sytuacja może być groźniejsza niż podczas ostatniej burzy.
encoded: Meteorolodzy obserwują rozwój ogromnego układu niżowego, który w nocy z piątku na sobotę może się gwałtownie pogłębić i dotknąć w pierwszej kolejności dwa stany: Karolinę Północną i Południową. To, co się dzieje, określane jest mianem bombogenezy i stanowi zimowy odpowiednik szybkiej intensyfikacji znanej z huraganów. Silne mrozy sięgną nawet południa USA Niż ten może przynieść znaczne duże opady śniegu oraz znacznie utrudnić widoczność na obszarze Karoliny Północnej i Południowej, w północnej Georgii i południowej Wirginii. Intensywne opady śniegu prognozuje się też w pasie od Waszyngtonu po Boston. Do tego przewidywane są silne mrozy, które według ekspertów sięgną daleko na południe, aż po zwykle ciepły Półwysep Florydzki i utrzymają się przez pierwszy tydzień lutego. Jednocześnie potężny niż zimowy może przynieść intensywną śnieżycę wzdłuż wybrzeża Atlantyku. Jak podkreśla cytowany przez media James Belanger, wiceprezes ds. meteorologii w The Weather Channel, to, że w wymienionych wyżej stanach wystąpią znaczące i potencjalnie niebezpieczne opady śniegu jest pewne. – Kluczową kwestią pozostaje dalsza trajektoria tego układu – twierdzi ekspert. Do tematu odniósł się również meteorolog Ryan Maue, były główny naukowiec NOAA. Jego zdaniem dla środkowej części wschodniego wybrzeża i północy USA sytuacja jest typu „wszystko albo nic”. – Jeśli trasa niżu przebiegnie wzdłuż wybrzeża, będzie to wydarzenie na ogromną skalę – powiedział mediom. Porywy mroźnego wiatru do 65 km/h Nadchodzący układ niżowy będzie różnił się od burzy zimowej sprzed kilku dni. Tamta powstała z połączenia wilgotnego powietrza znad Pacyfiku, silnego napływu arktycznego chłodu z rozciągniętego wiru polarnego oraz dodatkowej wilgoci z południa i wschodu. Poza tym wówczas nie odnotowano silnego wiatru. A w ten weekend spodziewane są silne porywy wiatru zdolne osiągnąć nawet 65 km/h. Temperatura odczuwalna może spaść do wartości bliskich –18°C. Co więcej układ ten wzmacnia połączenie arktycznego chłodu…

GettyImages-2258706744-0d5deb6.jpg
width: 5419
height: 3694

Naukowcy przygotowują się na najpotężniejsze uderzenie w historii obserwacji Księżyca. Może mieć energię równą 6,5 megatonom trotylu!
type: item
date: 2026-01-29T14:59:19.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: katastrofy
subject: księżyc
subject: planetoidy
description: Odkryta w grudniu 2024 roku skalista planetoida 2024 YR4 przez krótki czas była uznawana za zagrażającą Ziemi. Trajektoria masywnej, mierzącej ponad 60 metrów średnicy kosmicznej skały przecina orbitę Ziemi. Teraz wiemy, że nie zagraża nam bezpośrednio. Jednak może uderzyć w Księżyc, co wywołałoby gwałtowny wyrzut odłamków skalnych zdolnych dotrzeć na Ziemię.
encoded: 27 grudnia 2024 roku znajdujące się w Chile obserwatorium Atlas zarejestrowało pojawienie się nowego Obiektu Bliskiego Ziemi (NEO). Pochodząca z głównego pasa planetoid znajdującego się między Marsem a Jowiszem skała nazwana 2024 YR4 ma 4,3 procent szans na kolizję z Księżycem. Tak przynajmniej wyliczyli eksperci z Centrum Badań Obiektów Bliskich Ziemi (CNEOS) należącego do Laboratorium Napędu Odrzutowego (JPL) Centrum NASA. Pędząca kosmiczna skała Chociaż 4,3 procent to pozornie niewiele, to w przypadku obiektu wielkości 15-piętrowego budynku, przemieszczającego się z szacunkową prędkością około 15 kilometrów na sekundę, robi się to naprawdę dużo. Eksperci wyliczają, że zderzenie planetoidy 2024 YR4 z Księżycem utworzyłoby krater o średnicy kilometra i wyrzuciłoby z naszego naturalnego satelity nawet 100 000 000 kg materiału. Wstępne obserwacje planetoidy wskazywały na około jednoprocentowe prawdopodobieństwo zderzenia z Ziemią. Wyliczenia wyznaczyły zderzenie na 22 grudnia 2032 r. Kolejne obserwacje chwilowo nawet podniosły to prawdopodobieństwo. Przy wartości 3,1% obiekt ten został na krótko uznany za najbardziej niebezpieczny obiekt kosmiczny od początku prowadzenia obserwacji, co sprowokowało nagłówki o „planetoidzie-niszczycielu miast”. Jednak dane zebrane przez Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST) praktycznie wykluczyły możliwość zderzenia z Ziemią. Wskazały natomiast na Księżyc. Księżyc zamiast Ziemi – Prawdopodobieństwo uderzenia w Księżyc istniało od początku. Wcześniej było mniejsze, ponieważ Ziemia była większym celem – powiedział w rozmowie z serwisem „IFLScience” planetolog dr Andrew Rivkin z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa w Maryland. Jak wyjaśnił, udoskonalenie orbity sprawiło, że trajektoria oddaliła się od Ziemi, ale zbliżyła do Księżyca. Istnieje więc ponad 4-procentowa szansa, że obiekt uderzy w Księżyc. – Pamiętajmy jednak, iż oznacza to jednocześnie 96-procentową szansę, że go minie. Jeśli jednak do zderzenia dojdzie, będzie to coś naprawdę spek…

kolizja-z-ksiezycem-050c66a.jpg
width: 1920
height: 1200

40 lat temu doszło do katastrofy wahadłowca Challenger. Tej tragedii można było uniknąć
type: item
date: 2026-01-28T14:35:18.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Technologia
subject: katastrofy
subject: loty w kosmos
subject: nasa
description: 28 stycznia 1986 roku miał być przełomowym dniem w historii astronautyki. Misja wahadłowca Challenger miała sprawić, że amerykański program kosmiczny stanie się bliższy społeczeństwu, a sam kosmos wydawał się czymś na wyciągnięcie ręki. Jednak stało się dokładnie odwrotnie.
encoded: Spis treści: Katastrofa Challengera Badanie wypadku Nikt nie słuchał inżynierów W fotelu wahadłowca Challenger, który miał właśnie odbyć swoją 10. misję, zasiadła pierwsza „nauczycielka w kosmosie” – 37-letnia Christa McAuliffe z Concord w stanie New Hampshire, zwyciężczyni ogólnokrajowego konkursu zainicjowanego w 1984 roku. McAuliffe miała przeprowadzić co najmniej dwie lekcje z orbity, a potem przez kolejne dziewięć miesięcy prowadzić wykłady dla uczniów w całych Stanach Zjednoczonych. Wśród osób oglądających tego dnia start z Cape Canaveral byli jej mali uczniowie. Na filmach widać, jak machają do swojej nauczycielki siedzącej w zainstalowanym na potężnej rakiecie wahadłowcu, oddalonym od trybun o sześć kilometrów. Pozostałymi członkami załogi byli: dowódca Francis (Dick) Scobee, pilot Michael Smith, specjaliści misji Ellison Onizuka, Judith Resnik i Ronald McNair, inżynier firmy Hughes Aircraft – Gregory Jarvis. Katastrofa Challengera Misja od początku napotykała trudności. Start przekładano przez kilka dni, częściowo z powodu opóźnień w sprowadzeniu na Ziemię poprzedniej misji wahadłowca, 61-C (Columbia). W noc przed startem środkową Florydę nawiedziła silna fala zimna, która pozostawiła grube warstwy lodu na wyrzutni. W komentarzach medialnych regularnie padały informacje o konieczności odlodzenia wyrzutni. M.in. to spowodowało, że 28 stycznia start opóźniono do godziny 11:38 czasu lokalnego. Gdy wreszcie silniki zapłonęły, zebrani na trybunach ludzie wiwatowali. Ich radość trwała około półtorej minuty. Oto przebieg wydarzeń: T+0.678, czyli 0,678 sekundy po starcie na filmie ze startu widać pierwsze oznaki nieprawidłowego czarnego dymu pojawiającego się nieco powyżej podejrzanego złącza w prawym rakietowym silniku pomocniczym na paliwo stałe, czyli w boosterze SRB. T+5.674: ciśnienie wewnętrzne w prawym boosterze jest o 11,8 psi wyższe niż normalnie. T+40.000: Michael Smith mówi przez interkom: „Jest Mach 1.” T+45.217: pojawia się błysk za prawym skrzydłem. T…

challenger-9b655a7.jpg
width: 6055
height: 4608

Zobaczyć niewidoczne. Tajemnice ciemnej energii, która napędza rozszerzanie Wszechświata
type: item
date: 2026-01-28T07:51:15.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: czas
subject: galaktyki
subject: wszechświat
description: Aż 758 nocy nieustannych obserwacji jednej ósmej nieba potrzeba było do zebrania danych o 669 milionach (!) galaktyk oddalonych od nas o miliardy lat. Na ich podstawie naukowcom skupionym w konsorcjum Dark Energy Survey (DES) udało się złożyć pierwszy szczegółowy obraz rozszerzania się Wszechświata oraz stojącej za tym nieuchwytnej ciemnej energii.
encoded: – Nasze marzenie się spełniło. Wyniki uzyskane przez Dark Energy Survey rzucają nowe światło na nasze rozumienie Wszechświata i jego ekspansji – napisali w oświadczeniu naukowcy konsorcjum. Badacze właśnie opublikowali pierwszą w historii analizę łączącą cztery niezależne metody badania ciemnej energii, co stanowi kluczowy krok w kierunku odkrycia prawdziwej natury tej tajemniczej siły dominującej we Wszechświecie. Bo to, czym jest ciemna energia, jest jednym z podstawowych pytań współczesnej astronomii i astrofizyki. Zwykła materia to niespełna 5 proc. Wszechświata Zacznijmy od tego, że według współczesnych badań zwykła materia, czyli gwiazdy, planety i gaz międzygalaktyczny, to zaledwie 4,9% składników Wszechświata. Aż 95 procent jego zawartości stanowią składniki niewidoczne: 68,3% to ciemna energia, a 26,8% – ciemna materia. Ciemna energia pozostaje hipotetyczną forma energii. Ma wypełniać całą przestrzeń kosmiczną, a jej działanie ma mieć charakter odpychający. To właśnie ciemna energia ma odpowiadać za przyspieszające rozszerzanie się Wszechświata, odkryte pod koniec XX wieku i potwierdzane w kolejnych badaniach, m.in. publikowanych od 2011 roku. Pierwsze wskazówki istnienia ciemnej energii pojawiły się w 1998 roku, gdy dwa niezależne zespoły astronomów zaobserwowały odległe supernowe. Odkryto wówczas, że im dalej się one znajdują, tym szybciej oddalają się od Ziemi. Potwierdziło to nie tylko, że Wszechświat się rozszerza – jak sugerował Edwin Hubble sto lat temu – ale również, ku zaskoczeniu naukowców, że ekspansja ta przyspiesza. Sam termin „ciemna energia” wprowadził fizyk Michael Turner. Energia odpychająca W przeciwieństwie do ciemnej materii ciemna energia nie skupia się w galaktykach ani gromadach galaktyk i nie wpływa bezpośrednio na ruch widzialnej materii. Jej odpychające oddziaływanie pozwala wyjaśnić, dlaczego galaktyki oddalają się od siebie coraz szybciej oraz dlaczego wiek Wszechświata (ok. 13,8 mld lat) jest zgodny z obserwowanym wiekiem najsta…

shutterstock2706216173-78ab268.jpg
width: 5186
height: 2105

Polski instrument badawczy złapał efekty jednego z najpotężniejszych rozbłysków na Słońcu
type: item
date: 2026-01-27T08:39:19.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: nasa
subject: polska
subject: słońce
description: Polski instrument, jako jedyny spośród przyrządów sondy NASA, zarejestrował efekty burzy słonecznej, która przyniosła nam ubiegłotygodniowe zjawiskowe zorze polarne. GLOWS, bo taką nazwę nosi zaprojektowany i wykonany przez polskich naukowców instrument, działa na sondzie heliosferycznej NASA IMAP znajdującym się obecnie 1,5 miliona kilometrów od Ziemi.
encoded: Już za kilka dni rozpoczyna się naukowa faza amerykańskiej misji badawczej The Interstellar Mapping and Acceleration Probe (IMAP). Wystrzelona we wrześniu 2025 roku sonda NASA dotarła do punktu Lagrange’a 1 w styczniu 2026 roku. Urządzenie ma badać dwa ważne i wzajemnie powiązane zagadnienia naukowe dotyczące tzw. heliosfery: przyspieszanie cząstek energetycznych oraz oddziaływanie wiatru słonecznego z lokalnym ośrodkiem międzygwiazdowym. Ale już dzisiaj możemy powiedzieć, że zainstalowany na sondzie polski instrument badawczy GLObal solar Wind Structure (GLOWS) działa znakomicie. Zbiera znacznie szersze dane, niż ktokolwiek się spodziewał. Rozbłysk klasy X Gdy 18 stycznia 2026 roku doszło na Słońcu do jednego z najsilniejszych rozbłysków w historii pomiarów – wyjątkowo długiego rozbłysku sklasyfikowanego jako X1.95, po którym nastąpił ogromny koronalny wyrzut masy (ang. Coronal Mass Ejection, CME) – przyrządy misji IMAP do rejestrowania tego typu zjawisk przeszły w tzw. tryb bezpieczny. Wyrzut był na tyle duży i groźny, że mógł doprowadzić do trwałych uszkodzeń. – W tej sytuacji całkiem niespodziewanie okiem sondy okazał się nasz działający instrument GLOWS – powiedział dr hab. Maciej Bzowski z Centrum Badań Kosmicznych PAN. Dr Bzowski jest kierownikiem zespołu odpowiadającego za projekt, budowę i analizę danych zbieranych przez GLOWS. Jak wyjaśniają eksperci, niedługo po opisywanym rozbłysku centrum operacji sondy IMAP rozesłało informację do zespołów zarządzających poszczególnymi przyrządami o ekstremalnym i potencjalnie niebezpiecznym strumieniu cząstek energetycznych wyemitowanych przez Słońce. Mimo to polscy naukowcy nie zdecydowali się na wyłączenie instrumentu, ponieważ GLOWS został zaprojektowany do prowadzenia obserwacji poświaty w dalekim ultrafiolecie. Ma za zadanie rejestrować fotony o bardzo wąskiej długości fali, czyli 121,5 nanometrów. Innymi słowy – wysokoenergetyczne cząstki z CME nie powinny wpływać na jego pracę. Pełna funkcjonalność w skrajnych …

23-0446124-09-12-GLOWS-mechanical-installation-1051-38f3d6d.jpg
width: 8192
height: 5464

Rewolucja w leczeniu skutków udaru. Pacjenci odzyskują głos dzięki... opasce
type: item
date: 2026-01-25T14:15:05.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: sztuczna inteligencja
subject: udar mózgu
description: Naukowcy z Cambridge wykorzystali połączenie ultraczułych czujników oraz sztucznej inteligencji do dekodowania sygnałów mowy i wskazówek emocjonalnych, umożliwiając osobom z zaburzeniami mowy po udarze naturalną komunikację. Stworzona przez nich opaska jest tańsza i nie wymaga interwencji chirurgicznej, jak w przypadku implantów mózgowych.
encoded: Revoice to elastyczna opaska, którą zakłada się na szyję. Przypomina modne kilka lat temu chokery i w sumie można ją uznać za specyficzną biżuterię. W dodatku taką, którą można prać. Jednak nie dajmy się zmylić pierwszemu wrażeniu. Revoice jest bardzo przełomowym urządzeniem, które ma szansę pomóc ludziom po udarze odzyskać zdolność naturalnej i płynnej komunikacji. Opaska z dwoma agentami Urządzenie rejestruje tętno użytkownika oraz mikroskopijne wibracje mięśni gardła, a następnie wykorzystuje te sygnały do odtwarzania zamierzonych słów i zdań w czasie rzeczywistym. Jest to możliwe dzięki dwóm agentom SI. Jeden rekonstruuje słowa na podstawie fragmentów bezgłośnie artykułowanej mowy. W tym czasie drugi interpretuje stan emocjonalny oraz informacje kontekstowe, takie jak pora dnia czy warunki pogodowe, aby rozwinąć krótkie frazy w pełne, ekspresyjne zdania. Wynik? W jednym z przytoczonych przez badaczy przykładów bezgłośnie wypowiedziana fraza „We go hospital” („My iść szpital”) została przekształcona w zdanie: „Even though it’s getting a bit late, I’m still feeling uncomfortable. Can we go to the hospital now?” („Mimo że robi się już dość późno, nadal czuję się niekomfortowo. Czy możemy teraz pojechać do szpitala?”). Czujniki urządzenia Revoice wywnioskowały, że użytkownik odczuwa frustrację na podstawie podwyższonego tętna oraz że jest późna pora nocna. Model LLM wykorzystał te dane, aby rozwinąć trzy bezgłośnie wypowiedziane słowa w pełne zdanie. Zwrócić głos pacjentom po udarze W tej chwili naukowcy koncentrują się na polepszeniu jakości życia i możliwości komunikowania się osób po udarze. Około połowa z nich rozwija dyzartrię lub dyzartrię w połączeniu z afazją. Dyzartria jest schorzeniem powodującym osłabienie mięśni twarzy, jamy ustnej i strun głosowych. Często prowadzi to do utraty umiejętności wyraźnego mówienia pełnymi frazami i ogólnego spowolnienia mowy. – Rozwój dyzartrii niezwykle frustruje pacjentów. Wyobraź sobie, że dokładnie wiesz, co chcesz powie…

opaska2-c758ae6.jpg
width: 2813
height: 1875

Wszyscy znają jego twierdzenie. Mało kto wie, kim naprawdę był Pitagoras
type: item
date: 2026-01-24T11:56:52.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: filozofia
subject: grecja
subject: matematyka
subject: starożytność
description: Pitagoras z Samos był greckim filozofem, który dokonał ważnych odkryć w matematyce, astronomii i teorii muzyki. Jednak twierdzenie określane jego imieniem było znane Babilończykom już tysiąc lat wcześniej. Natomiast Pitagoras mógł być pierwszym, który je udowodnił.
encoded: Spis treści: Wszechstronne wykształcenie Pitagorasa Spotkanie z Talesem z Miletu Pitagorejczycy Między filozofią a matematyką i muzyką Czy twierdzenie Pitagorasa faktycznie zostało opracowane przez niego? Informacje o życiu Pitagorasa są raczej skromne. Urodził się prawdopodobnie w 572 lub 570 p.n.e. na greckiej wyspie Samos znajdującej się u brzegów Azji Mniejszej. Wyspa była ważnym ośrodkiem kultury i sztuki okresu starożytnego. Według mitologii na Samos miała narodzić się Hera. Stamtąd pochodzili też filozof Epikur oraz astronom Arystarch, który jako pierwszy zaproponował, że to nie Ziemia jest w centrum naszego układu planetarnego, lecz Słońce. Wszechstronne wykształcenie Pitagorasa Pitagoras miałby być synem rytownika Mnesarchosa i rodowitej mieszkanki Samos Pythais. Ale nie wszystkie przekazy są w tej kwestii zgodne. Według niektórych Mnesarchos był kupcem pochodzącym z Tyru i wsławił się przywiezieniem na Samos zboża w czasie klęski głodu. W dowód wdzięczności nadano mu obywatelstwo Samos. Jako dziecko Pitagoras spędził wczesne lata na Samos, ale dużo podróżował z ojcem. Istnieją relacje o powrocie Mnesarchosa do Tyru z Pitagorasem, gdzie chłopiec miał pobierać nauki u Chaldejczyków i uczonych z Syrii. Prawdopodobnie odwiedził też Italię. Najprawdopodobniej miał dwóch braci, choć niektóre źródła mówią o trzech. Był dobrze wykształcony – uczył się gry na lirze, poezji oraz recytacji Homera. Wśród jego nauczycieli było trzech filozofów, którzy wywarli na niego wpływ jako na młodego człowieka. Najważniejszy był zapewne Pherekydes, często opisywany jako nauczyciel Pitagorasa. Spotkanie z Talesem z Miletu Kolejnym człowiekiem, który wywarł wpływ na Pitagorasa był Tales z Miletu, którego Pitagoras odwiedził mając od 18 do 20 lat. Tales był już wtedy starym człowiekiem i choć wywarł na Pitagorasie duże wrażenie, zapewne niewiele go uczył. Zachęcił jednak Pitagorasa do zainteresowania się matematyką i astronomią oraz doradził mu podróż do Egiptu, by pogłębić wiedzę. …

Pitagoras--01801a1.jpg
width: 2813
height: 1875

Ekspert ostrzega: Co się stanie, jeśli Czarnobyl na dłużej zostanie bez prądu?
type: item
date: 2026-01-23T08:33:10.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Technologia
subject: czarnobyl
subject: elektrownia
description: Systemy chłodzenia zużytego paliwa nuklearnego w Czarnobylu nie działają z powodu braku zasilania. Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej bada, czy obecna sytuacja może doprowadzić do emisji promieniowania i jakie realne ryzyko niesie dla otoczenia.
encoded: Spis treści: Jak działa chłodzenie zużytego paliwa jądrowego i dlaczego jego brak stanowi zagrożenie? Czarnobyl: od katastrofy do Nowej Bezpiecznej Powłoki – historia zabezpieczeń reaktorów Nieznane szczegóły przechowywania paliwa i rosyjskie zagrożenia dla bezpieczeństwa jądrowego Rosyjskie ataki rakietowe na ukraińską infrastrukturę energetyczną doprowadziły m.in. do zniszczenia stacji transformatorowych odpowiedzialnych za dostawy prądu. W czasie tegorocznej mroźnej zimy skutkuje to poważnymi utrudnieniami, zwłaszcza w zakresie ogrzewania. W przypadku nieczynnej Elektrowni Jądrowej w Czarnobylu, brak zasilania może prowadzić do niebezpiecznego przegrzania systemów chłodzenia, co potencjalnie niesie ryzyko wzrostu poziomu promieniowania. Na szczęście, jak podkreślają eksperci, ze względu na wiek przechowywanego w Czarnobylu zużytego paliwa jądrowego, które przez lata zdążyło się znacząco wychłodzić, do czasu przywrócenia prądu ryzyko poważnych konsekwencji pozostaje niewielkie. Jak działa chłodzenie zużytego paliwa jądrowego i dlaczego jego brak stanowi zagrożenie? – Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) na bieżąco monitoruje sytuację w Czarnobylu, aby ocenić, w jakim stopniu brak zasilania wpływa na bezpieczeństwo jądrowe – poinformował dyrektor generalny MAEA, Rafael Grossi, w poście opublikowanym na platformie X. Dlaczego więc brak prądu w Czarnobylu budzi tak duże obawy? Zużyte paliwo jądrowe, po wyjęciu z reaktora, pozostaje przez długi czas gorące, ponieważ zawiera radioaktywne produkty rozszczepienia, które emitują promieniowanie gamma, beta i alfa. To energia, którą trzeba nieustannie odprowadzać poprzez system chłodzenia – w przeciwnym razie może dojść do stopienia paliwa – wyjaśnił Paul Cosgrove z Uniwersytetu w Cambridge w rozmowie z „New Scientist”. Na szczęście, w przypadku Czarnobyla, sytuacja jest częściowo stabilna dzięki temu, że przechowywane tam paliwo ma już kilkanaście lub kilkadziesiąt lat. Oznacza to, że zdążyło ono wyemitować znacz…

czarnobyl-GettyImages-2246587097-ffc3398.jpg
width: 3240
height: 2160

To one wywołują zorze polarne. Sonda Solar Orbiter odkryła mechanizm napędzający rozbłyski słoneczne. W misji biorą udział Polacy
type: item
date: 2026-01-21T14:30:41.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: astronomia
subject: badania naukowe
subject: kosmos
subject: loty w kosmos
subject: słońce
description: Styczniem 2026 zawładnęły obserwacje rozległej zorzy polarnej, która była związana z silnym i długotrwałym rozbłyskiem klasy X1.95, jaki pojawił się w aktywnym regionie 4341 na Słońcu. Dzisiaj naukowcy związani z misją Europejskiej Agencji Kosmicznej Solar Orbiter poinformowali, że udało im się odkryć mechanizm napędzający tego typu rozbłyski. W analizie danych biorą udział polscy naukowcy.
encoded: – Tak jak lawiny na górskich stokach zaczynają się od przemieszczenia niewielkiej ilości śniegu, tak rozbłysk słoneczny jest wyzwalany przez słabe zaburzenia, które bardzo szybko stają się coraz gwałtowniejsze. Ten dynamicznie rozwijający się proces tworzy swoiste „niebo” opadających skupisk plazmy. Spadają jeszcze długo po tym, jak rozbłysk wygasa – napisali w oświadczeniu naukowcy związani z przełomową europejską misją Solar Orbiter. Odkrycie było możliwe dzięki jednej z najbardziej szczegółowych obserwacji dużego rozbłysku słonecznego, zarejestrowanego przez Solar Orbitera podczas bliskiego przelotu obok Słońca, 30 września 2024 roku. We właściwym miejscu i czasie – Mieliśmy ogromne szczęście mogąc obserwować zjawiska poprzedzające ten duży rozbłysk z bliska. Tak szczegółowe obserwacje o wysokiej częstotliwości nie są możliwe przez cały czas, zarówno z powodu ograniczonych okien obserwacyjnych, jak i ogromnej ilości danych w komputerze pokładowym sondy. Naprawdę znaleźliśmy się we właściwym miejscu i czasie — powiedział dr Pradeep Chitta z Instytutu Badań Układu Słonecznego Maxa Plancka w Getyndze (Niemcy), główny autor publikacji, która ukazała się dzisiaj w czasopiśmie „Astronomy & Astrophysics”. Eksplozja związana z polami magnetycznymi Rozbłyski słoneczne są potężnymi eksplozjami zachodzącymi na Słońcu. Powstają wtedy, gdy energia zgromadzona w splątanych polach magnetycznych zostaje nagle uwolniona w procesie zwanym rekoneksją magnetyczną. W ciągu kilku minut przecinające się linie pola magnetycznego o przeciwnych zwrotach zrywają się, a następnie łączą na nowo. Połączone linie pola gwałtownie się nagrzewają i przyspieszają plazmę oraz cząstki wysokoenergetyczne, które oddalają się od miejsca rekoneksji, tworząc rozbłysk słoneczny. Najsilniejsze rozbłyski mogą zapoczątkować łańcuch reakcji prowadzących do burz geomagnetycznych na Ziemi, przyczynić się do przerw w łączności radiowej, a nawet niszczyć satelity. Dlatego tak istotne jest ich monitorowanie i zroz…

SolOTrailer.00004809.Still001-194868b.jpg
width: 1920
height: 1080

SLS, roll out! Największa rakieta świata, która wyniesie astronautów ku Księżycowi, trafiła na stanowisko startowe
type: item
date: 2026-01-20T07:00:36.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
description: Gigantyczna, mierząca niemal 100 metrów wysokości rakieta księżycowa NASA została przetransportowana na stanowisko startowe. Tym samym rozpoczął się ostatni etap przygotowań do pierwszego od 54 lat załogowego lotu wokół Księżyca.
encoded: Tysiące pracowników NASA i zaproszonych gości oglądało 17 stycznia 2026 popis możliwości NASA. Tego dnia przez wysokie na niemal 140 metrów drzwi jednego z największych budynków świata, Vehicle Assembly Building (VAB), którego objętość odpowiada ponad czterem objętościom warszawskiego Pałacu Kultury i Nauki, na platformie transportowej szerszej niż boisko piłkarskie, wyjechała zmontowana rakieta Space Launch System (SLS) wraz ze statkiem Orion. Nie tylko rakieta. Najwięksi z największych Ponad sześciokilometrowa droga na stanowisko startowe LC-39B zajęła niemal cały dzień. Sposób transportowania SLS jest wierną kopią tego, jak transportowano na stanowisko startowe rakiety Saturn, które wynosiły misje programu Apollo. Zacznijmy od tego, że czerpiący garściami z rakiet Saturn oraz z rozwiązań przygotowanych na potrzeby programu wahadłowców projekt SLS, wymaga montażu pionowego. W mierzącym 160 metrów wysokości budynku montażowym VAB, prowadzi się integrację stopni rakiety oraz statku Orion. Montaż odbywa się na tzw. mobilnej platformie startowej – Mobile Launcher (ML). Gdy zostaje ukończony, a cały system ma zostać przetransportowany na miejsce startu, do pracy wkracza jeden z największych pojazdów świata, tzw. Crawler-Transporter. Wjeżdża pod platformę, unosi cały zestaw i powoli transportuje tę kosmiczną wieżę na stanowisko. Jak przewieźć największą rakietę świata? Wyzwania transportu w pionie NASA dysponuje dwoma crawlerami. Zostały zbudowane jeszcze w latach 60. ubiegłego wieku właśnie po to, by transportować rakiety Saturn na stanowisko startowe. Wykorzystywane były też w programie wahadłowców. Przed uruchomieniem nowego programu Artemis zostały poddane gruntownej modernizacji, aby unieść ciężar SLS oraz poprawić systemy sterowania i hamowania. Masa crawlera wynosi ok. 2 700 ton, a jego udźwig to ponad 8 000 ton. Stos startowy SLS z Orionem oraz paliwem to około 2 600 ton. Crawlery posiadają specjalny system poziomowania hydraulicznego, który kompensuje nachyleni…

rakieta-sls-artemis-1c2fd6a.jpg
width: 5652
height: 3875

Oto obiektywny sposób na wykrywanie zaburzeń depresyjnych. Pomogła sztuczna inteligencja
type: item
date: 2026-01-16T13:30:27.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: depresja
subject: komputery
subject: psychiatria
subject: psychologia
subject: sztuczna inteligencja
description: Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), liczba osób cierpiących na depresję sięga już nawet 300 milionów na całym świecie. Prognozy wskazują, że do 2030 roku depresja może być jedną z najczęściej diagnozowanych chorób. Nie istnieją jednak żadne biomarkery, mogące jednoznacznie potwierdzić wystąpienie epizodu depresyjnego. Może się to zmienić dzięki sztucznej inteligencji i pozostawianym przez nas cyfrowym śladom.
encoded: Spis treści: Diagnoza bardzo nieprecyzyjna Cyfrowe ślady depresji Osobisty, cyfrowy psychiatra Diagnoza depresji opiera się na możliwie szczegółowym wywiadzie prowadzonym przez psychiatrę. Seria pytań powinna pozwolić ocenić występowanie objawów choroby, określić ich nasilenie i znaleźć możliwie dobre rozwiązanie farmakologiczne. Diagnoza bardzo nieprecyzyjna Kłopot w tym, że objawy przypisywane poszczególnym zaburzeniom są często frustrująco nieprecyzyjne. Przykładowo bezsenność, jak i nadmierna senność mogą być jednym z objawów depresji. Początek epizodu depresji może wskazywać na stosunkowo prostą chorobę afektywną jednobiegunową, ale może rozwinąć się do skomplikowanego zaburzenia dwubiegunowego. Psychiatria od dawna próbuje naśladować precyzję diagnostyczną innych gałęzi medycyny, ale zawsze ponosiła porażkę. Już od połowy ubiegłego wieku naukowcy próbują odnaleźć bardziej obiektywną, „laboratoryjną” metodę diagnozowania depresji i innych zaburzeń psychicznych. Badano m.in. zmiany poziomu neuroprzekaźników takich jak serotonina i dopamina, które mogą wpływać na regulację nastroju. Biomarkery te próbowano identyfikować poprzez obrazowanie mózgu, badania płynu mózgowo-rdzeniowego lub zwykłe badania krwi. Mimo zaangażowania w te badania ogromnych środków nie udało się odnaleźć niczego, co by jednoznacznie wskazywało na wystąpienie lub brak zaburzenia afektywnego. Cyfrowe ślady depresji Okazało się jednak, że to, co jest niediagnozowalne poprzez badania medyczne, może zostać zdiagnozowane dzięki naszej aktywności rejestrowanej cyfrowo. W 2019 roku na łamach „Clinical Psychological Science” ukazał się artykuł wskazujący, że osoby cierpiące na depresję używają języka w sposób odmienny od osób zdrowych. W dodatku skomputeryzowane metody analizy tekstu pozwalają na przetwarzanie ogromnych zbiorów danych w ciągu minut. Może to pomóc dostrzec cechy językowe, które umknęłyby ludziom – obliczyć procentowe występowanie słów i klas słów, zróżnicowanie leksykalne, średnią dłu…

depresja-ai-25da7b3.jpg
width: 1800
height: 1200

Superkomputery nowej generacji mogą symulować działanie ludzkiego mózgu. Co to przyniesie?
type: item
date: 2026-01-15T10:19:46.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Technologia
subject: komputery
subject: mózg
subject: neurologia
subject: superkomputer
description: Najpotężniejszy europejski superkomputer JUPITER, zdolny wykonywać miliard miliardów operacji na sekundę, został użyty do stworzenia symulacji procesów zachodzących w ludzkim mózgu. Przeniesienie modelu ludzkiego mózgu do komputera może pomóc zrozumieć trudne do wyjaśnienia procesy, na przykład to, jak powstają wspomnienia. Czy prace takie posłużą przede wszystkim zrozumieniu architektury mózgu i procesów neuronalnych, czy może, zgodnie z duchem science- fiction, staną się zarzewiem cyfryzacji ludzkiej świadomości?
encoded: Najnowszej generacji superkomputery mają wystarczającą moc obliczeniową, by tworzyć symulacje obejmujące miliardy neuronów. Innymi słowy, są w stanie działać na poziomie złożoności zbliżonym do prawdziwych mózgów. Można powiedzieć, że do tej pory pełny model działania ludzkiego mózgu był czymś w rodzaju świętego Graala neuronauki. To się zmieniło dzięki wieloletnim pracom, takim jak prowadzony w latach 2005–2015 Blue Brain Project symulujący kolumnę korową mózgu szczura czy nawet bardziej zaawansowany flagowy projekt europejski Human Brain Project. Celem HBP było stworzenie infrastruktury, narzędzi i platform do symulacji na wielu skalach – od synaps, po sieci obejmujące cały mózg. Mózg jako biologiczny superkomputer – Jednak nigdy nie byliśmy w stanie zebrać wszystkiego w jednym miejscu, w jeden większy model mózgu, gdzie możemy sprawdzić, czy te koncepcje w ogóle są ze sobą spójne. To się właśnie zmienia — powiedział prof. Markus Diesmann, dyrektor Instytut Zaawansowanych Symulacji (IAS-6), Neuronauki Obliczeniowej i Systemowej w Centrum Badawczym Jülich w Niemczech. Diesmann należy do wąskiego grona czołowych ekspertów ds. neuronauki obliczeniowej, łączącej fizykę, matematykę, biologię i superkomputery, aby lepiej zrozumieć, jak działa ludzki mózg dzięki symulacjom na ogromną skalę W ubiegłym miesiącu Diesmann i współpracownicy pokazali, że prosty model neuronów i ich synaps, tzw. impulsowa sieć neuronowa (spiking neural network), może zostać skonfigurowany i przeskalowany tak, by działał na tysiącach procesorów graficznych (GPU) JUPITER-a. Dawałoby to rozmiar 20 miliardów neuronów i 100 bilionów połączeń — odpowiednik ludzkiej kory mózgowej, gdzie zachodzą niemal wszystkie wyższe funkcje poznawcze. Miliard miliardów operacji na sekundę System JUPITER (Joint Undertaking Pioneer for Innovative and Transformative Exascale Research) jest czwartym najpotężniejszym superkomputerem, który osiągnął tzw. skalę eksa. Skala ta oznacza, że potrafi wykonać miliard miliardów …

symulacja-mozgu-e42a5d9.jpg
width: 1829
height: 1200

Ma masę miliona Słońc i czarną dziurę w sercu. Nowo odkryty ciemny obiekt należy do nieznanej wcześniej klasy
type: item
date: 2026-01-14T09:32:22.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: odkrycia
subject: teleskop
description: 11 miliardów lat świetlnych od nas znajduje się nie stwierdzona nigdy wcześniej struktura. Całkowicie ciemne i tajemnicze ciało o masie miliona Słońc i z możliwą czarną dziurą w centrum, zostało odkryte w 2025 roku tylko dzięki swojemu grawitacyjnemu oddziaływaniu. Do badań zaprzęgnięto Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, który przyjrzy się tajemniczemu obiektowi w podczerwieni.
encoded: W ubiegłym roku astronomowie zaobserwowali potężne zakłócenie grawitacyjne wynikające z obecności nieznanej struktury. Zakłócenie odkryto w tzw. układzie soczewkowania grawitacyjnego o sygnaturze JVAS B1938+666. Obiekt jest teraz pod intensywną obserwacją astronomów. Soczewkowanie grawitacyjne a ogólna teoria względności Przypomnijmy: soczewkowanie grawitacyjne jest zjawiskiem przewidzianym przez ogólną teorię względności opublikowaną przez Alberta Einsteina w 1915 roku. Zjawisko to zachodzi, gdy światło z obiektu znajdującego się w tle przechodzi przez obszar zakrzywienia czasoprzestrzennego wywołanego przez masywny obiekt na pierwszym planie. Soczewka grawitacyjna sprawia, że prosta linia światła staje się zakrzywiona. Zjawisko to pozwala nie tylko zobaczyć odległe obiekty, ale także ocenić, jak rozłożona jest masa samym układzie soczewkującym. Opisywana soczewka grawitacyjna JVAS B1938+666 składa się z masywnych ciał znajdujących się w odległościach od 6,5 do 11 miliardów lat świetlnych oraz z opisywanej tajemniczej ciemnej struktury, będącej najodleglejszym elementem. Aby dowiedzieć się więcej o soczewce, astronomowie spróbowali odtworzyć rozkład masy w tym obiekcie, ustalając tak zwany „profil gęstości”. Czarna dziura, czy ciemna materia? – Próba rozróżnienia składników masy tak odległego, niskomasywnego obiektu za pomocą soczewkowania grawitacyjnego była niezwykle trudna, ale jednocześnie niesamowicie ekscytująca – napisała w oświadczeniu kierująca zespołem specjalistka ds. soczewkowania grawitacyjnego z Max Planck Institute for Astrophysics w Niemczech, dr Simona Vegetti. – Za każdym razem, gdy myślałam, że już w pełni zrozumieliśmy ten fascynujący układ, pojawiała się kolejna niespodzianka. Właśnie ta kombinacja trudności oraz tajemniczości sprawia, że ten obiekt jest tak fascynujący – dodała badaczka. Prowadzona przez dr Vegetti grupa porównała dane zebrane przez szereg teleskopów, w tym przez Green Bank Telescope, z różnymi modelami ciemnej materii. Okazał…

czarna-dziura-23c437d.jpeg
width: 5472
height: 3648

Pierwsza w historii ewakuacja załogi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Scenariusz istnieje od ponad 30 lat!
type: item
date: 2026-01-09T10:57:17.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronauci
subject: loty w kosmos
subject: medycyna
subject: międzynarodowa stacja kosmiczna
subject: stacja kosmiczna
subject: Zdrowie
description: NASA ogłosiła, że po raz pierwszy w historii czterech astronautów zostanie sprowadzonych wcześniej z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) z powodu problemu natury medycznej. Zdaniem agencji nie doszło do sytuacji zagrażającej życiu załogi, mimo to zdecydowano się wdrożyć procedurę zaproponowaną długo przed zbudowaniem ISS.
encoded: Czteroosobowa załoga ISS Crew-11, która spędziła na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej już pięć miesięcy, zostanie w najbliższych dniach ewakuowana. NASA wszczęła procedurę ewakuacji ze względu na bliżej nieznane problemy natury medycznej jednego z członków załogi. Agencja nie podaje w tej kwestii szczegółowych informacji, powołując się na konieczność zapewnienia chorej osobie prywatności. Nie wiadomo, kto z ekipy astronautycznej zachorował ani jaki problem medyczny wystąpił. Jedyną informacją, jaką podał podczas czwartkowej konferencji prasowej nowy administrator NASA Jared Isaacman było, iż na ISS nie ma możliwości przeprowadzenia właściwej diagnozy oraz leczenia. – To nie jest awaryjna deorbitacja, choć mamy taką możliwość i regularnie trenujemy takie scenariusze – podkreślił Isaacman. Pięć miesięcy na orbicie Załogę Crew-11 tworzą astronautki i astronauci: Zena Cardman i Michael Fincke z NASA, Kimiya Yui z Japonii oraz Oleg Platonov z rosyjskiej agencji Roskosmos. Załoga przyleciała na ISS na pokładzie statku SpaceX Crew Dragon Endeavour 1 sierpnia 2025 r. Oznacza to, że ich misja zbliża się ku zakończeniu, co ułatwiło decyzję o wcześniejszym powrocie. – Zawsze robimy to, co najlepsze dla naszych astronautów. Misja Crew-11 osiągnęła już większość swoich celów, a start Crew-12 nastąpi za kilka tygodni. To dobry moment, jeśli statek jest gotowy, a pogoda sprzyja, aby sprowadzić załogę na Ziemię – dodał Isaacman. Decyzja była szybka. Problem medyczny pojawił się w środę. W związku z nim NASA zdecydowała o odwołaniu zaplanowanego na kolejny dzień spaceru kosmicznego. Wówczas również zaczęły pojawiać się informacje o możliwej ewakuacji załogi. Decyzję podjęto w czwartek w godzinach popołudniowych. Statystycznie ewakuacje powinny mieć miejsce raz na trzy lata Dr James Polk, szef medycyny NASA, wyjaśnił, że problem nie miał związku ze spacerem kosmicznym ani przygotowaniami do niego. – To nie jest kwestia operacyjna ani uraz związany z zadaniami. To po prostu problem zd…

iss-8ab8b8c.jpg
width: 1800
height: 1200

Nowy wyścig kosmiczny dotyczący Marsa trwa. Tym razem USA mogą nie zdążyć
type: item
date: 2026-01-08T13:05:36.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: łazik marsjański
subject: mars
subject: nasa
description: Nowy kosmiczny wyścig trwa – tym razem o to, kto pierwszy przywiezie na Ziemię próbki z Marsa. NASA stworzyła genialny projekt, ale nie ma na niego pieniędzy. Chińczycy nie tylko mają plan, ale już go realizują.
encoded: Mars Sample Return miał być największym, najbardziej skomplikowanym i wielowątkowym programem naukowym w historii NASA. Pierwszym etapem programu było wysłanie na Czerwoną Planetę łazika Perseverance wraz z wiropłatem Ingenuity. Pod względem technologicznym – oba urządzenia są ogromnym sukcesem. Misja Ingenuity została już zakończona, za to łazik nadal pobiera próbki gleby z delty dawnej marsjańskiej rzeki. Próbki te mogą odpowiedzieć na podstawowe pytanie, czy na Marsie istniało życie. Kłopot w tym, że nie ma jak ich przetransportować na Ziemię. Misja za 11 miliardów dolarów Architektura misji zmieniana była kilkukrotnie, a kaszty rozrosły się z około 4 miliardów dolarów w 2021 roku, do ponad 11 miliardów dolarów w 2024 roku. To było za dużo. Jeszcze za czasów administratora Billa Nelsona, NASA stwierdziła, że nie ma takich pieniędzy i zwróciła się o wsparcie do przemysłu z nadzieją, że uda się dokończyć misję taniej. W dodatku nowy budżet NASA został skrajnie okrojony, a największe cięcia dotknęły misji naukowych. Nowe finansowanie w przypadku MRS pozwala głównie na dalsze działanie Perseverance. W międzyczasie Narodowa Chińska Agencja Kosmiczna (CNSA) intensywnie rozwija własną misję Tianwen-3, której celem jest sprowadzenie ponad 500 gramów marsjańskiego materiału na Ziemię już w 2031 roku. Wstępny projekt ładunku został ukończony, podobnie jak badania nad wyborem miejsca lądowania. Chińska misja ma pobrać próbki z powierzchni oraz z głębokości około 2 metrów, a także wykorzystać robotyczny helikopter do pobierania próbek w oddalonych miejscach. Kosmos, polityka i pieniądze Podobieństwo obu misji jest zbyt duże, by było przypadkowe. Faktem jest, że MRS został naprawdę dobrze wymyślony, a problemy zaczęły się w trakcie realizacji. Pierwszym, który zainicjował lawinę kolejnych, była napaść Rosji na Ukrainę. Jednym ze skutków było zerwanie współpracy pomiędzy Europejską Agencją Kosmiczną a Roskosmosem. A to właśnie Europejczycy i Rosjanie mieli zbudować łazik trans…

nasa-08709bb.png
width: 1575
height: 1050

Po 130 latach poszukiwań odnaleziono gwiazdę, którą odkrył, a następnie zgubił amerykański astronom
type: item
date: 2026-01-05T14:15:54.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: obserwacje
description: E.E. Barnard to jeden z najważniejszych astronomów drugiej połowy XIX wieku. Wykonał m.in. pierwszą fotografię Drogi Mlecznej, odnalazł piąty księżyc Jowisza, opisał najszybciej przemieszczającą się po nocnym niebie widzianą z Ziemi gwiazdę, a w 1892 roku zarejestrował jasną gwiazdę w pobliżu Wenus. Kłopot w tym, że niedługo później obiekt ten zniknął. Rozwiązywanie zagadki znikającej gwiazdy zajęło ponad 130 lat.
encoded: Spis treści: Jasny punkt przy Wenus Kosmiczny duch Problemy z ocenianiem „na oko” Rok 1892 był dla Edwarda Emersona Barnarda, urodzonego w Nashville amerykańskiego astronoma, wyjątkowo dobry. Używając 91-centymetrowego teleskopu refrakcyjnego pracującego w Obserwatorium Licka w Kalifornii, zaobserwował i opisał piąty księżyc Jowisza, któremu nadano imię Amaltea. Było to ogromne wydarzenie. W końcu Barnard stał się drugim po Galileuszu odkrywcą satelity Jowisza, tym samym przypieczętowując swoją renomę jednego z najważniejszych astronomów ówczesnych czasów. W tym samym roku skierował swój teleskop na Wenus, licząc na odkrycie jej ewentualnych satelitów. Jednak zamiast księżyca, zauważył w pobliżu piekielnej planety jasny, świecący punkt. Jasny punkt przy Wenus Dostrzeżony obiekt uznał za gwiazdę o jasności około 7 magnitudo. W tej skali wyższa liczba oznacza obiekt słabszy. Przy bardzo dobrych warunkach obserwacyjnych ludzkie oko potrafi dostrzec gwiazdy do około 6 magnitudo. Problem w tym, że Barnard dostrzegł gwiazdę raz, po czym nie zobaczył jej już nigdy więcej. Można byłoby powiedzieć, że to złudzenie czy zwykła pomyłka, ale nie mówimy przecież o astronomie-amatorze, tylko o skrupulatnym naukowcu o potwierdzonej renomie i ogromnym dorobku. Zresztą sam przyznał się do „zgubienia gwiazdy” w krótkim artykule opublikowanym w 1906 roku pod tytułem „Niewyjaśniona obserwacja”. Barnard próbował odnaleźć tę gwiazdę w najpełniejszym wówczas katalogu nieba północnego, tzw. Bonner Durchmusterung. Powstały w połowie XIX wieku w Obserwatorium w Bonn katalog umożliwił systematyczne poszukiwania nowych gwiazd, gwiazd zmiennych i stanowił najlepszy punkt odniesienia dla astronomów końca XIX i początku XX wieku. Katalog obejmował wszystkie gwiazdy jaśniejsze niż 9,5 magnitudo. Czyli gwiazda o jasności 7 magnitudo, jak ocenił obiekt w pobliżu Wenus Barnard, powinna się tam znaleźć. Jednak jej nie było. Kolejne, uparcie prowadzone obserwacje również nie przyniosły rezultatu – obiek…

znikajaca-gwiazda-94e4e4a.jpg
width: 1950
height: 1300

Johannes Kepler – naukowy rewolucjonista, który pokazał nam, czym jest mechanika nieba
type: item
date: 2026-01-04T11:56:49.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Ludzie
subject: astronomia
subject: matematyka
subject: planety
description: Już od najmłodszych lat wykazywał się ponadprzeciętną inteligencją. Tak ogromną, że nawet bieda, w jakiej się wychowywał, nie mogła stanąć mu na drodze. Z jego nazwiskiem kojarzą się przede wszystkim trzy prawa ruchu planet, ale Johannes Kepler pozostawił po sobie znacznie większą spuściznę.
encoded: Spis treści: Syn żołnierza i zielarki Kepler, wierny uczeń Kopernika Prawa ruchu planet Kepler – pisarz science fiction Odkrycia Johannesa Keplera położyły fundamenty pod nowoczesną mechanikę nieba i były iskrą rozpalającą potrzebę poznawania kosmosu. Połączenie zaawansowanej matematyki z odważną wyobraźnią Keplera sprawiły, że jego dorobek do dziś inspiruje naukowców i myślicieli na całym świecie. Syn żołnierza i zielarki Ten przyszły matematyk, astronom i astrolog przyszedł na świat 27 grudnia 1571 roku w miasteczku Weil der Stadt w Badenii-Wirtembergii. Miasteczko obecnie znajduje się w pobliżu Stuttgartu w Niemczech. Jego ojciec, będący żołnierzem najemnym, porzucił rodzinę, gdy Johannes miał zaledwie pięć lat. Od tej pory chłopiec był wychowywany przez parającą się zielarstwem matkę oraz przez dziadków. Zielarstwo matki przyniosło rodzinie kolejne problemy. W tamtych czasach zielarki często oskarżano o czary, co było prostą drogą do zakończenia życia na stosie. Mały Johann był dzieckiem chorowitym i słabym. Przebyta ospa pozostawiła u niego trwałe skutki. Miał zdeformowane dłonie i uszkodzony wzrok. Zainteresowania matematyczne zaczął wykazywać wyjątkowo szybko. Był też świadkiem dwóch zjawisk astronomicznych, które rozbudziły jego zainteresowanie kosmosem. W 1577 roku widział tzw. Wielką Kometę. Była to bardzo jasna, wręcz spektakularna kometa widoczna gołym okiem w Europie jesienią 1577 i wczesną zimą 1578 roku. Obserwował ją też Tycho Brahe, przyszły mentor i przyjaciel Keplera. Brahe użył poczynionych obserwacji do udowodnienia, że komety nie są zjawiskami atmosferycznymi, lecz znajdują się poza orbitą Księżyca. Tym samym obalił geocentryczne poglądy Arystotelesa. Młody Kepler był również świadkiem zaćmienia Księżyca w 1580 roku. Kepler, wierny uczeń Kopernika Mimo trudnej sytuacji finansowej rodziny, inteligencja Keplera została dostrzeżona bardzo wcześnie. Uczęszczał do szkoły lokalnej, następnie do protestanckiego seminarium (Stift) w Maulbronn, a późnie…

Jan-Kepler-896929b.jpg
width: 2813
height: 1875

Ogromny sukces Polaków. Nasi astronomowie „zważyli” planetę podróżującą przez Drogę Mleczną i odkryli nową klasę ciał niebieskich
type: item
date: 2026-01-01T19:02:32.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: egzoplanety
subject: odkrycia
subject: polacy
description: W prestiżowym czasopiśmie „Science” opublikowano właśnie przełomową pracę zespołu astronomów, w którym dużą rolę odegrali polscy badacze. Odkryli oni zupełnie nowa klasę planet pozasłonecznych. To jedno z najważniejszych astronomicznych wydarzeń dekady.
encoded: Spis treści: Nieuchwytni planetarni wędrowcy Mikrosoczewkowanie grawitacyjne zdradza niewidoczne obiekty Od podejrzeń do pewności – historia poszukiwań planet swobodnych Planeta swobodna czy inny obiekt? Jak zważyć planetę? Obserwacje odległe o 1,6 miliona kilometrów Międzynarodowy zespół, w którym kluczową rolę odegrali astronomowie z prowadzonego w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego wielkoskalowego przeglądu nieba OGLE oraz projektu Gaia Science Alerts, ogłosili odkrycie nowej klasy planet pozasłonecznych – planet swobodnych. To obiekty krążące samotnie w Drodze Mlecznej, niezwiązane grawitacyjnie z gwiazdami. Odkrycie było możliwe dzięki bezpośredniemu „zważeniu” planety odkrytej poprzez zjawisko mikrosoczewkowania grawitacyjnego. Jej masa wynosi 70 mas Ziemi. – To odkrycie dekady, porównywalne z odkryciem pierwszych udokumentowanych planet pozasłonecznych w latach 90. ubiegłego wieku. Astronomowie wreszcie mają pewność, iż tego typu obiekty istnieją we Wszechświecie – skomentował prof. Andrzej Udalski, lider polskiego projektu OGLE. Nieuchwytni planetarni wędrowcy Astronomowie od dawna zdawali sobie sprawę, iż planety pozasłoneczne mogą istnieć nie tylko w układach związanych. Różne zjawiska naturalne, jak np. oddziaływania grawitacyjne z gazowymi olbrzymami w trakcie formowania się układów planetarnych czy bliskie przejścia sąsiednich gwiazd sprawiają, że planety mogą zostać wyrywane z macierzystych układów i wystrzelone w przestrzeń międzygwiazdową. Takie samotne planety, nazwane planetami swobodnymi, mogą wędrować w Drodze Mlecznej nie będąc związanymi z żadną gwiazdą. Szacunki wskazują, że liczba takich planet może być bardzo duża i wręcz przewyższać liczbę planet związanych. Kłopot w tym, że ich istnienie trudno udowodnić. Nie emitują promieniowania, które można byłoby zobaczyć, a skoro nie poruszają się wokół gwiazdy macierzystej nie można użyć tzw. metody tranzytu, czyli okresowego spadku jasności gwiazdy w chwili przejścia przez jej …

planety-swobodne-2d9683a.jpg
width: 2050
height: 1463