Sensacyjne badania Całunu Turyńskiego. Czy Jezus naprawdę żył i zmarł w Indiach?
Najnowsze badania Całunu Turyńskiego wykazały indyjskie pochodzenie ok. 40 % materiału genetycznego zidentyfikowanego na tkaninie. Ślady ludzkiego DNA wywodzącego się z Indii można wyjaśnić handlem wysokiej jakości tekstyliami. Chociaż trudno dowieść indyjskiego pochodzenia tkaniny, jak i nie sposób z niezachwianą pewnością uznać tajemnicze płótno za autentyczny całun grobowy Jezusa, powyższe rezultaty analiz mogą być wykorzystane przez zwolenników hipotezy o życiu Jezusa w Indiach. Czy rzeczywiście tego rodzaju odkrycia można uznać za argument na jej poparcie?
Spis treści: Biblijne wzmianki i aluzje Indie w żydowskiej literaturze epoki Jezusa Tomasz apostołem Indii? Chrześcijanie św. Tomasza Islamskie spekulacje o losie Jezusa Jezus żył w Indiach – fantastyczne wizje pobytu w Tybecie i śmierci w Kaszmirze Starożytne relacje między Indiami a światem żydowskim wydają się być wielce prawdopodobne. Wprawdzie Stary Testament najpewniej wspomina o Indiach wprost tylko w Księdze Estery, ale filologowie i egzegeci wskazują na szerokie spektrum możliwych powiązań i odniesień. Mają one obejmować językowe zapożyczenia, podobne motywy literackie, a nawet pewne analogie w teologii. W tę sieć powiązań wplotły się jeszcze wątki chrześcijańskie i muzułmańskie. Jednak czy mamy tu do czynienia z solidną bazą, na której można oprzeć spekulację o Jezusie w Indiach? Jedną ze wskazówek mogą być nowe badania Całunu Turyńskiego, o których pisaliśmy w kwietniu. Biblijne wzmianki i aluzje Najprawdopodobniej jedynie w Księdze Estery występuje nazwa „Indie”, ale specjaliści zakładają, że pośrednie odniesienia pojawiałyby się w innych fragmentach Biblii. W badaniach nie wyklucza się, że wspomnianą w opisie Edenu rzekę Piszon i obfitującą w złoto krainę Chawila można by utożsamiać z Indusem i Indiami. Wymieniane w Stary Testamencie małpy, słonie czy pawie, jak i wzmianki o kości słoniowej, kasji, tataraku czy drewnie sandałowym sugerują również wzajemne kontakty, ale nie świadczą o nich bezspornie. Indie w żydowskiej literaturze epoki Jezusa Można przyjąć, że najczęściej wiedzę o Indiach czerpano na Zachodzie z dzieła „Indika” autorstwa greckiego podróżnika Megastenesa z III w. p.n.e. Filon z Aleksandrii wspominał, że po dotarciu do Indii Aleksander Wielki miał zachęcać dwóch braminów, aby udali się do Grecji i nauczali tam mądrości. Jeden zgodził się, drugi nieprzejednanie odmawiał. W interpretacji Filona bramin, który odrzucił ofertę zasymilowania się z kulturą hellenistyczną, był stawiany za wzór nieugiętej postawy dla żyjących w diasporze Żydów. Pokusa wchłonięcia przez żywioł grecki wydawała się im zapewne kusząca. Antyczny historyk Józef Flawiusz przytaczał mowę Eleazara ben Jaira, przywódcy żydowskich powstańców na Masadzie. Jednym z argumentów, by przekonać towarzyszy do popełnienia zbiorowego samobójstwa miała być postawa mężnych Indów. Wedle mówcy dzielni Indowie traktują życie jako narzuconą powinność i pragną jak najszybciej wyswobodzić nieśmiertelne dusze z więzów ciała. Powyższe wzmianki w pismach dwóch myślicieli można uznać za świadectwa żydowskiego szacunku dla dziedzictwa znad Indusu. Tomasz apostołem Indii? Jedynie w Ewangelii św. Jana apostoł Tomasz jawi się jako postać z krwi i kości. Tomasz, zwany Bliźniakiem, chciał umierać z Jezusem. Przyznał, że nie rozumie Jego posłania i wreszcie wątpił w zmartwychwstanie. Osiem dni po Wielkanocy Chrystus ukazał się Tomaszowi, żeby ten nie był już więcej niedowiarkiem, lecz wierzącym. Z późniejszych apokryfów dowiadujemy się, że Tomasz miał być bliźniakiem Jezusa i odbiorcą szczególnego objawienia, które zostało mu udzielone przez zmartwychwstałego „brata”. Jednak w świetle „Historii kościelnej” Euzebiusza z Cezarei (IV w.) ewangelię w Indiach głosił apostoł Bartłomiej. U Euzebiusza można przeczytać, że wybitny aleksandryjski kaznodzieja chrześcijański Panten natrafił w Indiach ok. 180 r. na napisaną po hebrajsku Ewangelię św. Mateusza, którą zostawił tam Bartłomiej. Jeżeli tak się stało, dlaczego wyznawców Chrystusa w Indiach określa się mianem chrześcijan św. Tomasza? Chrześcijanie św. Tomasza Na bazie przekazów, opowieści i legend proponuje się hipotetyczną rekonstrukcję narodzin chrześcijaństwa w Indiach. Tomasz przybiłby do Wybrzeża Malabarskiego na terenie współczesnego stanu Kerala ok. 52 r. Nawróciłby przedstawicieli wyższej kasty i ustanowił kilka wspólnot. Z misją miałby się udać potem nawet do Chin, skąd powrócił znowu do Indii, by ostatecznie tutaj ponieść śmierć męczeńską. Okazałe sanktuarium wzniesione nad grobem apostoła można podziwiać w Ćennaj, stolicy stanu Tamilnadu. Chociaż tradycje malabarskie dotyczące Tomasza przesycone są materiałem legendarnym, zaś udokumentowanie chrześcijaństwo dotarło do Państwa Środka dopiero w VII w., dla części uczonych misja apostoła wydaje się nie tylko możliwa, ale historycznie ugruntowana w nieprzerwanej tradycji chrześcijańskiej południowych Indii. Chrześcijanie św. Tomasza podkreślają potwierdzone związki z kluczowymi ośrodkami pierwotnego Kościoła: Aleksandrią (przez Pantena), Konstantynopolem (mnich Teofil 354 r.) czy Syrią. Chrześcijanie syryjscy, którym przewodził charyzmatyczny Tomasz Kana, przybyli na Wybrzeże Malabarskie ok. 345 r. Islamskie spekulacje o losie Jezusa Kiedy w VIII w. uformowała się w Indiach metropolia stolicy św. Tomasza, istniał już islam. Nowa religia obficie czerpała ze spuścizny judaizmu i chrześcijaństwa, nie tylko w ich oficjalnych wersjach. W czasie wypraw kupieckich do Syrii, jak też od arabskich chrześcijan Mahomet i jemu współcześni dowiadywali się zapewne niemało o zapatrywaniach różnych wyznań w Kościele. W doktrynie islamu odrzuca się stanowczo synostwo Boże Jezusa, śmierć na krzyżu i zmartwychwstanie. Jednak ewoluująca w ciągu stuleci teologia muzułmańska wysuwała rozmaite propozycje w odniesieniu do Isy (tak po arabsku nazywany jest Jezus). Pojawiały się choćby idee, że zamiast Jezusa straciłby życie podobny do niego… Judasz. Można spotkać też pogląd, że zebranym pod krzyżem jedynie zdawało się, że Isa umiera, ponieważ w rzeczywistości on wniebowstąpił. Mesjańska wspólnota muzułmańska Ahmadijja, powstała w XIX w. na terenie Indii Brytyjskich zakładała, że Jezus nie wstąpił do nieba, lecz zszedł z krzyża i wyruszył w podróż do Indii, gdzie kontynuował działalność w Kaszmirze aż do śmierci w bardzo podeszłym wieku. We współczesnym Śrinagarze można oglądać niewielki gmach stanowiący grobowiec Jezusa-starca. Przed rzekomym grobem ustawiono tablicę z fragmentem czwartej sury Koranu mówiącym o tym, że Jezus nie został ani zabity, ani ukrzyżowany, lecz Żydom tak się tylko zdawało. Jezus żył w Indiach – fantastyczne wizje pobytu w Tybecie i śmierci w Kaszmirze Niezwykle trudno jednoznacznie stwierdzić, jaki czynnik sprawił, że pod koniec XIX w., jak też w zeszłym stuleciu opublikowano kilkadziesiąt książek i artykułów podejmujących się udowodnienia hipotezy o Jezusie w Indiach. Niektórzy autorzy przekonywali, że źródeł pewnych słów i czynów Jezusa należy szukać w świętych tekstach spisanych sanskrytem. Pojawiła się hipoteza o pobycie Jezusa między 12. a 30. rokiem życia w klasztorze Hemis w indyjskim Ladakhu. Dla zwolenników antysemicko-rasistowskiej doktryny ariozofii, podjętej potem przez NSDAP, związek Jezusa z Indiami dobrze pasował do koncepcji aryjskości. Wiele publikacji, które ukazały się w 2. połowie XX w. opiera się na poglądach Fidy Muhammada Hassnaina, wykładowcy, pisarza i mistyka sufickiego, który z kolei w swoich pracach o zapomnianych latach życia Jezusa w Kaszmirze bazował na doktrynie wspólnoty Ahmadijja. Należy podkreślić, że zasadniczo wszystkie próby udowodnienia życia Jezusa w Indiach przez osiemnaście lat przed rozpoczęciem publicznej działalności w Palestynie czy też hipotezy o wędrówce z Jerozolimy do Indii po rzekomym lub autentycznym ukrzyżowaniu i wreszcie postulat śmierci w sędziwym wieku w Kaszmirze spotkały się z miażdżącą krytyką autorytetów z zakresu religioznawstwa oraz indologii. Nasz ekspert Michał Szczepaniak Z wykształcenia jestem biblistą. Od wielu lat pracuję jako przewodnik turystyczny grup do ponad 30 krajów. Jestem autorem podcastu „Izrael 1001 podróży”. Po godzinach najchętniej spędzam czas podczas samotnych wypraw w nieznane oraz odkrywam zgiełk światowych metropolii. Więcej na stronie michalszczepaniak.com.
Średniowieczni terroryści czy ofiary czarnej legendy? Kim naprawdę byli tajemniczy asasyni
Asasyni wzięli początek z jednego z odłamów islamu i odcisnęli piętno nie tylko na dziejach religii Mahometa. Popełniane przez nich skrytobójstwa, traktowane jako metoda walki, przerażały krzyżowców i Saladyna. W wielu językach brzmienie słów „zamach” czy „morderstwo” przywodzi nazwę tego ugrupowania. Chociaż pojęcie terroryzmu jest współczesne i nie występuje w źródłach antycznych czy średniowiecznych, w badaniach ruch asasynów traktuje się jako jedno z ogniw długiej tradycji siania strachu poprzez terror.
Spis treści: Geneza i tło religijne Pochodzenie nazwy sekty Z twierdzy Alamut przeciwko wszystkim Panowanie Starca z Gór Próby zamachu na Saladyna Zabójstwo króla jerozolimskiego Kres asasynów Dziedzictwo asasynów Ruch uważany za prekursorów terroryzmu praktykował skrytobójstwa na Bliskim Wschodzie już w okresie krucjat. Przyjrzyjmy się okolicznościom powstania tego radykalnego odłamu, którego ostrze miecza nie zawsze było skierowane tylko przeciw chrześcijanom, zaś działalność nie ograniczała się wyłącznie do walki. Jak wygląda prawda o asasynach? Geneza i tło religijne Z biegiem czasu w ramach rodzącego się islamu wyodrębniły się dwa główne nurty: sunnizm i szyizm, w których dodatkowo wyłoniły się nowe odgałęzienia. Za jedną z takich odnóg uznaje się szyizm ismailicki. Głosił on, że siódmym imamem, czyli wodzem islamskiej wspólnoty powinien zostać Ismail, wywodzący się z rodu Mahometa. Gdy Ismail nie został obrany, narodziło się nowe wyznanie. Zwolennikami szyizmu ismailickiego stali się władcy egipscy zwani Fatymidami. Powstał w ten sposób fatymidzki szyizm ismailicki, z którego wyewoluował ruch asasynów. Za założyciela asasynów uznaje się Hasana Ibn as-Sabbaha. Pochodzenie nazwy sekty Najczęściej przyjmuje się, że używana w średniowieczu nazwa „asasyni” wzięła się od arabskiego terminu hasziszijjun, oznaczającego zażywający haszysz. Można się zastanawiać, czy skojarzenie na zasadzie analogii brzmienia słów „asasyn” i „haszysz” wynikało faktycznie z przyjmowania środków odurzających przed akcją było oszczerstwem głoszonym przez wrogów lub może dalekim nawiązaniem do ezoteryzmu, charakterystycznego dla teologicznych koncepcji asasynów. Członków wspólnoty nazywano również nizarytami. Najprawdopodobniej przydomek wziął się od Nizara, niedoszłego kalifa fatymidzkiego, którego pominięto w sukcesji i zgładzono na rozkaz egipskiego wezyra. Niepogodzony z tym aktem niesprawiedliwości Hasan Ibn as-Sabbah stanął na czele separatystycznego ruchu nizarytów. Rzadziej spotykana i mniej pewna wydaje się opinia, że termin „nizaryta” pochodziłby od arabskiego słowa oznaczającego odstępcę. Z twierdzy Alamut przeciwko wszystkim Zdobycie w 1090 r. twierdzy Alamut w północnym Iranie, skąd Hasan prowadził misję pozyskiwania wyznawców uważa się najczęściej za pierwsze z dokonań asasynów. Wiemy o pokaźnej spuściźnie pozostawionej przez Hasana; teologiczne traktaty zapełniały półki biblioteki w Alamut. Pod koniec XI w. asasyni narazili się władcom seldżuckim w Iranie, jak też kalifom fatymidzkim. Gdy zajęli m.in. syryjską twierdzę Al-Kahf, mieli już przeciw sobie nie tylko krzyżowców, ale również lokalnych emirów. Asasynom nie pozostało więc nic innego, jak skupić się na utrzymaniu fortec i działaniu, przez które zyskali ponurą sławę średniowiecznych terrorystów. Panowanie Starca z Gór Przyjmuje się, że ok. 1164 r. część asasynów umocniła się w górach Al-Ansarijja na terenie Syrii, zaś na jej czele stanął siejący postrach Raszid ad-Din Sinan, pochodzący z Basry. Chociaż podróżnicy Beniamin z Tudeli czy Marco Polo byli pewni, że Sinan zwany Starcem z Gór rezydował na zamku Alamut, przeczą temu kroniki arabskie. Według annałów tylko syryjscy nizaryci traktowali Sinana jako charyzmatycznego wodza, natchnionego przez Allaha i byli mu bezgranicznie oddani. Można założyć, że otoczony przez wrogich sunnitów i znienawidzone krucjatowe rycerstwo, Starzec z Gór czuł, że musi kontynuować politykę skrytobójstw. Próby zamachu na Saladyna Jako zagorzały sunnita Saladyn gardził szyizmem ismailickim, który postrzegał jako gorszące odstępstwo. Musiało zatem dojść do konfliktu. Dążenia sułtana do zdominowania Syrii włączyły go w sferę działań asasynów. Sinan obrał sobie Saladyna za cel, prawdopodobnie nakłoniony do tego przez Kumusztakina, władcę Aleppo. W latach 1175–1176 podczas podjętych przez Saladyna oblężeń Aleppo, twierdzy Azaz, jak i ataku na fortecę Masjaf, bastion nizarytów w Syrii, nie udało się zgładzić sułtana. Jednak trzecia próba wywołała zamierzony efekt psychologiczny. Pewne kronikarskie świadectwo wspomina, że Saladyn miał znaleźć w łożu zatruty sztylet – znak, że oszczędzono mu życie ku przestrodze. Zachowała się również relacja, że do Saladyna oblegającego Masjaf przybył posłaniec Sinana. Na udzielonej mu prywatnej audiencji towarzyszyło sułtanowi dwóch najbardziej zaufanych strażników, którzy ku przerażeniu władcy okazali się… asasynami. Choć autentyczność obu przekazów wydaje się wątpliwa, jedno zdarzyło się na pewno: Saladyn zawarł porozumienie z Sinanem, odstąpił od wszelkich działań przeciw nizarytom, zaś zamachy na życie sułtana nigdy się już nie powtórzyły. Zabójstwo króla jerozolimskiego W 1187 r. pod Rogami Hittinu krzyżowcy ponieśli druzgoczącą porażkę w starciu z Saladynem. W obliczu klęski rycerze już mieli poddać Tyr, gdy niespodziewane przybycie do miasta markiza Konrada z Montferratu tchnęło w nich nadzieję i odstąpili od zamiaru kapitulacji. Stosunki przegranego, ale wciąż urzędującego króla Gwidona z markizem Konradem, mającym coraz większy apetyt na władzę przybierały postać sinusoidy. Gdy Gwidon zainicjował rządy własnej dynastii na Cyprze, Konradowi przyznano koronę jerozolimską. Cztery dni po przypieczętowaniu umowy pokojowej z Saladynem, 28 kwietnia 1192 r. Konrad z Montferratu spożywał kolację w rezydencji biskupa Filipa w Tyrze. Po skończonym posiłku zrelaksowany i upojony sukcesem Konrad wracał do domu. W asyście dwóch strażników wjechał w wąską uliczkę, gdzie siedziało dwóch mężczyzn. Gdy Konrad ich minął, wstali i podeszli do niego, a jeden z nich podał mu list. Gdy krzyżowiec wyciągnął po niego rękę, tajemniczy nieznajomy wyciągnął nóż i ugodził króla. Drugi z mężczyzn skoczył na konia i od tyłu dźgnął władcę w bok; po tym ciosie Konrad padł martwy. Był to chyba najbardziej spektakularny wyczyn asasynów, który uznaje się niekiedy za symboliczne zakończenie rządów Starca z Gór. Kres asasynów Asasyni praktykowali działalność terrorystyczną jeszcze w XIII w. za panowania przedostatniego przywódcy Ala ad-Din Muhammada III. W 1256 r. chan Hulagu zajął uznawaną za niezdobytą twierdzę Alamut i nakazał spalić jeden z największych islamskich księgozbiorów. W Syrii nizaryci zostali zmuszeni do podporządkowania się mameluckiemu sułtanowi Bajbarsowi, który w 1273 r. opanował ich główną fortecę Al-Kahf. W epoce mameluckiej odegrali jeszcze pewną rolę jako służba wywiadowcza i pocztowa, jednak nie odzyskali już wcześniejszej pozycji. Dziedzictwo asasynów Chociaż istnieją obecnie aga chanowie oraz indyjscy chodżowie, wywodzący się z ruchu nizarytów, za epokę asasynów uznaje się niecałe dwieście lat (XI–XIII w). Dwoma wiekami aktywności przyczynili się do powstania muzułmańskiego ideału fedaina, czyli radykała gotowego do całkowitego poświęcenia w imię religii. Niestety, fanatyzm skrajnych odłamów islamu kładzie się cieniem na pełnym obrazie religii Mahometa. Nasz ekspert Michał Szczepaniak Z wykształcenia jestem biblistą. Od wielu lat pracuję jako przewodnik turystyczny grup do ponad 30 krajów. Jestem autorem podcastu „Izrael 1001 podróży”. Po godzinach najchętniej spędzam czas podczas samotnych wypraw w nieznane oraz odkrywam zgiełk światowych metropolii. Więcej na stronie michalszczepaniak.com.
Wielkie zamieszanie w Watykanie. Historia papieża, którego... pominięto.
Wywodzące się z hebrajskiego imię Jan jest najczęściej przyjmowanym spośród wszystkich wybieranych przez następców św. Piotra. W XIII w. na tronie papieskim zasiadł jedyny dotychczas Portugalczyk, Piotr Hiszpan, który zdecydował, że będzie nosił imię Jan. Dlaczego Piotr Hiszpan stał się Janem XXI?
Spis treści: Walka o władzę w Rzymie: Ottonowie kontra Krescencjusze Błąd, który namieszał w historii: tajemnica „podwójnego” Jana Tragiczny finał antypapieża: Jan XVI na tronie Piotrowym Krwawy odwet cesarza: okrutny koniec Jana XVI Dlaczego nie ma Jana XX? Wielka pomyłka w numeracji Do rozwiązania tej zagadki wydają się prowadzić zasadniczo dwie drogi. Jedna wiodłaby do Marianusa Scotusa, irlandzkiego mnicha i kronikarza z XI w., który pomylił się w swoich wyliczeniach biskupów Rzymu urzędujących w X w. Drugi powód zamieszania w rejestrach papieskich wiąże się z pierwszym papieżem Niemcem, Grzegorzem V, panowaniem Ottona III, zaś w Polsce z rządami Bolesława Chrobrego. Wydarzenia z X w. na tyle zagmatwały porządek w katalogach pontyfikalnych, że w XIII w. trudno już było o ścisłą numerację. Przyjrzyjmy się bliżej sytuacji w końcu X w. Walka o władzę w Rzymie: Ottonowie kontra Krescencjusze Druga połowa X w. wyniosła do godności cesarskiej przedstawicieli rodu Ludolfingów, dobrze znanych z lekcji historii Ottonów. Konflikt między dynastią ottońską a rodem rzymskich patrycjuszy Krescencjuszy dotyczył przede wszystkim papieskiego tronu. Niespełna dwadzieścia lat po chrzcie Polski cesarz Otton II postarał się o wyniesienie do godności papieża niegdysiejszego arcykanclerza Italii Pietra Canepanovy, który przyjął imię Jana XIV. Wybrany bez konsultacji z duchowieństwem i ludem rzymskim, reformatorsko nastawiony następca św. Piotra już w kilka miesięcy po objęciu władzy został jej pozbawiony przez antypapieża Bonifacego VII przy wsparciu Krescencjuszy. Uwięziony w rzymskim Zamku św. Anioła Jan XIV zmarł z głodu lub został otruty. Jednak kim był antypapież? Za antypapieża uznaje się osobę, która nielegalnie zasiadła na Stolicy Apostolskiej. W analizach historycznych w odniesieniu do okresu między powstaniem Państwa Kościelnego w VIII w. a XII w. najczęściej uważa się, że głównie motywy polityczne decydowały o potraktowaniu danej osoby jako bezprawnego papieża. Błąd, który namieszał w historii: tajemnica „podwójnego” Jana W badaniach można spotkać się z opinią, że za podwójne liczenie Jana XIV był odpowiedzialny irlandzki mnich Marianus Scotus. W dziele „Cronica Clara”, w napisanych w XI w. „Dziejach świata”, często kopiowanych przez późniejszych autorów, wprowadził po pontyfikacie Jana XIV, zaś przed wyborem Jana XV jeszcze jednego papieża. W analizach historycznych przyjmuje się jednak za najbardziej prawdopodobne, że kronikarz błędnie duplikował papieża Jana XIV, panującego na przełomie 983 i 984 roku. Dobrze znany ze zjazdu w Gnieźnie Otton III, jeszcze jako król, w 996 r. zatroszczył się o to, by na Stolicy Piotrowej zasiadł jego kuzyn a zarazem dawny kapelan, Brunon. Wychowany niegdyś na dworze biskupa Wormacji Brunon postanowił, że jako papież będzie nazywał się Grzegorzem V. Niedługo po rozpoczęciu pontyfikatu Grzegorz V koronował Ottona III na cesarza. Pontyfikat Grzegorza V okazał się być niezagrożony tak długo, jak w Wiecznym Mieście przebywał Otton III. Po wyjeździe cesarza przywódca rzymskiego rodu patrycjuszy Krescencjusz II wspólnie z Bizantyjczykami wzniecił bunt i wygnał Grzegorza V. Jesienią 996 r. w centrum wydarzeń pojawił się Jan Filagatos, wychowawca Ottona III i jego ojciec chrzestny. Tragiczny finał antypapieża: Jan XVI na tronie Piotrowym Osiemnaście wieków przed chrztem Polski antyczni Grecy założyli na południu współczesnych Włoch swoje kolonie. Właśnie greccy osadnicy wprowadzili nazwę „Italia” na określenie obszaru Półwyspu Apenińskiego. Jednym z potomków osiadłych w Kalabrii Greków był Jan Filagatos. Nadzwyczaj znakomicie układała się jego kościelna i polityczna kariera, o czym świadczą urzędy kanclerza cesarskiego, opata w Noantoli czy wreszcie arcybiskupstwo Piacenzy. Po wybuchu rebelii Krescencjusza wpływowy dostojnik udał się na tereny dzisiejszych północnych Włoch, ażeby mediować między Krescencjuszem a Ottonem. Najprawdopodobniej na przełomie lutego i marca 997 r. Krescencjusz, który zdążył już mianować się dyktatorem, sprowadził Jana Filagatosa do Rzymu i wyniósł go na tron Piotrowy jako Jana XVI. Przebywający na wygnaniu Grzegorz V obłożył ekskomuniką i pozbawił wszelkich godności kościelnych Jana Filagatosa. Trudno z całą pewnością stwierdzić, czy Jan XVI odegrał jedynie rolę marionetki w rękach Krescencjusza, czy też świadomie wystąpił przeciwko cesarzowi przy poparciu Bizantyjczyków. Roczny pontyfikat uznanego za antypapieża Jana XVI miał swój tragiczny finał. Krwawy odwet cesarza: okrutny koniec Jana XVI Gdy w styczniu 998 r. Otton III wraz z Grzegorzem V wkroczyli z wojskiem do Wiecznego Miasta rozpoczęły się rokowania z buntownikami. Stojącego na czele rebelii Krescencjusza aresztowano i ścięto, natomiast Jan XVI po ucieczce z miasta ukrył się w Kampanii. Ostatecznie wysłannicy cesarscy schwytali antypapieża, który został oślepiony, pozbawiony nosa, uszu i języka. W Rzymie okrutnie oszpeconego usadzono na osła i, założywszy mu na głowę wypreparowane wymiona krowy, prowadzono po ulicach. Podczas synodu w Wielkim Poście 998 roku. formalnie zniesiono z urzędu Jana XVI. Zamknięty w klasztorze zmarł przypuszczalnie latem 1001 r. Dlaczego nie ma Jana XX? Wielka pomyłka w numeracji Kiedy w 1276 r. dawny osobisty lekarz papieża Grzegorza X, ceniony już za życia uczony Piotr Hiszpan jako pierwszy Portugalczyk obejmował tron Piotrowy, stanął przed wyborem imienia. Wspomniana pomyłka u Marianusa Scotusa odnośnie do Jana XIV, jak też numerowanie w niektórych kronikach papieża Jana XVII jako Jana XVI spowodowały niemały zamęt we właściwej rachubie Janów na Stolicy Apostolskiej. Nie ma pełnego konsensusu wśród znawców tematu, czy Piotr Hiszpan świadomie rozwiązał dylemat nieścisłości i przeskoczył w numeracji. Niekiedy uczeni zakładają, że i on popełnił błąd, gdy wybrał imię Jan XXI zamiast Jana XX. Gdy zatem zajrzymy do pocztu papieży, a nawet do oficjalnie przyjętego spis antypapieży nie znajdziemy nikogo o imieniu Jan XX. Sławny logik i medyk sprawował urząd głowy Kościoła niespełna rok. W „Boskiej komedii” Dante uczcił Piotra Hiszpana, umieszczając go pośród teologów w niebie, zaś Jan Długosz chwalił przystępność papieża Jana XXI, który nie unikał obcowania z nikim, choćby najuboższym, żeby tylko był wykształcony. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Michał Szczepaniak Z wykształcenia jestem biblistą. Od wielu lat pracuję jako przewodnik turystyczny grup do ponad 30 krajów. Jestem autorem podcastu „Izrael 1001 podróży”. Po godzinach najchętniej spędzam czas podczas samotnych wypraw w nieznane oraz odkrywam zgiełk światowych metropolii. Więcej na stronie michalszczepaniak.com.
Kim naprawdę byli Samarytanie? Prawda o Izraelitach odrzuconych przez Żydów
Przysłowiowy miłosierny Samarytanin oznacza człowieka, który bezinteresownie pomaga drugiemu niezależnie od jego statusu. Ewangeliczny obraz wszedł do codziennego języka. Jednak przypowieść o miłosiernym Samarytaninie rodzi dużo więcej problemów niż tylko ogólne pytanie o stosunek do bliźnich. Kim byli Samarytanie? Czy nadal istnieją?
Spis treści: Upadek Samarii i cud Jerozolimy: jak asyryjska inwazja na zawsze podzieliła Izraelitów? Garizim kontra Moria: wojna o święte góry i jedyną prawdziwą Biblię Tajemnica drogi do Jerycha: czy miłosierny Samarytanin był powiązany z sektą z Qumran? Koniec Poncjusza Piłata: jak samarytański „prorok” i ukryty skarb doprowadziły do upadku namiestnika? Garstka ocalonych: jak biblijni Samarytanie przetrwali do XXI wieku? Po śmierci króla Salomona obszar monarchii Izraelitów rozpadł się na dwa państwa: Północne (Izrael) oraz Południowe (Juda). Od nazw ich stolic określa się je również jako Królestwo Samarii i Królestwo Jerozolimy. Monarchia Samarii objęła terytoria dziesięciu pokoleń synów Jakuba. Upadek Samarii i cud Jerozolimy: jak asyryjska inwazja na zawsze podzieliła Izraelitów? Władcy i mieszkańcy królestwa Izraela (Samarii) prowadzili własną politykę, wchodzili w sojusze, kontaktowali się z sąsiadami z Judy i wyznawali Jahwe, chociaż jego kult konkurował z popularną wiarą w Baala. Kiedy w 722 r. p.n.e. Samaria uległa Asyryjczykom, zwycięzcy wysiedlili kilkadziesiąt tysięcy Izraelitów z Samarii wypędzając ich w głąb Asyrii. Na opuszczonych ziemiach Samarii osiedlono pogańskie ludy, z których każdy przybył z własnym bóstwem. Od kolonistów imperium asyryjskiego, którzy wymieszali się z miejscową ludnością pochodzą Samarytanie. W przeciwieństwie do pobratymców z Samarii, Judejczycy z Królestwa Południowego cudem wyszli z asyryjskiej opresji. Wróg spustoszył kraj i zmusił króla Ezechiasza do wypłaty ogromnego trybutu, ale Jerozolima przetrwała. Dane biblijne pokrywają się z asyryjskimi annałami w ten sposób, że kroniki te milczą o zdobyciu judzkiej stolicy. Dumni mieszkańcy Judy chlubili się świątynią jerozolimską, którą sto lat po upadku Samarii ustanowiono jedynym żydowskim sanktuarium. Jednak Asyria został pokonana przez Babilończyków, którzy z kolei w VI w. p.n.e. napadli na Judę, wysiedlili jej elitę do Mezopotamii oraz zniszczyli jerozolimski przybytek. Garizim kontra Moria: wojna o święte góry i jedyną prawdziwą Biblię W badaniach podkreśla się, że proces rozchodzenia się dróg społeczności Samarytan i Judejczyków zachodził powoli, zaś jego początków trzeba by szukać w okresie dominacji Persji, czasach Aleksandra Wielkiego lub dopiero w II w. p.n.e. W epoce Jezusa wzajemne kontakty pozostawały napięte, pełne obopólnej niechęci i ograniczone jedynie do niezbędnego minimum wynikającego z zamieszkiwania jednej prowincji cesarstwa. W sporze Samarytan z Judejczykami, który z różnym natężeniem przewija się przez Stary Testament chodziło przede wszystkim o świętość i wybranie miejsc oraz tekstów. Obie tradycje: samarytańska i żydowska (odnosząca się do Judy i judaizmu) wyrastają z jednego pnia, ale rozgałęziają się i przybierają odrębną formę. Najświętszą górą dla Samarytan było Garizim, Judejczycy faworyzowali górę Moria, z tym, że każda z grup przekonywała o identyfikacji własnego szczytu z miejscem ofiary Izaaka. Zgodnie z tekstem biblijnym ze szczytu Garizim zostały wypowiedziane błogosławieństwa nad całym ludem, który wkroczył do Kanaanu po wyjściu z Egiptu. Według tradycji samarytańskiej pod pojęciem Pismo Święte należy rozumieć wyłącznie Pięcioksiąg Mojżesza. W wierzeniach Samarytan miał on zostać spisany 13 lat po wejściu do Kanaanu przez Abiszę z rodu Aarona, co z naukowego punktu widzenia jest kompletnym anachronizmem. Chociaż tradycja żydowska przyznaje pierwszorzędną rolę Torze, jednak uznaje za święte również Proroków i Pisma. Przyjęty przez Samarytan inny kształt liter hebrajskich, odrębny od powszechnie stosowanego w zbiorze prawa judaizmu pisma kwadratowego, był zabiegiem świadomym, uwypuklającym ideologiczno-religijną odrębność jego użytkowników. Warto nadmienić, że skoncentrowanie tylko na Pięcioksięgu łączy z kolei Samarytan ze znaną w dziejach Polski społecznością karaimów. Tajemnica drogi do Jerycha: czy miłosierny Samarytanin był powiązany z sektą z Qumran? W świetle odkrytych zwojów z Qumran pozornie mało istotny szczegół w przypowieści o miłosiernym Samarytaninie o jego schodzeniu z Jerozolimy do Jerycha stał się pretekstem do dyskusji nad ewentualnym związkiem Samarytan z członkami wspólnoty znad Morza Martwego. Wiemy, że wzajemna niechęć cechowała relacje żydowsko-samarytańskie. Co zatem robił Samarytanin na drodze z Jerozolimy do Jerycha? Czego szukał na żydowskim terytorium? Samarytanie nie uczestniczyli w rytuałach sprawowanych w świątyni jerozolimskiej. Niegdyś na górze Garizim wznieśli przybytek ku czci Jahwe, ale został on zrównany z ziemią na rozkaz żydowskiego władcy Jana Hirkana w 128 r. p.n.e. Żydowska wspólnota esseńska, której członkowie żyli m. in. w Qumran na Pustyni Judzkiej też odrzucała kult jerozolimski, uważany przez nią za splamiony, odkąd szatę arcykapłańską zaczęli nosić uzurpatorzy. Uczeni nie wykluczają się, że zapatrywania w kwestiach rytualnych mogły połączyć oba środowiska, ale związek Qumran z Samarią należy traktować jako wyłącznie hipotetyczny. Niemniej Samarytanie mieli też własne koncepcje teologiczne. Pewne ich religijne wystąpienie doprowadziło do zdjęcia z urzędu… Poncjusza Piłata. Koniec Poncjusza Piłata: jak samarytański „prorok” i ukryty skarb doprowadziły do upadku namiestnika? W Palestynie epoki Jezusa oczekiwania na mesjasza, koniec świata i dzień sądu bardzo silnie oddziaływały na umysły ludzi. Nadzieję boskiej interwencji podzielała też społeczność samarytańska. Spodziewano się powtórnego przyjścia nowego Mojżesza jako proroka końca czasów. Na podstawie dzieł Józefa Flawiusza, antycznego historyka żydowskiego z I w. n.e., wiemy, że najprawdopodobniej pod koniec 36 r. n.e. spora rzesza Samarytan zebrała się wokół pewnego mężczyzny w okolicach Garizim. Samozwańczy prorok przekonał ich, że zna położenie sakralnego skarbu, który miał kiedyś zostać ukryty przez Mojżesza. Jednak wojska wysłane przez Piłata uderzyły na zgromadzonych we wsi ludzi, z których wielu wzięto do niewoli, część zabito, a pozostałych zmuszono do ucieczki. Po incydencie starszyzna samarytańska udała się do legata Syrii, Witeliusza ze skargą na prefekta Judei. Domagano się zdymisjonowania Poncjusza nie tylko za wydarzanie u stóp Garizim, ale za całokształt jego despotycznych rządów. Poselstwo odniosło skutek i kilka miesięcy później odwołany Piłat dotarł do Rzymu. Garstka ocalonych: Jak biblijni Samarytanie przetrwali do XXI wieku? Na terenie Izraela i Zachodniego Brzegu Jordanu istniejąca współcześnie społeczność Samarytan obejmuje zaledwie kilkaset osób, żyjących w Holonie i w okolicach Nablusu. Wspólnota wciąż kultywuje przepisy religijne Pięcioksięgu, składając np. ofiary ze zwierząt. Samarytanie wielką czcią otaczają przechowywany w synagodze w Nablusie tzw. Zwój Abiszy – rękopis fragmentu Tory, najczęściej datowany przez uczonych na XI w. Wedle tradycji samarytańskiej zwój miałby zostać spisany przez potomka Aarona, co z naukowej perspektywy można by uznać za intencjonalną archaizację własnego dziedzictwa. Współcześni Samarytanie cieszą się szacunkiem zarówno władz żydowskich, jak i palestyńskich; posiadają paszporty izraelskie i dowody wydane przez rząd Palestyny. Żyjąc na uboczu czekają na Taheba, nowego proroka Mojżesza końca czasów. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Michał Szczepaniak Z wykształcenia jestem biblistą. Od wielu lat pracuję jako przewodnik turystyczny grup do ponad 30 krajów. Jestem autorem podcastu „Izrael 1001 podróży”. Po godzinach najchętniej spędzam czas podczas samotnych wypraw w nieznane oraz odkrywam zgiełk światowych metropolii. Więcej na stronie michalszczepaniak.com.
Czy kogut w ogóle zapiał? Archeolodzy badają biblijną zagadkę
Sto lat temu archeolog W. F. Badè rozpoczął badania kopca Tell en-Nasbe, który utożsamił z biblijną Mispą. Spośród odkrytych przedmiotów duże zainteresowania wzbudziła pieczęć z inskrypcją. Oprócz imienia Jaazaniasza zachował się wizerunek walczącego koguta, jedno z najstarszych wyobrażeń tego ptaka odnalezionych na obszarze antycznej Palestyny. Czy zwierzęca podobizna z pieczęci pozwala lepiej zrozumieć wzmiankę o towarzyszącym zdradzie Piotra pianiu koguta?
Spis treści: Tajemnica „ptaków z Ofiru”. Jak koguty zrewolucjonizowały dietę i rytuały? Zagadkowy dowódca z Mispy. Czy ta pieczęć należała do biblijnego bohatera? Tajemnicze wzmianki o kogucie. Czy Stary Testament w ogóle o nim wspomina? Rzymski podział nocy. Czy „pianie koguta” to tylko nazwa wojskowej warty? Redakcja Ewangelii. Czy biblijna tradycja zmieniła znaczenie słów Jezusa? Kogut na dziedzińcu arcykapłana? Konflikt między Biblią a żydowskim prawem Rozwiązanie zagadki. Czy zdrada Piotra rzeczywiście wydarzyła się przed świtem? Odnaleziony wiek temu stempel sprawił, że uczeni zaczęli zadawać sobie pytanie o obecność kogutów w starożytnej Palestynie. Jedynie prawdopodobnie dwie wzmianki o kogucie w Starym Testamencie nie ułatwiają znalezienia odpowiedzi. Przepisy Miszny, żydowskiego zbioru praw z II w. n.e., zabraniały hodowli tych ptaków w Jerozolimie. W czasach Jezusa Rzymianie określali mianem piania koguta jedną ze straży nocnych. Dla rozwikłania zagadki piania koguta, trzeba cofnąć się m. in. do epoki, w której żył wspomniany na pieczęci Jaazaniasza. Tajemnica „ptaków z Ofiru”. Jak koguty zrewolucjonizowały dietę i rytuały? Można spotkać się w badaniach z sugestią, że w Izraelu koguty miały pojawić się już w okresie panowania króla Salomona (X w. p.n.e.) sprowadzone przez żeglarzy, którzy udawali się do Ofiru, identyfikowanego niekiedy jako wschodnie Indie. Jednak takie założenie stanowi tylko spekulację. Powszechne wprowadzenie hodowli kur i jaj, na pewno od okresu perskiego, czyli kilkadziesiąt lat po wykonaniu pieczęci z ok. 600 r. p.n.e., spowodowało największy przewrót w sposobie odżywiania się mieszkańców Palestyny. Choć zgodnie z żydowskimi przepisami pokarmowymi kury i koguty były traktowane jako zwierzęta koszerne, nie składano ich podczas świątynnych rytuałów. Używano ich natomiast w późniejszych celebracjach. Zwłaszcza chasydzi praktykują do dziś zwyczaj symbolicznego przenoszenia grzechów z mężczyzny i kobiety na koguta lub kurę przez unoszenie ptaka nad głową. Obarczone winami zwierzę zostaje rytualnie zabite w przeddzień Dnia Pojednania. Zagadkowy dowódca z Mispy. Czy ta pieczęć należała do biblijnego bohatera? Już W. F. Badè wskazywał, że sporządzony w dolnej części tłoku pieczętnego wizerunek walczącego koguta pasowałby do stanowiska Jaazaniasza (spolszczona wersja hebrajskiego Jaazanjahu), wspomnianego w Biblii jednego z żydowskich dowódców wojskowych. Identyfikację Jaazanjahu z biblijnym Jaazaniaszem należy traktować jako czysto teoretyczną. Według Starego Testamentu po zburzeniu Jerozolimy przez Babilończyków stolicę wasalnego państewka żydowskiego przeniesiono do Mispy. Jaazaniasz razem z przedstawicielami elity kraju złożył przysięgę wierności gubernatorowi Godoliaszowi, mianowanemu przez króla Nabuchodonozora. Na krótko po objęciu funkcji Godoliasz został zamordowany, zaś Jaazaniasz uciekł wraz z pozostałymi spiskowcami do Egiptu. Jaazanjahu z artefaktu zmarł zapewne w Mispa, gdzie prawdopodobnie został pochowany ze swoją pieczęcią. Tajemnicze wzmianki o kogucie. Czy Stary Testament w ogóle o nim wspomina? Badacze spierają się w kwestii ewentualnej wzmianki o kogucie w Starym Testamencie. Być może nazwa ptaka pojawia się w Księdze Przysłów i Księdze Hioba. Ze względu na specyfikę obu ksiąg trudno ustalić dokładną datę, kiedy autorzy biblijni wspomnieliby o kogucie, dodatkowo z zastrzeżeniem, że nie wiemy czy faktycznie pisali o tym ptaku. Z kolei aluzja do piania koguta znajduje się w 3 Księdze Machabejskiej, apokryfie (utworze nieuznanym za natchniony) napisanym w I w. n.e. Rzymski podział nocy. Czy „pianie koguta” to tylko nazwa wojskowej warty? W Palestynie czasów Jezusa cesarstwo wprowadziło nową strukturę straży nocnych. Zamiast poświadczonego w Biblii dzielenia nocy na trzy zmiany, ustanowiono system czterech wart. Zmianom co trzy godziny, liczonym od 18 popołudniu do 6 rano, nadano greckie nazwy (wieczór, północ, pianie koguta oraz ranek). Trzecia straż (gr. alektorofonia, tzn. pianie koguta) obejmowała okres od północy do trzeciej nad ranem. Czy takie znaczenie mieli na myśli ewangeliści? Redakcja Ewangelii. Czy biblijna tradycja zmieniła znaczenie słów Jezusa? Za raczej odosobnioną należy uważać hipotezę, że w pierwotnym przekazie ewangelii (tradycja) pianie koguta rozumiano w odniesieniu do rzymskiej rachuby czasu. Natomiast w fazie redakcji ewangelii jej autorzy mieli je zacząć pojmować dosłownie jako towarzyszące zdradzie Piotra pianie ptaka. Ostatecznie nie da się z zupełną pewnością określić, czy taka naukowa interpretacja odpowiada historycznemu stanowi rzeczy, zaś wnikanie w intencje autora i redaktora ewangelii pozostaje w sferze spekulacji. Kogut na dziedzińcu arcykapłana? Konflikt między Biblią a żydowskim prawem Scena opisywana w ewangeliach, w której ogrzewający się przy ognisku Piotr wypiera się trzykrotnie znajomości z Jezusem wobec służących i ludzi arcykapłana sugeruje, że zdrada nastąpiła na dziedzińcu pałacu lub w pobliżu rezydencji. Można równocześnie założyć, że kogut znajdował się w atrium lub nieopodal miejsca akcji. Tymczasem Miszna – jeden ze zbiorów praw judaizmu – wyraźnie zabrania hodowli drobiu w Jerozolimie, jak też zakazuje trzymania kur przez kapłanów gdziekolwiek w Izraelu. Trzeba jednak podkreślić, że nie wiadomo, aby takie zarządzenie obowiązywało w epoce Jezusa. Informacji o obecności kogutów w Jerozolimie zawartych w Talmudzie, ukończonym dopiero w V w. n.e., nie można bez zastrzeżeń odnosić do sytuacji panującej 400 lat wcześniej. Rozwiązanie zagadki. Czy zdrada Piotra rzeczywiście wydarzyła się przed świtem? W filozoficznym dialogu „O wróżbiarstwie” Cyceron retorycznie pyta, czy można wymienić porę dnia lub nocy, kiedy kogut by nie piał. Podejmowane przez kilku uczonych wysiłki, żeby na terenie Jerozolimy precyzyjnie oszacować czas nocnych kogucich odgłosów na wiosnę można uznać za interesujący dowód piania między północą a trzecią rano. Niezależnie od dywagacji czy tekst ewangelii rozumiał pianie literalnie lub odwoływał się przenośnie do rzymskiej trzeciej straży nocy, jedno wydaje się najbardziej prawdopodobne: trzykrotna zdrada Piotra miała miejsce późną nocą przed świtem. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Michał Szczepaniak Z wykształcenia jestem biblistą. Od wielu lat pracuję jako przewodnik turystyczny grup do ponad 30 krajów. Jestem autorem podcastu „Izrael 1001 podróży”. Po godzinach najchętniej spędzam czas podczas samotnych wypraw w nieznane oraz odkrywam zgiełk światowych metropolii. Więcej na stronie michalszczepaniak.com.
Czy ojciec Jezusa był rzymskim łucznikiem? W Niemczech odkryto tajemniczą inskrypcję
Pomnik rzymskiego żołnierza, pochodzący z I wieku i odkryty przy okazji budowy torów nad Renem, wzbudził sensację już w momencie odnalezienia niemal 170 lat temu. Najbardziej intrygująca okazuje się inskrypcja, w której wspomina się łucznika Tyberiusza Juliusza Abdesa Panterę. Co wiąże go z Jezusem z Nazaretu?
Spis treści: Imperium Romanum we współczesnych Niemczech Plotka o Jezusie Ben Panterze Świadectwa Talmudu o Jezusie Jezus, syn obywatela rzymskiego, pełnej krwi Aryjczyk Płyta nagrobna Sydończyka Pantery wywołała w świecie naukowym niemały zamęt. Zaczęto się zastanawiać nad związkiem znaleziska z sięgającą początków chrześcijaństwa plotką o ziemskim ojcu Jezusa o przydomku Pantera. Przypomniano również wzmianki w Talmudzie o Jezusie Ben Panderze (zmiana brzmienia wynikała z transkrypcji). Pogłoska o potencjalnym rzymskim rodowodzie Jezusa rozgrzała serca i umysły zwłaszcza w epoce rządów NSDAP. Przyjrzyjmy się sprawie bliżej. Imperium Romanum we współczesnych Niemczech Cesarstwo Rzymskie czasów Jezusa obejmowało nie tylko cały basen Morza Śródziemnego. Po przegranej bitwie w Lesie Teutoburskim umowna granica Imperium przebiegała na Renie. Przenoszenie oddziałów, w skład których wchodzili mężczyźni pochodzący się z najrozmaitszych zakątków imperium, było znaną praktyką. Nagrobek eksponowany w muzeum Roemerhalle w Bad Kreuznach upamiętnia Sydończyka (czyli mieszkańca ziem dzisiejszego Libanu), który 40 lat wojował dla cesarstwa. Płyta grobowa robi wrażenie wymiarami (ok. 2 m wysokości), dobrym stanem zachowania i modelunkiem postaci. Najpewniej życie Pantery przypadło na panowanie pierwszego cesarza Rzymu Oktawiana Augusta i jego następcy Tyberiusza, co można wywnioskować z imienia (praenomen) Tyberiusz oraz „nazwiska” (nomen) Juliusz. Chociaż uzyskał rzymskie obywatelstwo (standard po 25 latach służby), jego korzenie były semickie, o czym świadczy człon Abdes. Przydomek Pantera wskazuje na waleczny charakter, przypominający drapieżnika. Semita Pantera był zatem współczesny Jezusowi z Nazaretu, jednak w przeciwieństwie do niego służył Rzymowi i posiadał obywatelstwo. Plotka o Jezusie Ben Panterze Przypuszczalnie już pod koniec I w. wśród Żydów i pogan rozeszła się plotka, jakoby założyciel Kościoła został zrodzony z pozamałżeńskiego związku Żydówki z żołnierzem o imieniu Pantera. Wówczas nazywano by go Jezus Ben Pantera, czyli syn Pantery. Jednakże w tekście ewangelii, w którym przytacza się negatywne sądy o Jezusie, nigdzie nie używa się takiego zniesławienia przeciw rabbiemu z Nazaretu. Możliwe, że „Ben Pantera” było świadomym przeinaczeniem „Ben Partenou” (syn Dziewicy). Żyjący w II wieku filozof Celsus, zaciekły wróg chrześcijaństwa, powoływał się na ten rzekomy fakt w celu zdyskredytowania Jezusa i młodej religii. Jak na ironię, poglądy Celsusa zachowały się w utworze „Przeciw Celsusowi”, którego autorem był Orygenes, wybitny interpretator Biblii. Kontrargumentując zręcznie odniósł się on do Platona. Stwierdził, że nie można sobie wyobrazić, aby dusza człowieka, który niezwykle przyczynił się dla dobra wielu, zamieszkała w ciele stworzonym z tak haniebnego związku. Świadectwa Talmudu o Jezusie Zredagowany w V w. Talmud to jeden ze zbiorów praw judaizmu. Stanowi kompilację tradycji powstałych na przestrzeni stuleci. Dla mędrców judaizmu chronologia miała wtórne znaczenie, a polemika z rosnącym chrześcijaństwem stawała się koniecznością. Talmud ma w dezawuujący sposób wypowiadać się o Jezusie określanym Ben Stada, Ben Pandera oraz Jeszu Nocri. Ale, gdy się uważnie przyjrzeć, okazuje się, że mamy do czynienia z pierwotnie trzema osobami. Czy którąś z nich można powiązać z Jezusem? Ben Stada lub Ben Pandera Najstarsza wydaje się wzmianka mówiąca, że Ben Stada robił sobie znaki na ciele i był skłonny do odrzucenia Boga. W późniejszych tekstach utożsamia się Ben Stadę z Ben Panderą, który miał być synem Miriam, zwanej też Stada, fryzjerki. Miała zdradzić męża z Panderą, ale nie wspomina się, żeby ten był żołnierzem. Ben Panderę oskarżano o czary, których nauczył się w Egipcie, i zwodzenie ludzi. Wiadomo, że jego proces odbył się tylko przed żydowskim sądem. Wyrok śmierci objął ukamienowanie, a następnie powieszenie w przeddzień Paschy w miejscowości Lod. Abstrahując od niedokładnych stycznych z ewangeliami (choćby egzekucja przed świętem, ale wykonana przez Rzymian w Jerozolimie), trudno utożsamić któregoś z nich z Jezusem. Jeżeli kontekst, w którym Talmud umieszcza te postaci jest wiarygodny, wówczas Ben Stada byłby współczesny św. Pawłowi, zaś Ben Pandera musiałby żyć w trakcie tzw. II wojny żydowskiej, czyli okołu 100 lat po odejściu Jezusa. Jeszu Nocri (Jezus Nazarejczyk) Drugą postacią, która pojawia się w Talmudzie i którą później identyfikowano z Ben Panderą, jest Jeszu Nocri. Teksty ukazują go jako krnąbrnego ucznia faryzejskiego rabina. Za słabość do kobiet został ekskomunikowany przez swego mistrza. Podejmowane przez Jeszu próby pojednania z nauczycielem zakończyły się fiaskiem. Co więcej, Jeszu stał się dla rabina arogantem i zwodzicielem Izraela. Podobnie do Jezusa z Nazaretum Jeszu miał uczniów (m.in. Mataja, czyli Mateusza) i został powieszony w przeddzień Paschy. Skonfliktowany z faryzeuszami może odrobinę przypominać Jezusa z Nazaretu, ale działał około 80 lat przed jego narodzinami – oczywiście gdy założymy, że tło historyczne proponowane w Talmudzie jest prawidłowe. Jezus, syn obywatela rzymskiego, pełnej krwi Aryjczyk W narodowosocjalistycznych Niemczech zapomniana plotka o rzymskiej krwi w żyłach Jezusa zaczęła ponownie rezonować. Taki twórca chrześcijaństwa, mówiący po aramejsku, z rzymskiego ojca, wydawał się odpowiedni dla nazistów. W Trzeciej Rzeszy znaczący teologowie starali się skonstruować obraz aryjskiego Jezusa jako syna „wolnej od trucizny judaizmu” pary nie-Żydów. Ideologizacja i przeinaczenia wzięły górę nad poszukiwaniem prawdy. Współcześnie odrzuca się utożsamienie Jezusa z Jeszu Nocrim, Ben Stadą czy Panderą. Dotyczące ich ogólnikowe i skąpe dane uznaje się za niewystarczające przesłanki do pewnej identyfikacji. Nie można zapominać o popularności imienia Jezus czy przydomka Pantera, co też utrudnia zadanie weryfikacji. Podkreśla się odmienny kontekst historyczny: Żyda Jezusa ukrzyżowano w Jerozolimie na rozkaz Piłata. Semicki łucznik z Sydonu nie miał najprawdopodobniej pojęcia o cieśli z Nazaretu, a już na pewno nie przypuszczał, jak wiele spekulacji zrodzi jego płyta grobowa. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Michał Szczepaniak Z wykształcenia jestem biblistą. Od wielu lat pracuję jako przewodnik turystyczny grup do ponad 30 krajów. Jestem autorem podcastu „Izrael 1001 podróży”. Po godzinach najchętniej spędzam czas podczas samotnych wypraw w nieznane oraz odkrywam zgiełk światowych metropolii. Więcej na stronie michalszczepaniak.com.