National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2024-08-23T12:45:56.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Kawa dobra na wszystko
items: Przyprawy cenniejsze niż złoto
items: Skarby natury – kauczuk
items: Skarby natury - maniok
items: Yerba mate
items: Wędrowny tryb życia
items: Drzewa niczym z bajki
items: Niezwykłe owoce. Od Kuala Lumpur, przez Brazylię i Wenezuelę, aż po Tajlandię

Kawa dobra na wszystko
type: item
date: 2009-03-25T13:35:05.000Z
creator: Beata Pawlikowska
subject: Porady
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: kawa
subject: kofeina
subject: napoje
description: Pewnego ranka chodziłam po starej części Bogoty, fotografując pierwsze promienie słońca na murach. Nagle zobaczyłam sklep. Na każdej półce widniała twarz farmera z osiołkiem. Słynny kolumbijski farmer to Juan Valdez, obecny w reklamach kawy na całym świecie. Postanowiłam odnaleźć jego plantację znajdującą się w regionie Zona Cafetera. To główny obszar upraw kawy w Kolumbii, leżący 300 km na zachód od stolicy tego kraju.
encoded: Podróż lokalnym autobusem była długa i ogłuszająco głośna. Kierowca zgodnie z miejscowym zwyczajem na cały regulator słuchał przebojów w rytmie salsy, z fantazją pędząc po krętej górskiej drodze. Kiedy po dziesięciu godzinach dojechaliśmy wreszcie na miejsce, marzyłam tylko o jednym: napić się kawy. Na jej brak nie mogłam na szczęście narzekać. Na świecie liczą się dwa gatunki kawy – kongijska (Coffea canephora), bardziej znana pod nazwą robusta, oraz arabska (Coffea arabica) nazywana arabicą. Pierwszą można uprawiać nawet w niezbyt sprzyjających warunkach – jest bardziej odporna na choroby i zmiany pogody, a przez to tańsza. Produkuje się z niej m.in. kawy rozpuszczalne. Druga to szlachcianka o dużych wymaganiach, zawierająca mniej kofeiny i dająca napój o bardziej wyrafinowanym, głębokim smaku. To właśnie arabica stanowi większość (ponad trzy czwarte) światowej produkcji kawy. Rząd Kolumbii w trosce o utrzymanie renomy swoich zbiorów całkowicie zakazał uprawy robusty. Pierwsze kwiaty pojawiają się na krzewach po 3–4 latach, ale arabica w pełni zaczyna owocować dopiero po siedmiu. Najbardziej odpowiadają jej tereny wyżynne lub niewysokie góry, gdzie nie ma upałów, a nocą temperatura nie spada zbyt nisko (optymalna to 16–24oC przez cały rok). Drzewka kawy lubią ciepło, ale niedobrze się czują w pełnym słońcu, dlatego sadzonki osłania się odpowiednimi daszkami. Dojrzałe krzewy ukryte są w cieniu liści i gałęzi specjalnie posadzonych tam drzew, najczęściej palm, kakaowców albo bambusów. Idealna ilość opadów to 1 500–2 500 mm deszczu w ciągu 9 miesięcy (pozostałe to pora sucha – czas zbiorów). Takie warunki panują m.in. w Meksyku, Zimbabwe, na Jamajce i w południowo-wschodniej Brazylii. Kolumbijska Strefa Kawy, leżąca blisko równika, ma jednak dwie pory suche, kawa jest tam więc zbierana dwukrotnie w ciągu roku: między kwietniem i lipcem oraz wrześniem i grudniem. Arabica, wywodząca się z Etiopii i Jemenu, oraz mniej szlachetna robusta, pierwotnie występująca w Zachodn…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/4b1966b8df624212237ab86c2d0c5d377e51b54c-1584e38.jpeg
width: 500
height: 470

Przyprawy cenniejsze niż złoto
type: item
date: 2009-03-24T20:26:47.000Z
creator: Beata Pawlikowska
subject: Porady
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: cejlon
subject: cynamon
subject: indie
subject: przyprawy
description: Moja pełna aromatów wyprawa rozpoczęła się na niepozornym polu pełnym zielonych badyli. Wysiadłam z samochodu i od razu zakręciło mi się w głowie.
encoded: Wokół unosił się słodkawy tajemniczy, lekko pikantny zapach cynamonu – taki, jaki można czasem poczuć po otwarciu świeżej torebki z tą przyprawą. Gdyby wierzyć starożytnym filozofom, znajdowałam się w samym centrum zaopatrzenia mitycznych Cynamonowych Ptaków. Uwielbiam zapach cynamonu. Kojarzy mi się z marzeniami o dalekich podróżach, jakie snułam w dzieciństwie, i z cynamonową pastą do zębów używaną w Stanach Zjednoczonych. Cynamon jest uważany za protoplastę wszystkich przypraw – pojawia się zarówno w Biblii, jak i egipskich papirusach. W dawnych czasach powszechnie uważano, że dostarczają go Cynamonowe Ptaki. O tych mitycznych stworzeniach pisali Herodot i Arystoteles, dodając, że mieszkają one w Arabii i mają przedziwny zwyczaj budowania gniazd z drewna cynamonowców, które przynoszą w dziobach z dalekiej i nieznanej krainy. Ponieważ Ptaki te (zwane także Cynnamolgus) były agresywne i niebezpieczne, tubylcy musieli wymyślić specjalne sposoby na zdobywanie cennego surowca z ich gniazd. Najczęściej stosowanym podstępem było umieszczanie w pobliżu gniazd kawałków zarżniętego wołu. Cynamonowe Ptaki przepadały za świeżym mięsem. Gdy poczuły zapach krwi, nadlatywały, łopocząc ogromnymi skrzydłami i porywały mięsiwo, zanosząc je w szponach do gniazd ulokowanych na wysokich drzewach. Na to tylko czekali Arabowie. Pod ciężarem mięsa wołu gniazda rozpadały się na kawałki. Fragmenty cynamonowca skrupulatnie zbierano z ziemi i wysyłano do Egiptu i Europy (m.in. do starożytnego Rzymu), gdzie władcy byli gotowi płacić za tę przyprawę najwyższe ceny. Według informacji podanych przez rzymskiego historyka Pliniusza Starszego 350 gramów cynamonu kosztowało tyle, co 5 kilogramów czystego srebra. Pierwotnie wszystkie cynamonowce (ok. 250 gatunków) występowały tylko w Azji. Cenną korę pozyskiwano wyłącznie z dziko rosnących drzewek, ale kiedy pojawiły się obawy, że nie wystarczy ich do pokrycia rosnącego zapotrzebowania na tę przyprawę, ktoś wpadł na pomysł założenia plantacji. W XIX…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/3801152dc9eff9d133aaefd0e8f975cbd24e0301-0402bca.jpeg
width: 500
height: 334

Skarby natury – kauczuk
type: item
date: 2009-03-22T12:32:59.000Z
creator: Beata Pawlikowska
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: indianie
description: Indianie w Ameryce Południowej wynaleźli pierwszy płaszcz przeciwdeszczowy na długo przed przybyciem Hiszpanów. W XVI w. biali przybysze ze zdumieniem obserwowali indiański zwyczaj smarowania ubrania i butów substancją wydzielaną przez kauczukowce brazylijskie (Hevea brasiliensis), którą nazwali „drzewnym mlekiem”.
encoded: Indianie zrobili też pierwszą piłkę kauczukową, która przeraziła jednego z podróżników z Europy. Po powrocie do domu ze strachem opowiadał znajomym o czarodziejskiej kuli, jaką napotkał u Indian w dorzeczu Amazonki. Kula rzucona na ziemię jakimś magicznym sposobem wracała do ręki uderzającego ją człowieka! Była zrobiona z materiału zwanego przez Indian caucho, co w języku Kiczua oznaczało żywicę kilku gatunków amazońskich drzew. Od indiańskiego caucho urobiono francuskie caoutchouc, od którego pochodzi polskie słowo „kauczuk”. Naturalny kauczuk nie był produktem doskonałym. Podczas upałów robił się miękki i lepki, a w niskich temperaturach – sztywny i twardy. W europejskich laboratoriach przeprowadzono z nim wiele nieudanych eksperymentów. Kiedy kauczuk osiągał pożądaną lepkość i trwałość, zyskiwał też przeraźliwy smród. W 1770 r. angielski naukowiec przypadkiem zauważył, że ściera on ślady grafitu i tak wynalazł gumkę do ołówka. Dopiero w 1823 r. szkockiemu uczonemu Charlesowi Macintoshowi udało się chemicznie przetworzyć naturalny kauczuk tak, że nie tylko nie przepuszczał deszczu, ale też nie zmieniał postaci w różnych warunkach termicznych i dość ładnie pachniał. W 1839 r. Charles Goodyear przez przypadek rozlał mieszaninę kauczuku i siarki na gorący piec i tym samym wynalazł wulkanizację (nazwaną tak na cześć rzymskiego boga ognia i cudownego kowala Wulkana). Gorączka czarnego złota W drugiej połowie XIX w. w Amazonii wybuchła gorączka kauczuku – zwanego czarnym złotem. Do dżungli zaczęli przyjeżdżać biali ludzie z Europy, Azji i wielkich miast Ameryki Południowej. Mieli jeden cel: zdobyć bogactwo. Jak najwięcej, jak najszybciej i za wszelką cenę. Wysyłali do puszczy najemników z psami, których zadaniem było łapanie „dzikich” Indian. Zakuwano ich w łańcuchy, głodzono, bito i zmuszano do niewolniczej pracy. Zyski baronów kauczukowych były wprost proporcjonalne do cierpienia Indian. Jak zapisał w oficjalnych dokumentach brytyjski konsul Roger Casement, w samym re…

ng2-5b1a9be.jpg
width: 600
height: 400

Skarby natury - maniok
type: item
date: 2009-03-22T07:48:45.000Z
creator: Beata Pawlikowska
subject: Porady
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: góry
subject: Kultura
subject: podróże
subject: wenezuela
description: Rzeki amazońskie są kręte i wiją się przez dżunglę jak leniwe węże. Trudno przewidzieć, jak długo potrwa podróż, a do małej łódki nie można zapakować zapasów jedzenia. Zwykle Indianie zabierają ze sobą tylko worek gruzełkowatej kaszy z manioku, który może być dodatkiem do potraw lub zastąpić posiłek.
encoded: MANIOK Pewnego ranka w dżungli jak zwykle zjedliśmy na śniadanie trochę fariñi, czyli kaszy z manioku polanej wodą. Ma ona tę cudowną właściwość, że pęcznieje pod wpływem wilgoci i szybko zapełnia żołądek. Po pewnym czasie jednak głód powraca, jeszcze bardziej natarczywy. Po trzech dniach wiosłowania w naszym worku z fariñą zalęgły się wielkie czarne muchy. Walczyliśmy z nimi o każde ziarenko, bo nie było nic innego do jedzenia. Podczas pory deszczowej trudno jest łowić ryby, a na wyprawy myśliwskie nie mieliśmy czasu. Towarzyszący mi Indianie cierpieli w milczeniu, a dla mnie każdy ptak zrywający się z gałęzi do lotu był widokiem utraconej kolacji. Kiedy po 10 dniach dotarliśmy wreszcie do maleńkiej wioski, pierwszą rzeczą, jaką zobaczyłam na brzegu, była wielka gliniana patelnia. To obowiązkowe wyposażenie każdej indiańskiej osady, podobnie jak sito w kształcie tuby – wynalazek, dzięki któremu można wycisnąć truciznę z niektórych odmian manioku, by nadawał się do zjedzenia. Każda indiańska dziewczynka potrafi znaleźć bulwy manioku i zamienić na fariñe albo kasawę. Nie ma ważniejszej rzeczy w indiańskim jadłospisie i nie ma bardziej niezwykłych przedmiotów, które istnieją w różnych, dalekich od siebie zakątkach dżungli w identycznej postaci i formie. Trująca bulwa Po raz pierwszy zobaczyłam maniok w Wenezueli. Były to przeciętnie wyglądające długie bulwy o brązowej, chropowatej skórce. Wewnątrz miały zaskakująco śnieżnobiały kolor. Na surowo nie nadają się do zjedzenia, ale po ugotowaniu nabierają kremowej barwy i smakują podobnie jak ziemniaki. Można je też smażyć jak frytki i piec, a mąka z manioku jest używana do zagęszczania potraw. Maniok ma mnóstwo witamin, jest pożywny i smaczny. Przy wszystkich swoich zaletach ma tylko jedną wadę: jest trujący. Niektóre odmiany zawierają duże ilości cyjanku, który może wywołać zatrucie pokarmowe, a nawet doprowadzić do choroby zwanej w Afryce konzo albo mantakassa, powodującej paraliż. Indianie, którzy w Brazylii i Paragwaj…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/5ebcb5e8c0d88872e94bdd71e19b8d5bb4636da3-f5d6960.jpeg
width: 640
height: 425

Yerba mate
type: item
date: 2009-03-21T19:38:21.000Z
creator: Beata Pawlikowska
subject: Porady
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: argentyna
subject: herbata
subject: paragwaj
subject: urugwaj
subject: yerba mate
description: Weszłam do małego, obskurnego baru. Obok dwóch stolików oblepionych ceratą i drucianych krzeseł walały się rozrzucone skrzynki z zakurzonymi napojami i puste butelki. Najwidoczniej sprzątanie w tym przybytku nie należało do czynności częstych. Pomyślałam, że to świetne miejsce, gdzie serwuje się tubylcom wyłącznie lokalne specjalności. Poprosiłam o yerba mate.
encoded: Panienka za ladą spojrzała na mnie dziwnie i szczęka jej opadła, ukazując przedziwną kombinację dentystyczną. Do dwóch prawdziwych górnych zębów przyczepiono trzeci, zdobyty chyba na dzikiej zwierzynie, i umocowano gęsto plecionymi metalowymi drucikami. – Czy jest yerba mate? – zapytałam jeszcze raz. – Nie ma – odparła panienka, strzelając z ust zielonymi kropelkami. Otarłam twarz. Nie ma? Przecież yerba mate miała być wszędzie, miała być narodowym sportem Paragwajczyków, rozrywką i pasją, dzieloną bez wyjątku przez kobiety i mężczyzn. Za ladą pojawiła się kopia panienki w rozmiarze trzykrotnie większym i starszym. Oczarowała mnie najpierw szerokim drucikowym uśmiechem, a potem ze zrozumieniem pokiwała głową i wydała córce niezrozumiałe dla mnie polecenie. Po kilku minutach na stoliku przede mną stanął plastikowy kubek z bagnistą zawartością i metalową rurką wbitą w środek oraz litrowy pojemnik na wodę, w którym pływały kostki lodu i trawa. Obie panie oparły się o ladę z wyrazem oczekiwania na twarzach. Obejrzałam z bliska kubek, powąchałam zielone błoto, pokręciłam metalową rurką. W końcu chwyciłam za dzbanek i zaczęłam pić z niego wodę. Przerwał mi niepohamowany chichot. Właścicielki lokalu patrzyły raz na mnie, raz na siebie i śmiały się jak szalone. W końcu starsza podeszła, wcisnęła mi do ręki kubek, wskazała na rurkę, a potem na usta. Pij! To błoto?... Pociągnęłam bardzo ostrożnie i poczułam gorycz. Piekielne ziółka! Matrona poczekała, aż połknę, po czym z dzbanka z trawą i lodem dolała do kubka wody i znów dała mi do picia. To była yerba mate. Jedno z najmniej przyjemnych doświadczeń kulinarnych w moim życiu. Trawiasty, mocny, gorzki napar. Wykrzywiał twarz i napełniał oczy łzami. Chwyciłam za rurkę i zamieszałam zielone błoto. Podjęłam jeszcze dwie czy trzy próby zasmakowania w mate, a potem dałam za wygraną i zajęłam się opróżnianiem dzbanka z zimną wodą, do której dla aromatu dorzucono garść ziół. Niedługo potem miałam okazję się przekonać, że yerba mate t…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/493ed534efa7d3c766b9bcb05f82ec764c33e674-297295e.jpeg
width: 600
height: 399

Wędrowny tryb życia
type: item
date: 2009-03-20T09:34:29.000Z
creator: Beata Pawlikowska
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: historia
subject: podróże
subject: życie
description: Nasza cywilizacja zatoczyła krąg – najpierw byliśmy nomadami, potem zaczęliśmy stawiać coraz trwalsze domy, uprawiać pola i prowadzić osiadły tryb życia, a teraz znów przemieniamy sięw nomadów – globalnych. Uprawiamy ucywilizowaną formę życia wędrownego.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/a98257fd37150a1b020bdd3db0a0ae4f47326cb3-7b30ef3.jpeg
width: 600
height: 903

Drzewa niczym z bajki
type: item
date: 2009-03-20T09:25:28.000Z
creator: Beata Pawlikowska
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: bangladesz
subject: beata pawlikowska
subject: drzewa
subject: indie
subject: leki
subject: pakistan
description: Gdy byłam dzieckiem, wyobrażałam sobie, że na drzewie chlebowym rosną bułki albo bochenki, zaś na kiełbasianym – oczywiście kiełbaski. Podczas podróży po świecie miałam okazję spróbować owoców chlebowca oraz dzikich afrykańskich parówek i muszę przyznać, że prawda o tych drzewach jest bardziej zaskakująca niż towarzyszące im legendy.
encoded: Kiełbaski! – westchnął mój kierowca David, zatrzymując samochód. Sokoli wzrok i wiele lat doświadczenia pozwalają mu wypatrzyć podczas safari dzikie zwierzęta ukrywające się w żółtej trawie albo gęstwinie drzew. Wtedy rzuca jedno z wielu elektryzujących haseł, takich jak: „bawół”, „hiena” albo „lew”. Pasażerowie zaś chwytają za kamery bądź aparaty fotograficzne i zaczynają się gorączkowo rozglądać, przypominając stado podekscytowanych surykatek. Kiedy więc David zatrzymał auto i powiedział: „Kiełbaski”, odruchowo zerwałam się z siedzenia z aparatem gotowym do strzału. I od razu usiadłam z powrotem, pukając się w czoło. Co jak co, ale dzikie kiełbaski raczej nie żyją na afrykańskiej sawannie! Wyobraziłam sobie bezwłose zwierzęta przypominające ogromne parówki, które przebierając nóżkami, chowają się wśród liści jak nieśmiałe jednorożce. – Patrz, kiełbaski, tam, na drzewie! – wskazał David. Przetarłam oczy. W pobliżu wielkiej skały rosło niezwykłe drzewo. Dość wysokie, o chropowatej korze i całe obwieszone co najmniej półmetrowymi parówkami. Wyglądało niczym wystawa gigantycznego sklepu z wędlinami. David spoglądał na drzewo z wyraźnym apetytem. – Sausages – westchnął tęsknie. – Drzewo kiełbasiane. Dzikie kiełbaski są ulubionym daniem hipopotamów, słoni, pawianów i żyraf. Te ostatnie najchętniej żują młode owoce niczym my gumę. Ich miąższ jest gąbczasty i mdły, więc nie nadaje się do spożycia na surowo przez ludzi, ale Masajowie przyrządzają z nich pyszne piwo. Wystarczy dodać miąższ do soku z trzciny cukrowej wymieszanej z miodem i poczekać, aż całość sfermentuje. Takie piwo podaje się w kieliszkach zrobionych z łodygi bambusa, a pije najczęściej przez cienką trzcinową rurkę. Drzewo kiełbasiane jest też afrykańską apteką. Robi się z niego lekarstwa na wiele chorób – od zwykłego bólu głowy i wysypki, po cukrzycę, zapalenie płuc, malarię, a nawet trąd i raka. Kobiety z Tonga dbają o cerę, regularnie stosując maseczki z parówkowych owoców. Tajemnicze są też wielkie czer…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/76231eaac2907a7cf689422fd0bb760c06be5d6c-78cc433.jpeg
width: 600
height: 400

Niezwykłe owoce. Od Kuala Lumpur, przez Brazylię i Wenezuelę, aż po Tajlandię
type: item
date: 2001-02-01T10:22:28.000Z
creator: Beata Pawlikowska
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: Edukacja
subject: Kuchnia
subject: kuchnie świata
subject: owoce
subject: Travel
description: W powietrzu unosił się ciężki i osobliwie przerażający zapach. Czy to kanał ściekowy, wysypisko śmieci, a może niechcący trafiłam do dzielnicy biedoty z rynsztokami pełnymi odpadków?
encoded: Upewniłam się, że stoję w centrum Kuala Lumpur, nowoczesnej i kolorowej stolicy Malezji, nazywanej przez tubylców Świetlistym Miastem Ogrodów. Odrażający smród nie skłonił mnie do odwrotu. Wręcz przeciwnie – przyśpieszyłam kroku i wyciągnęłam szyję, rozglądając się niecierpliwie dookoła. Za chwilę powinnam zobaczyć słynne zielone, kolczaste kule, którym nadano godność królewską i jednocześnie wyklęto z miejsc publicznych. Król owoców – durian Podeszłam ostrożnie do wózka wypakowanego zielonymi owocami. Na kawałku tektury widniał napis wykonany czarnym flamastrem: King of fruits – durian. Oto znalazłam się na dworze najbardziej śmierdzącego króla świata, który pod twardą skorupą i ostrymi kolcami kryje niebiański smak. – Na miejscu? – upewnił się sprzedawca ubrany w grube rękawice, po czym chwycił wskazany przeze mnie owoc i rozciął go kilkoma uderzeniami tasaka. Powietrze zgęstniało. Z wnętrza durianu wydobył się skondensowany smród, po czym ukazał się miąższ przypominający wnętrzności: kilka żółtawych, obłych, lekko pomarszczonych kawałków ułożonych w pięciu białych, podłużnych kieszeniach. Wyjęłam jeden z nich. Był miękki, pokryty cienką skórką. Kiedy podnosiłam go do ust, sprzedawca (Chińczyk – znajdowałam się w chińskiej dzielnicy) popatrzył na mnie z zainteresowaniem. Odpowiedziałam mu nieulękłym spojrzeniem. Kto raz poznał durian, wie, że pod skórką kryje się delikatny miąższ o konsystencji gęstego budyniu i śmietankowo-orzechowym smaku. Jadłam powoli, rozkoszując się kremową słodyczą. Dojrzały durian waży co najmniej kilogram, ale aż 70 proc. jego masy stanowi kolczasta łupina, 25 proc. to duże czarne pestki, a tylko pozostałe pięć (osnówki nasion) jest jadalne. Mimo to po spożyciu tych pięciu dekagramów czułam się nasycona. Durian właściwy (Durio zibethinus), drzewo dorastające 40 m wysokości, występuje w kilku krajach południowo-wschodniej Azji, ale nie wszędzie smakuje tak samo. W Tajlandii owoce ścina się z gałęzi, a w Malezji czeka, aż same spadną z drze…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/3b50ab395ca68d21c77734aa388ef58d00185f66-5859f07.jpeg
width: 500
height: 372