National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-11-26T12:42:53.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Ta, która pomaga odejść. Accabadora to jedna z najbardziej przerażających funkcji w historii Sardynii
items: Był polskim Indianą Jonesem. Zbadał najbardziej tajemnicze miasto Oceanii
items: Bośniacy na Mazurach w XVIII wieku. Skąd się wzięli i dlaczego budzili popłoch?
items: Warszawski pogrom alfonsów. Dlaczego strajkujący robotnicy zaatakowali przestępców?
items: Gwiazda starego kina, która została agentką walczącą z hitlerowcami
items: Mistrz Eckhart: średniowieczny teolog oskarżony o herezję. Czy to on wywołał w Europie dżumę?
items: Jak Rzymianie złupili Jerozolimę? Co ukradli ze Świątyni Salomona?
items: Mieszko I mógł nazywać się inaczej. Naukowcy badają jego prawdziwą tożsamość
items: Tajemnica Skomanda, wodza Jaćwingów. Gdzie na Mazurach schował swój srebrny skarb?
items: Fryzjerzy faraona: geje czy bracia syjamscy? Zagadka Ni-anch-chnuma i Chnum-hotepa
items: Jan Kiliński to szewc, który został bohaterem. Dlaczego jego grobowiec zniknął?
items: Nie tylko Tutanchamon. Te skarby z egipskich grobowców niesłusznie pozostają w cieniu
items: W XVIII w Polsce służył czarny generał. Kim był Władysław Franciszek Jabłonowski?
items: „Pogrom chojnicki” w 1900 roku. Morderstwo na nastolatku wywołało antyżydowskie rozruchy
items: Za co i jak papieże nagradzali polskich królów? Niewiele papieskich prezentów przetrwało do dziś
items: Czy Bolesław Prus był jasnowidzem? Przewidział losy cesarzy niemieckich
items: Nasi przodkowie nie obchodzili Walentynek. W Polsce szlacheckiej stosunek do miłości był bardzo praktyczny
items: Bolesław Orliński to śmiałek, który przeleciał dwupłatowcem z Warszawy do Tokio. Pobił wszelkie rekordy
items: Dlaczego Jana Matejkę oskarżono o antysemityzm? Wielki malarz uległ propagandzie
items: Tajemnica obrazu „Dziewczyna z perłą”. Jaki jest jego związek ze starożytną Troją?
items: Ostrożnie z żartami z Polaków! „Polish jokes” w USA są dziś przejawem rasizmu
items: Jaki był najwyższy budynek przedwojennej Warszawy? Gmach przetrwał koszmar II wojny światowej
items: Ignacy Hryniewiecki to jedyny Polak, który zabił cara Rosji. Jednak niewiele to dało
items: Zagadka z polskiego hymnu. Co kryje się między wierszami Mazurka Dąbrowskiego?
items: Za edukację w Rzeczpospolitej zabrano się za późno. Efekty było widać jeszcze przez kilka lat

Ta, która pomaga odejść. Accabadora to jedna z najbardziej przerażających funkcji w historii Sardynii
type: item
date: 2025-11-26T12:42:17.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: sardynia
subject: tajemnice
description: Sardyńskie „czarne wdowy” od wieków pobudzają wyobraźnię mieszkańców wyspy. Ich obecność wiązano z ostatnimi chwilami życia chorych i słabych. Accabadora stała się symbolem jednej z najbardziej przerażających ról w lokalnej tradycji.
encoded: W tym artykule: Zabójcze kropidło Kim była femmina accabadora? Skracanie cierpień tylko metaforyczne? W historii wojen znano wiele przykładów skracania cierpień śmiertelnie rannym przyjaciołom i wrogom. Służył do tego tak zwany coup de grâce, cios łaski. W średniowieczu wyspecjalizowanym do tego orężem była mizerykordia, czyli krótki wąski sztylet. To jednak dotyczyło świata rycerzy i warunków wojennych. Co jednak praktykowano wśród prostego ludu? Tropy wiodą na Sardynię. Zabójcze kropidło W 2009 roku włoscy badacze w końcu zidentyfikowali roślinę, której w starożytności używali jako trucizny potomkowie Fenicjan mieszkający na Sardynii. „Badania, przeprowadzone pod kierunkiem chemika Giovanniego Appendino z Universita degli Studi del Piemonte Orientale dowodzą, że była to Oenanthe crocata – ziele z rodziny selerowatych, należące do rodzaju kropidło. Ten gatunek występuje wyłącznie na Sardynii, kilka innych gatunków kropidła można znaleźć również w Polsce”, donosił serwis Nauka w Polsce. Preparat z tej rośliny wywoływał u zażywającego specyficzny wyraz twarzy. W starożytności nazywano ten grymas, od nazwy wyspy, sardonicznym. „Starcom, którzy już nie potrafili zatroszczyć się o siebie, lub przestępcom podawano trujący napój, wywołujący na ich twarzy efekt szerokiego, przerażającego uśmiechu z wyszczerzonymi zębami. Następnie ofiary strącano ze skały lub bito na śmierć”, wyjaśniano na łamach Nauki w Polsce. Lecz nie był to jedyny sposób cichego zabijania na Sardynii. Niezwykła faraon Egiptu. Wszystkie zagadki królowej Hatszepsut i jej świątyni Świątynia królowej Hatszepsut to jedna z największych atrakcji turystycznych Egiptu. Egiptolodzy i inżynierowie nieustannie pracują nad jej rekonstrukcją. W kolejnym podcaście National Geog... Kim była femmina accabadora? „Jeszcze w latach 20. XX wieku działalność »medyczną« prowadziły tam znachorki określane mianem femmina accabadora czyli »służebnice śmierci«. Kobiety te, przeważnie wdowy, przeprowadzały eutanazję na osobach b…

accabadora-a6e121a.jpg
width: 4786
height: 3088

Był polskim Indianą Jonesem. Zbadał najbardziej tajemnicze miasto Oceanii
type: item
date: 2025-10-22T11:20:40.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: indiana
subject: oceania
subject: odkrycia
subject: polska
subject: Travel
description: Zdrajca, pechowiec i odkrywca. Jan Kubary to jedna z najbardziej niezwykłych i niejednoznacznych postaci polskiej etnografii. Jego pełne przygód życie zakończyło się w tajemniczych okolicznościach na odległej wyspie.
encoded: W tym artykule: Pechowy powstaniec i zdrajca Jak Jan Kubary został etnografem Wenecja Pacyfiku czy wyspa duchów? Zadośćuczynienie za zdradę Jan Kubary (1846–1896) urodził się w Warszawie, w rodzinie o mieszanych korzeniach polsko-węgiersko-niemieckich. Jak wielu młodych ludzi, dał się ponieść rewolucyjno-patriotycznej atmosferze. Wstąpił do konspiracji, a od stycznia 1863 roku działał w powstańczej partyzantce. Najwyraźniej przerosło to nastolatka. – Po upływie tygodnia uciekł do Prus, przechodząc granicę w okolicach Myszyńca. Niebawem znalazł się u krewnych w Berlinie, skąd za radą wuja wrócił do Warszawy i zaczął uczęszczać do gimnazjum – opisywała historyczka prof. Franciszka Ramotowska. Pechowy powstaniec i zdrajca Nie oznaczało to jednak końca związków Kubarego z powstaniem styczniowym. Działał w podziemiu, podejmował się misji, wciąż popadał jednak w konflikty. W efekcie po raz kolejny uciekł do Prus, a następnie do Drezna. „W stolicy saskiej zaszedł w życiu Kubarego niezrozumiały epizod, mianowicie zwrócił się do poselstwa rosyjskiego i złożył tam szczegółowe zeznania co do roli, odegranej przez siebie w powstaniu. Obiecywał na przyszłość wiernie służyć rządowi, w zamian za to żądając jedynie prawa powrotu do kraju. W zeznaniach, składanych później przed komisją śledczą, tłumaczył się, że uczynił to, dowiedziawszy się o ogłoszeniu amnestii. Czy tak było w istocie, trudno dojść. Być może uczynił to za namową swych krewnych z Berlina, u których bawił czas pewien pomiędzy pierwszym a drugim pobytem w Dreźnie” – stwierdzał badacz epoki prof. Janusz Iwaszkiewicz w książce „Wielka prowokacja”. To było sprzeniewierzenie się zasadom, ale gdyby Kubary tylko na tym zakończył! Został szpiegiem na carskim żołdzie. Latem 1864 roku wysłano go do Paryża, by śledził polską emigrację i werbował współpracowników. Odnowił tam znajomość ze swoim gimnazjalnym kolegą Aleksandrem Zwierzchowskim mającym szerokie kontakty. Ów przygotował prowokację. Pod pozorem tworzenia w kraju nowe…

jan-kubary-51b12d9.png
width: 2160
height: 1440

Bośniacy na Mazurach w XVIII wieku. Skąd się wzięli i dlaczego budzili popłoch?
type: item
date: 2025-06-17T09:19:42.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: mazury
subject: wojsko
description: W służbie pruskiego króla pojawili się w 1745 roku żołnierze, którzy na Mazurach kojarzyli się jak najgorzej: z Tatarami ze szwedzkiego potopu. Nazwano ich Bośniakami.
encoded: Spis treści: Kochanek z kindżałem Walczą i werbują Zagadka niewidomego historyka Mazury stanowiły wtedy część Prus, połączonych unią personalną z Brandenburgią. W czasach kryzysu Rzeczypospolitej szlacheckiej, Prusy zrzuciły zwierzchnictwo polskich królów i zaczęły się militaryzować. Za czasów Fryderyka II były już potęgą. Władca lubił chodzić ubrany w mundur, przez co nazywano go królem-żołnierzem lub królem-sierżantem. W roku 1745 swoje usługi zaofiarował mu Stefan Serkis – rotmistrz jednostki kawalerii służącej saskim królom Polski, który postanowił ze swoimi ludźmi walczyć pod innym sztandarem. Zapewne chodziło o pieniądze, ponieważ dowódcę tego znano ze skłonności do hazardu. Jego żołnierze nie byli niewiniątkami, lecz najemnikami. Tworzyli oddział lekkiej jazdy, uzbrojony w lance, typowy bardziej dla Polaków, Ukraińców, Tatarów lub przybyszów z Bałkanów, niż dla wojska pruskiego. Dlatego nazywano ich Bośniakami. Fryderyk II uznał, że lansjerzy mu się przydadzą. Zarówno na froncie (trwała akurat II wojna śląska), jak też do funkcji policyjnych czy patrolowania granic. Tak narodził się Regiment Bośniacki w pruskiej armii. W połowie XVIII wieku wchodził w skład większego Pułku Huzarów. Kochanek z kindżałem Chociaż początkowo twierdzono, że wojacy Serkisa byli wyłącznie lub w przeważającej mierze muzułmańskimi Bośniakami, nie okazało się to prawdą. Sam dowódca był przecież przechrzczonym Albańczykiem, chorąży Ali to z pochodzenia Turek lub Pers, a chorąży Wittkowitz – polski Tatar. Postacią najbardziej malowniczą – i zarazem budzącą największy strach – stał się jednak porucznik Osman. Ten gorliwy muzułmanin przechadzał się po pruskich miasteczkach półnago, z wielkim kindżałem za pasem. Można sobie tylko wyobrazić, jak reagowali na niego miejscowi, wśród których dobrze pamiętano jak w roku 1656 Prusy Królewskie spustoszyli Tatarzy u boku wojsk polsko-litewskich (nam znani z „Potopu” Henryka Sienkiewicza, gdzie komendę sprawował nad nimi Kmicic-Babinicz). Palono wte…

bosniacy-prusy-8649862.png
width: 900
height: 600

Warszawski pogrom alfonsów. Dlaczego strajkujący robotnicy zaatakowali przestępców?
type: item
date: 2025-05-25T07:12:35.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: rewolucja
description: W 1905 roku robotnicy rzucili się na kryminalistów i zdemolowali ich interesy. Czy powodował nimi tylko gniew na przestępców, którym folgowały władze carskie?
encoded: Spis treści: Rewolucja 1905 r. Bezkarni bandyci Zemsta na przestępcach Cień nad krucjatą Był rok 1905. Imperium Rosyjskie chwiało się pod wpływem nieoczekiwanych klęsk w wojnie z Japonią, a zacofanym państwem targały wewnętrzne konflikty. Rewolucja wisiała w powietrzu. W marionetkowym Królestwie Polskim ferment był jeszcze większy, bo poza żądaniami ekonomicznymi w grę wchodziły aspiracje niepodległościowe Polaków. Rewolucja 1905 r. W Petersburgu styczniowy marsz tysięcy Rosjan pod Pałac Zimowy z petycją wzywającą cara do zmian w polityce zakończył się rzezią, która przeszła do historii pod nazwą „krwawej niedzieli”. Na polskich ziemiach pod rosyjskim zaborem do strajku wezwały Polska Partia Socjalistyczna oraz Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy. Na ulicach, pod fabrykami i kościołami lała się krew, carscy kozacy nie znali litości. W odwecie rewolucjoniści wzięli na cel rosyjskich notabli i żandarmów. 26 marca 1905 roku 19-letni Stefan Okrzeja, członek Organizacji Bojowej PPS, przeprowadził atak bombowy na posterunek carskiej policji na warszawskiej Pradze. Schwytany, został skazany na śmierć i powieszony na stokach Cytadeli. Miasto wrzało. 1 maja na ulicach polskich miast doszło do starć demonstrujących robotników z policją. I wtedy nagle, pod koniec maja, w tej rewolucyjnej atmosferze pojawił się nowy wątek. Oto wzburzeni robotnicy wzięli na cel warszawskie domy publiczne i zaczęli atakować alfonsów: od Miłej po Koszykową, od Smoczej po Nowy Świat. Bezkarni bandyci Powołując się na badania historyków, prof. Adam Leszczyński pisze, że „liczbę kobiet utrzymujących się z prostytucji w Warszawie szacowano na kilkanaście tysięcy”. Z tego problemu i z rozpleniania się nieuleczalnej wówczas kiły władze carskie niewiele sobie robiły. „W najgorszej sytuacji były prostytutki zarejestrowane, z tzw. czarnymi książeczkami (czyli formalnie uprawiające ten zawód). Znajdowały się one całkowicie we władzy sutenera i kiedy nie chciały pracować, alfons wzywał policję, któr…

pogrom-alfonsow-1-98931b6.jpg
width: 1995
height: 1326

Gwiazda starego kina, która została agentką walczącą z hitlerowcami
type: item
date: 2025-05-11T09:28:54.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: II wojna światowa
subject: wojna
description: Mieczysława Ćwiklińska to słynna aktorka, która działała w organizacji Muszkieterowie. Walczyła przeciw Niemcom, wykorzystując swoje kontakty, pieniądze i aktorski talent. Jednak jej szef zginął z rąk Armii Krajowej, a ona po wojnie milczała w sprawie swej konspiracyjnej działalności. Dlaczego?
encoded: Spis treści: Konspiracja aktorek Tajemniczy Muszkieterowie Niebezpieczna gra W obliczu śmierci Milczenie jest bezpieczeństwem Urodziła się w Lublinie w roku 1879 jako Mieczysława Trapszo. Już na początku kariery aktorskiej przyjęła jednak nazwisko Ćwiklińska. Nie było to nazwisko po mężu ani zmyślony pseudonim sceniczny. Mieczysława przyjęła panieńskie nazwisko swojej babki. To jednak najmniejsza z tajemnic jej życia. Jedna z najciekawszych dotyczy działalności gwiazdy podczas II wojny światowej. Konspiracja aktorek W momencie wybuchu Ćwiklińska wojny była już doskonale znana polskiej widowni ze scen teatralnych, a także filmów. W tym z takich przebojów kinowych jak „Czy Lucyna to dziewczyna?” (1935), „Antek policmajster” (1936), „Dodek na froncie” (1936), „Trędowata” (1936), „Pani minister tańczy” (1938), „Znachor” (1938) czy „Profesor Wilczur” (1938). W trakcie okupacji niemieckiej pracowała w Warszawie w kawiarni „U Aktorek” wraz z innymi przedwojennymi gwiazdami. Przedstawicielkami (Krystyna Zelwerowicz, Zofia Lindorfówna, Elżbieta Barszczewska, Maria Gorczyńska, Maria Zarębińska) i przedstawicielami (Jerzy Leszczyński, Marian Wyrzykowski, Witold Lutosławski, Mieczysław Fogg) środowiska artystycznego. Wiele z tych osób zaangażowanych było – wcześniej czy później – w antyhitlerowską konspirację. W lokalu dość swobodnie rozmawiano na tematy polityczne, ponieważ sprawnie wystrzegano się niemieckich szpicli. „W takich kawiarniach bywali też Niemcy. Wbrew dość częstej negatywnej opinii o teatrach jawnych, łatwiej można było spotkać Niemca w kawiarni niż pod koncesjonowanymi przez okupanta scenami. Dlatego, że mieli zakaz przychodzenia na spektakle wystawiane przez polskich »podludzi«” – wyjaśnia Marek Teler, autor książek o losach i życiowych wyborach polskich aktorów podczas II wojny światowej. Dlatego Ćwiklińska i jej koledzy musieli być bardzo ostrożni. „Natychmiast zauważano nowe twarze i wystarczyło mrugnięcie okiem Oli Leszczyńskiej czy Mariana Wyrzykowskiego, …

MieczyslawaCwiklinska-36b2c5f.png
width: 900
height: 600

Mistrz Eckhart: średniowieczny teolog oskarżony o herezję. Czy to on wywołał w Europie dżumę?
type: item
date: 2025-05-01T08:02:03.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: chrześcijaństwo
subject: religie
subject: średniowiecze
description: Mistrz Eckhart był mistykiem, mającym potężny wpływ na średniowieczne duchowieństwo. Kościół oskarżył go o herezję, a pewna książka wplatała go w zbrodnię przeciw ludzkości.
encoded: Spis treści: Wymazywanie siebie Mistyczki na cenzurowanym Oddalenie od doktryny Mistrz i Matylda Uwaga, mroczny spojler! W roku 1327, kiedy rozgrywa się powieściowa kryminalna akcja w słynnym „Imieniu róży” Umberto Eco, w realnym świecie toczyła się inna afera. Nie w nieznanym opactwie benedyktynów w Italii, lecz w Niemczech. Sprawa rozgrywała się wokół niejakiego Eckharta von Hochheima, lepiej znanego jako Mistrz Eckhart. Ten niemiecki myśliciel, urodzony około roku 1260 w arystokratycznej rodzinie, wszechstronnie wykształcony, został prawdziwą gwiazdą katedry teologii na paryskiej Sorbonie. Jego wysoka pozycja na prestiżowym uniwersytecie przekładała się na posłuch w całym chrześcijańskim świecie, ale też na zazdrość innych duchownych. To doprowadziło do dramatu. Wymazywanie siebie Był jednym z czołowych przedstawicieli chrześcijańskiej mistyki, głoszącej możliwość duchowego zjednoczenia z Bogiem przez wiarę. „Tradycja mistyczna, która przyznawała intuicji religijnej prymat nad racjonalną wiarą, po raz pierwszy nabrała określonych kształtów w XII wieku, w augustiańskim klasztorze św. Wiktora w Paryżu. Później zakorzeniła się mocno w szerokich kręgach ludności” – pisze Norman Davies w swojej „Europie”. „Na czele wybitnych przedstawicieli mistycyzmu stali św. Bonawentura (ok. 1217–1274), niegdyś generał zakonu franciszkanów i autor wpływowego dzieła Itinerarium mentis in Deum; wikariusz generalny zakonu dominikanów w Czechach »Meister« Johan Eckhart (1260–1327) ze Strasburga, który miał ponoć twierdzić, że stworzenie świata jest dziełem jego małego palca; Flamand Jan van Ruysbroeck (1294–1381) […]; Anglik Walter Hilton (zm. 1396) […] oraz – przede wszystkim – Thomas Hemerken z miejscowości Kempen w pobliżu Kolonii, znany światu jako Tomasz a Kempis (ok. 1380–1471), autor traktatu Imitatio Christi”. Eckhart głosił, że Boga odnaleźć można „wymazując siebie”, zapominając o własnym ego. „Gdy człowiek kocha, w jego miłości nie ma dwóch, lecz tylko jeden i zjednoczenie, w…

Mistrz-Eckhart-5a44375.png
width: 900
height: 600

Jak Rzymianie złupili Jerozolimę? Co ukradli ze Świątyni Salomona?
type: item
date: 2025-04-26T13:52:13.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: jerozolima
subject: rzymianie
subject: starożytny rzym
description: Oblężenie Jerozolimy przez Rzymian pochłonęło dziesiątki tysięcy ofiar. Świątynia Salomona została spalona, a skarby rozkradzione.
encoded: Spis treści: Syn cesarza pod Świętym Miastem Sanktuarium w płomieniach Los łupów z najazdu Jerozolimę wielokrotnie oblegały i zdobywały rozmaite wojska. Jeden z bardziej pamiętnych ataków nastąpił w trakcie antyrzymskiego I powstania żydowskiego w latach 66–73 n.e. Judea była wówczas już od stu lat w orbicie wpływów Rzymu. Izraelici buntowali się przeciw Imperium z wielu przyczyn, m.in. w wyniku demonstracyjnej ekspansji politeizmu (sami wierzyli w jednego Boga), ale też z przyczyn ekonomicznych. Oblężenie Świętego Miasta trwało od 10 maja do 26 września 70 roku n.e. Jego kulminacją było zdobycie centrum metropolii ze słynną Świątynią Jerozolimską. Syn cesarza pod Świętym Miastem Pod koniec sierpnia roku 70, jak odtwarza współczesny historyk Simon Sebag Montefiore w swojej biografii Świętego Miasta, „Tytus, syn cesarza rzymskiego Wespazjana, dowodzący czteromiesięcznym oblężeniem Jerozolimy, rozkazał całej swojej armii przygotować się do szturmu na Świątynię o świcie. Nazajutrz wypadał ten sam dzień, w którym pięćset lat wcześniej Babilończycy zniszczyli Jerozolimę. Tytus dowodził armią składającą się z czterech legionów – łącznie 60 tys. rzymskich legionistów i żołnierzy miejscowych oddziałów posiłkowych, którzy aż się rwali, żeby zadać decydujący cios krnąbrnemu, lecz złamanemu miastu. W obrębie jego murów żyło w strasznych warunkach około pół miliona głodujących Żydów”. Jerozolima, jak pisze Montefiore, wyglądała wówczas straszliwie: „Tysiące zwłok rozkładały się na słońcu. Zaduch był nie do zniesienia. Sfory psów i szakali pasły się ludzkim mięsem. W poprzednich miesiącach Tytus rozkazał krzyżować wszystkich jeńców i zbiegów. Codziennie krzyżowano pięciuset Żydów. Góra Oliwna i skaliste wzgórza wokół miasta były tak zatłoczone krzyżami, że brakowało miejsca do stawiania nowych i drewna do ich robienia”. Sanktuarium w płomieniach Szczególną uwagę Rzymian przyciągała monumentalna Świątynia. Wzniesiona została około 10 roku p.n.e. przez niesławnego (za sprawą m.in.…

zlupienie-jerozolimy-0-1aefa75.jpg
width: 6000
height: 4000

Mieszko I mógł nazywać się inaczej. Naukowcy badają jego prawdziwą tożsamość
type: item
date: 2025-04-14T08:01:28.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: historia polski
subject: mieszko I
subject: polska
description: Czy kronikarze celowo zmienili imię Mieszka I, by dopasować je do postaci ze Starego Testamentu? Coraz więcej badaczy uważa, że to nie przypadek, a świadomy zabieg.
encoded: W tym artykule: U Ibn Jakuba pojawia się imię Meszek U Widukinda jest to już Miszach Problemem było tłumaczenie imienia Gall Anonim podaje imię Mesko Mieżka zmienił się w Mieszka Wystarczy zajrzeć do książek poświęconych początkom państwa polskiego albo nawet tylko zerknąć na fora internetowe im poświęcone, aby przekonać się, że temat imienia Mieszka I to studnia bez dna. „Nie wiemy, jak w oryginale brzmiało imię Mieszka. Nie mamy nawet pewności, czy to było słowo słowiańskie, czy innego pochodzenia. Lingwiści i historycy od ponad stu lat się spierają, co też mogło oznaczać” – tłumaczy prof. Przemysław Urbańczyk, archeolog i mediewista z Polskiej Akademii Nauk. W książce „Mieszko I tajemniczy” próbował rozwikłać m.in. tę zagadkę. Kluczowe były dla niego dwa najstarsze znane zapisy imienia Mieszka – arabski z relacji Ibrahima ibn Jakuba (965) i łaciński z dzieła Widukinda (968). Zawiodły go do Starego Testamentu. U Ibn Jakuba pojawia się imię Meszek Ibrahim ibn Jakub był Żydem z Tortosy, podróżnikiem wysłanym przez Arabów z misją handlowo-szpiegowską na wschód Europy. Tu poznał imię tajemniczego „króla północy”, władcy państwa, z którego w przyszłości wyrośnie Polska. Ibn Jakub zapisał je w postaci spółgłosek „Mškh” (mszkh). W arabskim, podobnie jak w hebrajskim, przy pisaniu nie stosuje się samogłosek, są one domyślne. O jaki więc wyraz mogło chodzić? Pojawiła się koncepcja, że o Mashaqqah (maszakka), ale wyraz ten oznacza „plagę”, „trudność”, „kłopot”. Odrzucono więc tę możliwość. „Historycy uznali, że Ibrahim ibn Jakub nie mógł Mieszkowi nadać imienia Problem” – mówi prof. Urbańczyk. Sam poszedł inną drogą, kierując się pewną dedukcją: „Spróbowałem sobie wyobrazić Ibrahima ibn Jakuba, który pojawia się w roku 965 na Słowiańszczyźnie (a dokładnie w czeskiej Pradze) i tam słyszy imię o trudnej wymowie. Nie mówi mu ono zupełnie nic, a jakoś musi je zapisać. A każdy człowiek ma jednak skłonność, by próbować porównać rzeczy nowe z czymś, co zna. Wpadłem na to, że mógł …

FABRIC-KOLAZ-32-16-f88216e.png
width: 900
height: 600

Tajemnica Skomanda, wodza Jaćwingów. Gdzie na Mazurach schował swój srebrny skarb?
type: item
date: 2025-04-13T06:31:07.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: krzyżacy
subject: mazury
subject: skarby
subject: średniowiecze
description: Walczył z Krzyżakami, szukał schronienia na Litwie, potem zmienił front. Czy pogański wódz Skomand pozostawił po sobie skarb, podobny do srebrnych jaćwieskich precjozów znajdowanych na Mazurach?
encoded: Spis treści: Srebro między burakami Historia i polityka w tle Zjednoczeni przeciw Krzyżakom Zmiana frontu Przemytnicy i poszukiwacze Był 8 grudnia 1929 roku, gdy „Gazeta Lubelska” szczegółowo opisała odkrycie, którego dokonano w zupełnie innym miejscu. Aż 330 kilometrów na północ od Lublina, w granicach – wówczas – zupełnie innego państwa. W niemieckich Prusach Wschodnich, na zachód od Ełku, koło mazurskiej miejscowości Skomętno, gdzie znaleziono srebrne średniowieczne precjoza. Srebro między burakami „Cenne odkrycie archeologiczne. Przypadkowo znaleziono w polu grobowiec wytępionego przez Krzyżaków szczepu Jadźwingów” – głosiły nagłówki. Odkrycia dokonał przypadkiem mazurski rolnik nazwiskiem Jezierski. Wyciągając z kopca buraki, natrafił w ziemi na tajemniczą urnę, przygniecioną kamieniem. „Rozbiwszy wieko szczelnie zamkniętej puszki, rolnik zdziwił się niemało, spostrzegłszy w niej niemałe klejnoty i kości spalone w proch” – pisała gazeta. Był tam srebrny naszyjnik, bransoletki i spinki zdobione motywami zwierzęcymi. Przybyła z Królewca niemiecka komisja orzekła, że są to zapewne spopielone kości i pamiątki po księżniczce jaćwieskiej, żyjącej w XI lub XII wieku. Historia i polityka w tle Skąd zainteresowanie w Lublinie tym znaleziskiem? Ano Jaćwingowie, inaczej Sudawowie, to lud bałtyjski o długiej historii. Byli oni, jak przypominała gazeta, „wojowniczem plemieniem staro-prusko-litewskiem”, które rozgromił piastowski książę Leszek Czarny w odwecie za najazd na Lublin w roku 1282. „Prusacy i Jadźwingowie przez dni piętnaście plądrują ziemię Lubelską: nareszcie Leszek Czarny, upomniany od Anioła, bierze z sobą nie wielką garstkę rycerstwa, wracających z łupami dogania, i nie straciwszy ani jednego żołnierza gromi ich i rozprasza, a za powrotem zakłada kościół katedralny w Lublinie” – opisywał to z przesadą kronikarz Jan Długosz w wieku XV. W istocie rzeczy walki z Jaćwingami były długie i krwawe. Pogańscy wojownicy niełatwo ustępowali, nierzadko wspierani przez pl…

skomand-30c9f31.png
width: 900
height: 600

Fryzjerzy faraona: geje czy bracia syjamscy? Zagadka Ni-anch-chnuma i Chnum-hotepa
type: item
date: 2025-04-12T06:33:14.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: lgbt
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Czy wizażyści egipskiego władcy Niuserre, żyjący 4400 lat temu, to pierwsza historycznie poświadczona para jednopłciowa? Oto, co wiemy na temat Ni-anch-chnuma i Chnum-hotepa.
encoded: Spis treści: Kochanek z kwiatem lotosu? Uwaga na stereotypy Nowa hipoteza: bliźniacy syjamscy Nazywali się Ni-anch-chnum (Niankhkhnum) i Chnum-hotep (Khnumhotep). Żyli około XXV wieku p.n.e. Pochowano ich wspólnie w grobowcu, na którego ścianach ukazano mężczyzn w scenach emocjonalnej bliskości. Trzymają się za ręce i obejmują. Ich nosy wydają się dotykać, co w Egipcie było równoznaczne z pocałunkiem. A wszystko na oczach rodziny. Czy stanowili homoseksualną parę, pierwszą historycznie poświadczoną, na malowidłach sprzed tysięcy lat? Na dodatek społecznie akceptowalną, skoro w taki sposób ją utrwalono? Kochanek z kwiatem lotosu? Ich mastabę odkryto niedaleko piramidy Unasa w Sakkarze w 1964 roku. Opisywano ją początkowo jako „grób dwóch przyjaciół” czy też „grób dwóch braci”. Szybko okazało się jednak, że nie da się sprawy Ni-anch-chnuma i Chnum-hotepa tak łatwo zaszufladkować. Od czasu odkrycia mastaby, natura związku obu dworzan była szeroko dyskutowana przez naukowców. Budziło to kontrowersje, ponieważ wedle wszelkiej wiedzy homoseksualizmu w starożytnym Egipcie nie akceptowano. W mitach znad Nilu akt homoseksualny kojarzył się z gwałtem, z dominacją jednego mężczyzny nad drugim. „W życiu codziennym akty homoseksualne postrzegano jako czyny niemoralne. W jednym z tekstów pojawia się wzmianka o intymnych stosunkach króla Neferkare z generałem Sisenetem jako przykład zachowania godnego potępienia” – pisze w książce „Miłość w starożytnym Egipcie” archeolożka Agnieszka Krzemińska. „Dane na temat stosunku starożytnych Egipcjan do relacji homoseksualnych są co najmniej ambiwalentne. Niewątpliwie były one społecznie postrzegane jako niewłaściwe, ale nie były penalizowane” – zwraca uwagę dr Andrzej Ćwiek z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w artykule naukowym „Homoseksualizm w starożytnym Egipcie”. Tymczasem sceny z grobowca Ni-anch-chnuma oraz Chnum-hotepa wskazują na głęboki, intymny związek. Nie znamy ze sztuki egipskiej żadnej innej sceny, ukazującej w te…

Fryzjerzy-faraona-1-cae3da5.jpg
width: 1000
height: 667

Jan Kiliński to szewc, który został bohaterem. Dlaczego jego grobowiec zniknął?
type: item
date: 2025-03-24T07:01:19.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: grób
subject: historia polski
subject: wojna
description: Jan Kiliński to jedna z najbardziej znanych postaci w historii Polski. Bohater powstania kościuszkowskiego. Tymczasem jego grób po prostu został usunięty z powierzchni ziemi.
encoded: Spis treści: Bożyszcze warszawskich dam Krwawa łaźnia Moskali Droga na Powązki Grób, który zniknął Pomnik, który krążył Jan Kiliński to jeden z najbardziej nietypowych polskich bohaterów narodowych. Urodzony w Trzemesznie, wykształcony na szewca, pozostawił Wielkopolskę i wyjechał do Warszawy. Tam za rządów króla Stanisława Augusta przystojny młody rzemieślnik zdobył popularność jako wytwórca eleganckiego obuwia damskiego. Bożyszcze warszawskich dam Profesjonalne umiejętności, elokwencja i osobisty wdzięk zapewniły mu wzięcie. To dało mu jeśli nie spore pieniądze, to przynajmniej zdolność kredytową, dzięki czemu kupił dwie kamieniczki na ulicy Dunaj. Zyskał też szerokie znajomości. „Takimi talentami szewc damski od natury obdarzony musiał być koniecznie skrytym bożyszczem kobiet warszawskich, z którymi często nie kończył na przyzucie składnego trzewiczka” – pisał o nim pamiętnikarz Antoni Trębicki. Co więcej, miał Kiliński patriotyczne i reformatorskie zapędy, które krzewił wśród warszawskich mieszczan. Wsparcie dam z towarzystwa zapewniało mu nietykalność, bo „jak tu pozwolić więzić szewca, który dogadzał w obuwiu”. Nie był jednak Kiliński, jak pokazywano w czasach PRL, reprezentantem społecznych nizin, lecz dobrze sytuowanym rzemieślnikiem, który wkradł się w łaski elit. U zarania insurekcji kościuszkowskiej pokazał też, że umie porwać za sobą tłumy, co wykreowało go na swoistego trybuna ludowego. Krwawa łaźnia Moskali Pomimo braku doświadczenia wojskowego był niesamowicie odważny. „Obdarzony od natury duszą hartowną i śmiałą, niezmordowaną czynnością, wrodzonym darem wymowy popularnej, nie dziw więc, że przed wybuchnięciem powstania stał się jednym z najsilniej w wpływających do niej sprawców. Trzydzieści tysięcy rzemieślników i chłopców sklepowych posłusznych było na wolę jego. On pierwszy dał uczuć pospólstwu ważność i siły jego. Przyrzekł tymczasem rządowi wystawić pułk z samych mieszczan warszawskich. Odtąd człek taki przestał być uważany za szewca. Wyznaczon…

JanKilinski-d63a3ff.jpg
width: 2197
height: 1098

Nie tylko Tutanchamon. Te skarby z egipskich grobowców niesłusznie pozostają w cieniu
type: item
date: 2025-03-23T13:27:32.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: faraon tutanchamon
subject: faraoni
subject: historia egiptu
subject: starożytny egipt
description: Psusennes I mógłby być dzisiaj tak sławny jak Tutanchamon. Jednak jego grobowiec odkryto w niewłaściwym czasie. Inni pechowcy – Yuya i Tuya – byli z kolei „tylko” teściami faraona.
encoded: Spis treści: Para z rydwanem Faraon w srebrnej trumnie Kwestia szczęścia Z egipskimi grobowcami, skarbami i mumiami faraonów od razu kojarzy się imię Tutanchamona. Jego grobowiec odkryto w 1922 roku w Dolinie Królów i uznano za archeologiczne znalezisko wszech czasów. Dziś związane z Tutanchamonem zabytki i wystawy przyciągają miliony turystów. Dzieje się tak nie tylko za sprawą artystycznego kunsztu grobowej maski władcy, jego sarkofagu i trumien, w które zmumifikowane ciało złożone zostało jak w matrioszce. Nie tylko za sprawą wartości odnalezionych w grobowcu Tutanchamona przedmiotów. Swoje dołożyła też legenda, jakoby nad odkrywcami pod wodzą brytyjskiego archeologa i egiptologa Howarda Cartera ciążyła klątwa – w efekcie umierali jak muchy, jeden po drugim. Nie jest to prawda: jeden z badaczy wyliczył, że z 26-osobowej ekipy biorącej udział w otwarciu grobowca przez 11 lat zmarło sześć osób, co trudno uznać za porażająca statystykę. Dziś legendę Tutanchamona podgrzewa jeszcze osoba jego ojca – faraona Echnatona, reformatora i heretyka, usiłującego wprowadzić w Egipcie religię monoteistyczną. Żoną Echnatona była zaś przepiękna Nefretete (Nefertiti), której olśniewające starożytne popiersie znajduje się w berlińskim Neues Museum-Muzeum Egipskim. Nefertiti nie była wprawdzie matką Tutanchamona, jednak dziesięć lat temu pojawiły się podejrzenia, że do jej nieodkrytego jeszcze miejsca pochówku prowadzi tajne przejście właśnie z komory grobowej Tutanchamona. Sensacja nie została potwierdzona, pochówku szuka się jeszcze gdzie indziej. Jednak wokół Tutanchamona i jego krewnych wciąż panuje szum. A co by było, gdyby jego grobowca do dziś nie odnaleziono? Jakim innym egipskim znaleziskiem byśmy się tak zachwycali? Para z rydwanem Niemal równie niesamowitego odkrycia dokonał w roku 1905 w Dolinie Królów brytyjski egiptolog James E. Quibell. Pracował pod patronatem amerykańskiego milionera Theodore’a M. Davisa (notabene znajomego Howarda Cartera i innych badaczy zaangażowan…

Yuya-Tuya-2a7ac1c.jpg
width: 1000
height: 563

W XVIII w Polsce służył czarny generał. Kim był Władysław Franciszek Jabłonowski?
type: item
date: 2025-03-23T10:26:51.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: haiti
subject: historia polski
subject: wojna
description: Jako owoc skandalicznego romansu, Władysław Franciszek Jabłonowski nie mógł wychowywać się na polskim dworze. Słabo poznał Rzeczpospolitą, ale walczył na jej rzecz. Zmarł tam, gdzie poległy tysiące jego podkomendnych z Legionów.
encoded: Spis treści: Wysłany do Paryża Wojna za wojną Gdzie pieprz rośnie W czasach Rzeczpospolitej szlacheckiej zdarzało się, że na dwory trafiali kupcy, służący i muzycy rodem z Afryki. Niektórzy zakładali rodziny, zdarzały się też romanse. „Na polskich dworach z czasem zaczęły się rodzić dzieci, które miały po części afrykańskie rysy. Szczególne miejsce należy tu poświęcić postaci Władysława Franciszka Konstantego Jabłonowskiego (1769–1802), generała brygady wojsk polskich i francuskich, działacza emigracyjnego. Urodzony w Gdańsku Władysław był synem Marii Franciszki Delaine zamężnej z Konstantym Aleksandrem Jabłonowskim, generałem-adiutantem wojsk koronnych i inspektorem mennicy królewskiej. W rzeczywistości Władysław pochodził prawdopodobnie z nieprawego łoża, a na skutek »cech murzyńskich« w wyglądzie był nazywany »Murzynkiem« lub »Czarnym«” – pisał w 2010 roku Krzysztof Wittels w eseju „Początki afrykańskiej diaspory nad Wisłą”. Obyczajowy skandal u Jabłonowskich sprowokował, jeśli wierzyć XIX-wiecznemu publicyście Stanisławowi Schnür-Pepłowskiemu, wiele anegdot. „Podskarbi Ogiński, któremu zawdzięczamy wiadomość o tajemniczem pochodzeniu Jabłonowskiego, przytacza w swych wspomnieniach wielce znamienną rozmowę, jaka miała miejsce między matką niemowlęcia a księciem panem, jej małżonkiem, niezbyt zbudowanym z powodu pojawienia się czarnego intruza. Ależ pani – pytał książę – skąd się ten murzynek do nas przyplątał?… Zapatrzyłam się – odparła piękna pani – na murzyna z wosku, stojącego w Paryżu z fajką w ustach przed sklepem tabacznym… To dobrze – zauważył uprzejmy mąż, zmieszany obecnością kilku osób przy tej rozmowie – lecz gdzież jest fajka, bo tej w ustach noworodka nie widzę”. Wysłany do Paryża Anegdota anegdotą, natomiast Jabłonowscy nie byli przygotowani na taką sytuację w rodzie. Rozpuścili więc w towarzystwie informację, że dziecko zmarło. Tymczasem odesłali je do Paryża. Tam wychowało się jako Władysław Jabłonowski, ponieważ generał uznał dziecko za własne i …

WladyslawJablonowski-362d3d5.jpg
width: 6832
height: 3413

„Pogrom chojnicki” w 1900 roku. Morderstwo na nastolatku wywołało antyżydowskie rozruchy
type: item
date: 2025-03-09T11:59:30.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: niemcy
subject: żydzi
description: Makabryczna zbrodnia w Chojnicach wzburzyła całe Cesarstwo Niemieckie i przyciągnęła uwagę antysemickich agitatorów. W mieście doszło do serii zamieszek, musiało interweniować wojsko. Zbrodnia pozostała jednak nieukarana.
encoded: Spis treści: Podejrzany rzeźnik Walka na plotki i fakty Spalona synagoga Sprawa polityczna W niedzielę 11 marca 1900 roku w Chojnicach – wówczas znajdujących się na terenie Cesarstwa Niemieckiego i funkcjonujących pod nazwą Konitz – zaginął osiemnastoletni gimnazjalista Ernst Winter. Pochodził z porządnej rodziny. Był synem przedsiębiorcy budowlanego z pobliskiego Przechlewa (Prechlau), a w Konitz mieszkał na stancji i się uczył. W dniu zaginięcia rano poszedł na mszę, potem spotkał się z kolegami i poinformował, że wybiera się na imieniny do swojej żydowskiej koleżanki Mety Caspary. Nic więcej nie wiedziano. Początkowo uznano, że mógł wybrać się na skute lodem jezioro, by pojeździć na łyżwach, a tam doszło do wypadku i Winter utonął. Faktycznie, dwa dni później, 13 marca, znaleziono w płytkiej wodzie jego ciało. To by wyjaśniało sprawę. Lecz zwłoki były mocno niekompletne: znaleziono sam tułów, pozbawiony głowy i rąk, przepiłowany poniżej żeber i zawinięty w papier. Następnie prawe ramię odkryto pod płotem ewangelickiego cmentarza, a lewe – w wodzie. Stało się jasne, że Wintera nie spotkał wypadek. A skoro jego ciało zostało poćwiartowane, zaczęto szukać sprawców. Podejrzany rzeźnik Sposób rozczłonkowania zwłok wskazywał, że musiał tego dokonać ktoś ze znajomością anatomii. Lekarz, weterynarz? Podobnie jak w kilkanaście lat wcześniejszej sprawie Kuby Rozpruwacza w Londynie, pod lupę wzięto też rzeźników. Na kwiecień przypadała Wielkanoc, ale też żydowskie święto Paschy. Od wieków panowało w wielu częściach Europy przekonanie, że Żydzi przy tej okazji zabijają chrześcijańskie dzieci i spuszczają z nich krew do wyrobu świątecznej macy. Doszło do licznych procesów, które temu zaprzeczały, jednak uprzedzenia wciąż były silne. Antysemici argumentowali, że Żydzi dzięki swym wpływom są w stanie wyciszać takie afery. Niewyjaśniony mord w Konitz zainteresował te środowiska. Do miasta zaczęli zjeżdżać antyżydowscy agitatorzy z innych stron Cesarstwa Niemieckiego. Wykorzystyw…

chojnice-pogrom-bf1d5a6.jpg
width: 2160
height: 1365

Za co i jak papieże nagradzali polskich królów? Niewiele papieskich prezentów przetrwało do dziś
type: item
date: 2025-02-22T13:35:44.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: królowie
subject: papież
description: Najczęściej głowa Kościoła nagradzała władców Polski za walkę z Turkami i Tatarami. Dlatego papieże wysyłali nad Wisłę ozdobne miecze z dedykacjami. Czasem towarzyszyły im eleganckie kapelusze. Lecz kilku polskich królów otrzymało też z Watykanu złote róże!
encoded: Spis treści: Korona dla Chrobrego trafiła na Węgry Miecze z Watykanu, które przepadły Miecze Batorego i Sobieskiego Róża za walkę z „heretykami” Najprościej nagrodzić słowem, tytułem. W 1580 roku Stefan Batory został tak uhonorowany przez papieża Grzegorza XIII. Za walkę z wojskami muzułmańskimi – tureckimi i tatarskimi – król otrzymał od Rzymu tytuł Fidei Defensor, czyli Obrońca Wiary. Podobnie nagrodzono Jana III Sobieskiego po odsieczy wiedeńskiej. W 1684 roku także jego okrzyknięto Obrońcą Wiary, a tytuł ten nadał mu papież Innocenty XI. Korona dla Chrobrego trafiła na Węgry Wieki wcześniej nie doczekał się swojej nagrody Mieszko I. Ochrzcił swoje „państwo gnieźnieńskie”, ale splendorów mu poskąpiono. Nie chodzi nawet o tytuł Fidei Defensor (bo ten wprowadzono dopiero w XVI wieku) czy nieco wcześniejszy Athleta Christi (Mocarz Chrystusowy), lecz o koronę. Jego syn i następca Bolesław Chrobry szybciej doczekał się uznania i diademu od cesarza niż od papieża. Korona z Rzymu, która miała potwierdzić pozycję Bolesława w Europie oraz suwerenność i niepodzielność jego państwa, około roku 1000 zamiast nad Wisłę… trafiła na Węgry. „Koronę, którą przygotowaliśmy dla księcia polskiego, Bóg polecił przekazać tobie” – napisał papież Sylwester II do tamtejszego władcy Stefana. Bolesław musiał najwyraźniej popaść w niełaskę Rzymu. Trudno stwierdzić, czym dokładnie: polityką, stylem życia, traktowaniem Kościoła, kłótniami w rodzie? Tak czy inaczej, niebawem to Madziar włożył na głowę podarek z Rzymu. Kiedy więc dziś widzimy w gmachu parlamentu w Budapeszcie wystawioną Koronę św. Stefana, miejmy świadomość, że podobnie mogło wyglądać insygnium królewskie Chrobrego. Ostatecznie Bolesław koronował się dopiero ćwierć wieku później, a w tym roku obchodzić będziemy 1000-lecie tego wydarzenia. Korona, która ozdobiła skronie Chrobrego, okazała się zresztą ze wszech miar pechowa. Przepadła za kolejnych Piastów (być może podczas licznych obcych najazdów). Odwołujące się do niej insygniu…

prezenty-od-papieza-1-ee7e7c8.jpg
width: 2560
height: 1707

Czy Bolesław Prus był jasnowidzem? Przewidział losy cesarzy niemieckich
type: item
date: 2025-02-15T13:22:48.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: literatura
subject: niemcy
description: Z nowelą „Z dziejów starożytnego Egiptu” wiąże się niesamowita zagadka. Los umierających na jej stronicach faraonów w realnym świecie podzielili cesarze Niemiec. Czy to był tylko przypadek?
encoded: Spis treści: Trzej niemieccy cesarze Podszepty z zaświatów? Opowieść z morałem Na przełomie lat 1887 i 1888 czytelnicy polskiej prasy w zaborze rosyjskim mieli w czym wybierać. W „Tygodniku Ilustrowanym” ukazywało się w odcinkach „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej, zaś w „Kurierze Codziennym” w podobny sposób można było śledzić losy bohaterów „Lalki” Bolesława Prusa. Na dodatek ten autor miał coś jeszcze w zanadrzu. W tym samym czasie ukazała się jego nowela „Z legend dawnego Egiptu”. Pisarz opowiadał w niej wyimaginowaną, lecz całkiem prawdopodobną, sytuację z dziejów starożytnego państwa nad Nilem. Oto stary władca konał: „Stuletni Ramzes, potężny władca Egiptu, dogorywał. Na pierś mocarza, przed którego głosem pół wieku drżały miliony, padła dusząca zmora i wypijała mu krew z serca, siłę z ramienia, a chwilami nawet przytomność z mózgu”. W tej sytuacji do przejęcia tronu po rządzącym twardą ręką władcy szykował się młody następca: Horus. Ma zupełnie inne poglądy niż stary faraon – tyran. Nie chce wojen, a pokoju. Zakaże torturowania jeńców. Obniży ludowi podatki. Ograniczy wyzysk niewolników. Sprowadzi z zagranicy wygnanych uczonych. Wszystkie te światłe plany spalą jednak na panewce. Po pierwsze, Horusa ukąsi jadowity pająk, a po drugie – w tym samym czasie stary faraon cudem ozdrowieje. W chwili, gdy powstawał ten utwór, nie był uważany tylko za jakąś opowieść rozgrywającą się w starożytności. Cała Europa wiedziała bowiem, że w Cesarstwie Niemieckim nadchodzi kres rządów ponad dziewięćdziesięcioletniego już Wilhelma I Hohenzollerna. Trzej niemieccy cesarze Jak Ramzes z opowiadania, Wilhelm I doprowadził swój kraj do potęgi. Siłą i dyplomacją zjednoczył Niemcy, wygrał kilka wojen, upokorzył wrogów. Pod jego berłem cierpieli Polacy w zaborze pruskim poddani germanizacji. Wszystko zapowiadało, że jego następcą zostanie Fryderyk III Hohenzollern. Jak Horus, był człowiekiem postępowym. Miał opinię umiarkowanego liberała, był masonem, pragnął zbliżenia z Wielką Brytanią…

boleslaw-prus-e8c291e.png
width: 1200
height: 630

Nasi przodkowie nie obchodzili Walentynek. W Polsce szlacheckiej stosunek do miłości był bardzo praktyczny
type: item
date: 2025-02-13T11:47:47.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: miłość
subject: obyczaje
subject: Odkrywca
subject: polacy
description: Walentynki są obce naszej kulturze. W Polsce szlacheckiej organizowano kuligi, sanny, zabawy, bale. Małżeństwa rzadko były zawierane z miłości – mówiła prof. Maria Bogucka.
encoded: Spis treści: Obyczaje Polski szlacheckiej Praktyczne podejście do miłości Frywolna epoka saska Polska tolerancja seksualna Co powiedzieliby na widok dzisiejszych walentynek nasi rodacy z czasów Rzeczypospolitej szlacheckiej? prof. Maria Bogucka: To, co by powiedzieli, trzeba byłoby „wypikać” w telewizji lub wykropkować w prasie. Byliby z pewnością przerażeni, zgorszeni i zdegustowani. Walentynki są obce naszej kulturze i tradycjom. No, ale żyjemy w erze globalizacji... Obyczaje Polski szlacheckiej Przodkowie zarzuciliby nam, że przyjmujemy obce wzory, zapominając o własnych? Czyli o czym? W XVI–XVIII w. organizowano kuligi, sanny, zabawy, bale. Trwały czasem po kilka dni. Bawiła się szlachta po dworach, ale także mieszczanie w domach, a nawet chłopi w chatach i gospodach. To się łączyło z karnawałem. Polegało na rozluźnieniu surowego obyczaju codziennego i do pewnego stopnia na zakwestionowaniu hierarchii społecznej. Szlachcic przebierał się za księdza, chłop za szlachcica, szlachcianka za karczmarkę. Ta zamiana miała ogromną rolę w rozładowywaniu napięć i zatargów społecznych. Wyśmiewano się również z małżeństw nierównych wiekiem. Urządzano im kocią muzykę pod oknami. Często się zdarzało, że dziewczęta zmuszano do małżeństw z podstarzałymi, ale wpływowymi mężczyznami? Nie. Zresztą takie przypadki kończyły się czasem tragicznie. W XVII w. Stanisław Koniecpolski, będąc w podeszłym wieku, poślubił bardzo młodą dziewczynę. Aby „stanąć na wysokości zadania”, zażył jakieś afrodyzjaki. I zmarł biedak drugą czy trzecią noc po ślubie. Cała Rzeczpospolita aż huczała na ten temat... Ale zwykle pary starano się lepiej dobierać. Co nas różni od tamtego czasu, to fakt, że małżeństwo dziś jest domeną prywatną, głównie sprawą uczuć. Natomiast w XVI–XVIII w. było na ogół zawierane nie przez parę młodych, lecz rodziny. Omawiano to, negocjowano. Działali nawet zawodowi swaci. Chodziło o to, by małżonkowie byli równi stanem i by ich majątki były podobne. Najmniej brano pod uwagę uczuc…

szlachecka-milosc-75bab37.png
width: 1644
height: 1032

Bolesław Orliński to śmiałek, który przeleciał dwupłatowcem z Warszawy do Tokio. Pobił wszelkie rekordy
type: item
date: 2025-01-27T08:03:07.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: lotnictwo
subject: loty samolotem
description: Sto lat temu lot do Japonii był jak podróż na Księżyc. Eskapada udała się dzięki odwadze polskiego pilota, którym był Bolesław Orliński, pomysłowości mechanika, olejowi rycynowemu i wiązce drutu.
encoded: Spis treści: Wielki plan lotu Warszawa-Tokio Bolesław Orliński, spec od akrobacji W dziewięć dni do Tokio Trudny powrót do Polski Wojna i zapomnienie Lata 20. XX wieku obfitowały w historyczne, pionierskie podróże samolotem. W maju 1926 roku Richard Byrd z Floydem Bennettem przelecieli nad biegunem północnym. W maju 1927 roku Charles Lindbergh dokonał pierwszego samotnego lotu transatlantyckiego z Nowego Jorku do Paryża. Pomiędzy tymi wydarzeniami lotem do Japonii zabłysnął polski lotnik Bolesław Orliński. Wielki plan lotu Warszawa-Tokio Co ciekawe, to nie on miał pierwotnie ruszyć w tę niebezpieczną podróż, lecz inny zasłużony polski oficer: Ludomił Rayski, który podczas I wojny światowej walczył w lotnictwie... tureckim. „Kiedy na początku maja 1926 roku Byrd i Bennet stawali się bohaterami narodowymi w USA, pułkownik Ludomił Rayski kończył przygotowania do innego spektakularnego przelotu. Rayski był bowiem wielkim entuzjastą tego typu przedsięwzięć – sprowadzając do Polski wzorcowy egzemplarz Ansaldo A-300, przeleciał ponad Alpami, w 1922 roku wziął udział w Alpejskim Locie Okrężnym, a dwa lata później na Breguecie XIX pokonał trasę z Warszawy do Paryża przez Turcję, Grecję, Tunezję, Maroko i Hiszpanię. Ten ostatni, »śródziemnomorski« lot miał być jednak tylko przygrywką do wielkiej, transkontynentalnej wyprawy z Paryża do Tokio, którą zaplanował na maj 1926 roku” – opisuje historyk Łukasz Sojka w książce „Skrzydlata husaria. Historia polskich lotników bombowych”. Rayski musiał jednak zrezygnować. Został awansowany na stanowisko szefa Departamentu IV Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw Wojskowych, czyli główną postać w polskim lotnictwie wojskowym. Do lotu z Warszawy do Tokio i z powrotem wyznaczył innego weterana wojennego: Bolesława Orlińskiego. Bolesław Orliński, spec od akrobacji Urodził się pod Kamieńcem Podolskim w roku 1899. Podczas I wojny światowej Orliński trafił do armii carskiej, a potem miał za sobą służbę w jednostkach polskich i ukraińskich. W t…

BoleslawOrlinski1-8ca070b.jpg
width: 1619
height: 1171

Dlaczego Jana Matejkę oskarżono o antysemityzm? Wielki malarz uległ propagandzie
type: item
date: 2025-01-26T11:57:41.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: malarstwo
subject: żydzi
description: Podczas przemówienia do swoich studentów wzburzony artysta zarzucił żydowskim uczniom interesowność. Potem Jan Matejko kazał im „wynosić się z kraju”.
encoded: Spis treści: Oszustwo studenta i antysemicka przemowa Burza na łamach prasy Kto kogo obraził? Obrazy z podtekstami Jan Matejko (1838–1893) pochodził z rodziny wieloetnicznej. Jego ojciec był Czechem-katolikiem spod Hradca Králové, zaś matka urodziła się w protestanckiej rodzinie polsko-niemieckiej z Krakowa. Kiedy stał się sławny jako artysta, Jan Matejko wśród swoich uczniów szczególną troską otoczył Żyda Maurycego Gottlieba (1856–1879). Nazywał go „malarzem wielkich nadziei”. Wstawiał się za nim i chciał zatrzymać na krakowskiej uczelni, gdy pojawiały się tam antyżydowskie incydenty. Ponadto Matejko zdobył sławę dziełami odwołującymi się do historii Polski. Rzeczpospolita szczyt swej potęgi przeżywała jako państwo wielonarodowe i wieloreligijne, tolerancyjne w porównaniu z innymi krajami. Ba, największe dzieło Matejki – „Bitwę pod Grunwaldem”, ukończoną w 1878 roku – kupił i wystawiał żydowski przedsiębiorca rodem z Warszawy Dawid Rozenblum. Skąd więc zarzut antysemityzmu? Oszustwo studenta i antysemicka przemowa Afera wybuchła po przemówieniu Jana Matejki wygłoszonym w październiku 1882 roku na inaugurację roku w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych, której słynny artysta był dyrektorem. Najpierw pouczył studentów, że polski artysta ma dwie ojczyzny – kraj i sztukę. Matejko stwierdził: „Sztuka jest obecnie dla nas pewnego rodzaju orężem w ręku. Oddzielać sztukę od miłości ojczyzny nie wolno! Kto tak nie czyni, ten tylko może połowicznie służy krajowi, bo sztuka nie tylko jest służbą dla kraju, ale jest obowiązkiem, ofiarą, w ostatnich zwłaszcza czasach”. Następnie artysta skierował specjalne słowa do studentów żydowskiego pochodzenia: „A wy, uczniowie hebrajczycy, którzy do naszej Szkoły Sztuk Pięknych przybywacie, pamiętajcie, że sztuka nie jest handlową spekulacyjną jakąś robotą, lecz pracą w wyższych celach ducha ludzkiego, w miłości Boga z miłością kraju złączoną. Jeśli wy chcecie tylko w artystycznym naukowym zakładzie nauczyć się sztuk pięknych dla spekulacji,…

Jan-Matejko0-6581ccf.jpg
width: 1631
height: 818

Tajemnica obrazu „Dziewczyna z perłą”. Jaki jest jego związek ze starożytną Troją?
type: item
date: 2024-12-14T10:28:47.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: dzieła sztuki
subject: malarstwo
subject: obrazy
subject: starożytność
description: Co łączy słynny portret holenderskiego mistrza Vermeera ze starożytnym freskiem z Pompejów? Poznaj kod „Dziewczyny z perłą”.
encoded: Spis treści: Tajemnica popularności „Dziewczyny z perłą” Branka z „Iliady” w Pompejach Czy Vermeer mógł widzieć Bryzeidę? A jeśli to nie była Bryzeida? Ponadczasowe uchwycenie ludzkiego ducha To arcydzieło, wystawiane obecnie w muzeum Mauritshuis w Hadze, jest jednym z najsłynniejszych obrazów świata. Namalowana około roku 1665 „Dziewczyna z perłą” Jana Vermeera stanowi dziś wręcz ikonę malarstwa. Szeroka publiczność pokochała ją zwłaszcza po powieści i filmie kostiumowym pod tym samym tytułem, które były hitami księgarni i kin. Tajemnica popularności „Dziewczyny z perłą” Badacze wielokrotnie zastanawiali się nad popularnością tego obrazu. Ostatnio naukowcy stwierdzili, że „Dziewczyna z perłą” tak przykuwa uwagę, ponieważ występuje w niej fenomen neurologiczny nazwany trwałą pętlą uwagi (sustained attention loop). Na czym polega? Otóż nasza uwaga zapętla się na występujących w trójkącie dominujących elementach: oczach dziewczyny, jej ustach i perle. To powoduje, że trudno oderwać wzrok od malowidła. Zwraca uwagę także pozycja, w jakiej ukazana jest bohaterka. To portret en trois quarts, czyli w trzech czwartych. Kobieta jest nieco odwrócona od widza, lecz wciąż utrzymuje z nim kontakt wzrokowy. Zdaniem miłośników sztuki, stwarza to poczucie głębi i nadaje całej sytuacji atmosferę intymności. Nie wiemy jednak, kim była portretowana dziewczyna. Służącą, krewną, kochanką? A może klucz stanowi ucharakteryzowanie jej ubioru na wschodni? Czyżby miała to być jakaś postać biblijna? Pojawiały się sugestie, że portret przedstawia starożytną prorokinię Sybillę. Nic jednak nie udowodniono. Tajemnica tylko jednak służy ponadczasowości dzieła. To wszystko sprawia, że „Dziewczyna z perłą” przyciąga widza, zachwyca i nie daje o sobie zapomnieć. Obraz świadczy też o kunszcie i geniuszu Jana Vermeera. Dlatego dużym zaskoczeniem jest, że jego dzieło bardzo przypomina... pewien starożytny fresk z Pompejów. Branka z „Iliady” w Pompejach Przedstawia on sławetną Bryzeidę z „Iliady” Homera…

kod-dziewczyny-z-perla-38e1e60.png
width: 1200
height: 630

Ostrożnie z żartami z Polaków! „Polish jokes” w USA są dziś przejawem rasizmu
type: item
date: 2024-12-06T11:02:38.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: polska
subject: rasizm
subject: stany zjednoczone
description: Amerykańskie „Polish jokes” wyśmiewają Polaków, bo przybywający tam kiedyś imigranci znad Wisły niewiele wiedzieli o USA. Są też jednak dowodem ksenofobii i ignorancji Anglosasów, a także efektem kopiowania propagandy nazistowskiej.
encoded: Spis treści: Polski wykrywacz min szefa CNN Prawdziwa historia wykrywacza min Skąd wzięły się „Polish jokes” Nazistowska propaganda „Wiesz, co jest ciekawego w Polakach? Chowają swoich zmarłych tak, żeby dupy wystawały im z ziemi. Mają wtedy gdzie parkować rowery” – mówi jedna z bohaterek ekranizacji powieści „Elegia dla bidoków” J.D. Vance’a – wiceprezydenta-elekta USA. W samej książce takiego fragmentu nie znajdziemy, wprowadzili go do scenariusza twórcy filmu. Zamierzali obrazić Polaków czy chcieli tylko pokazać uprzedzenia i kompleksy opisywanej amerykańskiej biedoty? Tak czy owak, sięgają po obecne w Stanach Zjednoczonych tzw. „Polish jokes” – dowcipy, w których Polacy wychodzą na głupców i prymitywów. Polski wykrywacz min szefa CNN Kawał z „Elegii dla bidoków” nie był autorstwa J.D. Vance’a, natomiast podobne kpiny padały z ust innych osób publicznych w USA. W 1999 roku miliarder Ted Turner – właściciel telewizji CNN – postanowił pożartować podczas swojego wystąpienia na konferencji o planowaniu rodziny w Waszyngtonie. Opowiedział wtedy zgromadzonym, „jak wygląda polski wykrywacz min”. W odpowiedzi zamknął oczy i zaczął nogą macać przed sobą ziemię. Amerykańska Polonia była zbulwersowana, zwłaszcza że Turner zakpił również z papieża Jana Pawła II i stanowiska Kościoła katolickiego w sprawach reprodukcyjnych. W odpowiedzi ówczesny polski wiceminister spraw zagranicznych Radek Sikorski nazwał zachowanie twórcy CNN rasistowskim i zakłamanym. „Czy Turner opowiedziałby podobny żart o innych mniejszościach, takich jak czarnoskórzy, homoseksualiści lub Żydzi?” – spytał. Sikorski zagroził, że strona polska wycofa reklamy z mediów Turnera, bo skoro uważa on ​Polaków za prymitywów, to obędzie się bez pieniędzy polskich podatników. Ostatecznie miliarder przesłał przeprosiny. Prawdziwa historia wykrywacza min Publicyści podkreślali potem, że „Polish joke” Turnera był nie tylko przejawem nieuzasadnionego poczucia wyższości, lecz także ignorancji miliardera. Tak się składa,…

polish-joke-c620711.jpg
width: 1024
height: 973

Jaki był najwyższy budynek przedwojennej Warszawy? Gmach przetrwał koszmar II wojny światowej
type: item
date: 2024-12-04T07:58:40.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: architektura
subject: historia polski
subject: rekordy
subject: warszawa
subject: wieżowce
description: Najwyższy budynek przedwojennej Warszawy przetrwał do dziś, ale zmienił się już jego adres i przeznaczenie. Do historii przeszedł za sprawą ikonicznego, przerażającego zdjęcia z powstania warszawskiego.
encoded: Spis treści: Gmach PAST-y Budynek „Prudential” Konkurencja: gigantyczne maszty Zniszczone i (nie)odbudowane Czasem można w Polsce spotkać się z opinią, że najwyższy budynek przedwojennej Warszawy to gmach PAST-y, wsławiony podczas walk powstańców w 1944 roku. To jednak nieprawda. Swój rekord PAST-a straciła nieco wcześniej, na rzecz innego znanego gmachu. Gmach PAST-y PAST-a, wzorowana na chicagowskich drapaczach chmur, ukończona została około roku 1910. Miała 51,5 metra wysokości. Faktycznie była początkowo najwyższą budowlą mieszkalną w Polsce i w całej Europie. Nie należała też pierwotnie do Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej (PAST), lecz wzniesiono ją dla Towarzystwa Akcyjnego Telefonów „Cedergren”. W czasach tuż przed I wojną światową pojawiły się zresztą nad Wisłą inne wysokie budynki mieszkalne, 6- i 8-pietrowe. „Pamiętnikarze zapisują, że z dachów tych kamienic, zaledwie ukończonych lub jeszcze otoczonych rusztowaniami, oglądali w 1915 roku zbliżanie się wojsk niemieckich i ewakuację wojsk rosyjskich” – pisał varsavianista Jerzy Kasprzycki w cyklu „Warszawskie pożegnania”. Od 1911 roku PAST-a przestała uchodzić za najwyższy budynek mieszkalny w Europie. Straciła palmę pierwszeństwa na rzecz Royal Liver Building w Liverpoolu. Od roku 1934 nie była też najwyższym budynkiem w odrodzonej Polsce. Wyprzedziły ją: 62-metrowy Drapacz Chmur w Katowicach, zajmowany przez Urząd Skarbowy i pokrewne instytucje, oraz jeszcze wyższy 66-metrowy wieżowiec postawiony w stolicy. Budynek „Prudential” Tym najwyższym budynkiem w przedwojennej Warszawie był gmach stojący przy placu Napoleona, wzniesiony przez Towarzystwo Ubezpieczeniowe „Przezorność” należące do brytyjskiej firmy ubezpieczeniowej „Prudential” – opowiada Ryszard Mączewski – varsavianista, specjalista od historycznej zabudowy stolicy, twórca portalu warszawa1939.pl. Budynek projektował wybitny inżynier Stefan Bryła. Dawny plac Napoleona to dzisiejszy Plac Powstańców Warszawy. Wieżowiec należał do firmy ubezpiecz…

najwyzszy-budynek-w-przedwojennej-warszawie-1-14c34bb.jpg
width: 4651
height: 2601

Ignacy Hryniewiecki to jedyny Polak, który zabił cara Rosji. Jednak niewiele to dało
type: item
date: 2024-11-18T09:32:24.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: polska
subject: rosja
subject: zamachy terrorystyczne
description: W czasach zaborów wielu polskich bojowników brało na cel kolejnych rosyjskich carów. Atak udał się tylko jednemu romantycznemu terroryście. Nazywał się Ignacy Hryniewiecki. W jaki sposób udało mu się tego dokonać?
encoded: Spis treści: Zamach na cara Rosji Wcześniejsza próba zamachu Kim był Ignacy Hryniewiecki? Przebieg zamachu Skutki zamachu Do ataku doszło 13 marca 1881 roku. W okolicach Pałacu Zimowego w Sankt Petersburgu, na nabrzeżu kanału Jekaterińskiego, na sanie z podróżującym carem czekali zamachowcy. Należeli do rewolucyjnej organizacji Narodna Wola (Wola Ludu). Marzyły im się przemiany w Imperium Rosyjskim, obalenie jednowładztwa, demokratyzacja. Początkowo stawiali na działalność wśród ludu, polityczną edukację chłopów i agitację. Kiedy działania te nie przyniosły spodziewanych efektów i nie wzmogły rewolucyjnych nastrojów, narodowolcy postanowili uderzyć w samo serce systemu władzy: zabić cara. Zamach na cara Rosji Na celownik trafił Aleksander II Romanow. Car, który wprawdzie przeprowadzał w imperium reformy i miał łagodniejszy charakter od swego poprzednika Mikołaja I. Jednak ostro zwalczał rewolucjonistów marzących o głębszych przemianach. Carskie władze wyzywały ich od nihilistów, dla których nie ma nic świętego. Zamachowcy nazwali swój cel „Niedźwiedziem”. Próbowali kilka razy (m.in. w 1879 roku przygotowali atak na carski pociąg). Jednak dopiero 13 marca 1881 roku ich plany wypaliły. W grupie mającej zaatakować cara znalazł się niejaki Jelnikow. To fałszywe nazwisko. Naprawdę był to Ignacy Hryniewiecki – radykał, znany jednak z łagodnego usposobienia, pseudonim „Kociak”. Bardzo się ucieszył, że został wytypowany do grupy uderzeniowej. Wierzył, że tym razem atak się powiedzie i gotów był poświęcić własne życie. Zawalił naukę, porzucił studia, myślał tylko o walce. Wcześniejsza próba zamachu Hryniewiecki nie był pierwszym Polakiem, który zasadził się na życie Aleksandra II. Wcześniej, w 1867 roku, strzelał do niego w Paryżu polski imigrant, ex-powstaniec styczniowy Antoni Berezowski. Pistolet eksplodował przy wystrzale, kula ominęła cara. Berezowski został schwytany i skazany przez władze francuskie na zesłanie i ciężkie roboty na Nowej Kaledonii. Hryniewiecki miał za…

ignacy-hryniewiecki-0e8380f.jpg
width: 1200
height: 630

Zagadka z polskiego hymnu. Co kryje się między wierszami Mazurka Dąbrowskiego?
type: item
date: 2024-11-17T10:26:25.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: europa
subject: historia polski
subject: napoleon bonaparte
subject: wojna
description: Czy Mazurek Dąbrowskiego kryje zapomniane już dziś treści? Na przykład trasę, jaką według polskich patriotów legioniści mieli dotrzeć do Polski?
encoded: Spis treści: Wątki historyczne w hymnie Polski Wielka miłość Dąbrowskiego Plany powrotu legionistów do Polski Czym były tarabany? Barbara jako symbol konfederacji Słowa polskiego hymnu – „Mazurka Dąbrowskiego” – napisał Józef Wybicki w roku 1797. Wtedy utwór ten funkcjonował jako „Pieśń Legionów Polskich we Włoszech”. Zwrotki i refren wypełniały odniesienia do realnych, aktualnych postaci i walk. Wątki historyczne w hymnie Polski Jest tam i gen. Jan Henryk Dąbrowski, i wódz Francuzów Napoleon Bonaparte. A więc osoby, z którymi legioniści wiązali największe nadzieje. Patrioci uważali przecież, że dzięki walce u boku francuskiej armii doprowadzą do wskrzeszenia Polski, upadłej po trzech rozbiorach. Są też w pieśni wątki historyczne, na przykład o Czarnieckim. „Wracał się przez morze” z wyprawy do Danii przeciw Szwedom, aby w ojczystej ziemi wziąć udział w kolejnej kampanii – przeciw Rosji. W dalszych, rzadko śpiewanych zwrotkach, mamy także u Wybickiego wezwanie do narodowego pojednania: „Niemiec, Moskal nie osiędzie, / gdy jąwszy pałasza, / hasłem wszystkich zgoda będzie / i ojczyzna nasza”. Autor poniekąd zakłada również społeczne przemiany, które poderwą do walki nie tylko szlachtę i mieszczan, lecz również chłopstwo: „Na to wszystkich jedne głosy: / »Dosyć tej niewoli / mamy Racławickie Kosy, / Kościuszkę, Bóg pozwoli«”. Pośród wszystkich tych konkretów, dość sentymentalnie i mało konkretnie brzmi czwarta (według obecnie stosowanej kolejności) zwrotka: „Już tam ojciec do swej Basi / Mówi zapłakany: / »Słuchaj jeno, pewno nasi / biją w tarabany«”. Co za nią się kryje? Wielka miłość Dąbrowskiego Szczególnie zagadkowa wydaje się tajemnicza Basia. Dlaczego zasłużyła sobie u Wybickiego na miejsce obok Dąbrowskiego, Napoleona, Kościuszki i Czarnieckiego? Zdaniem niektórych badaczy, wkrada się tu watek czysto romantyczny. Pierwowzorem Basi z pieśni miałaby być Barbara Chłapowska – żona generała Jana Henryka Dąbrowskiego. Faktycznie, jej ojciec Ksawery miał w życiorysie p…

MazurekDabrowskiego-1e60a1a.jpg
width: 2560
height: 1269

Za edukację w Rzeczpospolitej zabrano się za późno. Efekty było widać jeszcze przez kilka lat
type: item
date: 2024-11-10T07:35:03.000Z
subject: Historia
subject: nauka
subject: polska
subject: szkoła
description: Władze odrodzonej Polski postawiły po 1918 r. na edukację. Jednak zapóźnienia z czasów zaborów i Wielki Kryzys osłabiły tempo zmian. W efekcie u progu II wojny światowej do szkoły nie chodziło pół miliona dzieci, blisko co piąty obywatel II RP był analfabetą, a Sienkiewicza czytali tylko nieliczni.
encoded: Spis treści: Walka z analfabetyzmem trwała długo 300 000 dzieci bez dostępu do szkoły Sienkiewicz to luksus Kamienie na szaniec Kiedy Polska odzyskała niepodległość, była krajem analfabetów. Ówcześni badacze szacowali, że na 1000 mieszkańców II RP nie umie czytać aż 503. Owszem, w Rumunii takich osób było jeszcze więcej (884); to samo dotyczyło Portugalii (786) czy Hiszpanii (637). Z drugiej strony we Francji było to 30 osób na tysiąc, w Finlandii – 12, w Anglii – 10, w Danii – 2. W Niemczech i Szwajcarii niepiśmiennych było jeszcze mniej. – Gdy 25 000 Niemców staje naprzeciwko 25 000 Polaków, śród Niemców znajduje się 1 analfabeta, a śród Polaków 12 500. Jakąż tedy przewagę mają nad nami Niemcy w walce konkurencyjnej? – srożyli się publicyści z nacjonalistycznej „Myśli Niepodległej” w 1921 r. i dodawali złośliwie: „Te zestawienia nie odsłaniają nam jeszcze całej prawdy, gdyż u nas prócz 12 500 analfabetów przeciwstawia się spomiędzy 12 500 ludzi kształconych ludziom intelektu półanalfabetyzm, nieinteligiencja, ćwierćinteligiencja i półinteligiencja”. Wręcz z lubością wymieniali, że „17 szoferów samochodów wojskowych w Warszawie stanowi kategorię analfabetów całkowitych, a 127 żandarmów okręgu warszawskiego stanowi kategorię półanalfabetów”. Oficjalne dane statystyczne za rok 1921 nie wyglądały już tak paskudnie jak szacunki „Myśli Niepodległej”, choć nadal były fatalne. Mieliśmy w kraju 33,1 proc. analfabetów, a z drugiej strony osoby z wykształceniem wyższym stanowiły ledwie 0,7 proc. z 27 mln mieszkańców. Najwięcej analfabetów było w dawnym zaborze rosyjskim (w województwie poleskim aż 71 proc.!) i austriackim. Najmniej w zaborze pruskim (4 proc.) – czyli na Pomorzu, Śląsku i w Wielkopolsce. Dodajmy też, że w 1921 r. najlepiej wyedukowane były osoby wyznania ewangelickiego (67,5 proc. miało wykształcenie co najmniej elementarne), a najgorzej − wyznania prawosławnego (14,4 proc.). Różnice między zaborami były głębokie i zróżnicowane. W austriackim Polacy mieli aut…

Edukacja-II-Rzeczpospolitej-42f3869.jpg
width: 872
height: 602