Chcesz w końcu kupić własne narty, aby więcej nie korzystać z wypożyczalni? A może poprzedni model zdążył się już zestarzeć i czas na nowe narty? Sprawdź, jak dobrać narty dostosowane do osoby i stylu jazdy.
W tym artykule: Jak dobrać narty – slalomowe, gigantowe, crossowe Jak dobrać narty – allround, czyli deska dla każdego Jak dobrać wiązania Jak dobrać buty narciarskie Jak dobrać kijki i kaski Ile to kosztuje? Kiedy w 1998 roku austriacki narciarz alpejski Hermann Maier po raz pierwszy stawał na podium Pucharu Świata, nie mógł przewidzieć, że swoje masywne, czerwone narty firmy Atomic odstawi szybko do kąta. Dzięki kosmicznym technologiem nowe modele stają się coraz lżejsze, a do skrętów nie potrzeba już siły Terminatora. Rewolucja w narciarstwie zaczęła się kilkanaście lat temu, odkąd pojawiły się pierwsze carvingi. Mocno wcięte w talii, dużo krótsze od nart tradycyjnych, były początkowo wyśmiewane. Szybko jednak świat oszalał na punkcie nowych desek. Z roku na rok pojawiało się więcej jeszcze mocniej taliowanych nart, na których można niemal kręcić piruety, skakać lub rozkoszować się szusowaniem w skos stoku bez kijków. Z boku trochę przypomina to jazdę na snowboardzie, choć różnice są zasadnicze. Przede wszystkim do ślizgów mamy dwie deski, nie jedną. Mówi się, że dziś nie ma złych nart. Są tylko źle dopasowane do stylu jazdy. Kuszą najnowsze modele Salomona, Fischera, Heada, Voelkla, Dynastara, Atomica. Zdarzają się też okazje wśród modeli pozakatalogowych po przystępnych cenach. W tym gąszczu sprzętu znalezienie czegoś odpowiedniego przypomina nieraz błądzenie w gęstym lesie. Bez przewodnika ani rusz. Gdzie na narty w Polsce? Oto najlepsze stoki w Polsce! 13 najlepszych lokalizacji Polska nie jest krajem górskim, ale zimowych kurortów jest u nas pod dostatkiem. Malownicze krajobrazy i bogata, świetnie rozbudowana infrastruktura - to właśnie te dwa czynniki sprawiają, ż... Jak dobrać narty – slalomowe, gigantowe, crossowe Niektórzy dobierając narty, sugerują się tylko wzrostem, co jest częstym błędem. O ich długości powinna decydować przede wszystkim waga narciarza i umiejętności. Zbyt krótka deska będzie bardzo wywrotna, a kiedy weźmiemy zbyt długą, napocimy się przy każdym skręcie – uważa Michał Nazorek, specjalista od sprzętu narciarskiego. Trzeba też zdecydować, czy marzy nam się jazda na nieoznaczonych szlakach typu „off piste”, czy szusowanie po wytyczonych trasach. Do jazdy slalomowej po ubitych nartostradach – czasem gładkich jak stolnica – narta nie powinna mieć więcej niż 170 cm długości. Z kolei do jazdy gigantowej (łagodne skręty i wypuszczanie się na krechę) musi być dłuższa – 170 do 200 cm. Najbardziej pożądanymi przez mężczyzn okazują się narty slalomowe i crossowe, dość zwrotne, o dużym promieniu skrętu (Dynastar Speed Omeglass Master SL Konect, Dynastar Contact 11, Salomon Model S/MAX 12, Voelkl RACETIGER GS MASTER). Doskonale sprawdzają się w trudnych warunkach i szybkiej, dynamicznej jeździe. Ale uwaga! Potrzeba trochę siły i skupienia podczas skrętów, bo inaczej powiozą narciarza, niekoniecznie w kierunku, jaki by chciał. Przy spokojnej jeździe, zdaniem dobrych jeźdźców, są jednak trochę niemrawe. Jak dobrać narty – allround, czyli deska dla każdego Allround to uniwersalne narty. Są nieco szersze pod butem, z minimalnie większym promieniem skrętu niż w narcie slalomowej. Przeznaczone dla wszystkich grup narciarzy od początkujących aż do ekspertów. Powstały z myślą o tych, którzy chcieliby zaznać przyjemności szusowania w różnych warunkach. Pozwalają bowiem na bardzo swobodną jazdę zarówno podczas krótkich, jak i długich skrętów. Okazują się też bardzo stabilnie przy szybkiej jeździe na wprost, np. na nartostradach i na wszelkiego rodzaju podjazdach. Dobrze radzą sobie w mokrym, wiosennym śniegu, a nawet w puchu. Dla mężczyzn zalecana długość: 160–170 cm (DYNASTAR D205 SPEED RACE, Atomic Redster G9 Revoshock S, Salomon Model S/RACE SL 10). Najpopularniejsze modele dla pań to z kolei: DYNASTAR BT02 E LITE 3 L, FISCHER 521V RC ONE LITE 73 L, narty długości 150–155 cm. Jak dobrać wiązania Trudno dziś kupić gołą nartę. Aż 90% desek proponuje się w pakiecie z wiązaniem, odpowiednio dobranym przez producenta. Wraz z pojawieniem się carvingów, pozwalających śmigać na krawędzi z dużym wychyleniem, zmienił się też system mocowania wiązania. Nie jest ono już nieruchomo przykute do narty. Przeciwnie, dzięki zastosowaniu pod spodem specjalnej płyty z szyną może po niej jeździć. Wiązanie wtedy „pływa”, mówią fachowcy, co praktycznie nie jest wyczuwalne podczas jazdy. To kolejny narciarski hit. Atomic nazywa taką płytę X 20 EGA, Salomon – STAGE GRIPWALK 11, Head – Freeflex Pro 14. Różni się ona konstrukcyjnymi szczegółami u producentów, ale działa podobnie. Warto pamiętać! Im szybsza narta, bardziej agresywny styl jazdy, tym bezpieczniejsze musi być wiązanie. Siła wypięcia powinna być tak dobrana, by po regulacji wiązania wskaźnik na podziałce znalazł się powyżej środka skali. Po ustawieniu wiązania zaleca się przeprowadzenie testu w serwisie. Gdzie na narty za granicę – przegląd tras dla amatorów i doświadczonych narciarzy Polskie kurorty narciarskie stają się coraz nowocześniejszymi ośrodkami, które oferują masę atrakcji. Mimo to, wiele osób decyduje się na spędzenie zimowego urlopu w jednej z zagranicznyc... Jak dobrać buty narciarskie Jazda carvingowa wymusiła też zmianę konstrukcji buta, który musi teraz lepiej trzymać stopę niż dawniej. Dobry but powinien mieć 4 klamry. Warto zwrócić uwagę również na tzw. flex, jakim mierzy się ugięcie cholewy buta. Do jazdy rekreacyjnej, przy średnich umiejętnościach, wystarczy wychylenie rzędu 70–80 flex, do sportowej potrzeba 100 lub więcej. Jednak największa rewolucja dokonała się w środku buta. Dzięki nowoczesnym wkładkom termicznym (Superfeet, Bootdoc), które układają się do stopy, zapamiętując na długo jej kształt, problem uwierania butów praktycznie przestał istnieć. Pod warunkiem, że tej idealnie dopasowanej wkładki nie zaczniemy suszyć w temperaturze powyżej 40o C. Na szczęście, elektryczne suszarki w nowoczesnych narciarniach zwykle tak mocno nie grzeją. Dawniej twardość buta rozmijała się z wygodą. Teraz w jednym modelu stosuje się tworzywa nawet o 3 rodzajach twardości (Atomic REDSTER CS 130 PROFESSIONAL). 96-milimetrowa wytrzymała skorupa Progressive Race Shell o flexie 130 zapewnia profesjonalną odpowiedź i flex, który tłumi wibracje i przekazuje każdy wysiłek nartom. Buty wewnętrzne Mimic Professional Atomic jeszcze bardziej podnoszą poprzeczkę. Wtryskiwana pianka w połączeniu z termoformowalną technologią buta Mimic dokładnie dopasowuje się do kształtu stopy, a system języka V3 Tongue umożliwia dopasowanie grubości języka pozwalające na perfekcyjne połączenie goleni z butem. Pamiętajmy, że rozmiar narciarskiego buta powinien być taki sam jak buta do codziennego chodzenia, a nie o numer lub dwa większy. Początkującym zaleca się buty z grupy soft, w których wygoda i termoizolocja odgrywa dużą rolę. Jak dobrać kijki i kaski Jak dobrać długość kijka? Odwracaj go rękojeścią do dołu i chwyć ręką pod talerzykiem. Jeśli ręka w łokciu zegnie się pod kątem prostym, to długość jest odpowiednia. Równie ważne w wyposażeniu narciarza są też kaski. W końcu trasy stają się coraz twardsze, w szczycie sezonu przypominają zatłoczone autostrady, a takie nakrycie głowy chroni ją przed urazem. Nowoczesne kaski zapewniają pełne pole widzenia, są estetyczne, przewiewne, z wkładką antybakteryjną, która układa się do kształtu głowy (Lange, Uvex, Salomon, Marker). A do tego w pełnej gamie odlotowych kolorów i wzorów. Ile to kosztuje? Na dobre narty z wiązaniami trzeba będzie przeznaczyć od 2500 do 3500 zł. Warto wspomnieć, że Salomon jako jedyna firma w świecie daje 5 lat gwarancji na swoje wiązania, które zakupiliśmy przed 1 października 2011 roku Na nowe narty otrzymamy 2–letni okres gwarancyjny. Średni jeźdźcy z ambicjami sportowymi mogą przebierać w deskach za 2500–3000 zł. Ubiegłoroczne modele można już kupić poniżej 1000 zł, podobnie kosztują narty dla początkujących. Wygodne buty to kolejny wydatek ok. 1700–2600 zł. Oszczędność na nich szybko wychodzi na stoku. W czymś, co uwiera, trudno szusować przez cztery–pięć godzin dziennie, a zwykle robimy taki zakup raz na kilka ładnych lat. Na odpowiedni kask trzeba poświęcić ok. 500 zł. Nie warto żałować pieniędzy, bo w końcu chroni on to, co najcenniejsze – naszą głowę. Warto jeszcze wysupłać parę złotych na dobre kije (kije KERMA NITRO M W15 za 240 złotych). Dla początkujących narciarzy są one wręcz niezbędne, przydadzą się też do jazdy slalomowej. Najmniej potrzebują ich miłośnicy carvingów, no ale i oni od czasu do czasu muszą się czymś podeprzeć. Autorka jest wielokrotną mistrzynią Polski dziennikarzy w narciarstwie alpejskim.
Rajska Gwadelupa. Kiedy jechać na francuską wyspę na Karaibach
Feerie kolorów, tropikalne plaże, aromatyczna kuchnia kreolska. Gwadelupa to jeden z najciekawszych departamentów zamorskich Francji.
W tym artykule: Gwadelupa – Kolorowa historia Gwadelupa – Atrakcje Gwadelupa – Co zjeść na wyspie Gwadelupa – Jak dotrzeć na wyspę? Gwadelupa – Kiedy jechać? Ukształtowana jak wielki motyl o niejednakowych skrzydłach Gwadelupa składa się w gruncie rzeczy z dwóch osobnych wysp, zbliżonych do siebie w wyniku wstrząsów sejsmicznych i połączonych mostem nad Rivière Salée (Słoną Rzeką). Zachodnie skrzydło nosi nazwę Basse-Terre. Skupione tu, pokryte zielenią wulkaniczne wzniesienia są ułożone południkowo, a ich kulminację stanowi krater aktywnego wulkanu Soufrière (1467 m. n.p.m.). Dla kontrastu wschodnie skrzydło, zwane Grande-Terre, jest rozległym, suchym płaskowyżem wapiennym, otoczonym plażami i rafami koralowymi. Archipelag Gwadelupy tworzą przybrzeżne wyspy La Désirade, Marie-Galante oraz osiem maleńkich wysepek Les Saintes. Gwadelupa – Kolorowa historia Być morze zainspirowani dziesiątkami potoków i wodospadów, spływającymi w dół pokrytych wilgotnym lasem równikowym zboczy Basse-Terre, Karaibowie nazwali wyspę Karukera (Wyspa Pięknych Wód). Krzysztof Kolumb przepłynął obok niej w 1493 roku i przemianował ją na Santa María de Guadelupe de Extramadura na część słynnego hiszpańskiego klasztoru. 150 lat później Francuzi zagospodarowali wyspę, osiedlając na niej kolonistów, którzy przez 3 lata odpracowywali koszty podróży. Nieprzyzwyczajeni do tropikalnych warunków, gospodarzyli ze zmiennym szczęściem do czasu, gdy czteroletnia okupacja brytyjska spowodowała ożywienie plantacji. Powolny początek sprawił, że Gwadelupa była zarządzana z szybciej rozwijającej się Martyniki i zmuszona do korzystania z jej portu St. Pierre. Kupcy płacili jednak zaskakująco niskie ceny za cukier z Gwadelupy. Kiedy na Antyle dotarła wiadomość o rewolucji francuskiej mieszkańcy Gwadelupy byli gotowi do przyjęcia zmian. Malutka Dominika to Karaiby w najczystszej postaci Jak mówią miejscowi, gdyby Krzysztof Kolumb zawitał po ponad pięciuset latach ponownie na karaibskie wyspy, poznałby dziś jedynie Dominikę. Tylko ona bowiem oparła się fali masowej turysty... Koloniści na Gwadelupie przyjęli rewolucyjne porządki z entuzjazmem. Uzbrojeni patriotes (zwolennicy rewolucji) obalili plantatorów i osadzili nowy rząd rewolucyjny. W Pointe-à-Pitres ustawiono nieodzowną gilotynę, na której stracono ponad 300 wrogów rewolucji. W 1794 roku wyzwolono niewolników. Okres ich wolności nie trwał jednak długo. Stary reżim odzyskał kontrolę i niewolnictwo zostało krwawo przywrócone. Wielu dawnych niewolników wolało jednak śmierć od niewoli. Brytyjczycy przybywali i odchodzili z wyspy jeszcze kilkakrotnie, nim Francuzi na dobre umocnili swoje panowanie nad kolonią w 1815 roku. Niezależność poglądów mieszkańców Gwadelupy utrzymała się do czasów współczesnych. Od czasu do czasu rozlega się wołanie o uniezależnienie się od Paryża, lecz francuskie pieniądze są potężnym argumentem za pozostawaniem pod starym kolonialnym parasolem, zwłaszcza że hojna pomoc rządu pomogła odbudować wyspę po przejściu huraganu. Gwadelupa – Atrakcje Na Gwadelupę dotrzemy bez paszportu, o czym niedawno pisaliśmy. Powierzchnia Gwadelupy wynosi 1372 km2, a ludność liczy około 408 tys. mieszkańców. Oba skrzydła wyspy mają też dwa różniące się od siebie centra miejskie. Na południowo-zachodnim wybrzeżu Basse-Terre leży miasto o tej samej nazwie, skromna stolica administracyjna wciśnięta w podnóże La Soufrière. Pierścień małych miasteczek i wsi, połączonych nadbrzeżną obwodnicą, otacza zachodnie skrzydło Gwadelupy. Tylko jedna droga La Traversée, pnie się przez centralny masyw do Parc National de la Guadelupe, wspaniałego parku narodowego z trasami turystycznymi, zaliczającymi się do najciekawszych i najtrudniejszych w całym regionie Karaibów. W południowo-zachodniej części Grande-Terre leży największe i najruchliwsze miasto wyspy – tętniący życiem ośrodek handlowy i port Pointe-à-Pitres. Nie jest zbyt urodziwe, ale żyje w szybkim tempie, tak kontrastującym ze swobodnym karaibskim stylem życia. Atrakcją dla turystów jest zwiedzanie miejscowych targowisk i przyglądanie się promom, odbijającym od nabrzeża w drodze na przybrzeżne wyspy. Rozlokowane na wschód od Pointe-à-Pitres, wzdłuż wybrzeża, leżą ośrodki turystyczne Gosier, St. Anne, St. François. Gosier jest najlepiej z nich zagospodarowane. Pozostałe dwa ośrodki zaś w większym stopniu zachowały swój lokalny koloryt. Czasem można tez natrafić na partyjkę boules, rozgrywaną na którymś z zakurzonych, ocenionych placyków przed obiadem jedzonym à la française w którejś ze znakomitych (choć nietanich) restauracji). Gwadelupa – Co zjeść na wyspie Kuchnia kreolska na Gwadelupie jest pełnym inwencji połączeniem francuskiej sztuki kulinarnej, tradycyjnej kuchni afrykańskiej i karaibskich składników. Podstawę kreolskiego menu stanowią owoce morza oferowane w najrozmaitszych postaciach: od prostych accras (rozdrobnionej i smażonej w głębokim oleju ryby) do blaff (gulaszu z ryb lub skorupiaków duszonych w winie i bulionie). Inne specjały to cirique lub étrille (drobne kraby morskie), chatrou (ośmiornica), lambi (sałatka ze stożków przyprawiona sokiem z limony), langouste (homar) ouassous (langusta) i soudrons (małże). Crabes farcis to faszerowane kraby lądowe, na których jest więcej mięsa niż na morskich. Warto spróbować colombo, korzennego gulaszu z kurczaka lub koziego mięsa (cabri), przyprawionego kolendrą, kminkiem, gorczycą, imbirem i pieprzem. Inne składniki menu to raczej pozbawione smaku owoce chlebowca (fruit à pain) oraz christophene, tropikalna dynia gotowana lub dodawana na surowo do sałatek. Takiej podróży nigdy nie zapomnisz. Na Gwadelupę śladami manatów Nurkowanie pośród zwierząt ważących nierzadko ponad tonę lub wyprawy kajakiem ich śladem zapewniają niezapomniane wrażenia. Manaty, z natury powolne i niezmiernie ciekawskie, chętnie podp... Jedzenie poza domem może być drogie, ale dania kreolskie kosztują zasadniczo mniej od kuchni francuskiej. Stałe zestawy dań (menu touristique) są na ogół warte żądanej ceny, a usługa jest z nią wliczona (service compris). Posiłek kończy się obowiązkowo kieliszeczkiem digestif, wybranego spośród wielu odmian rumu. Gwadelupa – Jak dotrzeć na wyspę? Na Gwadelupę najłatwiej dolecimy liniami Air France przez Paryż. W promocji pod hasłem pod hasłem „Rendez-Vous – 90 lat elegancji w cenach do świętowania", która trwa do 22 stycznia 2024 roku, na wyspę można dolecieć w cenie od 3,5 tys. złotych w dwie strony. Podróż powinna się odbyć do 10 czerwca. Co ciekawe, mimo że położona za oceanem, Gwadelupa jest częścią obszaru Unii Europejskiej. Pôle Caraibes Airport leży tuż obok Pointe-à-Pitres I jest dogodną bazą wypadową do Gosier i innych nadmorskich ośrodków na Grande Terre. Regularnie lądują tu też samoloty z regionalnych lotnisk na Antigui i Sint Maarten. Niedrogie połączenia promowe łączą codziennie Gwadelupę z Martyniką (rejs trwa 3 godz. 45 min) i innymi rejsami archipelagu. Promy na Dominikę i St. Lucię kursują kilka razy w tygodniu. Morze bywa wzburzone, więc turyści chętniej wybierają krótkie podróże. Gwadelupa – Kiedy jechać? Średnie temperatury roczne na Karaibach wynoszą 250–350C. Północno-wschodnie pasaty wieją ze stosunkowo niezmienną siłą i przynoszą wytchnienie od upału i wilgoci. Im wyżej położony teren, tym niższa temperatura, zwłaszcza w okresie od listopada do stycznia. Od maja do października trwa najwilgotniejszy okres, a sezon huraganów przypada od lipca do października. Rajska Gwadelupa kiedy jechać na wyspę? Najlepiej wiosną w kwietniu lub maju albo jesienią – w październiku lub listopadzie. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Same góry i dwóch dominujących sąsiadów. A jednak Andora wie, jak wykorzystać swoje pozornie niekorzystne położenie. Kiedyś przyciągała głównie szmuglerów. Dziś łowców okazji w bezcłowych sklepach. I narciarzy.
Tylko 468 km2, czyli trochę mniej niż Warszawa i ciut więcej niż Trójmiasto, ma księstwo Andora. Tyle suche dane. Na miejscu odkrywam, że powierzchni jest znacznie więcej. Wszystko dzięki cudownemu pofałdowaniu terenu. Tu wszędzie można jeździć na nartach! Gdzie się nie ruszę, widzę ośnieżone stoki oplecione siecią nowoczesnych wyciągów. Na ich tle mocno odcinają się domy z surowego kamienia. W tym stylu buduje się nawet luksusowe hotele, dzięki czemu można mieć wrażenie, że nad całością zapanował doskonały architekt – natura. Tak właśnie powinno wyglądać idealne państwo narciarskie. Tym bardziej że cały czas świeci tu słońce. Przez tydzień nie widzę na niebie jednej chmury. Andorczycy chwalą się zresztą 300 słonecznymi dniami w roku. Może dzięki temu są często uśmiechnięci i pełni pozytywnej energii? Statystycznie przeżywają wszystkich ludzi na świecie – średnia wieku przekracza 80 lat! Nic dziwnego, że robi się tu tłoczno. Jeszcze 100 lat temu Andora liczyła trzy tysiące mieszkańców. Dziś prawie 30 razy więcej. Najwyraźniej służy im klimat górski, czyste powietrze, względny spokój od stuleci i pieniądze płynące wartkim nurtem z narciarstwa. Szusy na szóstkę Zaczynam od największej stacji narciarskiej w całych Pirenejach – Grandvaliry. Odkąd pięć lat temu dołączono do niej stoki Port des Neiges po francuskiej stronie, liczy prawie 2 tys. ha. I ma się czym chwalić. 67 wyciągów, dwa oświetlone snowparki, ponad tysiąc armatek czuwających nad dośnieżaniem stoków, podgrzewane krzesła, windy i schody ruchome ułatwiające komunikację. Słowem pierwsza liga wśród europejskich kurortów zimowych. Szybko odkrywam, że każda z sześciu malowniczych miejscowości Grandvaliry ma swój charakter. Leżąca najwyżej Pas de la Casa słynie ze świetnych imprez i życia nocnego. Jeśli się bawić, to właśnie tu! Grau Roig stawia na zimową przygodę. Oferuje jazdę na skuterach śnieżnych, wycieczki w psich zaprzęgach, na rakietach śnieżnych, loty na paralotni czy wyprawy heliski. Spokojne Canillo jest z kolei w sam raz dla początkujących narciarzy i rodzin z dziećmi. Łagodniejsze są tu nie tylko stoki, ale i – mam wrażenie – kuchnia. Stąd nowoczesną „kanapą” łatwo można dostać się na stoki Vall del Forn – jedno z piękniejszych miejsc w Andorze. Jeśli zaś lubimy freestyle, najlepiej wybrać El Tarter. Na wyciągnięcie ręki będziemy mieli jeden z najlepszych snowparków w Europie! Miłośnikom górskich kolei można polecić Encamp. Właśnie (i tylko!) stąd przeskoczą za jednym zamachem szybką koleją Funicamp (zabiera 24 osoby!) na Cortals wznoszący się na 2502 m n.p.m., jeden z najwyższych szczytów Grandvaliry. Sama zatrzymuję się w Soldeu reklamowanym jako miejsce dla każdego narciarza, czyli jak rozumiem, miks pozostałych miejscowości. Wszędzie knajpki, restauracje, bary, no i sklepy. W końcu Andora to największa strefa wolnocłowa w Europie. Pireneje duty free Ceny są tu nieprzyzwoicie niskie. Do tego gra nie do końca jest fair, bo sprzedaż trunków połączona jest z darmową degustacją znakomitego porto, likierów, win. Obowiązuje żelazna zasada, że degustować trzeba, a kupować można. Ale jak się powstrzymać przed nabyciem rewelacyjnego porto po 3 euro za litr? Podobnie działają sklepy z wędlinami. Cieniutkie plastry katalońskich szynek krojonych na naszych oczach rozchodzą się błyskawicznie. A jeszcze można popróbować koziego sera. I słodyczy. Po kwadransie mamy troszkę w czubie i pełno w brzuchu. Na większy shopping wybieramy się do stolicy – z Soldeu to raptem 20 km, a z Encamp zaledwie 5 km. Andorra la Vella, dosłownie „Stara Andora”, ma 20 tys. mieszkańców. Dopiero tutaj można stracić głowę! I mnóstwo euro, które jest oficjalną walutą, chociaż księstwo nie należy do Unii Europejskiej. Wszędzie napisy „wielka wyprzedaż”, „promocja”, „okazja”. Można przebierać w biżuterii, sprzęcie elektronicznym, sportowym, pokusić się o zakup markowych perfum czy odzieży. Na szczęście miasto nie jest duże, a aleje ze sklepami, podobnie jak całe centrum, to praktycznie kilka ulic na krzyż. Wszędzie można dotrze pieszo. Jedynym minusem jest górzyste ukształtowanie terenu, przez co można dostać zadyszki. Zwłaszcza jeśli niesie się pod pachą wielkie torby. Co dwie głowy Idziemy do Bari Antic, czyli na starówkę. Chcemy zobaczyć XII-wieczny kościół św. Esteva, który skrywa kopię romańskiej figury Matki Boskiej z Meritxell, największej świętości Andorczyków. Stąd niedaleko do andorskiego parlamentu – Casa de la Vall. Budynek z surowego kamienia, ze strzelistą wieżą przypomina warowną rezydencję. Nie jest duży, ale i posłów jest tylko 28. Przechowuje się tu symboliczne klucze do siedmiu parafii, na jakie podzielono kraj. Rządzenie nie sprawia władzom specjalnych kłopotów, Andora nie angażuje się w sprawy międzynarodowe. Wprawdzie dzisiaj obowiązuje system wielopartyjny, ale jeszcze do 1993 r. nie mogły tu działać legalnie żadne partie polityczne! Do tego czasu Andora płaciła Francji i biskupom po hiszpańskiej stronie coroczną daninę. Wciąż ma dwie głowy państwa, to jest dwóch współksiążąt – prezydenta Francji i katalońskiego biskupa z Urgel (obecnie to odpowiednio Nicolas Sarkozy i Joan Enric Vives Sicilia). Niebiesko-żółtoczerwona flaga jest efektem dyplomacji. Pas niebieski i czerwony to barwy Francji, żółty i czerwony – Hiszpanii. Andora jest jedynym państwem na świecie, gdzie urzędowym jest kataloński. Ale stolica rozbrzmiewa wieloma językami, nie tylko za sprawą narciarzy. Rdzenni Andorczycy są we własnym kraju mniejszością i stanowią niewiele więcej niż jedną trzecią ludności. Więcej jest tu Hiszpanów, Francuzów i Portugalczyków. Dlaczego? – Gwarantujemy stabilność, spokój, a do tego jesteśmy podatkowym rajem – tłumaczy Justo, właściciel sklepu ze sprzętem narciarskim, podsuwając nam do wyboru kolejne pary nart z ostatniej kolekcji Rossignola i Salomona. Cudzoziemców kuszą dobre kontrakty, część z przybyszów zajmuje wysokie stanowiska menedżerskie. Trudno jednak zdobyć andorskie obywatelstwo, na które czeka się 20 lat. Jest jednak i na to sposób – ekspresowy ślub z Andorką lub Andorczykiem. Pomidory na stoku Zaskakują mnie cały czas zmieniające się krajobrazy. Bliżej miasteczka Encamp góry są zalesione, przypominają nasze Beskidy. Ale im dalej na wschód, tym sceneria bardziej przypomina alpejską lodowoskalną pustynię urozmaiconą surowymi turniami. Tak samo jest z trasami narciarskimi – każdy znajdzie tu coś dla siebie. Ja jadąc z Soldeu kolejką w górę, popatrzę na czarną FIS-owską trasę Avet, budzącą respekt nawet wśród supernarciarzy. Już niedługo, w 2012 r., rozegrany zostanie tutaj narciarski Puchar Świata. Gondola z Soldeu kończy swój bieg na plateau Espiolets (2250 m n.p.m.), gdzie działa główne biuro przewodnickie i szkółka narciarska. To tutaj zwykle spotykają się wszystkie grupy ćwiczące pod okiem instruktorów, wśród których zdarzają się też Polacy. Można stąd przejechać ładnym trawersem do Riba Escorxada (2100 m n.p.m.). Warto wybrać tę opcję, bo otwiera przed nami niesamowite bogactwo nartostrad na stokach Tossa dels Espiolets (2467 m n.p.m.) i Tossal de la Llosada (2560 m n.p.m.), najwyższy punkt osiągalny na nartach. W obu wariantach zabierze nas do góry szybkie sześcioosobowe krzesło. Mnogość kombinacji, połączeń, wyciągów przyprawia o zawrót głowy. Na szczęście trasy są dobrze oznakowane, choć oczywiście nie zaszkodzi wziąć mapki z wyciągami. W Pirenejach jada się na nartach nieco inaczej niż w Alpach, gdzie królują roztopiony ser i ziemniaki. W czasie przerw między zjazdami zwyczajem Andorczyków nacieramy chleb czosnkiem i pomidorami oraz maczamy w aromatycznej oliwie. To pa amb tomaquet, prawdziwy przebój tutejszych stoków. A potem domawiamy rostes amb mel, czyli szynkę zapiekaną w miodzie. Świetne! Pewnie to zasługa lokalnych produktów. Za wszystko (w tym lokalne wino) płacimy kilkanaście euro. Na drinka wybieramy się do Pla De Les Pedres (2150 m n.p.m.), do Igloo Bar. Rozgrzewające drinki sączy się tu przy lodowych stolikach. Po dwóch kwadransach człowiek marzy o rozgrzewce. Co akurat w Andorze jest dość łatwe. Wszystko dzięki źródłom termalnym, których tu mnóstwo. Najlepiej odwiedzić Caldea Thermal Park, jedno z największych spa w Europie. Do wyboru sauny, łaźnie tureckie, masaże i czego dusza, a raczej ciało zapragnie. Ja zapytałam o najbliższe termy w swoim hotelu Ahotels. Okazało się, że mam je piętro niżej. Andora od morza do morza Na koniec jedziemy do ośrodka Vallnord. Uchodzi za bardziej młodzieńczy i szalony niż konserwatywno-rodzinna Grandvalira. To trzy miejscowości Arcalis, Arinsal, Pal i prawie 100 km tras, z których dwie są FIS-owskie. W sumie w obu dolinach mamy do dyspozycji 300 km nartostrad. Czy może być ich jeszcze więcej? A jeśli plany rozbudowy sięgną Hiszpanii? Na razie jest to science fiction. Ale z bożą pomocą (a zwłaszcza hiszpańskiego biskupa z katalońskiej diecezji Urgel) może kiedyś wypalą. Drugi współksiążę, czyli Nicolas Sarkozy, tylko raz przyjechał odwiedzić swoją domenę. Nie jest wspominany dobrze, bo raz po raz wykrzykiwał Vive la France! Co za nietakt! Mógł to przynajmniej powiedzieć po katalońsku. Na dodatek ani razu nie założył nart. czas: 7 dni koszt: 3 tys. zł (w tym bilet lotniczy) ANDORA - NO TO W DROGĘ INFO Powierzchnia: 468 km2. Ludność: 84 tys. andorczycy – 37 proc., Hiszpanie – 32 proc., Portugalczycy – 16 proc. Język: kataloński. Religia: kościół rzymskokatolicki (ponad 90 proc.). Waluta: euro, 1 EUR = 4,4 zł. Sezon narciarski trwa od grudnia do połowy kwietnia. Zimy są chłodne, z dużymi opadami śniegu, wysoko w górach śnieg zalega nawet 200 dni w roku. Do 90 dni nie jest wymagana. Paszport lub dowód osobisty powinien być ważny jeszcze przez 3 miesiące. Najszybciej samolotem do Barcelony (loty od 300 zł w obie strony), a stamtąd do stolicy księstwa kursują kilka razy dziennie lokalne autobusy – ok. 35 euro w obie strony lub 21 euro w jedną. Jazda trwa ok. 3 godz. Poruszanie się po tym minipaństwie jest wyjątkowo łatwe, bo wszędzie blisko. Działa tam 7 linii autobusowych łączących stolicę z ważniejszymi miejscowościami w dolinie. W Andorze nie jest honorowana Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego uprawniająca do bezpłatnej opieki zdrowotnej w UE. Koszt zaś zwykłej wizyty u lekarza to ok. 60 euro. Warto się ubezpieczyć samemu. NIEPEŁNOSPRAWNI Na stokach widzi się wielu narciarzy na monoski, czyli jednej narcie z przyczepionym siodełkiem. Większość z nich to niepełnosprawni. Nowoczesna baza wyciągowa ułatwia im poruszanie się w górach – do wielu kolejek można dostać się windą. Polskie Dni w Andorze odbędą się w ostatni tydzień marca 2012 r. to duża impreza z udziałem polskich gwiazd, podczas której przewidziane są m.in. koncerty. Więcej pod infolinią: +48 34 351 33 03. Architektonicznymi perełkami Andory są świetnie zachowane kościoły romańskie, np. Santa Coloma czy Sant Climent de Pal. Za 5-dniowy karnet narciarski na cały region trzeba zapłacić 193 euro (dorośli) i 170 – młodzież powyżej 17 lat. Wymagane są zdjęcia do skipassów: www.skiandorra.ad. Wyjazdy zorganizowane na narty do Andory są zwykle tańsze niż gdy załatwiamy wszystko we własnym zakresie. kwoty wycieczek wahają się od 2,4 tys. zł (apartamenty z kuchnią) do 3,8 tys. zł (np. 5-gwiazdkowy hotel Plaza w La Vella). www.andorra.ad www.grandvalira.com www.vallnord.com www.infoski.pl
Portugalia: Czar Estremadury, któremu nie da się oprzeć
Była miłością królów, zamorskich kupców, artystów i lorda Byrona.
Jadąc z Lizbony na północ, docieramy do Estremadury w niecałe dwie godziny. Wyżynna kraina między Tagiem i Atlantykiem jest najeżona zabytkami, z których cztery trafiły na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Co kilka kilometrów na horyzoncie pojawia się okazały zamek, królewski pałac lub stare opactwo. Po drodze mijamy pątników, dla których celem stała się święta Fatima. Na placu przed neobarokową bazyliką z wapienia ze strzelistą wieżą mieści się milion pielgrzymów - dwa razy więcej niż na Placu św. Piotra w Rzymie. Sintra - Pałace we mgle Była uroczą kryjówką europejskich arystokratów i artystów poszukujących łagodnego klimatu. 21-letni George Byron napisał o niej: „Osada pod każdym względem najbardziej urokliwa w Europie. Pałace i ogrody wystające spod skał, kaskady i urwiska, klasztory na niezwykłych wzniesieniach, a w oddali ocean i Tag”. Trzeba mieć szczęście, by trafić tu, gdy poranne mgły ścielą się nad pałacami i lasami Sintry. Alejki parku krajobrazowego akurat toną w deszczu, a górujące nad miastem stożkowe kominy Palacio Nacional de Sintra wyglądają tajemniczo i smętnie. – Nie wiadomo, jakim cudem ten 700-letni pałac przetrwał straszne trzęsienie ziemi w 1755 r., gdy katedry rozpadały się jak domki z kart – dziwi się Antonio, nasz przewodnik. Byron w czasie pobytu w Sintrze nie mógł widzieć baśnio-wego Palacio Nacional da Pena (Pałacu Skalnego). Słodki, żółto-różowy pałac ozdobiony wieżyczkami tkwi na wierzchołku wzniesienia niczym tort weselny. To dzieło księcia Ferdynanda, króla-artysty, który w latach 40. XIX wieku zlecił budowę na fundamentach dawnego klasztoru. Po kilku minutach ostrego marszu pod górę stajemy u pałacowych wrót. Przed nami świat jak z bajki – baszty, minarety, zwodzone mostki, kapiące ozdobami komnaty. W eklektycznym pałacu oglądamy Salę Arabską z orientalny-mi freskami na ścianach i sklepieniach, Pokój Hinduski słynący z ręcznie wyrzeźbionych mebli. Jest też kaplica z imponującym XVI-wiecznym ołtarzem, w której zapewne książę gorliwie się modlił. W kuchni na wielkiej tablicy królowa Marysieńka, żona Ferdynanda, miała zwyczaj pisać, co będzie podane do stołu. Stąd wiemy, że chętnie serwowano prosię a la Negrais, wieprzowinę a la Merces i pieczone jagnię. Dzień kończyły wina, likiery, kawy, i sławne „queijadas”, serniki. Obidos- Średniowieczna przystań XIII wieku Obidos leżało nad morzem, od którego zostało potem odcięte. Szum fal wdzierał się do środka przez mury obronne i niósł głośnym echem po kamiennych uliczkach. Wejścia do miasta strzeże brama Porta da Vila, wyłożona słynnymi „azulejos”, portugalskimi kafelkami. Do centrum docieramy pieszo Rua Direita, główną ulicą handlową, wybrukowaną kocimi łbami. Ruch samochodów wstrzymany, taksówek nie ma, więc ciągniemy za sobą walizki. Ale Obidos jest warte wyrzeczeń. Bardzo lubił przyjeżdżać tu angielski pisarz Graham Greene. Miasteczko rozsławiła Izabela Aragońska, która zakochała się w tutejszym zamku mauretańskim, otrzymanym w 1282 r. w prezencie ślubnym od męża, króla Dionizego. Zwyczajowi temu hołdowali potem kolejni władcy, przekazując zamek swoim wybrankom. Zanurzamy się w labiryncie wąziutkich ulic, ozdobionych szpalerem pobielonych domów i kwieciem bugenwilli. Oglądamy kolorowe ogródki otoczone murkami. W renesansowym kościele Santa Maria ściany lśnią od „azulejos”. W 1441 r. odbyły się tutaj głośne zaślubiny przyszłego króla Alfonsa V z kuzynką Izabelą. Pan młody miał wówczas dziesięć lat, zaś panna młoda osiem! – Tradycja zawierania ślubów w Santa Maria wciąż jest żywa, tylko wiek nowożeńców się zmienia – żartują mieszkańcy. Na koniec wizyty w Obidos warto skosztować przedniej wiśniówki, „gindżinii”. Manoel z celebrą nalewa trunek do wąskich kieliszków. Kiedyś prowadził sklep ze starociami, który przerobił na pub. Odtąd interes świetnie się kręci. Na ścianach tykają stare zegary, przy długich drewnianych stołach komplety gości. Szczęśliwi w Obidos czasu nie liczą. Wybrzeże - koronki i spódnice Jest to prawdziwy raj dla plażowiczów, surferów i żeglarzy. Ale niewiele pięknych wiosek rybackich oparło się komercji, ocalało zaledwie kilka wartych obejrzenia. Wśród nich słynące z koronek Peniche, choć jego urodę coraz skuteczniej przysłaniają nowoczesne wieżowce. W lokalnej szkole koronkarstwa zastajemy kobiety wyszywające serwetki. – Bom dia. Como vai? Co słychać? – zagaduje nasz przewodnik. – Tudobem. Wszystko w porządku. Może chcesz pohaftować? – żartują i znów pogrążają się w robótkach. Ktoś musi podtrzymać tradycję. Do śnieżnobiałych koronek jakoś nie przystaje ponura Fortaleza z dawnym więzieniem. Trzymano w nim przeciwników reżimu Salazara, wyzwolonych dzięki rewolucji goździków (25 kwietnia 1974 r.). Teraz mieści się tu muzeum, więc bezkarnie oglądamy maleńkie cele z oknami skierowanymi na ocean, salę tortur z pełną inscenizacją. O twierdzy robiło się głośno, kiedy któremuś z więźniów udawało się skoczyć z wysokiego muru na sznurze do morza. Lista brawurowych fugas, ucieczek, okazuje się całkiem długa. Na północ od Peniche leży inna ciekawa rybacka wioska – Nazare. Nadmorska promenada, przy której opieka się na ruszcie sardynki, żyje właściwie 24 godziny na dobę. Według legendy nazwa miejscowości pochodzi od figurki Matki Boskiej, którą w IV w. przywiózł z Nazaretu grecki mnich. Figurkę można zobaczyć w kościele położonym w sąsiednim Sitio na wysokiej skale, dokąd prowadzi zębata kolejka. Prawdziwą atrakcją Nazare stały się... stare kobiety w chustkach na głowach i kolorowych spódnicach z mnóstwem halek – podobno dopiero siedem ich warstw skutecznie chroni przed wiatrem znad Atlantyku! Kiedy przy swoich straganach śpiewają, tańczą i zadzierają do góry spódnice, trudno oprzeć się takiej promocji. Wypada kupić pyszne orzeszki lub chałwę. Alcobaca – królewskie love Niewielką Alcobacę odwiedza się tylko z powodu wspaniałego opactwa cystersów z XII w. (na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO). Zwiedzającym udostępniono zaledwie część, ale i tak to, co się ogląda, budzi podziw. Surowe, nastrojowe wnętrze klasztoru św. Marii zostało dopracowane w najdrobniejszych detalach. Podziwiamy 20-metrowe, strzeliste łuki podtrzymujące sklepienie oraz prostotę gotyckiego stylu w trzynawowym kościele, gdzie ołtarz główny zdobi jedynie krucyfiks i posąg Chrystusa. Naprawdę piorunujące wrażenie robi przestrzeń – kościół ma 109 metrów długości, co czyni go największą świątynią Portugalii. W skąpym świetle wpadającym przez nieduże okna dostrzegamy słynne grobowce nieszczęśliwych kochanków – króla Piotra I i Ines de Castro, podstępnie zamordowanej na zlecenie jego ojca. Delikatne rzeźby i fryzy na wapiennych nagrobkach są wymownym świadectwem ich tragicznego love story. Król obstawał, by grobowce ustawiono naprzeciw siebie, by w dzień Sądu Ostatecznego mógł zobaczyć wybrankę jako pierwszą. Z ambony można przejść tajnymi schodami prosto do klasztornej kuchni. Na potężnych rusztach dało się upiec naraz siedem wołów! Przy długim kamiennym stole mogło zasiąść stu mnichów. Jedli na zmiany, bo było ich tysiąc! Żyli nadzwyczaj skromnie, zgodnie z regułą św. Bernardyna, że tylko modlitwa i praca w milczeniu czynią dusze piękniejszymi. Klasztor opuszczamy z mocnym postanowieniem poprawy. Tomar - Śladami templariuszy Tomar, w przeciwieństwie do Alcobacy, nie żyje w cieniu jedne-go zabytku. Piękne miasteczko przecięte szachownicą uliczek to świetne miejsce na krótki wypad. Kiedy na wieży zegarowej przy kościele św. Jana Baptysty wybija 12.00, lepiej schować się przed południowym słońcem w tawernie. Templariuszy do Tomaru ściągnął król Portugalii w XII w. do walki z Maurami. Naszym celem jest górujący nad miastem średniowieczny zamek Zakonu Chrystusa (wcześniej zakon templariuszy). Wpadamy tam w labirynt schodków, krużganków, korytarzy, komnat, tarasów. W półmroku tkwi samotny posąg ubiczowanego Chrystusa. Potężny klasztor (na liście UNESCO) ma w sobie coś z gotyckiego dreszczowca. – Widać tu niezwykłą harmonię stylów: romańskiego, gotyckiego, renesansowego i manuelińskiego, charakterystycznego dla Portugalii – zauważa Antonio. Ulubionym obiektem fotografów stało się słynne manuelińskie okno, którego zdobienia są orgią maków, wawrzynów, splątanych lin i kotwic. Najważniejszą częścią klasztoru jest jednak XII-wieczna Rotunda, przypominająca rozkładem jerozolimski Grób Pański. Sanktuarium pełne jest ściennych malowideł i rzeźb ilustrujących żywot Chrystusa. Niegdyś w zakonie żyło 150 mnichów. Zaglądamy do cel: proste sprzęty, twarde łoża. – Rekompensatą za to musiało być portugalskie słońce. I wyborne wina – śmieje się Antonio.
Na brukowanych uliczkach starego miasta spacerowicze w narciarskich strojach. Bo do innsbrucka przyjeżdża się też na narty. i dla adama małysza.
pierwszy dzień 08:30 W Tyrolu często mówią: Bisch a Tiroler, bisch a Mensch, „Jeśli jesteś Tyrolczykiem, jesteś prawdziwym człowiekiem”. To lekki przytyk do rodaków, zwłaszcza zadufanych w sobie wiedeńczyków, którzy nie umieją żyć pełnią życia. W Innsbrucku łatwo sparafrazować to powiedzenie: „Jeśli w Innsbrucku jesteś, jesteś we właściwym miejscu”. Bo tu jest wszystko, czego człowiek do szczęścia potrzebuje, zwłaszcza zimą. I piękna architektura, i zachwycające góry, i pyszne jedzenie, i nocne kluby. Poza tym stąd wszędzie mamy blisko. Na południu po sąsiedzku leżą Szwajcaria i Włochy – rano można wyskoczyć na włoską lavazzę, na obiad zamówić szwajcarskie fondue, a kolację zjeść na eleganckiej Maria-TheriesienStrasse w Innsbrucku. Za północną miedzą są Niemcy i pobliskie Monachium (dużo tańsze przeloty i piwo w litrowych ku? ach). No i jak tu nie być szczęśliwym! Dzień zaczynamy od solidnego śniadania, bo w Tyrolu to podstawa. Może być na ostro, czyli brettljause – deska z kiełbaskami, wędlinami, serami, chrzanem i żurawiną. Albo na słodko. Tu wybór duży, poczynając od puszystych omletów kaiserschmarrn, z powidłami lub musem jabłkowym, obowiązkowo przyprószonych pudrem, a kończąc na Apfelstrudel z jabłkami, którego cienko rozwałkowane ciasto zawsze mnie zadziwia (nie do zrobienia ze zwykłej mąki). Najlepiej smakuje na ciepło w sosie waniliowym. Pycha! W wykwintnych restauracjach spod znaku ,Tiroler Wirtshaus oznaczonych czarną koniczynką, pielęgnujących prawdziwie tyrolskie tradycje, można zjeść smacznie, ale tanio nie jest. Decydujemy się na Konditorei-Cafe Mundig, która jest najstarszą ciastkarnią Innbrucka i serwuje świetne śniadania. Leży w samym sercu starówki. 09:30 Zwiedzanie zaczynamy od spaceru zabytkową Herzog-Friedrich-Strasse, przy której stoją barokowe kamienice z przełomu XV i XVI w. Najstarsza i najpiękniejsza, przykuwająca wzrok rokokową ornamentyką, to Helblinghaus kuwająca wzrok rokokową ornamentyką, to Helblinghaus 1 , Dom Helblinga, gdzie można się dziś przespać, bo jest tam hotel. W starych kamienicach pojawiły się witryny nowoczesnych sklepów, klimatyczne bary z muzyką, przesiąknięte aromatem kawy szykowne restauracje. Szczęśliwie dla zwiedzających ruch kołowy w obrębie Altstadt, czyli Starego Miasta, został zamknięty, a wszystkie najważniejsze zabytki leżą obok siebie. Elisabeth, nasza przewodniczka, pół Austriaczka, pół Włoszka (taka mieszanka to tutaj żadna rzadkość), radzi obejrzeć panoramę miasta. Musimy się wspiąć na szczyt XIV-wiecznej wieży miejskiej Stadtturm Musimy się wspiąć na szczyt XIV-wiecznej wieży miejskiej Stadtturm 2 , z której niegdyś strażacy wypatrywali pożarów i innych zagrożeń. Trzeba się nieźle napocić, do pokonania jest 148 schodków. Dopiero potem okazuje się, że można było wjechać windą. Na szczęście widok rzeczywiście jest wspaniały! Jak okiem sięgnąć, morze zabytkowych dachów. Dostrzegamy strzelistą kolumnę św. Anny 3 zwieńczoną u szczytu Madonną przy Maria-Theriesien-Strasse (wzniesiona po odparciu bawarskiego ataku w 1703 r.). Nieco dalej Brama Triumfalna po odparciu bawarskiego ataku w 1703 r.). Brama Triumfalna 4 , podobna do antycznych łuków triumfalnych, zbudowana z rozkazu Marii Teresy z okazji zaślubin jej syna, przyszłego cesarza Leopolda II. Doskonale widać stąd ośnieżone trzytysięczniki, w których sąsiedztwie Innsbruck wygląda magicznie. Nie dziwimy się zatem cesarzowi Maksymilianowi I, że tak polubił to miejsce, a później wzniósł tu wystawną rezydencję. Niegdyś znajdowała się tam mała osada targowa nad rzeką Inn (pierwsze wzmianki o założeniu miasta sięgają 1180 r.). Kiedy zbudowano nowy most, nazwano ją Ynnsprugg, co znaczy „most na rzece Inn”. Cesarz miał zwyczaj polować w górach, w mieście zaś utrzymywał pełen przepychu dwór. Z okazji swojego ślubu z Biancą Marią Sforzą z Mediolanu kazał dobudować do jednej z kamienic wykwintny wykusz z otwartą galerią Złoty Dach budować do jednej z kamienic wykwintny wygalerią Złoty Dach 5 , z którego lubił obserwować ulicznych artystów. Goldenes Dachl ozdobiony 2657 pozłacanymi płytkami jest dziś symbolem Innsbrucka. 11:00 Czas na Hofbur 6 , który leży o rzut beretem od kamienicy ze Złotym Dachem. Okazała budowla wzniesiona przez cesarza Maksymiliana I przypomina pałac cesarski w Wiedniu. Mówi się, że duży wpływ na ostateczny wygląd i kształt Hofburga miała rozkocha- na w późnym baroku Maria Teresa (z jej rozkazu powstał też monumentalny gmach teatru). Suniemy salami ciężkimi od złota i obrazów cesarzowej i jej rodziny. Wszystkie twarze jej 16 dzieci wyglądają identycznie. Być może, jak mówi przewodniczka, malarz chciał uniknąć gniewu i wybuchów zazdrości rywalizującego ze sobą rodzeństwa. Na koniec zatrzymujemy się w imponującej Riesensaal, Sali Olbrzymów (31 m długości), z mnóstwem marmurowych i porcelanowych dekoracji. Z pałacu mamy już tylko krok do kościoła Hofkirche Z pałacu mamy już tylko krok do Hofkirche 7 , dokąd rodzina cesarska udawała się na niedzielne msze, śluby i pogrzeby. Nasz wzrok przykuwa masywny sarkofag Maksymiliana I, jak twierdzi przewodniczka – pusty (cesarza naprawdę pochowano w Wiedniu), ozdobiony scenami z jego życia, autorstwa ? amandzkiego mistrza Aleksandra Colina. Przejmujące wrażenie robi towarzyszący zmarłemu posępny kondukt żałobny. To 28 olbrzymich postaci z brązu – Habsburgowie, książęta i inni dostojni. Wśród nich książę Rudolf, który intymną część ciała ma wypolerowaną rękami zwiedzających (uchodził za symbol płodności). Jest też król Artur, legendarny władca Anglii, którego posąg zaprojektował sam Albrecht Dürer. W cesarskim kościele zachowały się organy renesansowe, poza tym Srebrna Kaplica z posągiem Marii Panny i grobowcami arcyksięcia Ferdynanda II i jego żony. Ale nie mamy już czasu na dokładne zwiedzanie. 12:10 O tej porze z północnej wieży barokowej katedry św. Jakuba 8 płynie hejnał wygrywany na 48 dzwonach. Ich łączna waga przekracza 4 tys. kg! Nad głównym ołtarzem warto zwrócić uwagę na niewielki obraz Matki Boskiej słynący cudami. Został namalowany przez Lucasa Cranacha Starszego. Przy zwiedzaniu miasta bardzo przydaje się nam Innsbruck Card, dzięki której mamy bezpłatne wstępy do muzeów i przejazdy po mieście. 14:10 Niemal pędzimy, by zdążyć przed zamknięciem zamku ambras 9 , który leży nieco dalej od centrum, za linią kolejową i autostradą (dojazd z centrum specjalnym autobusem turystycznym the Sightseer, ok. 10 min). Już z daleka widać potężną białą bryłę zamku, któremu ostateczny kształt nadał Ferdynand ii. to wspaniała renesansowa rezydencja, a może nawet najpiękniejszy zabytek tyrolu, uważa elisabeth. ambras potra? przyprawić o zawrót głowy. W salach wiszą płótna mistrzów: tycjana, lucasa cranacha, van Dycka, Velázqueza. W dawnej rezydencji arcyksięcia znalazła się też cała kolekcja portretów habsburgów. Niektóre komiczne: portret nr 158 przedstawia Karola Vii przebranego za wieśniaka w kapeluszu przypominającym fotel. Nr 126 to Maria anna hiszpańska z czymś tak dziwnym na głowie, że z łatwością wygrałaby konkurs na najbardziej niedorzeczną fryzurę w historii. Największe wrażenie robi jednak na nas sala reprezentacyjna zwana hisz pańską (47 m długości), zwłaszcza wspaniały kasetonowy strop, sztukaterie i ściany ozdobione ? guralnymi portretami 27 książąt tyrolskich. 18:00 a ostatnich nogach, ale pełni wrażeń, docieramy do restauracji café im turm na szczycie słynnej skoczni narciarskiej Bergisel 10 , zaprojektowanej przez Zahę hadid, światowej sławy londyńską architekt. Na wieżę (50 m wysokości) dostajemy się tą samą superszybką windą, z której korzystają skoczkowie. Zwykle w pierwszych dniach stycznia, podczas turnieju czterech Skoczni, trudno tu o wolne miejsca, najlepiej więc zarezerwować stolik. W przeszklonej restauracji rozkoszujemy się nocną panoramą miasta i masywu Nordkette. W menu obok dań międzynarodowej kuchni typowe potrawy tyrolskie. Dość ciężkie i syte, ale jesteśmy głodni jak wilki. Wybór trudny, bo kuszą nas käsespätzle, serowe kluski, równie mocno jak schlutzkrapfen, pierożki z farszem szpinakowo-serowym. ostatecznie zamawiamy gröstl, zapiekankę z ziemniaków, cebuli, kiełbasy, z dodatkiem smażonej wieprzowiny. Niegdyś było to świąteczne danie, teraz stało się sztandarową potrawą tyrolskich restauracji. Po kolacji czeka nas jeszcze dawka sportowych emocji. Niepowtarzalna okazja, by z góry obejrzeć skocznię, na której adam Małysz ustanowił życiowy rekord – 136 m. Nawiasem mówiąc, dotychczas nikt go tu nie pobił. Może szansę na to ma Gregor Schlierenzauer, znakomity skoczek z innsbrucka, może andreas Ko? er, w świetnej formie w tym sezonie. pewne jest, że jak co roku do Ber gisel ściągną tłumy, by kibicować austriackiej drużynie, twierdzi elisabeth. i z szelmowskim uśmiechem pyta, czy mamy jeszcze ochotę podnieść sobie adrenalinę na olimpijskim torze bobslejowym w igls 11 , pod miastem. Tchórzymy. tłumaczymy, że chcemy zachować siłę jutro na narty. drugi dzień 08:00 Z Innsbrucka na narty najszybciej można przeskoczyć do sąsiedniej Doliny Stubai 12 , odległej o 40 km, co zabiera nam pół godziny autobusem. Po obu stronach doliny podziwiamy stubaiskie Alpy z górującym nad nimi szczytem Zuckerhutl (3507 m n.p.m.). Mijamy nieduże miejscowości, takie jak Nustift, Telfes, Fulpmes, Achonberg, Mieders, będące zimą bazą noclegową dla narciarzy. Wszędzie nowe pensjonaty, okazałe hotele, sklepy sportowe. Wreszcie docieramy do celu. Pod hasłem „lodowiec Stubai” kryje się pięć sąsiadujących ze sobą lodowców, na których można szusować od października do czerwca. Z jednodniowym karnetem w kieszeni za 39 euro ruszamy na szczyty. Z dolnej stacji Mutterberg (1750 m n.p.m.) możemy dostać się na lodowiec bez przesiadki dwiema gondolkami. W początkowym odcinku biegną one równolegle, jednak później rozdzielają się: jedna skręca do Eisgrat (2900 m n.p.m.), druga, w którą wsiadamy – do Gamsgarten (2620 m n.p.m.). 09:30 Na górze w sklepie Intersportu wypożyczamy sprzęt. Wybór nart ogromny, a ceny przystępne. Za komplet z butami i kijkami płacimy 25 euro. Cała operacja zajmuje nam niecałe pół godziny i wciągamy się na stępną kolejką na platformę widokową Top of Tyrol (3210 m n.p.m.). To dobra okazja, żeby wypić grzańca w Jochdohle, najwyżej położonym barze Austrii. Kosmiczny budynek ze szkła i stali zakotwiczono na skałach ponad lodowcem. Pełni animuszu ruszamy na trasy. Do wyboru mamy najdłuższą i chyba najfajniejszą nartostradę Wilde Grub’s , szeroką i łatwą w górnej partii, w dolnej nieco trudniejszą, za to przepiękną widokowo – 10 km prawdziwego alpejskiego zjazdu. A także typową narciarką karuzelę – sieć wyciągów i tras wokół szczytu Schaufelspitze (3333 m n.p.m.) pozwalających jeździć na czterech lodowcach naraz i to w słońcu, gdy na innych stokach już szaro. Kombinacji różnych tras jest mnóstwo, w jeden dzień nie sposób objechać 110 km nartostrad na lodowcu. Niektórzy ironicznie mówią o nich „kanapy”, bo często przypominają śnieżne pola o niedużym stopniu trudności. Jednak nie jest prawdą, że świetni narciarze będą się tam nudzić. Na dowód tego spotykamy ostro trenujące drużyny narodowe Austrii, Serbii i Szwecji. 12:00 Czas na lunch. Wybieramy samoobsługowy bar Izba Jastrzębia (Habicht-Stube) serwujący świeżutką pizzę i na miejscu robione makarony. Tanio i pysznie! Czas goni, robimy więc kilka szybkich zjazdów, oglądamy po drodze fantastyczny snowpark z szalejącymi snowboardzistami, aż zaczynamy im zazdrościć, po czym oddajemy narty i zjeżdżamy kolejką w dół. 14:30 Kiedy wracamy autobusem do Innsbrucka, w nogach czujemy jeszcze skręty i muldy. Fajne wrażenie, które będzie towarzyszyć nam do końca dnia. Najpierw jednak szybki prysznic i zmiana ubrań przed wieczorem. Czeka nas wizyta w Muzeum Dzwonów 13 , leżącym niedaleko skoczni Bergisel. Niektóre dzwony mają po kilkaset lat, można posłuchać ich pięknych dźwięków. Ale dużo bardziej ciekawi nas sama odlewnia dzwonów prowadzona od 400 lat przez rodzinę Grassmayerów. Dzięki naszej przewodniczce, żonie obecnego właściciela, jesteśmy świadkami wytopu potężnego dzwonu. Tra? amy na najbardziej emocjonujący moment, kiedy wlewa się do specjalnej formy rozgrzany do czerwoności spiż (stop brązu i ołowiu, od którego zależy dźwięk). W zakładzie odlewano już dzwony dla kościołów w Polsce i świątyń buddyjskich, nie tylko w Europie. Stąd nierzadko widzi się tu kapłanów, mnichów i wiernych różnych wyznań. Po udanej operacji odlania dzwonu dawnym zwyczajem wszyscy są częstowani kieliszkiem mocnego owocowego schnappsa. 21:00 Wieczorem w Innsbrucku trudno jest się nudzić. Oferta jest imponująca – kluby, dyskoteki, koncerty muzyki klasycznej, spektakle w Teatrze Narodowym 14 , nazywanym tu Landestheater, a nawet kasyno na Landhausplatzu. Poza tym w niejednej kawiarni można posłuchać jazzu czy bluesa na żywo. Zaglądamy do Dom Cafe-Bar na starówce – dość gwarny lokal, z przyćmionymi światłami, serwują niezłe pizze. W Limerick Bill’s Irish Pub widać austriacką modę na irlandzkie puby – mają dobrego Guinnessa. Natomiast Jimmy’s jest ulubionym miejscem spotkań snowboardzistów. Na koniec lądujemy w Cafe Katzung, nowoczesnym designerskim lokalu na starówce. Nie czuje się tu atmosfery starego Innsbrucka, ale kieliszek wybornego zweigelt przypomina, że jesteśmy w Tyrolu. We właściwym miejscu na ziemi NO TO W DROGĘ: INNSBRUCK INFO: Ludność: miasto liczy 130 tys. mieszkańców, a z przyległymi miejscowościami ok. 200 tys. Język: urzędowy niemiecki, ale często słyszy się także włoski z uwagi na bliskość Włoch. Położenie: innsbruck leży na wysokości 574 m n.p.m., w dolinie rzeki inn, 30 km na północ od słynnej przełęczy Brennerskiej. Waluta: euro, ok. 4 zł. Najlepiej przyjechać tu 3–4 stycznia, w czasie turnieju czterech Skoczni, kiedy można kibicować polskim skoczkom. 5 lutego trafimy na występy najlepszych snowboardzistów świata podczas air&Style na stadionie Bergisel. Najwygodniej samolotem do Monachium (ok. 700 zł w obie strony), z lotniska dalszy transport, najlepszy busami Four Seasion travel, zamawianie przez telefon: 0043 512-584-157. Dowóz pod same drzwi hotelu (42 euro w jedną stronę, 72 – w obie). Z polski bez większego problemu można przyjechać też samochodem, przez wiedeń i Salzburg autostradą a1. W Koblermor skręcamy na a12 i szybko docieramy do innsbrucka. Autobusy the Sightseer zatrzymują się przy głównych zabytkach, całodniowy bilet za 6 euro www.sightseer.at). Opłaca się też nabyć innsbruck Card na 48 godzin za 34 euro, w ramach której będziemy mieli bezpłatne wstępy do muzeów, przejazdy miejską komunikacją i do pobliskich miejscowości igls (tor saneczkowy) i Wattens (Muzeum Kryształów Swarovskiego) oraz na lodowiec Stubai. plus jeden drink gratis w casino w innsbrucku! Główne biuro informacji tury stycznej znajduje się przy Burggra ben 3, można dokonać tam rezerwacji noclegu za niedużą prowizję, dostać karnety narciarskie i bilety komunikacji miejskiej. Olimpijski narciarski świat innsbrucka jest dostępny także dla zwykłych narciarzy. to dziewięć ośrodków narciarskich, w tym na lodowcu Stubai i w sąsiednim Schlick 2000, dysponujących łącznie 89 wyciągami i kolejkami górskimi oraz 300 km świetnych nartostrad. Latem w zamku ambras i parku dworskim hofgarten można posłuchać koncertów muzyki klasycznej, podczas których muzycy korzystają z oryginalnych instru-mentów epoki. W kawiarniach i pubach często słychać jazz, stąd innsbruck jest nazywany przez austriaków bratnim miastem Nowego orleanu. Przez cały rok czynne jest zoo, 1,5 km od centrum, gdzie można zobaczyć niedźwiedzie, wojownicze koziorożce alpejskie i inne gatunki zwierząt żyjących w alpach. Mając bilet do zoo, można wjechać do niego bezpłatnie kolejką linową hungerburgbahn. www.innsbruck.info, www.bergisel.info, www.goldenes-dachl.at , www.stubai.at, www.airport-transfer.com
Pierwszych turystów pracowici szwajcarscy górale wcale nie przyjmowali z otwartymi ramionami. Dziś już się to nie zdarza.
Zermatt bez samochodu W przeciwieństwie do innych zimowych kurortów, do których prowadzą utwardzone drogi, do Zermatt można dostać się tylko pociągiem. A dalej wedle uznania: saniami, elektryczną taksówką lub elektrycznym ski-busem. Mieszkańcy nie są skorzy do otwarcia miasteczka dla zmotoryzowanych – samochód najlepiej więc zostawić na płatnym parkingu w sąsiednim Tasch. Mimo tych niedogodności warto tu przyjechać na narty. Rzadko widzi się tak imponujące górskie krajobrazy otoczone wianuszkiem 38 czterotysięczników! Gdziekolwiek się wypuścimy na nartach, na wprost piętrzy się majestatyczny Matterhorn (4478 m n.p.m.), niczym strażnik okolicy. To najczęściej fotografowana góra świata. Złośliwi twierdzą, że gdy-by Stwórca jej nie wymyślił, Zermatt pozostałoby zapyziałą wioską. Do wyboru mamy tu trzy tereny narciarskie. Najstarsze leżą na Gornergrat (3090 m n.p.m) – trasy piękne, a dodatkową zaletą, zwłaszcza przy złej pogodzie, jest naziemna kolej, której ciepłymi wagonikami można wjechać na szczyt. Mniej zaawansowani narciarze, a także rodziny z dziećmi, powinny się wybrać na łatwiejsze stoki Sunnegga-Rothorn (3100 m n.p.m.) – wśród plusów tego terenu jest dobre nasłonecznienie tras i „skalne metro”, którym w 3 minuty dostaniemy się na górę. Najbardziej jednak ponętny wydaje się wariant trzeci, czyli jazda po imponujących terenach lodowcowych. Trzeba w tym celu dostać się na Mały Matterhorn (3885 m n.p.m.), dokąd prowadzi najwyższa kolejka linowa w Europie. Choć pokonuje niesamowitą różnicę poziomów – 2265 m – rzadko zdarzają się zasłabnięcia. Zapewne dlatego, że trasę robi się w kilku etapach, z postojami. A potem z góry w dół. Ale uwaga! „Lodowi policjanci” surowo tępią narciarzykamikadze (nawet konfiskatą ski-passu), którzy wypuszczają się poza szlaki. Na trasach typu „off piste” istnieje spore niebezpieczeństwo wpadnięcia do szczeliny skrytej pod grubą warstwą śniegu! Warto zobaczyć tu najwyżej położony w Alpach pałac lodowy. Wąskie zejście prowadzi w dół na salony ozdobione rzeźbami z lodu. Latem organizuje się tu degustacje win nawet dla 250 osób naraz! Małego Matterhornu robimy wycieczkę na stronę włoską do Breuil-Cervini. Trzeba na to zarezerwować cały dzień. Czeka tu 313 km tras. Zjazd prowadzi najpierw po stromym zboczu, a potem po rozległym, dużo łatwiejszym. Widoki niesamowite. Można jechać do dołu czerwoną nartostradą lub przeskoczyć na szerokie, niebieskie szlaki. Przy dobrych warunkach śniegowych nawet słabsi narciarze puszczają się szusem. Amatorzy lazanii i spaghetti bolognese znajdą tu wiele tanich barów przy szlakach. U Włochów warto też kupić tańszy alkohol. Podobno „białą granicę” przekraczają nie tylko narciarze, ale i przemytnicy szmuglujący biżuterię i narkotyki. Breuil-Cervinia u stóp Matterhornu (Cervino po włosku) i Monte Rosa uchodzi za jedną z największych stacji narciarskich we Włoszech. Leży na końcu doliny w bocznej odnodze Valle d’Aosta. Przed II wojną światową była to niewielka osada na górskiej hali z kilkoma pasterskimi szałasami i maleńkim kościołem. Można było tu dotrzeć pieszo lub na grzbietach osłów. Potem powyżej starej wioski wyrosło turystyczne miasteczko – blokowiska apartamentów i ogromne hotele, próbujące nasiłę konkurować ze ścianą alpejskich olbrzymów. Jednak wysoko położone tereny narciarskie (2–3 tys. m n.p.m.) gwarantują wspaniałą jazdę nawet wtedy, gdy w innych ośrodkach jest bardzo krucho ze śniegiem. Z Plateau Rosa można przeskoczyć na zbocza Gobba di Rollin po stronie szwajcarskiej (największe letnie tereny narciarskie w Alpach). Wystarczy jeden karnet. Po południu pełni wrażeń wracamy na stronę szwajcarską. Chowamy euro i wyciągamy franki. Zapominamy o raviolli i przechodzimy na steki. Najtaniej wypada danie na wynos w Big Shop przy głównej ulicy. Można zaszaleć i zamówić flambe, płonące dania, w jednej z restauracji przy Bahnhofstrasse. NO TO W DROGĘ • NA NARTY: Kurort doskonały dla zaawansowanych narciarzy, na lodowcu sezon przez cały rok, 74 wyciągi i kolejki górskie, dwa snowparki, half-pipe, najdłuższa trasa 15 km (2280 m różnicy wzniesień), ski-passy dzień/6 dni 175 zł/ 975 zł (combined ski-pass – dostęp do obszaru narciars-kiego, który łączy się z włoską Cerviną, dzieci do 9 lat – ski- passy za darmo, do 16. roku 50 proc. ceny). • PO NARTACH: tor łyżwiarski, korty tenisowe, squash, baseny w hotelach, basen solankowy, dyskoteki, restauracje i kino. n NOCLEGI: pensjonat – od 700 zł/tydzień. • INTERNET: www.zermatt.ch
Pierwsza miła niespodzianka po przyjeździe do Villach – do wyboru są trzy stacje narciarskie. Najwyżej położona znajduje się na górze Gerlitzen (1909 m n.p.m.), dokąd można dotrzeć gondolą Kanzelbahn
Villach - zimowisko u źródeł Pierwsza miła niespodzianka po przyjeździe do Villach – do wyboru są trzy stacje narciarskie. Najwyżej położona znajduje się na górze Gerlitzen (1909 m n.p.m.), dokąd można dotrzeć gondolą Kanzelbahn. Samochód najlepiej zostawić przy dolnej stacji kolejki lub na rozległym parkingu, a dalej przejechać ski-busem. Gerlitzen uchodzi za doskonały teren narciarski dla rodzin – szerokie nartostrady, ponad 40 km tras i 14 wyciągów. Jeśli znudzą się szusy tutaj, przerzucamy się na górę Verditz. Nie wygląda tak imponująco jak jej poprzedniczka, ale z samego wierzchołka można puścić się w dół 8-kilometrową trasą! Znajdziemy tu dobre stoki dla początkujących. Nie wychodzą skręty, trochę sponiewierało na stoku? Nie szkodzi, zawsze można skorzystać z pomocy instruktorów w szkółkach narciarskich i snowboardowych. Saneczkarze mają raj na specjalnej trasie poprowadzonej z Verditz do samej doliny. Sztuką jest nie spaść z sanek, na zakrętach trochę wyrzuca, na brak silnych wrażeń trudno narzekać. Trzecim ośrodkiem, do którego wielu narciarzy ma słabość ze względu na piękne krajobrazy, jest Dreilandereck. Magiczna góra, na skrzyżowaniu granic Austrii, Włoch i Słowenii, nazywana Zakątkiem Trzech Krajów. – Zawsze gdy nadciąga niż znad Włoch, spada tyle śniegu, że starcza go na długie tygodnie – mówi Thomas Michor, który śmiga na nartach nie gorzej od samego Franza Klammera. Wiele frajdy sprawi też wycieczka na Dobratsch (2166 m n.p.m.), która stała się ulubioną górą mieszkańców Villach. Odkąd została objęta granicami Parku Przyrody, zakazano tu jazdy na nartach, ale można pospacerować, pochodzić na rakietach śnieżnych. Przypinamy rakiety i ćwiczymy zabijanie kijów pod kątem ostrym. Pozwoli to nie spaść ze stromizny prosto do dwumetrowej zaspy. Skaczemy po zaśnieżonej polanie niczym sarny, a potem dysząc jak lokomotywy, wspinamy się stromo pod górę. Podziwiamy panoramę: w oddali pasmo górskie Karavanken, nieco zamglone Villach, wokół którego błyszczą zamarznięte tafle jezior Faaker i Ossiacher. A potem do spa! Z dobrodziejstw Warmbad pod Villach – największych term Europy – korzystali już starożytni Rzymianie. Jednorazowy bilet do Wodnego Parku Przeżyć – Erlebnis Therme – kosztuje 10 euro (dzieci 6,50), na karnet narciarski przysługuje 50 proc. zniżki. Niezapomnianych wrażeń dostarcza ogromna zjeżdżalnia. Lecimy w dół, przeraźliwie krzycząc na każdym zakręcie, a potem wskakujemy do jednego z trzech ogromnych jacuzzi. Śmiałkowie pływają na mrozie w basenie z termalną wodą. NO TO W DROGĘ - SPECJALNA OFERTA: Villach na najbliższy sezon przygotowało „Hit rekrea-cyjny”. W pakiecie: 4 noclegi z dwoma posiłkami w hotelu, dwudniowy ski-pass ważny na Karyntię i Wschodni Tyrol, 2 wstępy do termalnego parku wodnego, jeden zabieg rekreacyjny o wartości 50 euro. Cena od 367 euro.
Gdyby nie biegówki, Amundsen nie dotarłby w głąb Arktyki, a Marek Kamiński siedziałby w domu, marząc o zdobyciu biegunów
Narty udostępniły ludziom wielkie, niezamieszkane poprzednio obszary. Dzięki nim śnieg w górach i dolinach, zamiast zamykać wszelkie drogi i ścieżki, stał się mostem z jednej wioski do drugiej – odnotował w dziennikach Fridtjof Nanse, norweski polarnik. Biegówki znów przeżywają renesans. Daj. ludziom namiastkę wolności, zespolenia z natur.. Można na nich człapać, gdy brakuje kondycji, lub ścigać się, stając na starcie Biegu Piastów lub włoskiej Marcialongi. Można na nich jeździć w każdym wieku i tam, gdzie poniosą oczy. Po leśnych drogach i trasach wytyczonych palcem na mapie. - Jeśli nigdy nie miałeś na nogach biegówek, zacznij od jednodniowej wycieczki, najlepiej po dobrze przygotowanej trasie - doradzaj. eksperci. - Najpierw opanuj technikę stylu klasycznego, a potem trudniejszy krok łyżwowy. Nie porywaj się od razu na wyprawy off-road! Na dzikich ścieżkach czekają. trudne stromizny, pod gałęziami młodych świerków przysypanych śniegiem mogą być „kieszenie” wypełnione powietrzem. Wpadnięcie do takiej dziury grozi połamaniem nart i nóg! Józef Łuszczek, mistrz olimpijski, legenda polskiego narciarstwa biegowego, zapewne dodałby, że ważne jest, aby złapać rytm, jechać przy minimalnym użyciu siły i nie walić z całej siły kijami. Bo nie są one po to, aby odganiać się od wilków, tylko żeby odepchnąć się we właściwym momencie. Narty biegowe mają wiele zalet: są mało urazowe, nie obciążają zbytnio stawów i świetnie wyrabiają kondycję. Podczas jazdy pracują wszystkie partie mięśni! Ich miłośnicy widzą przewagę nad narciarstwem alpejskim. – Weźmy takie narty zjazdowe: ciężkie, drogie, tłok na wyciągu i marznie się w kolejkach - mówi.. - Człowiek jest szczęśliwy, kiedy uwolni się od tych dech i zdejmie przeklęte buciory. A tymczasem można inaczej. Można kupić kompletny sprzęt do biegania już w cenie butów zjazdowych (używany nawet poniżej 100 zł!).Wyjść na zaśnieżoną polanę i znaleźć się w innym świecie. Narciarstwo biegowe ma tę przewagę nad alpejskim, że jedyną „infrastrukturą” potrzebną do jego uprawiania jest śnieg. www.keyring.it Trydent Największą frajdę dają biegaczom „wyrypy”, czyli wszelkiego rodzaju wypady na górskie szlaki. Włosi przytaczają badania, według których nawet krótki pobyt na średniej wysokości 1000-2000 m n.p.m. korzystnie wpływa na nasz organizm. Z dala od wielkomiejskiego zgiełku szybko też regeneruje się umysł. Trydent ma aż 13 ośrodków narciarstwa biegowego w Dolomitach. Podobno każdy umie tu przygotować pizzę i biegać na nartach. A można szusować po sześciu 30-kilometrowych pętlach w Dolinie Słońca i cieszyć się dobrą pogodą przez 300 dni w roku. Nartostrady dla biegaczy czekają też na Płaskowyżu Folgaridy (trasy od 3 do 15 km), na Przełęczy San Pellegrino w Dolinie Fassa i w słynnej Madonna di Campiglio. Co roku do wspaniale przygotowanych centrów narciarstwabiegowego Centri del fondo ściąga ponad 800 tys. narciarzy! Oferują one nie tylko ponad 500 km świetnie przygotowanych tras, ale też pomieszczenia do woskowania nart, przechowalnie sprzętu narciarskiego, materiały informacyjne dotyczące możliwości uprawiania narciarstwa klasycznego i...specjalne menu dla biegaczy. Mekką biegaczy stała się Valle di Fiemme. W dolinie powstały dwa narciarskie centra: nad jeziorem Tesero i na Przełęczy Lavaze. Na przełęczy szlaki dochodzą aż pod szczyty Corno Bianco i Corno Nero. Kto raz dotrze tutaj na nartach, marzy, żeby znów powrócić. - Narciarstwo biegowe w Fiemme jest najczęściej uprawianym sportem - mówi Emilio, którego pasją do nart zaraził ojciec. Co roku na początku stycznia 5 tys. zawodników staje na starcie słynnej Marcialongi, aby pokonać dystans 70 km w dolinach Fiemme i Fassa. Ciągniemy się w ogonie za Emilio, podziwiając jego ruchy. Wydaje się, że nie jedzie na nartach, a płynie. Po chwili przystaje. Jest czas by złapać oddech i spojrzeć na Dolomity. Wokół magiczne szczyty pokryte lodowcami, iskrząca w słońcu zaśnieżona dolina, pionowe skalne ściany, przy których nawet najwięksi śmiałkowie muszą poczuć majestat natury. www.jeseniky.net MORAWSKIE BESKIDY W Czechach nie brak tras dla narciarzy biegowych, a ich jakość zadowoli najbardziej wymagających. Wybieramy tym razem rejon Jesioników. Wśród chronionego parku krajobrazowego wznosi się Praded (Pradziad), 1491 m n.p.m., najwyższy szczyt Moraw. Narciarzy kusi ten morawski lodowiec pięknem przyrody i śniegiem utrzymującym się do początków maja. W Jesionikach to główny ośrodek dla miłośników biegówek. Doświadczeni narciarze mogą wypuścić się na trasy wyczynowe, mniej zaawansowani zaś na szlaki turystyczne rozchodzące się na wszystkie strony. Można stąd udać się trasą grzebieniową na Skrzitek (gwarantowane piękne widoki) lub popularnym szlakiem: Owczarna-Szwycarna-Czerwenohorskesedlo (ok. 30 km). W sąsiednim ośrodku Mała Morawka-Karlow na biegaczy czeka aż 70 km nowych tras, przygotowanych w ostatnich latach. - Nie ma nic przyjemniejszego niż szelest nart sunących po śniegu - twierdzi Peter, nasz kompan i wielki miłośnik biegówek. - Zmagasz się nieraz z kaprysami pogody i własnym zmęczeniem. Czasem na trasę wyskoczy spłoszony lis lub sarna, a kiedy wreszcie przemierzysz ten ocean śniegu, masz poczucie spełnienia. W schronisku przy szlaku rozgrzewamy się gorącą herbatą z rumem. A kiedy głód zaczyna doskwierać, zaczynamy marzyć o solidnej porcji pstrucha (pstrąga) w jednym z licznych barów o wdzięcznych nazwach „Sabinka”, „Barbórka” lub restauracji „Figura”. Do wysoko położonych ośrodków najlepiej dojechać autobusem wahadłowym, a samochód zostawić na całodobowym, strzeżonym parkingu, np. w Hvezda. www.szczyrk.pl, www.wisla.pl SZCZYRK -WISŁA MALINKA W Polsce na biegaczy czekaj. Karkonosze, Góry Izerskie, a także Beskidy. Przechodzi tędy szlak turystyczny pasmem Baraniej Góry na Kubalonkę do Wisły Malinki. Kto lubi biegać po wytyczonych trasach, znajdzie je w Wiśle. A nartostrady - malinka! Komu zaś bardziej odpowiada atmosfera pobliskiego Szczyrku, może zorganizować tam wspaniałą jednodniową wyprawę na nartach. Przed nami 18-kilometrowa trasa, dość łatwa, ciekawa widokowo. Wjeżdżamy krzesłami na szczyt Skrzycznego (1257 m n.p.m.) z całą watahą karwingowców. Po chwili z impetem puszczają się w dół, my zaś spokojnie ruszamy w kierunku Małego Skrzycznego, a stąd do Malinowej Skały. Zostawiamy tu zielony szlak na Baranią Górę i czerwoną trasą kierujemy się na Przełęcz Salmopolską. Kto po kilku godzinach marszu ma dość, może stąd zabrać się autobusem do Szczyrku. Reszta towarzystwa posilona grochówką i kiełbasą z grilla w jednym z licznych szałasów, wyrusza w dalszą drogę! Kierunek na Kotarz (985 m n.p.m.), Beskid (860) i Przełęcz Karkoszczonkę. Po drodze zaglądamy do „Chaty Wuja Toma” (kiedyś chatka studencka, dziś prywatne schronisko) i łatwym szlakiem narciarskim triumfalnie zjeżdżamy do Szczyrku Biłej. Na ostatnich nogach, zmęczeni, ale szczęśliwi. www.karyntia.pl KARYNTIA Kiedy słońce zaczyna przygrzewać, trasy biegowe Karyntii zapełniają się narciarzami. Grues Got! - rzucają na powitanie i mkną dalej. Dlaczego Austriacy tak kochają narciarstwo klasyczne? Często przekonują, że podobnie jak wędrówki w rakietach śnieżnych i nordic walking, ma ono w sobie coś z medytacji. Pozwala wyłączyć się z codziennej gonitwy, pozyskać nową energię i osiągnąć równowagę wewnętrzną. Biegacze mogą spróbować swoich sił na 1200 km przetartych tras. To szlaki wędrowne, poprowadzone na lodowcu i panoramiczne z widokami, które pamięta się do końca życia. Nasz wybór pada na Skiarena Karnten, znaną bardziej pod nazwą Sonnenalpe Nassfeld. Region tuż pod włoską granicą, z 300 km tras biegowych to największa taka sieć Austrii! Ponad 40 tras poprowadzono pośród niezwykłej scenerii, z czego 18 na wysokości 1000-1500 m n.p.m. Można wypuścić się też 6-kilometrową trasą dla psów i wędrowców w Dellach lub ponaddwukilometrową dla psich zaprzęgów - start w Kirchbach. www.zellamsee.at ZELL AM SEE, KAPRUN Powiedzieć, że jedzie się w takie góry, aby biegać na nartach, to tak jakby oświadczyć, że leci się na Marsa. Tymczasem wokół Kaprun i sąsiedniego Zell am See jest 58 km wspaniałych tras biegowych, oznakowanych i niezbyt trudnych. Jeśli dodamy do tego trasę Pinzga-Saalachtal (start w Kaprun), to otrzymamy 200 km dobrze przygotowanych nartostrad. Na początek wybieramy płaską, trzykilometrową trasę w Schuettdorf koło Kaprun - dobra na rozgrzewkę, zanim zacznie się zdobywać szczyty. Mieści się tutaj szkoła narciarstwa biegowego, a instruktorzy chętnie służą wszelką pomocą i radą, jak dobrać narty, kije, smary. Czy maja to być narty tourowe przeznaczone do turystyki wysokogórskiej (ski-alpnizm), czy rekreacyjne śladówki? Potem już można zmierzyć się z dwukilometrową trasą Zeller Berg na 1300 m n.p.m. Wjazd gondolą z Zell am See do stacji Mittelstation. Ale uwaga! Nie pchamy się już wyżej z narciarską bracią na Hirschkogel, tylko zapinamy narty i do roboty! Trasa w kształcie pętli prowadzi leśnymi przecinkami. Od czasu do czasu warto na chwilę przystanąć, aby z wysoka spojrzeć na wielką taflę jeziora Zeeler See. W tle ostre alpejskie szczyty, gdzieniegdzie mgły, dostojne świerki przykryte śnieżnymi czapami. Bajka! Czym jednak jest przebieżka na Hirschkogel w porównaniu ze zdobyciem lodowca Kitzsteinhorn (3203 m n.p.m.), Koziego Rogu, pieszczotliwie nazywanego przez narciarzy Kitz? Ruszamy tam następnego dnia uzbrojeni w biegówki, ciepłe czapki, szaliki, kremy z dużym filtrem. Do dolnej stacji wyciągów położonej 6 km za Kaprun, jedziemy skibusem. Spory ścisk, ale można wytrzymać. W górę prowadzi cała sieć wyciągów. Tradycyjnie wybieramy gondolki – jazda z przesiadkami, za to imponujące widoki z przewagą bieli i słońca. Nasza trzykilometrowa trasa w krainie wiecznego śniegu leży poniżej Kitza, na Gletscherloipe. - Na wysokości 2800 m może zakręcić się w głowie - ostrzega Thomas, świetny biegacz z Kaprun. Nim skończy, jest 200 metrów przed nami, nikt nie śmie się z nim ścigać. Trasa wydaje się średnio trudna, miejscami jest całkiem płaska, więc pęczniejemy z dumy, że tak gładko nam poszło. Niektórych kusi nocny bieg czterokilometrową nartostrada Schloss koło gospody Auhof w Kaprun, oświetloną do godz. 22. Na szczęście bieganie to nie jedyne miejscowe atrakcje. Warto odwiedzić Park Wodny „Optimum” w Kaprun, sauny i kryty basen w Zell am See. Jest tu co najmniej setka restauracji, nie licząc dyskotek, pubów i barów. Cudownym sposobem na odzyskanie formy okazują się Kasnockenessen - zasmażane kluski z serem i czosnkiem. Nie zaszkodzi też łyk Willego, pysznej austriackiej gruszkówki. Zwłaszcza, że Thomas zapowiada na jutro bieganie 10-kilometrow., okrężna trasą po zamarzniętym jeziorze. Kto chciałby jednak spróbować czegoś nowego, ma do wyboru narciarstwo klasyczne na... łyżwach (kijki jak do biegania), surfing, oczywiście też na łyżwach, bojery lub curling - puszczanie kamiennego krążka na lodzie. Wbrew pozorom nie takie proste. Po takich doświadczeniach powrót do biegówek to prawdziwa rozkosz. BIEGAĆ CZY JEŹDZIĆ Trasy dla zjazdowców Kaprun i Zell am See należą do ulubionych stacji narciarskich Polaków. Kto raz szusował w kotłach lodowca Kitz (każdy jak kilka Goryczkowych na Kasprowym Wierchu), chętnie potem tu wraca. Stoki wokół Alpincenter (2452 m n.p.m.) są stosunkowo łatwe, więc dadzą sobie na nich radę nawet mniej doświadczeni narciarze. Wyższe wymagania stawia trasa prowadząca obok schroniska Salzburge Huette aż do środkowej stacji kolejki na Breitriesenalpe na wysokości 1670 m n.p.m. Na zjazdowców czeka tu ponad 40 km tras. W sąsiednim Zell am See centrum narciarskie mieści się na Schmittenhohe, 2000 m n.p.m. Najpiękniejszy, trzykilometrowy zjazd zaczyna się od stacji górnej i prowadzi do dolnej stacji kolejki Sonnenkarbahn. W obu ośrodkach jest ponad 130 km tras. Wystarczy jeden karnet narciarski, by korzystać ze wszystkich tras, kolejek linowych, wyciągów i bezpłatnego skibusu. Tygodniowy skipass kosztuje 182-191 euro. Jak tam dojechać? - Samochodem - przez Monachium, Salzburg i Lofer. Niektórzy wolą jednak jechać przez Wiedeń i Linz. Najbliższe duże lotnisko w odległym o 80 km Salzburgu (jedyne bezpośrednie połączenie z Warszawy oferuje SkyEurope), możliwy też dojazd pociągiem. Jakie atrakcje sportowe? W Zell am See jest kryte lodowisko, hale do gry w tenisa i squasha, strzelnica i kręgielnia. Dla chętnych przejażdżki konne w plenerze. Gdzie szukać informacji? O warunkach śniegowych: http://www.schmitten.at; o pogodzie: http://www.kitzsteinhorn.at; o noclegach: www.europasportregion.com
Barcelona bez dzieł genialnego architekta i wielkiego katalońskiego patrioty byłaby miastem pozbawionym tej magii, jaką znamy. Jego kontrowersyjne budowle nazywano "torturami wyobraźni".
CASA BATLLÓ W Casa Batlló przy Passeig de Gracia 43 w Barcelonie największe wrażenie robi pofałdowana, barokowa fasada. Salvador Dali porównał ją do „spokojnych wód jeziora”. Czego tam nie ma! Kiełkujące liście, kwiaty i owoce, mech i strumyczki. Można dopatrzyć się też motywów zwierzęcych: miejscami kamienna fasada zwisa w fałdach niczym skóra, a poskręcane balustrady balkonów patrzą złowrogimi oczami. Przypominają muszle lub karnawałowe maski z Wenecji. Według niektórych symbolizują raczej czaszki ofiar zjedzonych przez smoka pokonanego przez św. Jerzego. I chyba ta interpretacja jest najbliższa intencjom autora (stąd nazwa Dom z Kości). Cały budynek nawiązuje do legendy o św. Jerzym, który jest patronem Katalonii. Według niej krew męczennika zamieniła się w kroplę rosy, a w miejscu, gdzie upadła, wyrosła róża. I kwiat ten można dostrzec na górnym balkonie. Róża była symbolem renaixenca, odrodzenia kultury narodowej. Bladoszary kamień dwóch dolnych kondygnacji Casa Batlló kontrastuje z barwnymi mozaikami pozostałej części fasady. Mistrz uważał bowiem kolor za przejaw życiowej energii. – Bladość jest oznaką choroby, rumieńce zaś wskazują, że człowiek jest pełen życia – twierdził. Jednocześnie był przekonany, że najwspanialszym malarzem krajów śródziemnomorskich jest słońce. Dlatego ceramiczna fasada pięknie mieni się o brzasku. Jeden z angielskich architektów na jej widok zakrzyknął: – Wygląda to jak domek Jasia i Małgosi! Przebudowę domu zlecił Gaudiemu fabrykant Josep Batlló. Mistrz z nieciekawego obiektu wykreował prawdziwe architektoniczne cacko. Dobudował dwie kondygnacje, wyburzył też wszystkie ściany na pierwszym piętrze i stworzył ogromny salon z panoramicznym oknem. W jadalni uwagę zwraca sufit w kształcie kobiecej piersi. Antonio podobno kochał się w pewnej pani. Był jednak zbyt nieśmiały, by prosić o jej rękę. Gdy wreszcie zdobył się na odwagę, okazało się, że wychodzi ona za innego. Według drugiej wersji legendy architektowi nawet udało się zaręczyć, ale narzeczona w ostatniej chwili przedłożyła życie klasztorne nad małżeństwo. Może dlatego zdecydował się żyć w celibacie? Antonia zawsze intrygowała gra świateł. Dlatego w Casa Batlló zainstalował fałszywe okna – światło imitują zapalone żarówki. Wszystkie okna są okrągłe lub owalne, nigdzie nie ma prostych linii. – W naturze też ich nie ma – mawiał. Kochał faliste kształty i chętnie wprowadzał je do swoich projektów. Krąży anegdota o pewnej damie, która zleciła mu budowę domu. Któregoś dnia postanowiła sprawdzić postęp prac. – Ależ panie, w saloniku nie zmieści się mój fortepian. W dodatku wszystkie ściany są półokrągłe! – wykrzyknęła z wyrzutem po obejrzeniu domu. Na to architekt odparł: – Trudno, niech pani zamieni fortepian na skrzypce! CASA MILÀ Osobliwego domu przy Passeig de Gracia 92 nie można przeoczyć. To najdoskonalsze świeckie dzieło Gaudiego, ostro jednak krytykowane i wyśmiewane przez współczesną architektowi barcelońską elitę. Artysta zerwał tu z ustalonymi zasadami konstrukcji. W całym budynku, pod którym umieścił pierwszy w mieście podziemny garaż, nie ma ani jednego kąta prostego. Ogromny blok sprawia wrażenie, jakby uformowały go siły natury. To nawiązanie do wąwozu Fra Guerau, do którego, będąc amatorem pieszych wędrówek, Gaudi często zaglądał. – Zdrowe nogi są najlepszą podporą tęgiej głowy – mawiał Antonio, który cierpiał na reumatyzm. Niezwykła fasada Casa Milà idzie łukiem za zakrętem ulicy. Zawiłe wzory wykutych w metalu balkonów wyglądają niczym wodorosty na falach imitowanych przez pofałdowane ściany. Mieszkania wtopione w jasną elewację przypominają jaskinie krasowe. Zleceniodawcą tej luksusowej kamienicy był Rosario Segimon de Milà. W zamyśle Gaudiego miała być ona monumentem poświęconym Najświętszej Marii Pannie, o czym świadczą rzeźby sakralne i nieliczne zachowane napisy skierowane do małej Marii: Nie martw się, że jesteś mała, bo kwiaty i gwiazdy też są niewielkie. Przewidując ogromne koszty ambitnego projektu, artysta budował maksymalnie oszczędnie. Zredukował ściany działowe, używał tanich materiałów. Nawet fasada, sprawiająca wrażenie niezniszczalnego stosu bloków (co przyczyniło się do przezwania budynku „La Pedrerą”, czyli Kamieniołomem), powstała z cienkich wapiennych płytek. Gaudi zadbał o detale. Zaplanował donice na kwiaty i obmyślił system ich nawadniania. Natomiast farbę do ogrodzenia balkonów i werandy kazał dobrać pod kolor korzeni, liści i kwiatów. Uważał, że dzięki wegetacji ziemia staje się prawdziwym towarzyszem człowieka. W domu kazał zainstalować bojlery z ciepłą wodą, co dla niektórych było większym wydarzeniem niż informacje związane z I wojną światową. Antonio Gaudi „uczłowieczył architekturę”, bo zawsze dbał, aby jego prace dobrze służyły ludziom. Gdy w 1917 r. została otwarta wystawa sztuki plastycznej w Barcelonie, przebiegł przez salę prezentującą kubistów i malarstwo abstrakcyjne. Nie zatrzymał się nawet na chwilę. – To jest wielkie nic! – rzucił pogardliwie do swego asystenta. W odróżnieniu od fasady dekoracja wnętrz Casa Milà nawiązuje do morskich motywów. Na sufitach króluje wodna roślinność skryta pod pomarszczoną powierzchnią wody. Casa Milà przyciąga też niezwykłym dachem. Są tam dziwne szyby wentylacyjne oraz fantazyjne kominy nazywane „straszakami na wiedźmy”. Warto przyjść wieczorem, kiedy na dachu wśród słynnych kominów są organizowane koncerty muzyki hiszpańskiej i pokazy flamenco. PARK GÜELL Dziś Park Güell należy do czołówki najbardziej obleganych barcelońskich atrakcji, ale gdy powstawał, zaledwie 2 osoby wyraziły ochotę na zakup jednej z 62 zaplanowanych na jego terenie rezydencji. Mieszkańców Barcelony nie skusiły możliwość wejścia do królestwa Gaudiego, malowniczy widok na miasto, cisza, bogactwo roślinności i krystaliczna woda. O klęsce tej wizjonerskiej inwestycji zadecydował dystans, jaki miał dzielić to miejsce od położonych niżej fabryk potencjalnych właścicieli posesji. Pomysł otoczonego zielenią, zamkniętego osiedla-parku dla bogaczy zrodził się w głowie Eusebiego Güella, zamożnego protektora Gaudiego, po jego powrocie z Anglii. Przemysłowiec zachwycił się tamtejszymi ogrodami, które łączyły urodę natury z funkcją praktyczną. Z myślą o przetwarzaniu krajobrazu w ten sposób zakupił on 15-hektarową działkę na jednym z otaczających Barcelonę wzgórz i dał ją we władanie swojemu ulubionemu artyście. Gaudi stworzył na niej baśniowy świat pełen fantastycznych form i symboli. Motywami przewodnimi była katalońska mitologia pełna smoków i innych niezwykłych bohaterów. Już samo wejście do parku daje przedsmak czekających nas wewnątrz atrakcji. Otaczają je dwie stróżówki o dziwnie zaburzonych proporcjach. Niektórzy rozpoznają w nich słonie, inni twierdzą, że wybrane fragmenty budowli bardziej przypominają halucynogenne grzyby. Do olbrzymiej hali targowej, na terenie której latem odbywają się koncerty (doskonała akustyka), wiodą schody ozdobione niezwykłymi mozaikowymi stworami. Sama hala chroniąc przed deszczem, a latem przed żarem słonecznym, wygląda niczym podziemna świątynia, której strop podtrzymuje las doryckich kolumn. Na dachu tej konstrukcji kryjącej w sobie instalację oczyszczającą wodę znajduje się amfiteatr z widokiem na Barcelonę. Zmęczeni upałem lub wędrówką spacerowicze mogą tu odpocząć na ławce, którą wykonał Josep Maria Jujol – bliski współpracownik Gaudiego, specjalizujący się w ceramice artystycznej. I nie ma obawy, że zabraknie dla nich miejsca. Wijące się niczym wąż siedzisko jest najdłuższą ławką na świecie – ma aż 152 m i dekorują je fragmenty porcelany poukładane w malownicze wzory (do ozdabiania parkowych obiektów Gaudi ściągał ceramikę z całej Hiszpanii). Wszystkie te budowle są jednak tylko preludium do dalszej części parku pełnej niezwykłych ścieżek i zakamarków, po których można spacerować godzinami. Park zamieniono na obiekt użyteczności publicznej i oficjalnie otwarto w 1922 r. a w roku 1984 wpisano na listę Światowego Dziedzictwa KulturalnegoUNESCO. Mistrz był ze swojego dzieła tak zadowolony, że Jujol, sam zdolny architekt, zapytał raz podchwytliwie: – Señor Gaudi, jak to jest, kiedy człowiek czuje się geniuszem? – Odczuwam jedynie to, że moi przyjaciele są zazdrośni – odparł artysta. SAGRADA FAMILIA Neogotycki Kościół Wotywny pw. Świętej Rodziny (Temple Espiatiori de la Sagrada Familia) robi niesamowite wrażenie. To bez wątpienia najniezwyklejsza budowla sakralna Europy. Według pierwotnych założeń architekta Francisca de Paula del Villara miała to być skromna świątynia, mająca złagodzić nasilające się w mieście nastroje antyhiszpańskie. Jednak Gaudi po przejęciu w 1886 r. nadzoru nad pracami natychmiast zmienił skalę projektu. Dostrzegł w nim bowiem szansę zamanifestowania swoich uczuć patriotycznych i religijnych. Czuł się Katalończykiem, przy każdej okazji podkreślał też kataloński rodowód nazwiska – gaudins byli średniowiecznymi adwokatami. W średniowieczu Katalonia była autonomicznym królestwem. W czasach Gaudiego spadła do rangi hiszpańskiej prowincji, w której Katalończykom nie wolno było posługiwać się własnym językiem. Gaudiemu udało się stworzyć w Sagrada Familia porywającą wizję drogi człowieka. Za jego życia stanęła wschodnia Fasada Narodzenia, z trzema portalami symbolizującymi Wiarę, Nadzieję i Miłość. Takiej symboliki jest zresztą w Sagrada Familia znacznie więcej. Dla przykładu – każda z ośmiu ponadstumetrowych iglic (z zaplanowanych przez architekta 12) symbolizuje jednego z apostołów. W muzeum przy kościele można obejrzeć prototyp konstrukcji budowli – Gaudi kalkulował obciążenia filarów i sklepień za pomocą ołowianych kulek i woreczków z piaskiem umocowanych na dziesiątkach sznurków. Wiecznie niezadowolony z efektu swoich prac, ciągle dokonywał przeróbek. To wyjaśnia, dlaczego projektowanie naw kościoła zajęło mu kilkadziesiąt lat. Mimo że był wizjonerem, nie ufał artystycznej wenie. Wszystko musiał dokładnie wyliczyć. Kiedyś przyjaciel zapytał go, dlaczego tak się męczy. – Święta Teresa powiedziała, że tylko głupcy sądzą, iż błogosławieństwo spływa na człowieka bez wysiłku – odrzekł mu Gaudi. Kościół będący dziełem jego życia miał wiele szczęścia, że przetrwał wojnę domową w 1936 r. George Orwell, sympatyzujący wówczas z rebeliantami, stwierdził, że „anarchiści wykazali się złym gustem, nie wysadzając w powietrze tej szpetnej budowli”. W 1987 r., po wieloletniej przerwie, wznowiono budowę kościoła, przystępując do realizacji zachodniej fasady Pasji według kontrowersyjnego projektu modernisty Josepa Marii Subiracha. Dziś choć od śmierci Gaudiego minęło ponad 80 lat, Sagrada Familia jest wciąż w budowie. Zresztą sam artysta chciał, by była to praca wielu pokoleń. To niesamowite, na ile sposobów interpretowane są dziś dzieła Gaudiego. W wywiadzie dla dziennika La Rason artysta powiedział, że nie byłby w stanie wytłumaczyć nikomu swoich idei artystycznych. Nie miał czasu, by się nad nimi zastanawiać. Życie spędził, pracując, bo to dawało mu radość. ANTONIO GAUDI (1852–1926) Połowa mieszkańców Barcelony wyległa na ulice 12 maja 1926 r., aby pożegnać „najgenialniejszego z architektów” i „najbardziej katalońskiego z Katalończyków” – Antonia Gaudiego. Sam papież udzielił zgody, aby pochowano go w krypcie Sagrada Familia, kościoła, którego budowie artysta poświęcił 43 lata życia. Zginął śmiercią tragiczną – potrącony na ulicy przez tramwaj, gdy zmierzał na modlitwę do pobliskiego kościoła. Gaudi od dziecka cierpiał na reumatyzm, a że chodzenie sprawiało mu ból, podpierał się laską. Z tego powodu opuszczał szkołę, spędzając wiele czasu w domu, wśród winnic i gajów oliwnych. Wtedy właśnie „zakochał” się w przyrodzie, którą kopiował we wszystkich swoich dziełach. Dzięki całkowitemu poświęceniu się sztuce projektowania zrewolucjonizował architekturę Katalonii początku ubiegłego stulecia. Gdy na zachodzie Europy królowało art nouveau, Gaudi rozwinął do perfekcji jego ekstremalną formę – katalońską wersję modernista. Trybem życia różnił się od większości artystów. Będąc człowiekiem zamożnym, zrezygnował z luksusu, zbędnych strojów, nawet z bielizny! Przez cały rok chodził w jednym garniturze. – Ubóstwo nie jest żadnym nieszczęściem, prowadzi do elegancji i piękna – mawiał, mając zapewne na myśli piękno duchowe. W muzeum urządzonym w jego domu w Parku Güell można obejrzeć m.in. fotografię architekta w towarzystwie biskupa Barcelony i nuncjusza papieskiego wizytującego Sagrada Familia. Nuncjusz był pod wrażeniem i szepnął biskupowi: – Nie mam wątpliwości, że señor Gaudi to Dante architektury.