Weszłam nocą do zamku w Malborku – to, co zobaczyłam, zostanie ze mną na długo
Zamek w Malborku przyciąga nie tylko miłośników historii. Oświetlona nocą twierdza, duchy krzyżaków, Marianek i zrekonstruowana Madonna – to tylko część atrakcji, jakie czekają na turystów.
Spis treści: Odbudowana z ruin i legend – niezwykła historia zamku w Malborku Gdzie spotkasz Jagiellończyka i Marianek do Ciebie przemówi Bulwary, kajaki i duchy przeszłości – okolice Malborka z innej perspektywy Przed wizytą w Malborku – ceny, noclegi i rowerowe szlaki Popilnuj – proszę Marianka, brązową figurkę zawadiackiego rycerza uprawiającego najwyraźniej fitness na barierkach przed zamkowymi kasami. Pod opieką tej maskotki Malborka zostawiam rower i ruszam na nocne zwiedzanie 21-hektarowej, najpotężniejszej twierdzy gotyckiej średniowiecznej Europy wpisanej na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Odbudowana z ruin i legend – niezwykła historia zamku w Malborku Zamek w Malborku robi wrażenie od pierwszego spojrzenia. Patrzę na gigantyczny, 8-metrowy posąg Madonny o migdałowych oczach odzianej w zdobne szaty – zdaje się wychodzić z zewnętrznej niszy prezbiterium kościoła NMP na Zamku Wysokim. – Jej postać w chwili powstania w 1340 r. uważana była za największą figurę średniowiecznej Europy. Przez 600 lat strzegła Marienburga nazwanego tak od patronki zakonu krzyżackiego. W 1945 r. zniszczyła ją, dużą część zamku i 80% Starego Miasta artyleria „wyzwolicielskiej” Armii Radzieckiej – opowiadają ubrani w białe płaszcze z czarnym krzyżem Bogusław Krauze i Piotr Topolski. To przewodnicy i członkowie Fundacji Mater Dei, spiritus movens powrotu zrekonstruowanej z tysięcy kawałków Matki Boskiej na swoje miejsce dopiero w 2016 r. Szklana mozaika wywołująca efekt połysku sprowadzona została z Wenecji, natomiast elementy pokryte złotem wykonane zostały w Gdańsku. Angażował się w to przedsięwzięcie nawet Bruno Plater, wówczas wielki mistrz działającego do dziś zakonu krzyżackiego, choć Malbork jako stolica państwa zakonnego był krócej w jego władaniu (1309–1457) niż potem w polskim (do rozbiorów, gdy przypadł Prusom). Krążę po oświetlonym reflektorami punktowymi zamku. Posiadał innowacyjny system ogrzewania podłogowego, starzy zakonnicy leczeni w tutejszym szpitalu-przytułku dostawali posiłki wcześniej niż sam wielki mistrz. Zastawiony stół pokazuje bogate menu rycerzy, czyli dietę średniowiecza: dziczyzna, ptactwo, wołowina, ryby, kasza, groch, ryż, bakalie i egzotyczne przyprawy. W refektarzu ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym wspartym na jednym centralnie umieszczonym filarze mijam się z dyskretnym... duchem w brązowym habicie niosącym latarnię. Zza pięknych oryginalnych witraży słyszę niewidzialne gregoriańskie chóry. Bajka! Gdzie spotkasz Jagiellończyka i Marianek do Ciebie przemówi Zaopatrzona w mapy wyruszam spod zamku rowerem (świetne trasy dla jednośladów!). Cegły z ruin Starego Miasta powędrowały po wojnie do Warszawy w ramach propagandowej akcji nowej władzy „Cały naród buduje swoją stolicę”. Dlatego teraz tylko pojedyncze ocalałe budynki z czerwonej cegły prześwitują pomiędzy powojenną już zabudową. W sąsiadującej z zamkiem malborskiej farze, pieczołowicie odnowionej właśnie przez opiekujących się nią orionistów, podziwiam bezcenne, bogato złocone środkowe kwatery szaf ołtarzowych ze scenami Zwiastowania, Koronacji NMP i Bożego Ciała. Narratorem startującej przy zamku multimedialnej ścieżki edukacyjnej w odrestaurowanej części murów miejskich jest Marianek „gadający” z infokiosków. Zachwyca mnie odnowiona pięciokondygnacyjna Brama Garncarska dekorowana ostrołukowymi blendami. W centrum, na placu Miejskim otoczonym kawiarenkami, niemal galopuje mi naprzeciw Kazimierz Jagiellończyk na koniu, który w 1457 r. triumfalnym wjazdem do Malborka rozpoczął tu polskie panowanie. Wrażenie ruchu potęguje sąsiadująca z monumentem tańcząca fontanna. Jestem u wylotu ul. Kościuszki ze stylizowaną (tylko kształtem) na kamieniczki zabudową – to dawna Lang­strasse, gdzie natykam się na jedną z 24 tablic z funkcją fotoplastikonu z kodami QR. Czarno-białe fotografie w ten sposób poprowadzonej ścieżki historycznej odsyłają do wcześniejszych dziejów wybranych miejsc, które bliżej poznaję w pobliskim Muzeum Miasta Malborka zainstalowanym w jednej z najpiękniejszych, zachowanych XIX-wiecznych willi. Bulwary, kajaki i duchy przeszłości – okolice Malborka z innej perspektywy Zjeżdżam na wyremontowane przed kilkoma laty Bulwary nad Nogatem i sunę wygodną ścieżką rowerową z obfitością ławek i punktów panoramicznych w formie drewnianych podestów. Pstrykam selfie z kolejnym Mariankiem, który z kroniką miejską na kolanach przycupnął sobie nieopodal budki z książkami na wymianę. Mijam żółty budyneczek wypożyczalni sprzętu pływającego. Piramida błękitnych kajaków kusi wyprawą po Pętli Żuławskiej. Licząca aż 303 km droga wodna łączy ze sobą szlaki Wisły, Nogatu, Motławy, Pasłęki, Zalewu Wiślanego i Kanału Elbląskiego. Zostawiam za sobą zabudowania, a po prawej stronie, za płynącą stalowo-szarą rzeką, otwierają się przede mną płaskie niczym stół żyzne pola Żuław Wiślanych, rozległej doliny deltowej królowej polskich rzek. Kończy się wygodna ścieżka rowerowa i wpadam w leśny dukt. Odkryte łydki smagają pokrzywy – nie jeździ tu wiele osób, choć szlak jest oznakowany. Pozostałości fortyfikacji Festung Marienburg: betonowe punkty obserwacyjne, stanowiska ogniowe, schrony, znajdują się w większości poza nim, choć blisko. Wracam pod zamek. Rozparta na ławce na bulwarze chłonę z zachwytem filmowy zachód słońca rozlewający się paletą ciepłych barw nad Nogatem. Również ze względu na niego nie można Malborka „zaliczyć” w jeden dzień! Przed wizytą w Malborku – ceny, noclegi i rowerowe szlaki Zwiedzanie zamku w Malborku Trasy zwiedzania: historyczna, spacerowa, nocna Bilety: normalny: od 90 zł ulgowy: od 70 zł bilet łączony (Malbork, Sztum, Kwidzyn): dostępny Dzieci do lat 7: wstęp wolny Zniżki: m.in. Karta Dużej Rodziny, grupy zorganizowane Oficjalna strona zakupu biletów: bilety.zamek.malbork.pl Nocleg Hotel Grot (3*) – aktualnie od 199 zł za pokój jednoosobowy Hotel Dedal (2*) – od 165 zł za pokój jednoosobowy Warto wiedzieć 590-kilometrowy Szlak Kopernikowski łączy miejscowości związane z życiem astronoma (Warmia, Mazury, Pomorze, Kujawy) Rowerowy Szlak Zamków Gotyckich – rozpoczyna się w Malborku i ma 171,65 km Źródło: archiwum National Geographic Traveler, zamek.malbork.pl Nasza ekspertka Anna Kłossowska Dziennikarka z zawodu i zamiłowania. Zwiedza świat dalszy i bliższy, a potem opisuje swoje wrażenia na rozmaitych łamach. Współpracuje m.in. z magazynem PLL LOT Kaleidoscope, Travelerem, National Geographic. Wolny czas stara się spędzać aktywnie: rower, kajaki, a zimą narty. Lubi też nowe wyzwania z dozą adrenaliny. Dlatego wymyśliła i zorganizowała dla bardziej „usportowionych” czytelników Travelera konkurs Traveler Adventire Team, podczas którego musieli spróbować swych sił w nieznanych im dotąd dyscyplinach.
„Każdego dnia budzę się z myślą, że wulkan może znów wybuchnąć” – tak się żyje na Stromboli
Wyspa Stromboli to jedno z tych miejsc, które łączą w sobie piękno natury i żywioł nieprzewidywalności. Mieszkańcy tej niewielkiej włoskiej wyspy żyją w rytmie erupcji – na własnych zasadach i w cieniu jednego z najbardziej aktywnych wulkanów w Europie.
Spis treści: Jak wygląda życie u stóp nieprzewidywalnego wulkanu Stromboli? Historia, miłość i ewakuacja – Stromboli zaskakuje na każdym kroku Odys, Strombolinek i miecznik – czyli jak poznać Lipari na własnej skórze VIP-y, siarka i zgubiona bransoletka – jak pachnie wakacyjny relaks na Vulcano? Co warto wiedzieć o Wyspach Liparyjskich, zanim zaplanujesz podróż Jak zaplanować podróż na Stromboli – krok po kroku Codzienność na wyspie Stromboli to nie tylko bajeczne krajobrazy i bliskość Morza Tyrreńskiego. To również ciągłe nasłuchiwanie odgłosów wulkanu, którego aktywność potrafi zaskoczyć o każdej porze dnia i nocy. To jedno z najsłynniejszych miejsc wulkanicznych we Włoszech. Pomimo ryzyka, mieszkańcy nie wyobrażają sobie życia gdzie indziej. Ich podejście do natury, prostota codzienności i lokalna społeczność tworzą unikalny mikroświat, który fascynuje nie tylko podróżników, ale i naukowców. Jak wygląda życie u stóp nieprzewidywalnego wulkanu Stromboli? To właśnie wyspę Stromboli zauważam jako pierwszą z pokładu promu, który w sezonie kursuje co godzinę ze stałego lądu. W miarę jak się przybliżamy, szaro-zielona góra wynurza się majestatycznie z intensywnie szafirowego morza i z każdą chwilą potężnieje w oczach. Po chwili wydaje mi się gigantyczna – i nic dziwnego, bo wznosi się aż na 940 m n.p.m. Nad kraterem unosi się stała aureola dymu, a z oddali wyraźnie widać wyżłobioną przez lawę ścieżkę zwaną La Sciara del Fuoco, po której rozżarzony materiał skalny spływa bezpośrednio do morza. Stromboli to jeden z najaktywniejszych wulkanów na świecie – jest w stanie niemal ciągłej erupcji od ponad 2000 lat. Co 10 do 12 minut z trzech kraterów ulokowanych na szczycie wystrzeliwują eksplozje gazów i fragmentów lawy, które osiągają wysokość nawet 100 metrów. To zjawisko – zwane „erupcją stromboliańską” – nadało nazwę całemu typowi erupcji wulkanicznej. Od tych wybuchów drżą szyby i drzwi w domach rozrzuconych u podnóża wulkanu. Zastanawiam się, jak żyje się ludziom w tak nieprzewidywalnym otoczeniu. – Oczywiście je słyszymy, ale to dla nas chleb powszedni. Nie boimy się wulkanu. Moja rodzina żyje tu od pokoleń. Choć wciąż jest aktywny, erupcje nigdy nie stanowiły zagrożenia dla mieszkańców wyspy – mówi Francesco Scibilia, prowadzący pensjonat na Stromboli, witając mnie w porcie Scari. Pobliska plaża – pokryta szaro-czarnym wulkanicznym pyłem – nie zachęca do klasycznych kąpieli słonecznych, ale przyciąga turystów swoją surową urodą. Wybieramy się pieszo w stronę krateru. Słońce w zenicie pali niemiłosiernie, a każdy krok po rozgrzanym pyle potęguje wrażenie obcowania z żywiołem. Historia, miłość i ewakuacja – Stromboli zaskakuje na każdym kroku Po stokach góry wspinają się odważnie białe domki okolone wysokimi murami, nad którymi kołyszą się dorodne pióropusze palm. Przez artystycznie kute bramy zaglądam do ogrodów tonących w kwiatach i zieleni – pełnych hibiskusów, bugenwilli i drzewek cytrusowych. Docieramy na placyk przed kościołem św. Wincentego (Chiesa di San Vincenzo) – duchowym i historycznym centrum wyspy. To tutaj odnaleziono ślady pierwszego osadnictwa sięgające XVI wieku p.n.e. Przez wieki mieszkańcy żyli w rytmie morza – łowili ryby, handlowali i wypatrywali statków. W XVIII wieku Stromboli przeżywała prawdziwy złoty wiek. Obrotni wyspiarze dorobili się aż 65 własnych żaglowców, które regularnie kursowały między Sycylią a Neapolem, transportując towary i ludzi. Sielankę przerwała rewolucja technologiczna i katastrofa naturalna. Wraz z pojawieniem się parowców i tragicznym podwodnym trzęsieniem ziemi, wywołującym gigantyczne fale tsunami, wyspa opustoszała niemal z dnia na dzień. Wielu mieszkańców emigrowało, a Stromboli popadła w zapomnienie. Aż w 1949 roku wydarzył się przełom. Roberto Rossellini nakręcił tu film „Stromboli, ziemia boga” z Ingrid Bergman, co na nowo skierowało oczy świata na wyspę. Ulica Wiktora Emanuela kryje niepozorny domek z tabliczką– to tu mieszkali w czasie zdjęć jako kochankowie. Tuż obok znajduje się tajemnicza strzałka prowadząca pod górę. – To droga ewakuacyjna, gdyby jednak wulkan dał się nam za bardzo we znaki – wyjaśnia Francesco. – Nad naszym bezpieczeństwem czuwa 24 godziny na dobę zespół wulkanologów z Neapolu, a na miejscu mamy oddział Gwardii Cywilnej. Na jej sygnał z lądu w kilkadziesiąt minut przylecą helikoptery, a w porcie czekają łodzie... Odys, „Strombolinek” i miecznik – czyli jak poznać Lipari na własnej skórze Z placu przed kościołem św. Wincentego roztacza się wspaniały widok na Strombolicchio, czyli „Strombolinek”. Włosi z upodobaniem tworzą zdrobnienia, ale w tym przypadku nazwa może być myląca – skała nie przypomina oryginału, to raczej poszarpany masyw wyrastający z morza, niczym strażnik u bram wyspy. Na szczyt Stromboli wiedzie długi, miejscami stromy szlak, który mimo pozorów nie nastręcza większych trudności. Kratery znajdują się z boku wulkanu, a ścieżka pozwala zbliżyć się do nich nawet na 100 metrów. Nagle słyszę syk, który przechodzi w ogłuszający łoskot – rozżarzone odłamki kamieni wylatują z wnętrza góry, a ja aż podskakuję z wrażenia. Po godzinie znów jestem na pokładzie. Kierujemy się ku największej z wysp archipelagu – Lipari, która liczy 37,7 km² i ponad 10 tysięcy mieszkańców. To właśnie tutaj koncentruje się życie Wysp Liparyjskich, stanowiąc dom dla dwóch trzecich ich populacji. Z oddali cały archipelag mieni się w promieniach słońca i przypomina literę Y. U podstawy leży Vulcano, a po przeciwległych końcach ramion znajdują się Stromboli i Alicudi. Choć w Polsce mówimy o Wyspach Liparyjskich, Włosi znają je jako Wyspy Eolskie, nazwane tak na cześć greckiego boga wiatrów – Eola, syna Posejdona. Według mitologii Eol przechowywał wiatry w jaskiniach archipelagu, wypuszczając je w zależności od potrzeby – czasem łagodny Zefirek, innym razem wściekły Boreasz. Legenda głosi, że gdy Odys po zdobyciu Troi dotarł na Lipari, Eol podarował mu skórzany worek z wiatrami potrzebnymi do nawigacji. Niestety, towarzysze Odyseusza, myśląc że wewnątrz są kosztowności, otworzyli go w nocy. Wypuszczone wiatry rozpętały sztorm, z którego tylko Odys wyszedł cało. Lipari to jedna z nielicznych wysp archipelagu (obok Saliny i Vulcano), które posiadają drogi przystosowane do samochodów. Na Stromboli dominuje ruch pieszy – mieszkańcy korzystają z meleksów, a turyści wybierają skuterki motorino. Wsiadam na motorino w porcie Marina Lunga i ruszam w stronę ruin normańskiego zamku, górującego nad miasteczkiem. Przemierzam wąskie, strome uliczki bez obaw – nawet jeśli spotykam inny pojazd, tutejsi dżentelmeni z połyskującymi złotymi łańcuchami z uśmiechem ustępują miejsca samotnej turystce. – Ciao bella! – witają mnie właściciele lokalnych sklepików, oferujących ceramikę stylizowaną na antyczne maski i amfory, bazarkowe ubrania oraz pumeks wydobywany z wulkanu. Dostaję kilka serdecznych propozycji randek i jeszcze więcej zaproszeń na obiad. Ostatecznie przyjmuję jedno – od typowej włoskiej mammy o krągłych kształtach, która zaprasza mnie do rodzinnej trattorii. Serwuje grillowanego miecznika, lokalny przysmak, który smakuje jeszcze lepiej, gdy przyrządzany jest z takim sercem i gościnnością. VIP-y, siarka i zgubiona bransoletka – jak pachnie wakacyjny relaks na Vulcano? Restauracyjka mojej gospodyni to raczej skromna, rodzinna trattoria – kilka drewnianych stołów przykrytych obrusami w kratkę tworzy klimat domowej gościnności. Czekając na danie główne, próbuję caponaty – duszonych w pomidorach bakłażanów z cebulą, selerem naciowym i kaparami. Te ostatnie są dumą regionu – na wyspach obchodzi się ich święto w czerwcu, z pokazami kulinarnymi i potrawami, w których królują małe, aromatyczne pąki. Na deser kosztuję Malvasii – słodkiego wina o bursztynowej barwie, wytwarzanego na sąsiedniej wyspie Salinie. Intensywny smak i gęsta konsystencja doskonale domykają posiłek. Nabrawszy sił, wsiadam znów na motorino i wspinam się po zboczach w kierunku zamku. Ruiny normańskiej twierdzy kryją ciekawą niespodziankę – Muzeum Archeologiczne, które dokumentuje dzieje archipelagu od czasów prehistorycznych po nowożytne. W części plenerowej zrekonstruowano antyczny amfiteatr, w którym do dziś można obejrzeć lokalne spektakle z widokiem na zatokę. Znów wsiadam na prom. Z braku czasu nie wysiadam na Salinie, a w oddali majaczy Filicudi – wyspa słynąca z grot i jaskiń. Jedna z nich, Bue Marino, miała być siedzibą mitycznych potworów. Omijam też Panareę, kurort dla VIP-ów – księżniczki Monako Karoliny, Michaela Douglasa i Catherine Zeta-Jones. Wyjątek stanowił były prezydent Włoch Giorgio Napolitano, który od lat wybierał wakacje na... Stromboli. Skromnie, ale z charakterem. Na Vulcano planuję zanurzyć się w gorących źródłach siarkowych. Zanim jednak dotrzemy do portu, zapach morza zostaje wyparty przez intensywny odór siarki – wyczuwalny już z daleka. Wyspa wita mnie palącym żarem i krajobrazem jak z księżyca. Kilkaset metrów od nabrzeża, w zagłębieniu między wzgórzami, znajduje się kwadratowe błotne jeziorko, w którym taplają się turyści. Wskakuję do środka bez namysłu. Od razu oblepia mnie ciepłe, cuchnące, szare błoto. Nie przypomina to luksusowych zabiegów spa – ale przecież właśnie o autentyczność tu chodzi. Po chwili jednak robi się zbyt gorąco, więc wyrywam się z tej siarkowej kałuży i ruszam w kierunku morza. Marzę o chłodnych falach i miękkim piasku, ale czeka mnie kolejna niespodzianka – woda jest... gorąca i bulgocze! Co gorsza – również śmierdzi siarką. Zapachu nie pozbędę się przez trzy dni, choć szoruję się wszystkimi możliwymi środkami. Skóra może i gładka jak u niemowlaka, ale narzeczony zarządza kwarantannę. I jeszcze jedna strata – kupiona „na metry” bransoletka z bazarku straciła cały blask. Cóż – nie wszystko złoto, co się świeci. Co warto wiedzieć o Wyspach Liparyjskich, zanim zaplanujesz podróż Wyspy Liparyjskie, znane również jako Wyspy Eolskie (wł. Isole Eolie), to archipelag siedmiu większych i dziesięciu mniejszych wysp pochodzenia wulkanicznego, położony na Morzu Tyrreńskim, na północ od Sycylii. Wszystkie należą do Włoch. Nazwa archipelagu wywodzi się od greckiego słowa liparos, oznaczającego „żyzny” – i rzeczywiście, te bazaltowe, porośnięte zielenią wyspy urzekają bujną roślinnością, żyzną glebą i niezwykłą energią. Najlepszy czas na wizytę to czerwiec oraz wrzesień i październik – wtedy pogoda jest nadal słoneczna, ale nie dokucza już letni upał, a wyspy nie są tak zatłoczone jak w szczycie sezonu. Jak zaplanować podróż na Stromboli – krok po kroku Dojazd na Stromboli wymaga przesiadek, ale trasa sama w sobie to część wakacyjnej przygody. Oto kilka praktycznych opcji: Najwygodniej lecieć z Warszawy do Palermo lub Katanii, z przesiadką w Rzymie. Loty obsługuje m.in. LOT. Ceny w dwie strony zaczynają się od ok. 1300–1700 zł, zależnie od sezonu. Z Palermo/Katanii dojedziesz pociągiem do portu w Milazzo (ok. 2–3 godz., koszt ok. 35 zł). Z Milazzo codziennie odpływają promy i szybkie wodoloty (hydrofoile) – kursują nawet co godzinę w sezonie. Stromboli znajduje się na jednej z dalszych tras – rejs trwa ok. 2,5–3 godz., koszt biletu to ok. 65–90 zł. Szczegóły i bilety: www.siremar.it, www.caronteetourist.it. Jeśli szukasz gotowego pakietu, dostępne są rejsy jachtem po Wyspach Liparyjskich (np. z portu w Mesynie), lub wypoczynkowe turnusy z pobytem na Sycylii i wyspach. Ceny wycieczek zaczynają się od ok. 1600–2100 zł/os. Na miejscu między wyspami przemieszczasz się promami – bilet między Stromboli a Lipari czy Vulcano kosztuje ok. 50–65 zł. Noclegi na Stromboli: najtańsze opcje zaczynają się już od 65 zł/os. w pokojach 2–3 osobowych. Znajdziesz tu agroturystyki i pensjonaty z domowym klimatem, jak Casa La Pergola. Źródło: National Geographic Polska
Żona barona Rothschilda nie chciała tego prezentu. Dziś to skarb Górnej Odry
Kraina Górnej Odry to miejsce pełne tajemnic, spektakularnych obiektów i zapomnianych historii. Od egipskiej mumii aż po Białą Damę – sprawdź, co czeka na odwiedzających ten region.
Spis treści: Gigantyczny zbiornik, który ocalił miasta Egipska tajemnica z miłosnym wątkiem Spacer przez stare miasto i kaplicę z gwiazdami Ruiny z miłości i legenda Białej Damy Jezus na Odrze i diabeł w budce Tworków i cudowna pszenica Rudy – klasztor, drezyny i cystersi Śląski obiad z widokiem na XIX wiek Choć druga co do wielkości polska rzeka, Odra, ma źródło na zboczu najwyższego szczytu Gór Odrzańskich, Fidluv Kopec w Czechach, to wpływa zaraz do nas przez Bramę Morawską, wąskie zapadlisko między Sudetami a Karpatami. Dostrzegam je z czubka wieży widokowej w formie ostro zakończonej piramidy. Stalową konstrukcję zakotwiczono wśród szachownicy pól położonej na polodowcowym, wydłużonym wzgórzu wsi Pogrzebień pod Raciborzem. – Przez Bramę Morawską wędrowały plemiona celtyckie, germańskie i słowiańskie, uczniowie Cyryla i Metodego niosący chrześcijaństwo, kupcy z Południa, a Sobieski poszedł na Wiedeń – przypomina mi Grzegorz Wawoczny, wicedyrektor Zamku Piastowskiego w Raciborzu, gdzie dziś nocuję. Widzimy stąd bohatera jesiennej powodzi. Czas poznać go z bliska. Gigantyczny zbiornik, który ocalił miasta Największy zbiornik hydrotechniczny w Polsce, Racibórz Dolny, znajduje się w Krainie Górnej Odry, której „podbój” właśnie rozpoczęłam. – Ma 185 mln m³ pojemności i ubiegłej jesieni wraz z sąsiednim polderem Buków przyjął w ciągu kilkudziesięciu godzin całą falę powodziową, gromadząc ok. 147 mln m³ wody, czyli zapełnił się w 80% – opisuje Grzegorz Kawalec z Urzędu Miasta Racibórz. Teraz jest pusty – to jeden z największych suchych polderów na świecie – jego dno pokryte jest na przemian wyspami trawy i pól uprawnych należących do rolników z pobliskich miejscowości. Pracujące koparki wybierają żwir, stale pogłębiając zbiornik do docelowej objętości 300 mln m³. Polder jest tak ogromny (26,3 km²), że jego kres rozmywa się na horyzoncie. Potężna betonowa konstrukcja budowli przelewowo-spustowej zapory czołowej zbiornika, niczym wielkie szare zębiska wbite w dno, przypomina mi film „Totalna zagłada” z 2007 r. o fikcyjnym zalaniu Londynu. Dzięki zbiornikowi analogicznego losu uniknęły m.in. Opole i Kędzierzyn-Koźle. – Amatorzy dwóch kółek mogą legalnie dookoła objechać koronę zbiornika – podkreśla Grzegorz Kawalec, wskazując grupę cyklistów na porośniętym trawą wale. Egipska tajemnica z miłosnym wątkiem „Mówi Amonet – ona będzie żyć” – tebańska wyrocznia, nadając kobiecie takie imię, najwyraźniej „zobaczyła” jej swoistego rodzaju nieśmiertelność – myślę, wpatrując się zafascynowana w mumię Dzed-Amonet-ius-anch, „gwiazdę” Muzeum w Raciborzu. To jedyna na Śląsku wystawa egipska. Bandaże spowijają kobietę tylko do piersi. Widzę wyschnięte, sczerniałe ramiona i twarz, której zrekonstruowany komputerowo wizerunek dowodzi, że była piękna i najwyżej 20-letnia. Teraz leży sobie wygodnie na łóżku w szklanej gablocie, a obok, w tym samym pomieszczeniu, wyeksponowano kartonaż zdobiony postaciami bóstw czuwających nad zmarłą oraz dwa sarkofagi. Zmumifikowana kobieta, urodzona 800 lat p.n.e., została wyjęta z grobowca w Tebach w XIX w., kupiona przez barona Anselma von Rothschilda i podarowana jako prezent… ślubny żonie Charlotte, też z Rothschildów, która miała go odrzucić, stąd w końcu trafiła do raciborskiej placówki. Spacer przez stare miasto i kaplicę z gwiazdami Opuszczam muzeum zlokalizowane oryginalnie w średniowiecznym budynku pokościelnym, aby przebiec się po starym mieście. PRL-owskie szpetne „pudełka” nie są w stanie zniweczyć uroku przedwojennych, pięknie odrestaurowanych poniemieckich kamieniczek zdobionych mozaikami – jak te ze Ślązaczką i Ślązakiem czy koszem kwiatów otoczonym wieńcem na ulicy Długiej. Na ryneczku zaskakuje mnie pierzeja odbudowana w stylu renesansu… lubelskiego, efekt popularnej po II wojnie światowej propagandy polskości Ziem Odzyskanych. Przed snem na Zamku Piastowskim, wzmiankowanym już przez Galla Anonima, zwiedzam działającą w nim warzelnię piwa Raciborskiego z obowiązkową degustacją (polecam Klasyczne!) i liczę gwiazdy na krzyżowo-żebrowym, błękitnym sklepieniu gotycko-strzelistej kaplicy, porównywanej z paryską Sainte-Chapelle. Ruiny z miłości i legenda Białej Damy Jaki musiał być piękny, zwłaszcza że zbudowany z miłością – spoglądam ze smutkiem na szkielet pałacu w Sławikowie, stojący na niewysokiej skarpie. Poszarpane gdzieniegdzie wojennymi kulami nagie ceglane mury i ziejące pustką otwory okienne – tyle pozostało z monumentalnej trzypiętrowej rezydencji pruskiego rodu von Eickstedtów. – Legenda mówi, że baron Ernest von Eickstedt wygrał pałac w karty od hazardzisty barona Adolfa von Eichendorffa, ojca Josepha – poety niemieckiego romantyzmu – opowiada Sławomir Pazderyn z Fundacji „Gniazdo”. – Ernest rozpoczął rozbudowę rodowej siedziby, a po jego śmierci podjął się jej brat Adalbert, architekt, który z pobytu w Italii, gdzie leczył się „na nerwy”, przywiózł do Sławikowa żonę, piękną Beatrice. I dla ukochanej kobiety stworzył neoklasycystyczne palazzo – dodaje. Wchodzimy do środka. Gruz chrzęści pod stopami, brak tynków, podłóg. – Potomkowie Ernesta wyjechali stąd w 1945 r., zniszczeń nie dokonali Rosjanie po odbiciu pałacu z rąk Wehrmachtu ani urzędujący tu potem PGR. Degradacja rozpoczęła się od zdjęcia miedzianego dachu będącego pochodną decyzji Rady Powiatu Raciborskiego o rozbiórce pałacyków „po Niemcach”. Podziwiam efekty przeprowadzonych prac: na tyle zabezpieczoną ruinę, że można ją zwiedzać (pod opieką przewodnika z Fundacji). Szykowana jest trasa turystyczna w niedostępnych jeszcze podziemiach. W wielohektarowym przypałacowym parku zostanie odtworzony ogród różany. Przykryty nowym dachem spichlerz obok pałacu już wynajmowany jest na imprezy. – Tylko trzeba uważać na tutejszą Białą Damę – gdy się ukaże, Boże broń nie zapalać jej świecy mimo próśb ducha, bo wtedy zabija, jak ongiś lokaja! – żartuje Zygmunt Kandora z Urzędu Gminy Rudnik. Według legendy służący towarzyszyć miał wspomnianemu poecie Josephowi Eichendorffowi w nocnym poszukiwaniu owej zjawy w podziemiach rezydencji. Gdy się na nią natknęli, lokaj nagle wyprzedził ducha, skręcając w korytarz, który ten mu wskazał. Wtedy zgasło światło, poeta usłyszał potworny krzyk... Sługa padł martwy, a Biała Dama zniknęła. Jezus na Odrze i diabeł w budce Z Grzegorzem Utrackim, wójtem gminy Krzyżanowice, jedziemy krętą drogą w kierunku Obszaru Chronionego Krajobrazu Granicznych Meandrów Odry. To 7,5-kilometrowy odcinek rzeki od dawnego przejścia granicznego Chałupki-Bogumin – tam ponoć sam diabeł wystawiał osmoloną łapę do pocałowania z budki strażniczej – do ujścia Olzy na północy. Granica między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Czeską przebiega dosłownie przez środek i zmienia swój przebieg wraz z nieuregulowanym korytem rzeki: dzikiej, nieokiełznanej przez człowieka, kapryśnej zatem – tak jak dziś odbijającej w sobie stalową szarość nieba. Parkujemy pod wieżą widokową w Chałupkach – 114 stopni spiralnie pnących się 27 m w górę. Poniżej ścielą się, należące do rzadkości w całej Europie, lasy nadrzeczne z olszą czarną i jesionem, łęgi wierzbowo-topolowe i fragmenty wilgotnych łąk, na których „pasą się” sarny. Z wartkim nurtem suną kajakarze podczas jednego z wielu organizowanych na meandrach spływów, omijając pnie pogryzione przez bobry, a wójt pokazuje mi gniazdo – wykopaną na brzegu norę rybożernych zimorodków o wręcz nienaturalnie niebieściutkich skrzydłach. Tworków i cudowna pszenica I zabiera do Tworkowa, wsi na lewym brzegu Odry. Prężne osadnictwo, udokumentowane znaleziskami sprzed 200 tys. lat, te tereny mają zawdzięczać samemu… Jezusowi, który płynąc łodzią po rzece, pobłogosławił je. Tutejszy zamek, choć podpalony w 1931 r. przez samego właściciela Saurmę von der Jeltscha celem wyłudzenia ubezpieczenia, w efekcie przejęcia przez gminę jest dziś dostępną dla każdego, bezpieczną, efektowną ruiną z odbudowaną wieżą zegarową otoczoną zadbanym parkiem ze stawem. To na nim miała przed 200 laty wyrosnąć osobliwość przyrodnicza – samotna łodyga pszenicy z 83 kłosami po 60 ziaren każde, uwieczniona na zachowanym malowidle w zamku. Rudy – klasztor, drezyny i cystersi Wraz z przewodniczką z Krainy Górnej Odry, Natalią Hołyk, ląduję w Rudach, których nazwę wieś i cała gmina zawdzięcza płynącej tędy rzeczce o rudawym odcieniu (za sprawą rud darniowych). Śpię w Pocysterskim Zespole Klasztorno-Pałacowym dźwigniętym z ruiny przez obecnego zarządcę, ks. Jana Rośka, laureata wielu nagród w dziedzinie konserwacji zabytków. Mnisi rezydujący tu od XIII w. stworzyli obecną do dziś sieć dróg do najbliższych miast. Zarządzali też młynami, hutami, browarem, fabryką szkła dającymi pracę ludności. Pewnie byliby dumni, widząc swój obiekt znów działający według ich motta „módl się i pracuj”. W otynkowanych z zewnątrz na żółto romańsko-gotyckich murach działają dom pielgrzyma – łóżka proste, ale komnaty przepastne – restauracja oraz sklepik. U cystersów balował Sobieski, a w podzięce za utrzymanie 15 tys. żołnierzy wysłał im pozłacany rydwan! O klasztor zahacza jedna z odnóg największego w Europie szlaku pątniczego – Drogi Świętego Jakuba. Przecina też zabytkową stację Kolejki Wąskotorowej, skąd następnego dnia telepiącą się drezyną będę eksplorować pełne uroczysk i tajemnic Lasy Rudzkie. Śląski obiad z widokiem na XIX wiek „Ślonski łobiod”, czyli rolada wołowa w sosie, gumiklyjzy – okrągłe kluski z charakterystyczną dziurką, i modro kapusta drażnią moje nozdrza kuszącą symfonią zapachów docierającą ze stołu. Za szybą przeszklonej oranżerii – restauracji klasycystycznego Pałacu Baranowice w Żorach – po żwirowych alejkach parku suną z wolna ubrane w długie suknie damy z parasolkami, jakby katapultowane tu sprzed wieku. Ich stroje są dziełem pracowni krawieckiej działającego w placówce centrum kultury dla lokalnej społeczności. To mój pożegnalny obiad w Krainie Górnej Odry w towarzystwie pomysłodawcy i zarządcy liczącej zaledwie 5 lat marki, Adama Wawocznego. Wspominam mu o porannej wizycie na polsko-czeskim, granicznym szlaku węgla i stali, w dawnej Kopalni Ignacy, gdzie zdumiały mnie gabaryty ponad 100-letniej wyciągowej maszyny parowej oraz multimedialna wystawa z informacjami o odkrywcach ery przemysłowej. – Zorganizowaliśmy czterokrotnie Festiwal Górnej Odry, największe tego typu wydarzenie w Polsce, otrzymaliśmy cztery certyfikaty na najlepsze produkty turystyczne w kraju oraz tytuł Polskiej Marki Turystycznej. Jesteśmy więc krainą naj i chcemy nią pozostać – podsumowuje dyrektor. źródło: National Geographic Traveler
Rzym w roku wielkich cudów. Co zobaczyć w Wiecznym Mieście w 2025 roku?
W jubileuszowym roku świętym Wieczne Miasto przygotowało dla pielgrzymów i turystów wyjątkowe niespodzianki – od odnowionych zabytków po zupełnie nowe przestrzenie do zwiedzania.
Spis treści: Fontanna Czterech Rzek – klejnot Piazza Navona Pasquino – znikające głosy ludu Panteon – podziw nieprzemijający Odkrycia Złotego Domu Nerona Fontanna di Trevi – ograniczenia i selfie Hiszpańskie Schody i Barcaccia Stacja Spagna – nowe oblicze metra Piazza Pia – nowe serce Rzymu Drzwi Święte – przeżycie duchowe Via Ottaviano – nowe życie ulicy Informacje praktyczne Rzym – Wieczne Miasto – zawsze przyciągał pielgrzymów, artystów i podróżników swoim niepowtarzalnym urokiem. Jednak rok 2025 to czas szczególny – Jubileusz Święty przywrócił blask najpiękniejszym zabytkom i stworzył nowe przestrzenie, które zachwycają zarówno turystów, jak i mieszkańców. Jeśli interesują cię ciekawostki o Włoszech i planujesz wizytę w Wiecznym Mieście, teraz masz niepowtarzalną okazję zobaczyć Rzym w jego najpiękniejszym wydaniu. Fontanna Czterech Rzek – klejnot Piazza Navona Nareszcie! – wzdycham z zachwytem, podziwiając oddaną w końcu ubiegłego roku miastu, po siedmiu miesiącach renowacji, fontannę Czterech Rzek. Zdobiona centrum Piazza Navona, biel oczyszczonego marmuru lśni w słońcu. Szesnastometrowej wysokości dzieło Gianlorenza Berniniego powstało na rozkaz papieża Innocentego X na uczczenie Roku Jubileuszowego 1650. Fontanna symbolizuje dominację Kościoła nad czterema kontynentami, przedstawionymi w formie gigantycznych postaci rzek: Dunaju, Nilu, Gangesu Rio La Plata. Woda tryska spod ich siedzeń, a nad nimi unosi się obelisk z gołębicą i gałązką oliwną. Na Jubileusz 2025 fontanna została gruntownie odnowiona. Pasquino – znikające głosy ludu Zaglądam za róg do starego znajomego – posągu Pasquino. Od czasów renesansu służył mieszkańcom Rzymu jako anonimowy głos sprzeciwu wobec władzy. Dziś jednak tablica na kartelusze i słynne paszkwile zniknęły. Czyżby czas satyry w Rzymie powoli przemijał? Panteon – podziw nieprzemijający Kolejki do Panteonu, mimo biletu za 15 euro, nadal przyciągają tłumy. To jedna z najbardziej znanych budowli starożytnego Rzymu. Świątynia wszystkich bogów, obecnie Bazylika Najświętszej Maryi Panny od Męczenników, kryje w sobie groby Rafaela Santiego i Wiktora Emanuela II. Jej monumentalna kopuła (średnica i wysokość 43,44 m) nadal zadziwia, a niedawny remont marmurowych posadzek przywrócił dawne piękno wnętrz. Odkrycia Złotego Domu Nerona Spacer po Złotym Domu Nerona kończy się w imponującej Sali Oktagonalnej. Kopuła przypomina tę z Panteonu – czy była dla niej inspiracją? Odkrycia archeologiczne nadal budzą zachwyt i pokazują nieprzemijające osiągnięcia starożytnego Rzymu. Fontanna di Trevi – ograniczenia i selfie Przy fontannie di Trevi potwierdza się wprowadzenie limitu osób w godzinach 9–21. Panowie porządkowi kontrolują przepływ turystów, a plotki mówią o możliwym wprowadzeniu biletów. Tymczasem tradycja wrzucania monet trwa w najlepsze. Hiszpańskie Schody i Barcaccia Na Placu Hiszpańskim nie mogę sobie odmówić krótkiej wizyty na odnowionych Schodach Hiszpańskich i przy fontannie Barcaccia, autorstwa Berninich. Choć turyści znów jedzą na stopniach, urok miejsca pozostaje niezmienny. Stacja Spagna – nowe oblicze metra Stacja metra Spagna przeszła metamorfozę: kolorowe dekoracje Jubileuszu i nowe automaty biletowe witają pasażerów. Na stacji S. Giovanni, gdzie metro przypomina muzeum, można podziwiać znaleziska archeologiczne. Choć budowa linii C nadal trwa, wrażenia są niezapomniane. Piazza Pia – nowe serce Rzymu Piazza Pia, dawniej hałaśliwe skrzyżowanie, stała się przyjazną strefą pieszą z fontanną, drzewami i bezpłatnym automatem z wodą. Przekształcenie tego miejsca wprowadziło harmonię w drodze do Watykanu. Zawsze interesowały mnie ciekawostki o najmniejszym państwie świata. Drzwi Święte – przeżycie duchowe W ramach Jubileuszu 2025 otwarto Święte Drzwi w czterech bazylikach. Przejście przez nie, zarejestrowane na iubilaeum2025.va, zapewnia odpust zupełny. Obsługa w kilku językach i duchowa atmosfera Via della Conciliazione sprawiają, że jest to doświadczenie niezapomniane. W Bazylice św. Piotra mogę podziwiać oryginalną Pietę Michała Anioła oraz odwiedzić grób Jana Pawła II. Via Ottaviano – nowe życie ulicy Wychodząc z Watykanu, zachwycam się nową Via Ottaviano – szeroką promenadą kuszącą eleganckimi witrynami. Wieczne Miasto naprawdę zyskało nowe życie na Jubileusz 2025. Rzym Jubileuszowy – informacje praktyczne Dojazd Tanie linie lotnicze od 150 zł lub LOT od 600 zł w dwie strony. Nocleg Pokoje od 85 euro za dobę: Agatha’s Apartments, Apartamenty Via Virginia. Warto wiedzieć Przejście przez Święte Drzwi możliwe również bez rejestracji (poza pielgrzymkami). Karta Roma Pass 48 h: 36,5 euro, 72 h: 58,5 euro. Karta Pielgrzyma – darmowa, dostępna online. Jedzenie, którego warto spróbować Fiori di zucca – panierowane kwiaty cukinii. Spaghetti alla carbonara – klasyka bez śmietany. Bucatini all'Amatriciana – pasta z guanciale i pecorino. Pinsa alla romana – rzymski klasyk łączący focaccię i pizzę. Carciofi alla giudia – smażone karczochy po żydowsku. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Anna Kłossowska Dziennikarka i ekspertka od Italii. Autorka przewodników „Włochy, jakich nie znacie”, „Atlas turystyczny Rzymu”, „Atlas turystyczny Włoch Południowych”. Pilotka grup turystycznych po Włoszech. Współpracuje z National Geographic Traveler. Prowadzi bloga italiannawdrodze.blogspot.com.
Mirosław Hermaszewski jako pierwszy Polak poleciał w kosmos. Jego rekordy do dziś nie zostały pobite
Mirosław Hermaszewski był ikoną polskiego lotnictwa i astronautyki. Jego wkład w naukę i rozwój technologii pozostaje inspiracją dla kolejnych pokoleń, a jego dokonania są uważane za jedne z najważniejszych w historii polskiego lotnictwa. W końcu jako pierwszy i jak dotąd jedyny człowiek z Polski poleciał w kosmos.
Spis treści: Kim był Mirosław Hermaszewski? Droga do lotu w kosmos Mirosław Hermaszewski – lot w kosmos Pierwsze wrażenia na orbicie Przygotowania do startu Badania naukowe na orbicie Dzieje rodziny Hermaszewskiego Dlaczego w kosmos poleciał Czech zamiast Polaka? Jak Mirosław Hermaszewski został pilotem Mirosław Hermaszewski – syn Mirosław Hermaszewski – żona Kiedy zmarł Mirosław Hermaszewski? Generał Mirosław Hermaszewski był pierwszym polskim astronautą. Urodził się 15 września 1941 roku w Lipnikach na Wołyniu. Po zakończeniu II wojny światowej wraz z rodziną został przesiedlony z Kresów Wschodnich na Dolny Śląsk. Ukończył Wyższą Szkołę Oficerską Sił Powietrznych w Dęblinie, a także Akademię Sztabu Generalnego w Rembertowie. Kim był Mirosław Hermaszewski? Mirosław Hermaszewski urodził się 15 września 1941 roku w Lipnikach na Wołyniu. A właściwie tylko z matką i rodzeństwem. Ojciec zginął, zaś rodzina, wygnana z Wołynia, który już teraz nie jest polski, walczyła na morzu i w partyzantce, a potem rozpierzchła się po świecie: Londyn, Paryż... Bratu ojca z Nieludzkiej Ziemi udało się ujść z Andersem. Ale o tym nie można było głośno mówić, bo z takimi krewnymi w Polsce Ludowej na karierę było szans. Hermaszewski nie pamięta nocy z 25 na 26 marca 1943 r., bo miał zaledwie półtora roku. Wtedy Ukraińcy otoczyli Lipniki, gdzie mieszkał. Na strzechy posypały się pociski zapalające. W ciemności rozgrywały się makabryczne sceny jak z „Malowanego ptaka” Kosińskiego: mordowano, grabiono bez opamiętania. Kamila, matka generała, cudem uszła z życiem goniącym ją po zagonach rezunom z UPA, ale po drodze z zapaski na plecach wypadło jej dziecko. To był właśnie Mirosław Hermaszewski. Gdy nad ranem ojciec szukał na polu poległych, niespodziewanie dostrzegł zawiniętego w kocyk syna, który mimo tęgiego mrozu przeżył. Wtedy wypowiedział swoje pierwsze słowa: „sii” – co oznaczało ogień, i „buch”, czego tłumaczyć nie trzeba. Wszystkim wtedy wywrócił się świat, ponieważ Lipniki to była wcześniej „wsi spokojna, wsi wesoła”, gdzie Polacy z Ukraińcami żyli zgodnie. A historię rodziny przekazywali z pokolenia na pokolenie. Droga do lotu w kosmos Był rok 1976. Pewnego dnia Mirosław Hermaszewski otrzymał polecenie wytypowania kilku pilotów ze swojego 11. Pułku Brandenburskiego im. Osadników Ziemi Dolnośląskiej. Mieli spełniać bardzo nietypowe kryteria: chcieć latać bardzo szybko, bardzo daleko i bardzo wysoko. Wojskowy nie pyta o szczegóły. Rozkaz to rozkaz, a dowódca ma go wypełnić. Tylko żałował, że jego samego nie uwzględniono. Sporządził listę, ale po tygodniu jemu też przedłożono taką ankietę. Nadal nie wiedział, o co chodzi – poza tym, że kandydatów do nieznanego zadania było 300. Spotkał się z nimi na badaniach w Wojskowym Instytucie Medycyny Lotniczej w Warszawie. Wcześniej każdemu przejrzano teczki... Lekarze odrzucili blisko 230 osób, potem odpadali następni. Rodzinne „konszachty” z Zachodem na szczęście nie wyszły na jaw. Na zgrupowanie do Mrągowa, a potem do Zakopanego, wysłano ich już tylko 16. Chodziło o selekcję kandydatów pod kątem sprawności psychofizycznej, więc codziennie biegali, ćwiczyli na sali gimnastycznej, w komorach niskich ciśnień i na wirówkach, podnosili ciężary. Do tego testy psychologiczne i badania lekarskie. Zostało ich 12. I wtedy zdradzili wreszcie, że chodzi o lot w kosmos w ramach programu Interkosmos. A jemu mina zrzedła, bo odezwał się kompleks Janka Muzykanta. Nadal był bardzo szczupły i, wydawać by się mogło, za wysoki na pilota. Po Zakopanem, gdzie kandydaci na kosmonautów „wykończyli” w 2 tygodnie trzech góralskich przewodników, bo wszystkie trasy musieli przebyć biegiem (nawet takie jak z Morskiego Oka przez Przełęcz Szpiglasową do Doliny Pięciu Stawów – a była to zima), już tylko we czterech pojechali na trzy tygodnie do Gwiezdnego Miasteczka. Tu spotkali po 2 kontrkandydatów z Czech i Niemiec, ale Polacy okazali się najlepsi. Co z tego, kiedy w 1977 r. poleciał Czech. Hermaszewski, pozbawiony migdałków, wyleciał w kosmos dopiero trzy miesiące później. Mirosław Hermaszewski – lot w kosmos W 1978 roku, jako inżynier pokładowy na statku Sojuz-30, wziął udział w misji trwającej 8 dni. Wspólnie z radzieckim kosmonautą Piotrem Klimukiem spędził czas na stacji orbitalnej Salut-6, przeprowadzając zaplanowane eksperymenty naukowe. W trakcie misji ustanowił rekordy Polski, m.in. wysokości lotu (363 km), prędkości (28 tys. km/h), długotrwałości misji (190 godzin) i pokonanej odległości (ponad 5,2 mln km)​ Po locie kosmicznym kontynuował karierę w lotnictwie, pełniąc wysokie funkcje w Wojsku Polskim. Był m.in. zastępcą dowódcy Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, a także komendantem „Szkoły Orląt” w Dęblinie. Hermaszewski założył Międzynarodowe Stowarzyszenie Uczestników Lotów Kosmicznych, aktywnie działał w Polskim Towarzystwie Astronautycznym i pełnił funkcje w Komitecie Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk. Lot Sojuz-30 odbył się w ramach programu Interkosmos, promującego współpracę państw bloku socjalistycznego w eksploracji przestrzeni kosmicznej. Hermaszewski wystartował 27 czerwca 1978 roku z kosmodromu Bajkonur. Po 126 okrążeniach Ziemi misja zakończyła się 5 lipca lądowaniem w Kazachstanie. Była to przełomowa chwila dla Polski, której Hermaszewski stał się symbolem osiągnięć naukowych i technologicznych. W 2013 r. otrzymał prestiżową flagę Towarzystwa National Geographic. – Flaga zajmie zaszczytne miejsce w moim pokoju pełnym pamiątek. Wiem, że nie jestem jej jedynym kawalerem, ale ta jest moja. I może jeszcze całego świata lotniczego – mówił wtedy. Pierwsze wrażenia na orbicie Drgania i lęk. Wrażenie, że Sojuz 30 zamiast się wznosić, przechyla się i spada. Na szczęście to tylko wrażenie. Na starcie rakieta spala 1,5 tony paliwa na sekundę – przychodziła mu do głowy podręcznikowa definicja... W 120. sekundzie rzuciło nimi gwałtownie do przodu tak, że zawisnęli na trzymających ich pasach. Odłączył się właśnie pierwszy stopień rakiety. W 163. sekundzie odrzucili osłonę balistyczną i wtedy przez iluminator do środka wdarł się promyk słońca. Byli 80 km od Ziemi i Hermaszewski bardzo chciał ją zobaczyć. Tak jak mały Mirek wspinał się w Wołowie na najwyższe drzewa, chcąc znaleźć się jak najbliżej nieba, i stojąc na czubku wyciągał szyję, by dostrzec, co kryje się za horyzontem. Wtedy też wyciągał szyję, ale nie zobaczył Ziemi, bo rakieta pochyliła się do horyzontu, aby rozpędzić statek do pierwszej prędkości kosmicznej. Przygotowania do startu Ale do niego to wszystko jeszcze nie docierało. Cały ten dzień był za szybki, za intensywny. Ostatnią noc spał co prawda jak zabity. Wymęczony setkami ćwiczeń, jakie poprzedziły lot, nie skorzystał nawet z tabletek nasennych podsuniętych mu dyskretnie poprzedniego wieczora przez lekarza. I dobrze, bo rano do jego pokoju w Gwiezdnym Miasteczku wpadła sfora doktorów i zaczęła dopytywać się o te tabletki. Zbadano mu puls, ciśnienie, zrobiono EKG i EEG, i wtedy nagle przeszła mu przez głowę myśl: koniec z samodzielnymi decyzjami, teraz podejmują je za ciebie inni. Potem było ostatnie śniadanie: twarożek ze szczypiorkiem, miód, gotowany ryż z czymś słodkim i lewatywa. W czasie projekcji filmu „Białe słońce pustyni” o rewolucji w azjatyckiej części ZSRR (była to tradycja lotów załogowych, podobnie jak podpisy na drzwiach pokojów, w których spali kosmonauci) ciągle wybiegali wraz z Klimukiem do WC. Potem wsadzono ich do autobusu i w towarzystwie milicyjnych wozów ruszyli przez 40 km stepu do wyrzutni. W pewnym momencie zobaczyli pasterza pilnującego stada wielbłądów, który porzucił zwierzęta i pędził w ich kierunku, co zaniepokoiło obstawę. Ten jednak zatrzymał się na skraju drogi, zdjął czapkę i głęboko się im skłonił. Prosty człowiek skojarzył ich z odpalanymi nieopodal rakietami i oddawał im hołd, bo instynktownie wiedział, komu i dlaczego. A kiedy on sam zdał sobie sprawę z tego, co go czeka? Dopiero gdy stanął przed rakietą: już kompletnie ubrany w skafander, w nowej, specjalnej bieliźnie pod spodem, opleciony elektrodami i czujnikami po pożegnaniu z oficjelami. Spojrzał na dyszącą „babę”, która miała 9 m średnicy w podstawie i 50 m wysokości, a jej zbiorniki ciekłego tlenu pokryły się szronem mimo 42-stopniowego upału. Badania naukowe na orbicie Na pokładzie statku przeprowadzili szereg eksperymentów. Te technologiczne polegały np. na zbadaniu, jak w warunkach mikrograwitacji przebiega proces krystalizacji z fazy ciekłej pewnego typu półprzewodników. Druga grupa to eksperymenty geofizyczne. Dotyczyły teledetekcji i polegały na jednoczesnym uzyskiwaniu obrazów tych samych obszarów testowych na terytorium Polski za pomocą identycznej kamery wielospektralnej z pokładu stacji orbitalnej i z pokładu samolotu oraz prowadzenie w tym samym czasie odpowiednich pomiarów naziemnych na tych obszarach. Najchętniej jednak przeprowadzali eksperymenty medyczno-biologiczne na własnych organizmach i roślinach. Zakończony 5 lipca 1978 r. w stepach Kazachstanu lot Hermaszewskiego i Klimuka trwał 8 dni. Dokonali w tym czasie 126 okrążeń Ziemi, ustanawiając przy okazji kilka niepobitych do dziś rekordów Polski, zatwierdzonych przez Międzynarodową Federację Lotniczą. M.in. wysokości lotu – 363 km, prędkości – 28 tys. km/godz., długotrwałości lotu – 190 godz., 03 min, 04 s, i przebytej odległości – 5 273 257 km. Dzieje rodziny Hermaszewskiego Pradziad Hermaszewskiego, Jakub, został zesłany na Syberię za udział w powstaniu styczniowym, ale udało mu się zbiec. Osiadł w Żytomierzu, tam się ożenił. Jednym z wielu dzieci, jakich się dochował, był dziadek Mirosława, Sylwester. Ten z kolei miał 16 dzieci. Wśród dwunastki, która przeżyła, był ojciec, Roman, który poślubił Kamilę z Bielawskich i dochował się siedmiorga potomków, w tym właśnie jego. Dziadek zarządzał dobrami hrabiego Małyńskiego i wraz z nim rozbijał się po świecie. Z jednej z wypraw przywiózł kryształkowe radio. Gdy zademonstrował to cudo rodzinie, jego żona chwyciła za flakonik z wodą święconą, aby odpędzić drzemiącego w pudle diabła. A wnuk w kosmos poleciał. To taki dziwny film z zawrotnym tempem. Kontynenty, oceany przesuwają się jak obrazki w dziecinnym kalejdoskopie. Wyobraża sobie te wszystkie plemiona i nacje, wydobywa z zakamarków pamięci całą wiedzę na ich temat. W 90 minut ogarnia wzrokiem cały świat, przeżywa cztery pory roku, całą dobę, która jest niczym epoka. I nadal nie może uwierzyć, że tu jest, choć z rocznym opóźnieniem. Dlaczego w kosmos poleciał Czech zamiast Polaka? W 1977 r. wystartowała Stacja Orbitalna Salut 6, ale nie udało się z nią połączyć dwóm radzieckim kosmonautom, Władimirowi Kowalonkowi i Walerijowi Ruminowi ze statku Sojuz 25. Kolejny lot w kosmos miał rozstrzygnąć, czy była to ich wina, czy też zdecydowały inne czynniki. Hermaszewski i Klimuk byli już wtedy gotowi, ale do gry weszła Wielka Polityka. Podobno u najwyższych władz państwowych Rosji interweniował sam przywódca Komunistycznej Partii Czechosłowacji Gustaw Husak. Nalegał, aby w ramach rekompensaty za Praską Wiosnę w kosmos poleciał jego rodak. Słowo ciałem się stało, a Hermaszewski wylądował w... szpitalu, choć nic mu nie dolegało. Poddano go operacji migdałków mimo jego gorących zapewnień, że są zdrowe. Operację przeprowadzał sam ordynator, który ostatnio czynił to zapewne na froncie, ale chodziło o jego prestiż. Na koniec, oglądając wycięte migdałki, skonstatował: „Rzeczywiście, zdrowe. No, szkoda, bo chłopak jeszcze chciał mieć dzieci”. Czy mógł się nie zgodzić na operację? Teoretycznie tak, ale wtedy nigdy by nie poleciał. To był taki dziwny pakt: kosmos za cenę migdałków. Jak Mirosław Hermaszewski został pilotem Do przedstawienia-adaptacji opowiadania Konopnickiej wybrała Mirka pani w szkole. To nie była nagroda za świetne wyniki w nauce. Chłopiec był chudy, wysoki i blady – idealny zatem do roli Janka Muzykanta. Na szczęście ostra interwencja matki uratowała go od niechcianego aktorskiego debiutu, ale kompleks pozostał. Zwłaszcza za tę chudość wyśmiano go po latach na komisji poborowej w Wołowie, orzekając, że nie nadaje się do wojska (dostał kategorię C), a przecież latał już na szybowcach w Aeroklubie Wrocławskim. To mógł być koniec kariery. Dopiero w Szkole Orląt w Dęblinie bardziej uwierzył w siebie, choć na egzaminie wstępnym nie było lekko. Bieg na 1500 m ukończył wprawdzie jako pierwszy, ale jako że pobiegł bez butów (nie stać go było na tenisówki), żużel ze stóp wydłubywał jeszcze przez kilka tygodni. Tam nauczył się pilotować samolot TS-8 Bies i zdobył kwalifikacje pilota myśliwskiego III klasy na samolocie MiG-15 (I klasę zrobił dwa lata później na MIG-u 17). Szkołę ukończył jako prymus. Przydzielono go do pułku obrony powietrznej w Poznaniu, gdzie został przeszkolony w pilotażu samolotów ponaddźwiękowych MiG-21. Potem ukończył z wyróżnieniem Akademię Sztabu Generalnego w Warszawie i podjął służbę w pułkach myśliwskich OPK w Słupsku, Gdyni i we Wrocławiu. Mirosław Hermaszewski – syn Syn Mirosława Hermaszewskiego, Mirosław Hermaszewski Junior, podążył śladami ojca, angażując się w lotnictwo. Jest zawodowym pilotem, a także specjalistą w zakresie bezpieczeństwa lotów. Choć nie osiągnął sławy na miarę ojca, pozostaje aktywny w środowisku lotniczym, przekazując wiedzę i doświadczenie młodszym pokoleniom​. Mirosław Hermaszewski – żona Żoną Hermaszewskiego była Emilia Hermaszewska, z domu Łazar, z którą ożenił się w 1966 roku. Przez lata wspierała męża, szczególnie podczas przygotowań do lotu kosmicznego. Poza życiem rodzinnym, Emilia Hermaszewska angażowała się w działalność społeczną i wspierała inicjatywy edukacyjne związane z astronautyką Kiedy zmarł Mirosław Hermaszewski? Mirosław Hermaszewski, pierwszy i jedyny polski kosmonauta, zmarł 12 grudnia 2022 roku w wieku 81 lat. Powodem śmierci były komplikacje po operacji związanej z chorobą nerek. Informację o śmierci wybitnego polskiego lotnika i kosmonauty przekazał za pośrednictwem mediów społecznościowych Ryszard Czarnecki, europoseł Prawa i Sprawiedliwości, a prywatnie zięć zmarłego. – W imieniu rodziny potwierdzam bardzo smutną informację o śmierci generała Mirosława Hermaszewskiego – pierwszego polskiego kosmonauty, świetnego pilota, dobrego męża i ojca, ukochanego dziadka. Odszedł na Wieczną Wartę. R.I.P. – napisał na Twitterze (obecnie X). Pogrzeb odbył się 21 grudnia 2022 roku w Warszawie. Ceremonię rozpoczęła msza żałobna w Katedrze Polowej Wojska Polskiego, a następnie Hermaszewski został pochowany na Wojskowych Powązkach, w sąsiedztwie Pomnika "Chwała Lotnikom Polskim". Jego grób znajduje się blisko Alei Zasłużonych, gdzie pochowani są inni wybitni Polacy. Pochówek miał charakter państwowy z pełną asystą wojskową. Grób generała ozdobiono cytatem z ks. Jana Twardowskiego. Źródło: National Geographic Polska.
Kampania we Włoszech jest położona u stóp Wezuwiusza. Znajdziemy tu sławne na cały świat zabytki
Czas na wycieczkę na szczyt i dookoła Wezuwiusza. Włoska Kampania zapewnia atrakcje, emocje i przepiękne krajobrazy. Oraz, niestety, tłumy turystów.
W tym artykule: Wycieczka na Wezuwiusza Ruiny Pompejów Eleganckie Sorrento Wyspa Capri Kampania – informacje praktyczne Czuję czyjeś dłonie w okolicy moich pośladków. – Obmacuje czy kradnie? – zadaję sobie pytanie. W wagonie kolejki Circumvesuviana panuje taki ścisk, że nie jestem w stanie się odwrócić. Bez żadnych skrupułów prawym łokciem daję więc kuksańca w tył, pomagam sobie pietą. Słyszę lekki jęk i dłonie znikają z mojej pupy. Enrico, właściciel B&B w Neapolu, dał mi wyraźne instrukcje przetrwania pod Wezuwiuszem: – Miej oczy dookoła głowy, plecak noś na brzuchu, nie afiszuj się z cennymi przedmiotami: komórką, portfelem, aparatem fotograficznym, bo ani się obejrzysz, a je stracisz. U nas potrafią kraść, są w tym mistrzami – tak tubylcy, jak imigranci. Oczywiście nie wszyscy, tylko malavita, źli ludzie, którym nie chce się uczciwie pracować. Wystarczy, że zachowasz czujność, Annina, a zobaczysz, że Kampania to najpiękniejszy region na świecie! Spocona i wymięta dosłownie wylewam się wraz z tłumem z pociągu na rozgrzany upałem peron stacji Ercolano Scavi. Zdezelowana, upstrzona graffiti kolejka z brudnymi szybami, która dowiozła mnie tu z Neapolu, znika w dali. Teraz sama nerwowo się obmacuję, ale OK, nikt mi nic nie zwinął! Jestem w Herkulanum, jednak moim celem nie są wykopaliska, lecz Wezuwiusz, bo stąd, spod stacji kursują autobusy pod szczyt. Wycieczka na Wezuwiusza Tym razem podróżuję „na bogato”, we wnętrzu klimatyzowanego, eleganckiego Vesuvio Express Shuttle. Mam swoje miejsce siedzące, tak jak inni turyści. Nikt nie stoi w przejściu, bo droga wraz z wysokością staje się coraz bardziej kręta. Wybrzeże pachnące cytryną, czyli Amalfi Zakochani chętnie celebrują tu zawarcie małżeństwa, spragnieni wypoczynku przyjeżdżają na złote plaże, smakoszy z kolei przyciągają makarony i likier cytrynowy. Z pełnego casermoni (bloków mieszkalnych) centrum miasta wyjeżdżamy na przedmieścia, które znaczą bogate wille otoczone ogrodami. Potem wegetacja staje się coraz uboższa. Dostrzegam połacie spalonej ziemi, zwęglone korpusy drzew, pierwsze jęzory lawy. To pamiątka po ostatniej erupcji Wezuwiusza, z 1944 r. Od tej najsłynniejszej, w 79 r. n.e., która zmiotła z powierzchni ziemi i ludzkiej pamięci kwitnące miasta: Pompeje, Herkulanum i Stabie, do współczesności wulkan wybuchał jeszcze 36 razy. A zaczął się formować 30 tys. lat temu i był wtedy podmorską wyspą, która dopiero potem „skleiła” się z lądem. Autobus wtacza się ostrożnie na parking na zboczu. Wokół budki z pamiątkami – w większości z „koszmarkami” z lawy. Stąd na szczyt mam pół godziny łagodnymi szerokimi zakosami. Z boku rozpościera się gardziel Valle del Gigante, doliny, której zieleń przecina ogromny zastygły strumień lawy – tej sprzed 78 lat. Spacerują po niej ludzie – prowadzi przezeń jeden ze szlaków turystycznych Parku Narodowego Wezuwiusza. Trasa na szczycie funduje mi skoki ciśnienia nie tylko dlatego, że prowadzi wokół krateru, a snujące się we wnętrzu fumarole przypominają o tym, że wulkan tylko drzemie. Z niedowierzaniem obserwuję „śmiałków”, którzy dla „fajnego” selfie przeskakują barierki lub sadzają na nich dzieci, nie bacząc, że mogą spaść 230 m w dół! Obracam głowę w przeciwną stronę i chłonę godną malarskiego pędzla panoramę zasnutego mgiełką Neapolu i oblewających go lazurowych wód Zatoki Neapolitańskiej. Okolicę zamieszkuje 700 tys. ludzi. Gdyby Wezuwiusz ponownie wybuchł... Ruiny Pompejów Dwadzieścia pięć domów publicznych na 8–10 tys. mieszkańców Pompejów to spora liczba. Rozłożone na imponującej powierzchni 64 ha starożytne miasto, choć w ruinie, za każdym razem opowiada mi inny wątek swojej historii. Dziś prawi o praktykowanej tu bez skrępowania wolnej miłości, gdzie płeć partnera nie miała znaczenia. W jedynym ocalałym po erupcji lupanarze malunki instruktażowe na ścianie przypominają mi do złudzenia te z podręcznika Michaliny Wisłockiej. Bardziej niż pikantne freski zdobią najbogatsze rezydencje: Casa dei Vettii (Dom Wettiuszów) i Casa dei Misteri. Kolor dominujący, tzw. róż pompejański – dla mnie bardziej bordowo-czerwony – „podkręca” temperaturę odbioru tych malunków będących prawdziwymi dziełami sztuki. „Akceptuję dziewice”, „dochodzę”, „oddam się za…”, „zostaw otwarte wrota dla tych, co cię pragną” – graffiti po łacinie widoczne na fasadach domów w większości przypadków są jeszcze dosadniejsze. Motywem przewodnim rzeźb, fresków i mozaik wykonanych przez artystów najwyższej klasy jest w Pompejach penis w fazie zwielokrotnionej erekcji. Posiadaczem jednego z nich, wyjątkowych wymiarów, jest bóg płodności Priap, syn Dionizosa przedstawiony na jednym z domów. Podstarzałe to bóstwo o twarzy wyrachowanego satyra mierzy swoje imponujące przyrodzenie na szali wagi! Bo fallus miał przynosić szczęście nie tylko w sferze ars amandi – miał też zapewniać bogactwo i chronić od niebezpieczeństw. I zapewniał, co widzę spacerując po odtworzonych z pieczołowitością ogrodach pompejańskich domostw, gdzie szum fontann miesza się z zapachem mirtu. Mój ulubiony to ten przylegający do Casa della Venere in Conchiglia, w którym fresk na ścianie przedstawia tytułową Wenus. Odziana jedynie w klejnoty kołysze się na wodzie w muszli łożu, a towarzyszy jej Kupidyn. W Pompejach odkopano niezwykły czarny pokój. Zdobią go freski przedstawiające sceny z wojny trojańskiej To jedne z najlepiej zachowanych fresków w Pompejach. Przedstawiają sceny z wojny trojańskiej i najprawdopodobniej powstały niedługo przed zagładą miasta. Znajdują się na ścianach czarneg... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-pompejach-odkopano-niezwykly-czarny-pokoj-zdobia-go-freski-przedstawiajace-sceny-z-wojny-trojanskiej-f2f0856.jpg" width="933" height="700" alt="W Pompejach odkopano niezwykły czarny pokój. Zdobią go freski przedstawiające sceny z wojny trojańskiej" title="W Pompejach odkopano niezwykły czarny pokój. Zdobią go freski przedstawiające sceny z wojny trojańskiej" /> Stoję na ogromnym forum, gdzie tylko przetrzebione rzędy okalających plac kolumn przypominają o istniejących tu niegdyś świątyniach. W tle jak memento wznosi się Wezuwiusz. Ironia losu polegała na tym, że pompejańczycy brali go za zwykłą górę, a wstrząsy poprzedzające erupcję interpretowali jako gniew bogów. Jak tragicznie się pomylili! Eleganckie Sorrento Circumvesuviana kończy swój bieg w znanym z piosenki Sorrento. Miasto jest eleganckie, czyste, zdecydowanie dla osób z „wyższej półki finansowej”. W tym nadmorskim kurorcie, którego nazwa ma pochodzić od legendarnej córki syreny Sirentum, gościło wielu VIP-ów, o czym przypominają tabliczki na murach dedykowane Byronowi, Nietzschemu, Dickensowi czy Tołstojowi. W Sorrento urodził się Torquato Tasso – imię tego jednego z najwybitniejszych poetów włoskiego renesansu nosi główny plac miasta. Za nim – miejsce, które łatwo przeoczyć, fenomen natury – Vallone dei Mulini, dosłownie Dolinisko Młynów. Skalne zapadlisko powstałe 35 tys. lat temu w wyniku pierwszego trzęsienia ziemi w Kampanii gromadziło ongiś tubylców – działały tu młyn, tartak, a kobiety prały ubrania w strumieniu. Gwałtowny wzrost wilgotności sprawił, że mogę zachwycać się nieprawdopodobnie bujną wegetacją otulającą romantyczne ruiny dawnych budowli i pnące się pionowo w górę na wiele pięter skały. Jednak trudno mi jest oddychać, więc czym prędzej opuszczam niezwykłą atrakcję. Wyspa Capri Podróż promem z Sorrento na Capri dostarcza mi dwojakich wrażeń. Z jednej strony malownicze, sielsko-anielskie widoki na całą Zatokę Neapolitańską i sąsiadującą z nią zatokę Solerno z wybrzeżem Amalfi, które rozdziela półwysep, i oczywiście Wezuwiusz. Z drugiej – smród spalin walących czarną smugą z komina leciwego statku. Dosłownie nim uwędzona ląduję na najpiękniejszej z wysp. Marina Grande wbrew nazwie jest raczej mała i ciasna. W porciku gigantyczne promy z trudem manewrują, aby nie uszkodzić zacumowanych jedna przy drugiej łodzi i łódeczek. Wąskie wybrzeże ograniczone rzędem najwyżej dwupiętrowych domków, nad którymi piętrzą się widowiskowo ogromne wapienne skały – dyszy nadmiarem ludzkiego mrowia. Turyści wykupują ze sklepików z pamiątkami gadżety o tematyce morskiej bądź zapełniają liczne ogródki trattorii, delektując się frutti di mare i limoncello di capri. Ten likier jest efektem maceracji skórek cytryn uprawianych na wyspie, a specjalizuje się w nim od pokoleń rodzina Canali. Serwowany z lodem usprawnia trawienie, natomiast z tonikiem – doskonale gasi pragnienie. Kolejką szynowo-linową sunę z portu w górę, ku jednej z dwóch miejscowości na wyspie, Capri (druga to Anacapri). Taras widokowy przy jej głównym placu (Piazzetta) oferuje mi panoramiczny, pocztówkowy widok na całe wybrzeże. Pełen wysublimowanego przepychu wystrój wystaw butików najsłynniejszych marek świata skupionych w centrum miejscowości całkowicie zdaje się zagłuszać nastrojową, częściowo jeszcze średniowieczną, choć „odpicowaną” architekturę. Ewakuuję się pospiesznie z tego targowiska próżności, wskakując do niewielkiego żółtego autobusu, jednym z wielu kursujących między atrakcjami turystycznymi wyspy. Barolo znajduje się w sercu Piemontu. Są tu średniowieczne wioski, najsłynniejsze wino i najdroższe grzyby Piemont to rzadko odwiedzany przez turystów region Włoch. Słynie przede wszystkim z trufli i z wyśmienitego wina Barolo. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/523caf697cc029c02419cf33d8b83589e98db5b8-fc76536.jpg" width="938" height="626" alt="Barolo znajduje się w sercu Piemontu. Są tu średniowieczne wioski, najsłynniejsze wino i najdroższe grzyby (fot. Shutterstock)" title="Barolo znajduje się w sercu Piemontu. Są tu średniowieczne wioski, najsłynniejsze wino i najdroższe grzyby (fot. Shutterstock)" /> Moim celem jest willa Axela Munthe, szwedzkiego lekarza i psychologa, który jako 19-letni student medycyny zakochał się w Capri, a dwie dekady później zaczął wznosić na niej swoją siedzibę – dzieło niemal całego życia. „Dom otwarty na słońce, wiatr i morze niczym grecka świątynia”, dziś muzeum w stylu eklektycznym wznosi się na miejscu, gdzie według legendy stała jedna z 12 willi cesarza Tyberiusza. Wnętrza zdradzają pasje archeologiczno-kolekcjonerskie właściciela: rzeźby antycznych bóstw, stylowe meble, obrazy z różnych epok odcinające się od bieli ścian i marmurów podłóg tworzą fascynującą harmonijną całość. Willę otacza ogród eksplodujący wręcz śródziemnomorską bujną roślinnością. Dla mnie to raj na ziemi, również pełen rzeźb. Kładę dłoń na głowie granitowego sfinksa, który wzrokiem ogarnia Capri oraz morze. Zgodnie z obyczajem wypowiadam cichutko życzenie: – Daj, abym tu jeszcze wróciła! Kampania – informacje praktyczne Dojazd Tanimi liniami do Neapolu. Stamtąd pociągiem Circumvesuviana lub sezonowym Campania Express Train po całym regionie. Nocleg Naples Experience w Neapolu Naples Pizza Hostel w Neapolu Hotel Pompei Ruins w Pompejach, kwadrans od wykopalisk. Jedzenie Pomodorino del Piennolo del Vesuvio DOP to pomidorki uprawiane pod Wezuwiuszem, o okrągłej formie z małym czubkiem, rosnące w gronach. Na pewno pokochacie ich smak! Źródło: archiwum NG.
Abruzja pokazuje siłę włoskiej przyrody. Nie brak tu też ciekawych zabytków
Abruzja jest położona nad Adriatykiem, pomiędzy regionami Marche, Lacjum i Molise. To jeden z najbardziej sejsmicznych regionów na Półwyspie Apenińskim.
W tym artykule: Alba Fucens L’Aquila Gran Sasso Sulmona Plaże w Abruzji – Costa dei Trabocchi Abruzja – informacje praktyczne Hop, hop – mój głos potężnieje, niosąc się echem do masywu Monte Velino, którego wielka bryła skalna, od góry przyprószona śniegiem, widnieje przed moimi oczyma. Znajduję się w sercu Regionalnego Parku Przyrodniczego Sirente-Velino we Włoszech. Alba Fucens Te okrzyki wydaję pośrodku areny dawnego amfiteatru starożytnego miasta Alba Fucens. Miejsce, gdzie kiedyś bili się gladiatorzy, a w nierównej walce z człowiekiem ginęły dzikie zwierzęta, porasta teraz trawa. Ona też pochłonęła większość widowni – pozostało zaledwie kilka rzędów kamiennych stopni. Dlatego obiekt wydaje się niewielki, a przecież według przewodnika arena jest tylko o połowę mniejsza od tej w rzymskim Koloseum, zaś spektakle mogło podziwiać kilka tysięcy ludzi. Krajobrazowo miejsce jest wyjątkowe. Z tej otoczonej górami kolonii rzymskiej, założonej 300 lat przed Chrystusem, można było podziwiać wschody słońca nad nieistniejącym dziś, bo osuszonym w XIX w. jeziorem Fucino (stąd łacińska nazwa miasta – Alba Fucens). Zerkam tylko, bo czas mnie goni, na odkopane przez archeologów bardzo skromne ruiny rzymskiej Alby i jej średniowiecznej, znajdującej się nieco dalej wersji, którą zrównało z ziemią trzęsienie ziemi sto lat temu. Abruzja jest jednym z najbardziej sejsmicznych regionów na Półwyspie Apenińskim położonym nad Adriatykiem, pomiędzy regionami Marche, Lacjum i Molise. Jej największym miastem jest zaś Pescara. L’Aquila Najlepszym dowodem na to jest stolica regionu, L’Aquila, która 6 kwietnia 2009 r. doświadczyła jednego z najdotkliwszych trzęsień ziemi we współczesnej historii Włoch. Pomimo głośnych afer korupcyjnych związanych z przetargami na odbudowę miasta widzę, jak dzielnie dźwiga się ono z powrotem do życia. Wręcz symboliczny okazał się powrót na zamek w L’Aquili jego „strażnika”, ukochanego przez mieszkańców szkieletu mamuta sprzed 1,5 mln lat. Jest gigantyczny i zachowany w stanie wręcz idealnym. Patrząc na niego z dołu, czuję się niczym bohaterowie filmu „Park jurajski”. A nuż nagle przyoblecze się w futro i na mnie ruszy? W przestronnej komnacie XV-wiecznego fortu traktowany jest jak król. A ja nie mogę wyjść ze zdumienia, że siła trzęsienia mogła dosłownie podciąć u podstawy łuki zamkowych kolumn, obracając je w miejscu! Prace remontowe są nadal kontynuowane. Santa Maria di Collemaggio Idealnie odrestaurowana zdaje się natomiast główna ulica historycznego centrum, okolona z obu stron portykami eleganckich pałaców dawnych rodów Corso V. Emanuele z licznymi butikami i kafejkami. Zmierzam do bazyliki Santa Maria di Collemaggio o romańsko-gotyckiej, prostokątnej bryle. Jej fasada ozdobiona niebanalnym motywem białych i różowych, geometrycznie ułożonych krzyżyków, z trzema rozetami i przytuloną do niej ośmioboczną wieżyczką, kojarzy mi się z meczetem. Pierwsze po lewej to Święte Drzwi. Co roku 28 i 29 sierpnia są otwierane w czasie tzw. Odpustu Celestiańskiego, tradycyjnego święta ustanowionego w 1294 r. przez papieża Celestyna V. Obchody te są wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W przestronnych wnętrzach lśniących jasnością marmurów ciekawi mnie najbardziej mauzoleum bardzo nietypowego papieża, który ufundował ten kościół. Celestyn V, czyli Pietro da Morrone, na Tronie Piotrowym zasiadł wbrew swojej woli. I jako pierwszy w historii z niego zrezygnował. Pochowano go jednak z pompą w misternie rzeźbionym trójkondygnacyjnym renesansowym ołtarzu, gdzie przez szybkę z kratką widzę całą postać papieża spowitą w czerwony ornat. Twarz przykrywa srebrna maska. Pomimo że bazylika aż dwukrotnie w swoich dziejach została zniszczona przez trzęsienia ziemi – wcześniej w 1703 r., to szczątki papieża pozostały nietknięte. Fontana delle 99 Cannelle Nim opuszczę L’Aquilę, koniecznie muszę jeszcze zobaczyć słynną Fontana delle 99 Cannelle, też odrestaurowaną. Zbudowana z marmuru i trawertynu ma zaskakującą formę kwadratowej litery U. Z 93 gargulców zamontowanych na ścianach zdobionych szachowym biało-różowym motywem tryska woda do biegnących dołem zbiorników. W krajobrazie miasta dostrzegam nadal rozrzucone tu i tam ramiona dźwigów – odbudowa trwa nadal. Gran Sasso Obieram kierunek na sąsiadujący z L’Aquilą Gran Sasso, najwyższy masyw Apeninów tworzących kręgosłup Półwyspu Apenińskiego. Góry sięgają blisko 3 tys. m, są potężne i przysadziste. Iście księżycowy krajobraz funduje mi Campo Imperatore, ciągnący się pośrodku płaskowyż. Monte Portella Tutaj, na zboczu Monte Portella, wznosi się pięciokondygnacyjny hotel z bordową fasadą, w którym w 1943 r. internowany był Benito Mussolini. Stąd też w wyniku tajnej operacji SS i Luftwaffe pod kryptonimem „Eiche” (Dąb), na rozkaz samego Hitlera wydany w Wilczym Szańcu, Duce został uwolniony, aby zostać przywódcą zależnej od III Rzeszy Włoskiej Republiki Socjalnej. Hotel jest teraz zamknięty na trzy spusty. Plany przekształcenia go w obiekt luksusowy pokrzyżowała pandemia. Natomiast nieopodal znajdują się hostel i stacja narciarska, bo Gran Sasso to raj dla amatorów desek, ale też wędrowców. Rocca Calascio Mój kolejny cel to Rocca Calascio – zawieszone nad średniowiecznym kamiennym miasteczkiem Calascio malownicze ruiny zamku zasnute mgłami. Ta najwyżej położona twierdza w Apeninach zagrała w amerykańskim filmie Richarda Donnera „Zaklęta w sokoła”. I do dziś zamek jest utożsamiany z tą baśnią fantasy, w której parę zakochanych rozdzielonych złymi czarami zagrali Michelle Pfeiffer i Rutger Hauer. Wcale się nie dziwię, bo film rzeczywiście „działa promocyjnie”, pokazując mury z lotu ptaka, w otoczeniu majestatycznego i groźnego Gran Sasso. Zastanawiam się tylko, jak do ruin wciągnięto kamery i cały sprzęt, bo wejście wąskim szlakiem, który miejscami biegnie stromym zboczem, wymaga tak kondycji, jak i uwagi, aby nie stoczyć się w przepaść. Sulmona Olbrzymi jest plac Garibaldiego w Sulmonie, trzeci co do wielkości w regionie. Pośrodku pusta przestrzeń jakby spychająca na bok otaczające ją budynki, w tym kilka kościołów. Jeden bok zamyka wysoki, złożony z arkad średniowieczny akwedukt. Jednak mnie fascynuje olbrzymi jakby wał górski, grupa Montagne del Morrone widoczna nad placem. Burzowe chmury gęstniejące na niebie sprawiają wrażenie, jakby góry niszczącą falą miały za chwilę zwalić się na miasto. W eremie na najwyższym szczycie, Monte Morrone, pędził samotniczy żywot późniejszy papież Celestyn V. Wieki wcześniej na zboczach miał mieć swoją willę urodzony w Sulmonie Owidiusz. Dlatego główna ulica starego miasta nosi nazwę tego poety, ale i – według niektórych – twórcy eliksiru miłosnego. Chyba coś w tym jest, bo Sulmona kojarzy mi się z szykującą się na wesele panną młodą. W większości parterów eleganckich kamienic działają bowiem zakładziki produkujące bukiety sztucznych kwiatów wykonanych z konfetti. To lokalny produkt DOC – podłużne, oblewane lukrem cukierki z migdałem w środku, które włoscy nowożeńcy ofiarowują na swoich ślubach. Sam cukierek mi nie smakuje, jest za twardy i za słodki, ale wyczarowywane z jego udziałem cuda budzą mój najszczerszy podziw. Niemal jak żywe wyglądają bukieciki fioletowo-żółtych bratków, stokrotek czy ogromne tarcze słoneczników zrobione z kolorowanych konfetti. Ale też artystyczne wiązanki niekiedy dużych rozmiarów, w których konfetti ginie w nawale tiulu, wstążek i innych ozdób. Plaże w Abruzji – Costa dei Trabocchi Nie przepadam za Adriatykiem, ale odcinek abruzyjski jest niczym z obrazka. Dlatego decyduję się zamienić cztery na dwa kółka. Pedałuję ubitym szlakiem rowerowym, choć dekoncentrują mnie widoki szerokich piaszczystych plaż, które przeplatają się z tymi kamienistymi, maciupkimi, ściśniętymi w romantycznych zatoczkach wabiących krystalicznie czystym morzem. Znajduję się na Costa dei Trabocchi, wybrzeżu rozciągającym się między miastem Ortona a miejscowością Vasto. Oglądam „maszynerie do łowienia ryb”. Dla mnie te kilkupiętrowe drewniane konstrukcje zwane trabocchi są połączeniem pomostu i domu na palach z wyciągniętymi ku wodzie długimi ramionami. Jednak nie szpecą krajobrazu, a stanowią wartość dodaną, będąc jedną z topowych atrakcji turystycznych Abruzji. Trabocchi jest sporo, część już opuszczonych i rozpadających się. Niektóre przekształcono w restauracje i knajpki, jak Trabocco Punta Tufano w Vallevò. Nie ma luksusów – kilka prostych stołów stoi na zbitej z desek platformie, tylko od góry zadaszonej – pale pode mną wbite są w skały. Wybrano najpiękniejsze miasteczko we Włoszech. Tu spędzisz wspaniały urlop Poznaliśmy najpiękniejsze miasteczko we Włoszech. Zwycięzcę wyłonił coroczny konkurs organizowany przez włoską telewizję. O tytuł walczyło 20 miejscowości. Zamawiam grande pasta allo scoglio, domowy, ręcznie robiony makaron z małżami, omułkami i innymi cudami prosto z morza. Pycha! Właściciel Rinaldo Veri’ opowiada: – Ten dziś już niepraktykowany system połowu sprowadzili do nas Fenicjanie, a działa na zasadzie wagi. Na antenach, czyli wystających ramionach, rozwiesza się sieć, którą opuszcza się w morze – gdy odpowiednio się napełni, łup idzie w górę, a ciężar zawieszony z drugiej strony – w dół. W latach 60. przyplątał tu się nawet wieloryb – mężczyzna pokazuje mi czarno-białe zdjęcie. Zachód słońca kontempluję z kieliszkiem napełnionym płynnym skarbem Abruzji, likierem z korzenia goryczki. Genziana jest gorzkawa, lecz przyjemna w smaku, a co najważniejsze – ułatwia trawienie. Abruzja – informacje praktyczne Dojazd Tanimi liniami lotniczymi do Pescary lub Rzymu. Stamtąd dalej wynajętym samochodem lub pociągiem. Jedzenie Patata turchese – ziemniak z mocno fioletową skórką (nie należy go obierać, bo skórka zawiera najwięcej antyoksydantów). Pizza dolce – tort z warstw biszkoptu nasączonego rumem i korzennym likierem alchermes, przekładany kremem cukierniczym lub czekoladą. Pecorino di farindola – ser owczy ze świeżego mleka owczego z nutami ziół. Źródło: archiwum NG.
Garda to największe jezioro Włoch. Znajdziemy tu „klejnot wszystkich wysp i półwyspów”
W wodach największego jeziora Italii przeglądają się malownicze krajobrazy i wyjątkowe historie. Lago di Garda oferuje piękne widoki, ciekawą historię i pyszne lokalne dania.
W tym artykule: Sirmione Rezydencja Marii Callas i Groty Katullusa Bardolino Benaco Monte Baldo Torbole Marmitte dei Giganti Limone sul Garda 45 bis Gardesana Ovest Desenzano del Garda Jezioro Garda – informacje praktyczne Ruszam w objazd Lago di Garda w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Za punkt startowy obieram Sirmione w Lombardii. Ale w podróży zawinę jeszcze do Wenecji Euganejskiej (Veneto) i Trydentu-Górnej Adygi, gdyż na jeziorze przecinają się granice trzech północnowłoskich regionów. Sirmione Sirmione usytuowane na krańcu wąskiego, długiego półwyspu wcinającego się od południa w wodny akwen słusznie uchodzi za la meta più gettonata, najpopularniejszą miejscowość nad Gardą. Na amatorach historii robią wrażenie etruskie początki, zabytki z czasów rzymskich czy opowieści o przebywających tu w średniowieczu katarach. Płonęli potem na stosach inkwizycji w amfiteatrze niedalekiej Werony. Stał za tym Mastino I della Scala, pierwszy budowniczy fortecy będącej dziś najbardziej fotografowaną atrakcją. Podziwiając solidne mury wynurzające się z toni jeziora, patrzę na wieże z blankami i ongiś zwodzony most. Czuję się jak w bajce. Zwłaszcza że według lokalnej legendy nocą w zamku Scaligerich pojawia się duch pięknej Arice, którą szalony markiz Feltrino zasztyletował z wściekłości, że wolała innego. Zamek rodu Scaligerich stanowi granicę między współczesnym, willowo-hotelowym Sirmione a jego częścią historyczną, w którą się zagłębiam. Zachwycają mnie płachty różowych bugenwilli rozpostarte na pastelowo otynkowanych ścianach niewysokich kamieniczek. Niektóre z nich wchłonęły fragmenty średniowiecznych murów, portali czy łuków. Rezydencja Marii Callas i Groty Katullusa Zachodzę na kawę do ulubionego lokalu boskiej Marii Callas – Caffè Grande Italia na podłużnym placyku prowadzącym do wody. Światowej sławy śpiewaczka obdarzona niesamowitą skalą głosu mieszkała nad Gardą w szczytowych dla swej kariery latach 50. XX w. 21-pokojową willę kupił dla niej mąż i impresario Giovanni Battista Meneghini. – Chciałabym zakończyć życie i być pochowaną w Sirmione, w tym ziemskim raju – mawiała artystka. Nieszczęśliwa miłość do greckiego magnata finansowego Arystotelesa Onassisa przekreśliła te plany. Za niewielką starówką zagłębiam się w zieleń z dominacją cyprysów i drzew oliwnych. Mijam zamkniętą dla turystów, otoczoną wysokim murem, całą w słonecznych kolorach rezydencję Marii w drodze na sam cypel, do Grot Katullusa. Ruiny olbrzymiej, kilkupiętrowej luksusowej posiadłości wzniesionej między I w. p.n.e. a I w. n.e. otacza gaj oliwny z 1,5 tys. drzewek, w których ogłuszająco grają cykady. Porośnięte zielskiem kamienie budzą wątpliwości naukowców, czy willa z obłędnym widokiem na jezioro rzeczywiście należała do rodu Gajusza Waleriusza Katullusa. Rzymski poeta zmarły niedługo przed początkiem naszej ery nazwał Sirmione „klejnotem wszystkich wysp i półwyspów”. Jakże trafnie! Bardolino Wyjeżdżam z Niziny Padańskiej, gdzie tkwi rękojeść maczugi, którą z lotu ptaka przypomina jezioro Garda. Mijam kurorcik Peschiera del Garda z imponującą twierdzą obecną wraz z innymi fortyfikacjami z czasów Republiki Weneckiej na liście UNESCO. I oto już jadę na północ wzdłuż wschodniego brzegu po stronie Veneto. Zostawiam z boku najstarszy park rozrywki Gardaland i malownicze Lazise z kolejnym zamkiem Scaligerich i średniowiecznymi murami okalającymi stare miasto. W Bardolino zaglądam do ascetycznych wnętrz romańskiego kościółka San Severo. Podziwiam unikatowe w skali europejskiej freski opowiadające o życiu Maryi, Jezusa, apostołów i odnalezieniu przez św. Helenę relikwii Krzyża Świętego. Choć przyblakłe, na tle szarych ścian zachwycają słonecznymi kolorami i „filmową” narracją. Ponieważ Bardolino reklamuje się jako miasto wina, delektuję się kieliszkiem czerwonego bardolino DOC o aromacie owoców czerwonej porzeczki i wiśni. Produkowane jest w 16 miejscowościach na wschodnim wybrzeżu jeziora. W tym również w sąsiedniej Gardzie, od której pochodzi współczesna nazwa jeziora. Benaco Wcześniejszą przypomina kolejna miejscowość – Torri del Benaco – dedykowana najbardziej rozpustnemu z całego tłumu faunów, satyrów, nimf i wróżek zasiedlających według ludowych wierzeń okolice – Benaco. Syn Neptuna, boga wód, chmur i deszczu mający dziewczynę w każdym porcie, przez wieki patronował jezioru zwanemu ongiś Lago di Benaco. Przejeżdżam mosteczkiem nad najkrótszą rzeką świata, zaledwie 175-metrową Aril, którą Gustaw Klimt uwiecznił na obrazie „Kościół w Cassone nad Gardą”. Im bardziej w górę mapy, tym nad jeziorem piętrzą się wyższe góry. Moim celem jest widoczne już z Peschiery Monte Baldo, masyw położony w przedalpejskim paśmie Prealpi Gardesiane. Zbudowany w większości ze skał wapiennych i dolomitowych, a więc łatwo ulegających erozji, wznosi się na maksymalną wysokość 2218 m n.p.m. Monte Baldo Frunę na szczyt najpierw zwykłym wagonikiem, a potem obrotową kabiną. I obserwuję, jak podczas 10 minut podróży wegetacja przechodzi ze śródziemnomorskiej w alpejską. W dole – kolejny zamek Scaligerich, w Malcesine. Zakochany w Italii Goethe opowiada w swojej „Podróży włoskiej” zabawną historię, jak to miejscowe władze wzięły go za szpiega, gdy szkicował ze zboczy góry panoramę z tym właśnie zamkiem. Gęsto się musiał tłumaczyć niemiecki poeta, aby uniknąć więzienia. Wychodzę z górnej stacji kolejki, która stalową konstrukcją jeszcze bardziej niż dolna przypomina budynki z filmów SF o życiu na Marsie. Wpadam w zachwyt nad alpejskim krajobrazem i na podkoszulek naciągam puchówkę, bo zimno. Jestem w sercu gór, na które niczym morskie bałwany napierają kłęby mgieł. Zachodzę do zagrody z alpakami – można z nimi wyruszyć na jeden z wytyczonych turystycznych szlaków lub kupić piękny szal z wełny tych zwierząt. Zasiadam w restauracji z widokiem na Gardę. Wyjątkowo, gdyż jest to ryba coraz bardziej chroniona, mam okazję skosztowania carpione, endemicznego gatunku z rodziny łososiowatych żyjących tylko tutaj. Jej delikatne mięso z grilla polewam oliwą znad Gardy, kolejnym produktem DOC. I dalej w drogę. Torbole Jednopasmówka coraz bardziej meandruje, wbijając się tunelami w góry. Mam więc widok przerywany na zwężające się ku końcowi jezioro. Wjechałam do Trydentu-Górnej Adygi i jestem w Torbole. To stąd Goethe wyruszył na włoską wędrówkę, popularyzując turystykę niemiecką w regionie. Dom, gdzie mieszkał, zdobi pamiątkowa tablica. Gdy siedzę na rozległej żwirowej plaży otoczonej zielenią – uchodzącej za jedną z najpiękniejszych nad Gardą, przede mną śmigają po falach surferzy, migają żagielki jachtów. Za sprawą sprzyjającego wiatru zwanego ora (od łac. aura – „oddech”), Torbole stało się międzynarodowym ośrodkiem sportów wodnych. Dużo dałabym za to, aby zobaczyć wyraz twarzy żyjących tu wcześniej rybaków, gdy nagle na wodach jeziora dostrzegli całą flotyllę statków Republiki Weneckiej. Była już wtedy potęgą na Morzu Śródziemnym i postanowiła przejść do ekspansji na lądzie stałym. Między grudniem 1438 r. a kwietniem 1439 r. została bowiem przetransportowana tutaj z Adriatyku, od Zatoki Weneckiej w górę rzeki Adygi, ale też 20 km drogą lądową. Co za karkołomne przedsięwzięcie – zwłaszcza że wokół piętrzą się potężne góry. Marmitte dei Giganti Od hotelu Villa Stella wyruszam oznakowanym szlakiem wśród gajów oliwnych do Marmitte dei Giganti. Kociołki Gigantów, czyli polodowcowe studnie z epoki czwartorzędu, wyglądają rzeczywiście, jakby potężną frezarką obrobili je nadludzie. Bawię się z echem w przejściach wydrążonych w skale, ogarniając też wzrokiem piękne widoki jeziora. Następnego ranka płynę po nim turystycznym stateczkiem do Lombardii. Limone sul Garda Cumuję w Limone sul Garda, na zachodnim, lombardzkim brzegu Lago di Garda. Z wąskiej promenady nad jeziorem, obsadzonej palmami i kwiatami oraz naturalnie hotelikami i restauracyjkami, przedostaję się w równie wąskie, zygzakowato biegnące uliczki. Na nich wszystko kręci się wokół cytryn: zdobiona nimi ceramika i tekstylia oraz żywność – od oliwy i barwionej na żółto soli z cytryną, przez limoncello, po same cytryny. Mają grubą skórę, intensywnie pachną – nie to co cytrynopodobne pseudoowoce w naszych sklepach – i da się je nawet jeść na surowo. Limone sul Garda słynie z długiej tradycji najbardziej na północ na świecie wysuniętej produkcji cytryn. Tropem ceramicznych płytek ze specjalnym oznakowaniem dochodzę do Limonaia del Castèl. Limonaie to konstrukcje zbudowane na kamiennych tarasach wydartych skale, zapewniające ekspozycję roślin na południowy wschód, aby złapały jak najwięcej słońca. Kamienne pilastry między drzewkami służą do kładzenia na nich okresowo zadaszenia ze szkła i drewna w celu ochrony przed kaprysami pogody. Plantacja Limonaia del Castèl liczy sto drzewek, wśród których są cytrony, cytryny, grejpfruty, kumkwaty, pomarańcze, mandarynki i podobne do nich chinotto, z których robi się włoską à la colę (ma więcej kofeiny niż amerykańska). 45 bis Gardesana Ovest Limonaie będę też mijać po drodze w dół Gardy. Jednak najpierw doświadczam emocji identycznych jak James Bond w „Quantum of Solace”, który uciekał przed pościgiem, pędząc wykutymi w skale tunelami właśnie między Limone a Tremosine. To najbardziej ekscytujący odcinek drogi krajowej 45 bis Gardesana Ovest, gdzie boki wozu niemal szorują o wystające głazy. Powstał na początku lat 30. XX w. przy wsparciu Gabriela d’Annunzia, pragnącego skomunikować ze światem odcięte od niego dotąd miejscowości w górach, takie jak Limone. Rezydencja-mauzoleum wybitnego włoskiego poety, określanego niekiedy jako „Jan Chrzciciel włoskiego faszyzmu”, z którego pism Mussolini zaczerpnął ideę wskrzeszenia rzymskiego imperium, znajduje się w Gardone. Desenzano del Garda Mijam je, kończąc objazd w Desenzano del Garda z pokrytą złotym piaseczkiem plażą, 3-kilometrową promenadą w centrum kolorowego miasteczka z dominującym nad nim zamkiem i największym portem nad Gardą. Są tu też ruiny antycznej willi z zachowanymi posadzkami pokrytymi mozaikami. Spoglądam w niebo i przypomina mi się mój dziadek, Józef Szelchaus vel Gustaw Lawina. Był włoskim korespondentem IKC, przedwojennego, wysokonakładowego dziennika informacyjno-politycznego. Ww sierpniu 1932 r. relacjonował lądowanie balonu stratosferycznego z jego wynalazcą, Szwajcarem Augustem Piccardem, na pokładzie. Miało to miejsce w okolicach Desenzano. – Wszystko dobrze, jesteśmy zmęczeni i pragniemy iść spać – miał powiedzieć już na ziemi Piccard. Ja spać pójdę dopiero za kilka godzin. Najpierw czeka mnie dwugodzinny lot do domu z Milano-Bergamo. Arrivederci, czyli „do zobaczenia”! Jezioro Garda – informacje praktyczne Dojazd Bezpośrednio samolotem z Polski na lotniska Mediolan-Malpensa lub do Mediolanu-Bergamo (Orio al Serio). Dalej autobusem GoOpti. FlixBusem lub pociągiem do Perschiera del Garda lub Desenzano del Garda albo dalej, tylko autobusem do Gardy. Jedzenie Tortellini di Valeggio – mięsne pierożki zwane też węzłem miłości ze względu na kształt. Do skosztowania podczas czerwcowego Święta Węzła Miłości – Festa del Nodo d’Amore w Valeggio sul Mincio, 10 km od Gardy. La carbonèra – dawne danie węglarzy z polenty doprawionej oliwą znad Gardy DOC i serem z Monte Baldo. Popularne w Malcesine i innych miejscowościach wschodniego wybrzeża. Carne salada – rodzaj carpaccio z marynowanego wołowego mięsa doprawionego oliwą (Trentino). Cassata gardesana – mrożony deser na bazie ricotty z owocami kandyzowanymi, miodem i kilkoma kroplami oliwy znad Gardy DOC. Źródło: archiwum NG.
Zamek w Golubiu-Dobrzyniu zbudowali Krzyżacy. Mieszkała tu najmądrzejsza kobieta w Polsce
Po tej twierdzy krążą cienie Krzyżaków i królewny-poliglotki. Zamek w Golubiu-Dobrzyniu to miejsce o bogatej historii i ciekawej architekturze.
W tym artykule: Zamek w Golubiu-Dobrzyniu Końskie schody i kaplica Wnuczka królowej Bony Czerń żeliwnej kolubryny połyskuje w promieniach letniego, prażącego słońca. To właśnie ją napychał prochem Kmicic w ekranizacji „Potopu” Hoffmana, wypowiadając słynne słowa: „Naści, piesku, kiełbasy”. Za działem rozciągają się hektary soczystej, intensywnie zielonej murawy. Z niej zaś wyrasta ceglany zamek na planie kwadratu, zdobiony biało tynkowaną attyką i wieżyczkami inkorporowanymi w jego cztery narożniki. Regularność formy „rozbija” osobliwość w postaci jakby dolepionej do prawego boku okrągłej baszty. Też z cegły, połączonej z kolei z „wychodzącym” z murów zamku otynkowanym na biało domeczkiem. To pozostałość dworu wnuczki królowej Bony, Anny Wazówny. Pomieszkiwała na golubskim zamku zbudowanym wcześniej (przełom XIII i XIV w.) przez Krzyżaków. Dziś to jeden z najciekawszych zamków w Kujawsko-Pomorskiem. Zamek w Golubiu-Dobrzyniu Przechodzę przez stosunkowo małą bramę zamku. Znajduję się na dziedzińcu wyłożonym kocimi łbami. Piętro budynku oplatają ukwiecone krużganki, z których zwisają kolorowe proporczyki. Przypominają, że co roku w golubskim zamku odbywają się turnieje rycerskie. Przybywają na nie bractwa z innych krajów Europy, a nawet z Kanady. Zawsze uczestniczy w nich stacjonująca na miejscu Chorągiew Husarska Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Wakacje z duchami Z gęstego cienia wychynęła zakapturzona postać. Błysnął sztylet uniesiony do ciosu. Od zamkowych murów odbił się zdławiony kobiecy krzyk, przeniknął przez okna komnat, potoczył się e... Gęsimi szyjami, jak zwano ongiś zasklepione zejścia, zstępuję do przepastnych piwnic. Chłodem wieje od surowych ceglanych murów, kamiennych posadzek i sklepień krzyżowo-żebrowych niezmienionych od czasów Krzyżaków, którzy mieli tu spiżarnie. Zaglądam też do lochu głodowego. Ten – wbrew przerażającej nazwie – zaopatrzony w latrynę i wentylację służył do przetrzymywania jeńców wymienianych potem z rodzinami za okup. Na parterze dreszcze wywołuje izba tortur z hakami w stropach. Końskie schody i kaplica Następnie wchodzę na piętro po końskich schodach. Był w nie wyposażony niejeden średniowieczny zamek. Wjeżdżali tędy na piętro rycerze w pełnej zbroi, bo była tak ciężka, że zdejmowała ją z nich służba. I to przy pomocy specjalnych łańcuchów podwieszanych u sufitów. Tyle, że golubskie schody są wąskie i drewniane. Zbudowano je później, gdy zbroje były już lżejsze, a panowie raczej chcieli się popisać przed damami fantazją. Przyglądam się wnękom w murze, kiedyś wąskim celom pokutniczym przy kaplicy. Skazani mogli w drodze „łaski” oglądać ołtarz przez specjalny otwór. Kaplica to jedyna na piętrze oryginalna sala z krzyżackich czasów. Pozostałe, jak refektarz z kolekcją kopii dawnej broni przykryty belkowym stropem czy dormitorium z wystawą archeologiczną prezentującą artefakty sprzed tysiąca lat, wydobyte z wczesnośredniowiecznego grodziska w miejscowości Kałdus pod Chełmnem, zostały przerobione, kiedy zamek w Golubiu-Dobrzyniu był już w polskich rękach. Wnuczka królowej Bony Z krużganku zmierzam do komnaty z portretem kobiety w bogatych sukniach. To Anna Wazówna, siostra Zygmunta III Wazy. Przyjechała z nim do Polski, gdy został królem kraju nad Wisłą. Urody po słynnej babce, Bonie Sforzy, nie odziedziczyła. Szpeciła ją narośl na czole, a figurę deformowała skolioza. Według Hermana Lindqvista, autora arcyciekawej pozycji „Wazowie – historia burzliwa i brutalna”, królewna była „najmądrzejszą kobietą w Polsce”. Znała pięć języków, interesowała się naukami przyrodniczymi i teologią. Książka nie potwierdza obiegowej opinii, że to Annie zawdzięcza dawna warownia krzyżacka renesansowy kształt. W istocie królewna dokończyła modernizację rozpoczętą przez pomorski ród szlachecki Kostków, który przez sto lat zarządzał m.in. Golubiem. Jeden z nich, Jan Kostka, był nawet dwukrotnie kandydatem na króla Polski. Natomiast Anna założyła tu ogrody, w których uprawiała zioła. Portret Anny zakrywa jedno z wielu tajemnych przejść poprowadzonych w murach zamku w Golubiu-Dobrzyniu, który zdewastowali nie tylko zaborcy, ale i huragany. Był w kolejnych wiekach lazaretem, częściowo oborą, wreszcie ośrodkiem szkoleniowym Hitlerjugend. Odrestaurowany – wymaga może bogatszego wystroju – „przemawia” do mojej wyobraźni. Źródło: archiwum NG.
Mówi się, że jest stolicą wschodniej Polski. Klimatem przypomina niejedno włoskie miasto
„Polska Jest Najpiękniejsza” to stały cykl serwisu National-Geographic.pl i magazynu „National Geographic Traveler”, w którym wybieramy miejsce miesiąca. Wraz z początkiem wakacji obieramy kierunek na Lublin.
W tym artykule: Podziemny labirynt Czarcia łapa Krwawe łzy Ciasteczko Ordonki Leszek Czarny w złotej koronie na głowie chrapie pod rozłożystym dębem. Śni mu się uskrzydlony Archanioł Michał na siwym koniu. Wyciąga miecz w stronę śpiącego, który za chwilę się przebudzi i tą bronią pogoni Jaćwingów na cztery wiatry. Za niebiańską pomoc w walce z poganami wystawi Leszek Czarny farę pw. Świętego Michała. Podziemny labirynt Spoglądam z czułością na tę scenę, ilustrującą legendę założycielską Lublina w interpretacji Teatru Imaginarium. Zamiast aktorów – mechaniczne figury poruszające się na kołach, taśmach, trybach. Spektakl odbywa się w obłożonych cegłą piwnicach pod kamienicą Lubomelskich w Rynku Starego Miasta. Ożywiają go słowa ginącego w ciemnościach przewodnika prowadzącego od sceny do sceny. Każda z nich jest osobnym kadrem utkanym z najważniejszych wydarzeń z historii miasta, gdzie prawda łączy się z cudownością. Dostrzegam gromadkę dzieci ocalałych po najeździe tatarskim wraz z kozą, która miała je wykarmić. Nadający prawa miejskie Lublinowi ówczesny władca Władysław Łokietek nakazał, aby zwierzątko ozdobiło herb, ale pijanemu artyście spod pędzla wyszedł cap. Według innej legendy największa w świecie katolickim cząstka Drzewa Krzyża Świętego dlatego znalazła się w Lublinie, bo wiozące ją konie nie chciały iść dalej. Magiczne opowieści wciągają mnie bez reszty. Pomysłodawcą jest Tomasz Pietrasiewicz, twórca i dyrektor Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie, autor przewodników o nim, wizjoner wspierający niebanalnymi inicjatywami promocję miasta. Pozostaję w podziemiach, w wydrążonym przez mieszkańców Lublina w lessowym podłożu fascynującym labiryncie piwnic i tuneli. W kamienicy Lubomelskich, obok Teatru Imaginarium, znajduje się Piwnica Pod Fortuną zdobiona renesansowymi freskami. Na suficie z fal morskich wynurza się naga rzymska bogini Fortuna kierująca ludzkim życiem. Ściany zapełniają scenki ilustrujące jej działania – jak ta z parą na szali opatrzona kąśliwym komentarzem: „Wiadomo, że żonę z posagiem, zaufanie i przyjaciół oraz urodzenie i piękno daje królowa pieniądz”. Polichromie, choć wyblakłe, nadal robią wrażenie swoim bogactwem. Ukazują, jak wysoki poziom artystyczny i intelektualny reprezentowało przed wiekami lubelskie mieszczaństwo. Wybieram się na 300-metrową Podziemną Trasę Turystyczną. Ogromne kolorowe makiety ilustrują rozwój Lublina, który podobnie jak Rzym rozsiadł się na siedmiu wzgórzach osadami zakładanymi od VI w. Dzięki położeniu na skrzyżowaniu szlaków handlowych stał się zasobnym grodem z zamkiem, obywatelami różnych wyznań (do czasu), wodociągami (choć na krótko), drugim obok tego w Piotrkowie Trybunałem Koronnym (pierwszy rozpatrywał sprawy apelacyjne dla Wielkopolski, drugi dla Małopolski). Gmach usytuowany pośrodku Rynku otoczonego pięknie zdobionymi kamieniczkami ma dziś formę klasycystyczną. Nadał mu ją nadworny architekt królewski Dominik Merlini. Odbywają się w nim śluby. Właśnie pod tym budynkiem startuje trasa, którą przemierzam. Szlak kluczy po oświetlonych mdłym światłem korytarzach, zbiega schodami i po nich się wspina – bez przewodnika można się pogubić! Na koniec oglądam niezwykłe widowisko światła i dźwięku ilustrujące Wielki Pożar Lublina z 1719 r. Zostało stworzone na podstawie obrazu z kościoła Dominikanów, który sam wydaje się ruchomy, bo procesja z relikwią Drzewa Krzyża Świętego ratującego miasto przed pożogą namalowana jest w jego różnych punktach. Wychodzę na powierzchnię na placu Przy Farze. Po dawnej świątyni rozebranej z rozkazu zaborcy pozostał tylko obrys kamiennych murów. Czarcia łapa Zamek lubelski, podobnie jak miasto, był wielokrotnie najeżdżany i palony, dlatego kontempluję jego wersję sprzed dwóch wieków. Elegancka jasna fasada w stylu neogotyku angielskiego kłóci się z funkcją więzienia, jaką pełnił przez 128 lat – od czasów cara po PRL. Wstrząsające pamiątki z tego okresu oglądam we wznoszącym się pośrodku wewnętrznego dziedzińca, ocalałym z pożogi romańskim donżonie. To jedna z licznych wystaw współczesnego gospodarza zamku – Muzeum Narodowego w Lublinie. Przykładam dłoń do czarciej łapy wypalonej na drewnianym stole Trybunału Koronnego stojącym dziś w zamkowych salach. Przypomina legendarny Sąd Diabelski, podczas którego sędziowie z piekła rodem naprawili krzywdę wyrządzoną biednej kobiecie przez przekupnych sędziów. Pokrzepiona mleczną czekoladą „Czarcia łapa” przechodzę do najcenniejszego zabytku, gotyckiej kaplicy Trójcy Świętej. Niewielką kwadratową nawę ze sklepieniem podpartym jednym potężnym słupem i wydłużonym prezbiterium pokrywają barwne, niedawno odrestaurowane malowidła bizantyjsko-ruskie. Sceny biblijne, mnóstwo aniołów i świętych oraz Jagiełło z koroną mknący na białym koniu z włócznią zakończoną krzyżem. Władysław Jagiełło właśnie na zamku lubelskim podpisał z polską szlachtą umowę o poślubieniu Jadwigi i tu został wybrany na króla. Zapoczątkował tym proces, który zakończyła Unia Lubelska powołująca do życia Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Również na zamku w Lublinie. Dlatego kieruję teraz swe kroki ku potężnej gabarytami (15 m²) „Unii lubelskiej” Jana Matejki, jednemu z najlepszych płócien artysty. Mistrz namalował je na 300-lecie wydarzenia z „podprogowym” ze względu na czasy zaborów przesłaniem, pokazującym niegdysiejszą potęgę ojczyzny. Zagraniczni turyści pokochali to polskie miasto. Bije rekordy popularności Choć do zakończenia roku został ponad miesiąc, już teraz można stwierdzić, że był on niezwykle udany dla Lublina. W 2023 r. „stolicę wschodniej Polski” odwiedziła rekordowa liczba tu... Krwawe łzy Wracam na położone na sąsiednim wzniesieniu Stare Miasto. Pod zieloną skarpą rozciąga się ogromny parking. Asfalt zalał ślady po dawnej dzielnicy żydowskiej. Jedna trzecia ludności przedwojennego Lublina to ofiary niemieckiej Zagłady. A przecież miasto nad Bystrzycą okrzyknięte zostało wcześniej „Jerozolimą Królestwa Polskiego”. Tutejsza jesziwa – szkoła talmudyczna – słynęła w całej Europie. To w Lublinie wydrukowano mistyczną księgę Zohar, jedną z głównych w kabalistyce żydowskiej. Nieobecni powracają do zbiorowej pamięci na powiększonych fotografiach wypełniających okna domów. I w pełnym radości, muzyki, sztuki woltyżerów i akrobatów dorocznym Carnavalu Sztukmistrzów. Artyści ze świata, których latem podziwiałam śmigających po linach rozciągniętych między staromiejskimi kamieniczkami, są następcami Jaszy Mazura, tytułowego Sztukmistrza z Lublina. Trafiam na tegoroczną promocję pierwszego przekładu powieści bezpośrednio z jidysz na polski, wydanego przez Lokalną Organizację Turystyczną Metropolia Lublin (przy współpracy Ośrodka Brama Grodzka – Teatr NN) w 45. rocznicę uhonorowania Isaaca Bashevisa Singera Noblem. A potem, podczas warsztatów w Regionalnym Muzeum Cebularza, cała „ubabrana” mąką poznaję historię tego placka z cebulą i makiem, który jako pierwsi zaczęli wypiekać lubelscy Żydzi w XVI w. W kościele Dominikanów zadzieram wysoko głowę, aby na sklepieniu kaplicy Tyszkiewiczów przyjrzeć się fascynującym szczegółom pełnego akcji fresku Sąd Ostateczny. Wjazd do piekła pary szlacheckiej w powozie z kości powożonym przez demony to scena godna malarstwa Hieronima Boscha. W świątyni przechowywany jest krzyż unii lubelskiej (widnieje też na obrazie Matejki), natomiast cudowne relikwie Drzewa Krzyża Świętego skradziono w 1991 r. Pobliska katedra szczyci się pięknie malowaną kaplicą Akustyczną, gdzie szept z jednego rogu słyszalny jest doskonale w drugim, i cudowną kopią obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. 74 lata temu zapłakała krwawymi łzami, budząc popłoch władz PRL. Pałac w Kozłówce nazywany bywa „podlubelskim Wersalem”. To prawdziwa perła na mapie Polski Pałac w Kozłówce przez turystów bywa porównywany do francuskiego Wersalu, gdzie rezydentował słynny Król Słońce. Dowiedz się, jaką historię skrywa dawna siedziba rodziny Zamoyskich. Ciasteczko Ordonki Wieczorem zanurzam się w staromiejskie zaułki, które opisał przed wojną awangardowy poeta Józef Czechowicz w króciutkim „Poemacie o Lublinie”: „Na wieży furgotał blaszany kogucik, na drugiej – zegar nucił. Mur fal i chmur popękał w złote okienka: gwiazdy, lampy. Lublin nad łąką przysiadł. Sam był – i cisza”. Kogucik wciąż wieńczy szczyt wieży Trynitarskiej, ostrzegając według legendy przed niebezpieczeństwem (mnie – przed potknięciem się o leżący pod wieżą Kamień Nieszczęścia). Wspomniany w wierszu zegar na zachowanej XVI-w Bramie Krakowskiej dalej chodzi, ale nie zawsze precyzyjnie. Pilnuje go z dołu zegarmistrz-mierniczy Koziołek Kazik, jedna z rozrzuconych po mieście rzeźb tworzących Historyczny Szlak Lubelskiego Koziołka. – To w Lublinie wybitna przedwojenna artystka Hanka Ordonówna zachwyciła się św. Antonim spoglądającym z Bramy Krakowskiej – opowiada Waldemar Sulisz, dyrektor artystyczny Europejskiego Festiwalu Smaku. – Święty pojawił się później w jej słynnej „Piosence o zagubionym sercu”. A według sensacyjnej autobiografii Józefa Łobodowskiego, pisarza związanego z Lublinem, Ordonówna miała się urodzić tutaj, a nie w Warszawie – dodaje. „Boska Ordonka” miała skłonność do konfabulacji w swoim CV. Wiadomo, że grała na deskach działającego do dziś miejskiego Teatru Osterwy przypominającego mi wystrojem mediolańską La Scalę. I pochłaniała ciasteczka w najstarszej w Lublinie, stylowej cukierni Chmielewski, nadal kuszącej asortymentem przy pełnym sklepów i restauracyjek, klimatycznym deptaku Krakowskie Przedmieście. Biorę z niej „słodki” przykład na koniec tej wycieczki. Obserwuj National Geographic Traveler Poland na Facebooku i podziel się z nami swoją opinią. Znajdziesz nas także na Instagramie – @natgeopl.
Umbria to kraina szczęścia i piękna. Eden istnieje naprawdę i jest w miejscu uwielbianym przez Polaków
W Umbrii znajduję wszystko, czego potrzebuję do szczęścia. Niezwykłe historie i dużo piękna. I to jest właśnie prawdziwy raj na Ziemi i wcale nie jest tak daleko.
W tym artykule: Città della Pieve Perugino, czyli Pietro Vannucci Castiglione del Lago Spello Deruta Umbria to kraina czerwonego złota, czyli szafranu – najdroższej przyprawy świata. Do 60 tys. euro za kilogram, na który trzeba 180 tys. krokusów – wyjaśnia mi Michele Benemio, prezes Unii Restauratorów i Hotelarzy Jeziora Trazymeńskiego (URAT). Trzymam w palcach rachityczną niteczkę szafranu w odcieniu burgunda. Przyprawa powstaje z zasuszonych pręcików kwiatu. Produkowana jest w najpiękniejszych miasteczkach Umbrii, m.in. w Gubbio sfilmowanym we włoskiej wersji „Ojca Mateusza”, słynącym z operowego Festiwalu Dwóch Światów Spoleto oraz Città della Pieve. Ruszamy do tego ostatniego. Città della Pieve Kolor szafranu mają ceglane mury Città della Pieve, co wyróżnia to średniowieczne miasteczko z pozostałych w regionie wzniesionych z kamienia. W niemal każdym sklepiku – szafran w pakiecikach po 0,10 g wystarczających do doprawienia potrawy dla czterech osób. Trafiamy na czerwcową Infioratę, lokalne święto ku czci patrona – św. Luigiego Gonzagi, czczonego układanymi na ulicy kwietnymi dywanami. Podziwiamy kunszt wykonania, precyzję odtworzenia detali i pomysł, aby tematem wydarzenia uczynić konkretny obraz przedstawiony we fragmentach, jeden po drugim. Tu rama, tam postać, gdzie indziej tło. Pniemy się pod górę lekko skręcającej uliczki. Zaraz potem oglądamy oryginał dzieła w Oratorium Matki Bożej Konfraterni Białych. Co to za niezwykłe miejsce. Mała kaplica z wiszącymi na kołkach białymi płaszczami religijnego stowarzyszenia, które umartwiało się poprzez samobiczowanie. Naprzeciw wejścia – duży fresk Perugina, urodzonego w Città della Pieve wybitnego malarza renesansu, przedstawiający Adorację trzech króli. Barwny i niezwykle sugestywny, gdyż hołd Maryi i Dziecięciu składany jest w otoczeniu umbryjskiego, acz wyidealizowanego krajobrazu. Zielone wzgórza w tle oblane miękkim złotym światłem, a na najdalszym planie tafla Jeziora Trazymeńskiego. Perugino, czyli Pietro Vannucci To mój ulubiony obraz Perugina, czyli Pietra Vannucci – prawdziwego influensera renesansu, autora blisko 200 dzieł. W tym kilku fresków w Kaplicy Sykstyńskiej (część z nich przykrył późniejszy cykl Michała Anioła). Był nauczycielem samego Rafaela Santi. W Adoracji… Perugino portretuje się w tłumie aż dwa razy i maluje w perspektywie orszak dworski. Taki sam podziwiam w sierpniu na żywo, gdy Michele przywozi mnie na tutejsze Palio dei Terzieri. Ulicami suną damy i kawalerowie w bogato zdobionych strojach z epoki. Rytm krokom nadają tamburyniarze i oddział konnych, żonglują flagami chorągwiarze, z restauracji oferujących renesansowe menu płynie zapach pieczonej dziczyzny. Podobnie jak w toskańskiej Sienie i tutaj rywalizują ze sobą dzielnice, tyle że głównym wydarzeniem jest polowanie na byka. Bezkrwawa wersja korridy, podczas której łucznicy mierzą do obracających się na kole figur zwierząt. A wszystko to ku czci zmarłego dokładnie 500 lat wcześniej Perugina. Włosi czcić to będą zapewne przez kolejne lata, gdyż umiejętnie potrafią promować swoich artystów. Jeszcze tylko zdjęcie w Najwęższej Uliczce Włoch. Poprowadzonemu pod łukiem przejściu w murze jednego z domów patronuje Matka Boska w zainstalowanej wyżej kapliczce. Wydaje się nie gorszyć nazwą zaułek Całuj Kobietki – wszak 53 cm szerokości siłą rzeczy zbliża ludzi. – Szczególnie po spożyciu potraw z szafranem uchodzącym za afrodyzjak – śmieje się Michele. Jeziora Plitwickie, czyli chorwacki Eden. Jak je zwiedzać? Jeziora Plitwickie to malownicze strumyki, folklor autentycznych wiosek i wiekowych młynów. Otwarci ludzie, rezerwat niedźwiedzi i Rakija paląca gardło niczym słońce na równiku kiedy opala ... Castiglione del Lago Mysz, która łowi kota, królik chwytający w pułapkę ogara. Sala Świata Na Opak znajduje się w pałacu Corgna, zabytku numer jeden Castiglione del Lago. Czyli jednej z najbardziej malowniczych miejscowości nad jeziorem Trazymeńskim. Osiem komnat dawnej rezydencji książąt rodu Della Corgna zapełnił freskami Niccolo’ Circignani, zwany Pomarancio (jeden z trzech malarzy o tym przydomku). Fascynuje mnie bardzo realistyczne przedstawienie psa w klatce z nosem zwieszonym na kwintę i vedetta królików. – Masz tu sceny z poematu epickiego „Eneida” Wergiliusza i mitologii, życie Cezara. Ale też bitwę nad Jeziorem Trazymeńskim, w której 21 czerwca 217 r. n.e. wojska kartagińskiego wodza Hannibala pokonały Rzymian, wyrzynając 15 tys. legionistów – informuje mnie Michele. Tajemnym wąskim przejściem w murach (co za emocje!) przeciskamy się na blanki potężnej średniowiecznej twierdzy z nadszarpniętymi zębem czasu wieżami. Dawny dziedziniec porastają trawa i drzewka oliwne, scena pośrodku służy organizowanym wydarzeniom artystycznym. U naszych stóp – błękit Jeziora Trazymeńskiego, które leżąc w obrębie Umbrii, właśnie tutaj graniczy z Toskanią. – To największe jezioro na Półwyspie Apenińskim, czwarte co do wielkości we Włoszech – „rzuca” liczbami przewodnik. Między trzema wyspami kursują stateczki turystyczne, pływają amatorzy żagli i supów. – Po lewej stronie, za mgiełką – wzgórza, gdzie „zasadził” się na Rzymian Hannibal, zaś z głębin słychać czasem śpiew legendarnej nimfy Agilli – przekazuje w telegraficznym skrócie. Na kolacji lądujemy 10 km od Castiglione, w otoczonej łanami słoneczników Agroturystyce Bittarelli, w Vaiano. Rozkoszuję się okrągłą, mniejszą niż groszek fasolką znad Jeziora Trazymeńskiego doprawioną oliwą – ma etykietkę z obrazem Perugino – i bruschettą z gigaodmiany czosnku, aglione, po którym nie zabijam oddechem. Delicje ukryte w prostocie. Spello Czuję się jak w Pompejach, choć znajduję się w Spello. Przede mną ruiny willi z czasów rzymskich – 500 m kw. powierzchni, 10 pomieszczeń, posadzki kryte mozaikami. Pośród geometrycznych i roślinnych wzorów latają perliczki, skaczą pantery i łosie, ale też wymyślone tygrysy morskie, pręży muskuły Bachus. Kto tu mieszkał? Archeolodzy, którzy przed 20 laty dokonali odkrycia okrzykniętego „jednym z największych w Umbrii”, do tego nie doszli. Willę Mozaik chroni szpetny (niestety) bunkier muzeum, ale pod dachem rekonstrukcje w 3D i odkopane przedmioty przenoszą mnie do czasów cesarstwa. – Miasto podbite przez Rzymian przyjęło nazwę Hispellum, zyskując za sprawą Oktawiana Augusta, pierwszego cesarza, tytuł „wspaniała kolonia julijska” – opowiada przewodniczka po Umbrii Justyna Dymerska. Ten tytuł figuruje na tablicy sąsiadującej z muzeum Bramy Miejskiej. Jest jedną z pięciu zachowanych z tamtych czasów wraz z blisko 2-kilometrowym odcinkiem fortyfikacji. Za murami odkrywam dzięki Justynie średniowieczne miasto z rzymskim układem urbanistycznym utrzymane w niezwykłym, różowawym kolorycie. Za budulec posłużył wapień czerpany z góry Subasio, na której rozległych stokach jest położone – podobnie jak sąsiedni Asyż. Oba miasta wymagają kondycji, gdyż ich uliczki ostro śmigają w górę. Oczy radują się mnogością roślin i kwiatów w oknach i donicach zdobiących nawet najmniejsze zaułki. Większość posesji bierze udział w dorocznym festiwalu kwiatów, ale też w tutejszej Infioracie urządzanej na Boże Ciało. Przy wejściu do surowej z zewnątrz kolegiaty MB Większej zaskakują mnie pogański ołtarz przerobiony na kropielnicę. A wewnątrz pojedyncza kość św. Felice, patrona Spello, zamknięta w szklanym relikwiarzu. Zachwycają natomiast cykl fresków z życia Matki Jezusa Pinturicchia i podłoga wykładana płytkami ceramicznymi z Deruty w kaplicy Baglioni. Deruta Niedaleka Deruta słynie od renesansu z majoliki zdobionej motywami groteski w intensywnych kolorach żółci, pomarańczu, błękitu czy zieleni na białym tle. Wyroby z jej kilkudziesięciu warsztatów, produkujących od płytek po ogromniaste wazy, można kupić w całej Umbrii. Odbijamy z Justyną w bok od głównego traktu, do najurodziwszej z pięciu rzymskich bram miejskich dedykowanej bogini miłości Wenerze. Zbudowana z trawertynu, w formie łuku triumfalnego, ma po bokach wieloboczne wieże „doklejone” w średniowieczu. Jednak noszą imię starożytnego umbryjskiego poety Propercjusza, twórcy czterech ksiąg elegii erotycznych poświęconych nieznanej kurtyzanie Cynthii. Rozciąga się stąd cudowny widok na Asyż, Dolinę Umbryjską, otaczające Spello gaje oliwne. Mam pod powiekami obrazki sztuki naiwnej urodzonego i zmarłego w 2009 r. w Spello Norberta Proietti. Przedstawiał na nich Umbrię niczym mityczny Eden, w którym człowiek stanowi część natury. Ja też się tu zawsze tak czuję.
Najsłynniejsza droga rzymska to nie tylko katakumby i film Quo vadis. Via Appia kryje jeszcze jedną tajemnicę
Via Appia, czyli najstarsza rzymska droga to obowiązkowy punkt wycieczki podczas podróży przez Wieczne Miasto. Atrakcja ubiegająca się o wpis na listę światowego dziedzictwa UNESCO pamięta wiele i kryje również wiele sekretów.
W tym artykule: Początek Via Appia Domine Quo Vadis Katakumby Kaliksta Katakumby i kościół św. Sebastiana Cyrk Maksencjusza Mauzoleum Cecylii Metelli Posiadłości i ruiny grobowców Willa Kwintyliuszów Historia Via Appa na filmie Poruszam się autobusem 118. Jedynym, który dowozi turystów z centrum Wiecznego Miasta na Via Appia Antica. Czyli do atrakcji ubiegającej się o wpis na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Komunikacja publiczna w Rzymie jeździ jak chce. Sami kierowcy żartują, że „pamięta czasy jurajskie”. Mój środek lokomocji trzęsie się więc niczym w febrze, szyby grają ogłuszającego marsza. W tym akompaniamencie dojeżdżam do Piazzale Numa Pompilio. Dziś to zwykłe skrzyżowanie, po którym Włosi bez opamiętania i z rykiem klaksonów mkną w różne strony w swoich raczej przeciętnych autach (bo kryzys). Początek Via Appia Na skrzyżowaniu, przy nieistniejącej dziś bramie Porta Capena, miała swój początek Via Appia. Najstarsza bita droga rzymska była zarazem handlowo-militarną arterią. Łączyła Wieczne Miasto z portem w Brundisium (dziś: Brindisi), który był najważniejszym punktem w kontaktach z Grecją. Ale też portami Morza Śródziemnego i Wschodem. Jadę dalej, mijając ruiny term Karakalli, najlepiej za­chowanych rzymskich łaźni publicznych. Tu nieje­den ze zdrożonych wędrowców z Via Appia zażył ką­pieli. A bardzo współcześnie dali koncert trzej światowej sławy tenorzy: Plácido Domingo, José Carreras i Lucia­no Pavarotti. Budowle starożytnego Rzymu. 11 najsłynniejszych obiektów, które warto zobaczyć Budowle Starożytnego Rzymu na długie lata stały się wzorem dla architektów z całej Europy. Jakie budowle znajdowały się w Starożytnym Rzymie? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem najważniej... Mijam bramę Porta San Sebastiano w murach aure­liańskich. W starożytności obejmowały ochronnym pa­sem siedem wzgórz Rzymu, na których go zbudowano. Zaraz za nią, po prawej stronie tuli się do muru z beto­nu okładanego cegłą niepozorna kolumienka. To pierw­sza mila Via Appia, gdyż dystanse w starożytnym Rzy­mie kalkulowano właśnie tą miarą wynoszącą ok. 1480 m. Ppierwsza mila znajdowała się na Forum Romanum. Stąd powiedzenie „wszystkie drogi prowadzą do Rzymu”. Mam w planie pokonanie pierwszych siedmiu z 364 mil (530 km), jakie w sumie liczy cały trakt. Domine Quo Vadis Pierwsza mila Via Appia biegnie teraz zwykłą jednopas­mówką zatłoczoną samochodami. Wąziutkie namiastki chodników czy tylko ciasne przejście pod murami od­ dzielone pasem farby od jezdni sprawiają, że dalsze 800 m kontynuuję autobusem, wysiadając naprzeciwko kościółka potocznie nazywanego Domine Quo Vadis. Po wejściu, po lewej popiersie Henryka Sienkiewicza – nagrodzonego Noblem autora powieści „Quo vadis”. Tytuł książki opisującej czasy prześladowań pierwszych chrześcijan nawiązuje do spotkania apostoła Piotra z Chrystusem, które miało się odbyć właśnie w tym miejscu. Podczas objawienia pada pytanie: Quo vadis, domine?, „Dokąd idziesz, panie?”. Dowodem jest skryty pod wyjątkowo grubą kratą odcisk stóp Jezusa w kamieniu widniejący pośrodku głównej nawy, na wprost ołtarza. A ilustracją – malunki obu niezwykłych bohaterów na przeciwległych ścianach. Katakumby Kaliksta Teraz czas na Katakumby Kaliksta – wybieram spacer przez tereny należące do zarządzających nimi salezjanów. Wielohektarowy teren na wzniesieniu otacza mur. Ja maszeruję sobie grzbietem wzgórza, pośród łąk z panoramą na Rzym. Przed oczami miga mi kopuła bazyliki św. Piotra, a zaraz potem otulone piniami i kwiatowymi rabatami niepozorne budyneczki. Na pierwszy rzut oka nie zwiastuje to 20 km korytarzy katakumb. Ale tak jest – by je zwiedzić, trzeba zejść 20 m pod ziemię. „Przerób” grup jest tu ekspresowy, w kilku językach. 40-minutowa wycieczka tylko z przewodnikiem. Bazowe informacje o obiekcie, np. ta, że pochowano tu około pół miliona chrześcijan, w tym dziesiątki męczenników i szesnastu papieży. Odwiedzam ich kryptę, dziś już pustą. Ale moją artystyczną duszę porusza nie ona, lecz doskonała kopia rzeźby Stefana Maderny z 1599 r. z białego jak śnieg marmuru, przedstawiająca leżącą młodą kobietę z odwróconą głową. Jej twarz zakrywają włosy z chustą, a na odsłoniętej szyi widać rysę. Podobno artysta był obecny przy otwieraniu grobowca Cecylii i zobaczył nie tknięte zębem czasu ciało męczennicy za wiarę z III w. n.e. Teraz spoczywa ono w krypcie dedykowanego świętej kościoła na rzymskim Zatybrzu. Zgodnie z legendą nawet kat obezwładniony pięknością dziewczyny nie był w stanie jej ściąć, a tylko ranił – tak, że się wykrwawiła. Równolegle do biegnącej dołem Via Appia idę dalej przez salezjańskie dobra cyprysową drogą. Przy okazji podglądam przy pracy dwoje ludzi – za pomocą grabi zrzucają z drzew na wielką płachtę dojrzałe oliwki. Drogi rzymskie wciąż mają duży wpływ na nasze życie. Jak to możliwe, skoro większości już nie ma? Pierwsze drogi rzymskie wybudowano już w IV wieku p.n.e. Miały ułatwić przemieszczanie legionów i handel. Najnowsze badania wykazały, że starożytny system dróg ma duży związek ze wspó.. Katakumby i kościół św. Sebastiana Wychodzę na Appię tuż przy najstarszych w Rzymie katakumbach św. Sebastiana. Mnie akurat ta podziemna trasa turystyczna wydaje się ciekawsza niż ta u Kaliksta. Długo meandrujemy z przewodnikiem po wąskich jak kiszka, zimnych, pokręconych korytarzach oświetlonych mdłym światłem. – Poganie nazywali swoje miejsca pochówku nekropoliami, czyli miastami zmarłych – wyjaśnia młody ksiądz. Pokazuje niedawne znalezisko: kilka wystawnych grobowych kaplic przypominających domy. – Pierwsi chrześcijanie wymyślonym przez nich słowem cmentarz (miasto snu) podkreślali wiarę w drugie, wieczne życie po śmierci – dodaje. Oglądam różne rodzaje grobów. Najbiedniejszych chowano tu w prostokątnych niszach zwanych loculi, wyżłobionych w tufie jedna nad drugą. Grzebano w nich m.in. wiele małych dzieci, których śmiertelność była wówczas znaczna. Są tu też rodzinne cubiculi pod łukowym sklepieniem, rzadziej widać sarkofagi. Na koniec wycieczki wchodzimy do kościoła św. Sebastiana, który – jak pokazują obrazy i bogaty, złocony sufit – zginął za wiarę przeszyty strzałami. Przedmiotem dumy jest tu ostatnie dzieło Giovanniego Berniniego (znanego m.in. z kolumnady na placu św. Piotra) – wykuta w karraryjskim marmurze podobizna Boga. Wspaniale smakuje mi espresso w tutejszym barze – to „normalne”, pite z ogrzanej parą filiżaneczki. I tramezzino, trójkącik z tostowego pieczywa wypełniony krewetkami, rukolą i majonezem. Cyrk Maksencjusza Niemal zaraz za katakumbami św. Sebastiana rozciąga się gigantyczny kompleks cesarza Maksencjusza. Dochodzę do niego piechotą już bez obaw, bo cały ruch kołowy wcześniej skręca w równoległą Via Appia Pigna­ telli. Maksencjusz był uzurpatorem. Wbrew prawu zakazującemu dziedziczenia władzy w 306 r. sam obwołał się cezarem – jako syn cesarza Maksymiana (któ­ry abdykował rok wcześniej). Jako władca Rzymu szybko wystawił sobie rezydencję z półkilometrowej długości cyrkiem. Zachował się on w znacznie lepszym stanie niż najstarszy i największy, 650 ­metrowy rzymski Circus Maximus. Pierwotny wygląd tego ostatniego mogłam sobie wcześniej odtworzyć za pomocą okularów z rozszerzoną rzeczywistością oferowanych w kasie obiektu. Spaceruję po okolonej murami trybun arenie. Jest porośnięta trawą, mleczami i stokrotkami, z wyraźnie zaznaczoną spiną, murem oddzielającym podwójny tor, po którym miały się ścigać rydwany lub czterokonne kwadrygi. Nigdy nie odbyły się tutaj zawody, a tylko uroczystości żałobne ku czci zmarłego tragicznie synka Maksencjusza, pochowanego potem na terenie rezydencji. Sam uzurpator też zginął wkrótce w bitwie. Kilkadziesiąt metrów dalej przyciąga mój wzrok cylindryczna wieża pokryta płytami trawertynu. Mauzoleum Cecylii Metelli To mauzoleum Cecylii Metelli, żony Marka Licy­niusza Krassusa. Bezwzględny polityk, który ułatwił Juliuszowi Cezarowi dojście do władzy i stłumił powstanie Spartakusa, krzyżując jego towarzyszy wzdłuż Via Appia. Jako najbogatszy człowiek ówczesnego świata miał środki na wystawienie eleganckiego monumentu. O żonie Krassusa nie wiemy nic, ale jak zapewnia mnie przewodnik, „to się wkrótce zmieni”. W wieży pojawi się hologram Cecylii powołujący ją z nicości do istnienia. Czy opowie on również o tym, że jej mauzoleum średniowieczny papież Bonifacy VIII przerobił na wieżę obronną dla swego zbudowanego tuż obok zamku? Być może dlatego Dante wrzucił go potem do piekła w swojej Boskiej komedii? „Wypatroszonym” przez czas murom też wkrótce życie przywróci rozszerzona rzeczywistość. Sufity zapełnią drewniane kasetony, gołe ściany przykryją bezcenne materie, kominki zapłoną ogniem. Podziemia zaś wypełni... zastygły jęzor lawy zwany Capo di Bove – pamiątka po aktywności wulkanicznej sprzed 40 tys. lat. Jestem na początku III mili, gdzie znajduje się pierwszy z odkrytych fragmentów oryginalnej Via Appia. Stawiam stopy już nie na asfalcie czy kostce jak wcześniej, ale na powierzchni ułożonej z idealnie wygładzonych, dopasowanych do siebie kamieni połączonych zaprawą. Półtorametrowa, wielowarstwowa struktura umożliwiała w założeniu swobodny odpływ wody. A szerokość dwupasmówki – bezkolizyjne mijanie się dwóch wozów pędzących z maksymalną prędkością. Trudno się dziwić, że ten cud inżynierii przetrwał 2 tys. lat! Posiadłości i ruiny grobowców Dosyć łażenia. Wypożyczam rower (zwykłego górala, choć są też elektryki) w jedynym na samej Via Appia Antica punkcie przy baretto (małym barze) Appia Antica Caffè. Serwują tu smakowitą parmigianę z zapiekanych w pomidorach bakłażanów i artystyczne desery godne trzech gwiazdek Michelina. To już rzymskie peryferie z eleganckimi posiadłościami skrytymi za kutymi bramami w głębi iście śródziemnomorskich ogrodów. Media grzmią, że niektóre postawiono nielegalnie, płacąc pod stołem łapówki. Jadę ostrożnie „wydeptanym” w trawie poboczem. Pod kołami znów mam współczesną kostkę (autentyczna nawierzchnia pojawia się fragmentami). Niepostrzeżenie zmienia się też krajobraz. Via Appia była w okolicach Rzymu miejscem spotkań. Rzymianie umawiali się tu na spacery. Wzdłuż odcinka drogi najbliższego Rzymowi, już w III w. p.n.e., zaczęto wznosić grobowce dla znanych osobistości. A to dlatego, że prawo zabraniało grzebania zmarłych i palenia zwłok w obrębie murów miejskich. Teraz mijam ich zrujnowane pozostałości, w niebo strzelają gromady pinii i cyprysów! Nie znajduję odpowiedniego przymiotnika na oddanie urody tego odcinka drogi otoczonej kwadratami pól uprawnych i skąpanej w miodowym świetle popołudnia. Ptaki rozbijają trelami niezmąconą ciszę. Willa Kwintyliuszów Za piątą milą skręcam do willi Kwintyliuszów, podmiejskiej rezydencji, gdzie niestety muszę zostawić rower na stojaku przed wejściem. Szkoda, bo przede mną tak ogromny obszar, że dobre dwie godziny zajmuje mi obejrzenie rozrzuconych na nim obiektów, jakie łączy ścieżka wytyczona pośród traw i ziół. Całość znajduje się na wzgórzu – to ten ciągnący się kilometrami jęzor lawy, na którym wyrosła część podrzymska Via Appia. Nad doliną zawieszone są ruiny potężnego pałacu braci konsulów Sykstusa Kwintyliusza Waleriusza Maksymusa i Sykstusa Kwintyliusza Kondianusza. Widać z niego poprowadzone dołem, idealne dla spacerowiczów ścieżki nad strumieniem. A dalej – nowe budynki Quartiere Statuario. Czyli dzielnicy, której nazwa ponoć pochodzi od dużej liczby znalezionych na jej terenie posągów z willi Kwintyliuszów. Dotykam palcami drobnych kosteczek mozaik z motywami roślinnymi tworzących posadzki pomieszczeń reprezentacyjnych. Marzę o spłukaniu potu po intensywnym pedałowaniu w tutejszych zimnych i gorących termach. Ale raczej nie ma na to szans. Pozostałe tu kamienie jedynie zapamiętały dawną formę, podobnie zresztą jak teatr. Historia Via Appa na filmie Imponujący kompleks uzupełniały jeszcze jedne, mniejsze termy, nimfeum i stadion. Tak bardzo to wszystko spodobało się cesarzowi Kommodusowi (tyranowi pod koniec panowania występującemu jako nowe wcielenie Herkulesa), że kazał braci zabić i przejął włości. Dziś trzy piętra budynku aż pękają w szwach od mnogości przedmiotów z wykopalisk. A w muzeum przy willi teraz wyświetlany jest film, który przybliża zwiedzającym historię Via Appia. Ostia Antica to miasto, które żywiło starożytny Rzym. Dziś zostały z niego tylko malownicze ruiny Ostia Antica to ruiny starożytnego miasta portowego. Znajdują się około 25 kilometrów na południowy zachód od Rzymu. By dostać się do parku archeologicznego Ostia Antica, wystarczy wsiąś... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/88434b91e89b212fe2d09df009a2dc4ba974b738-f2f4735.jpg" width="938" height="624" alt="Ostia Antica – ruiny antycznego portu, który karmił Rzym. Gdzie się znajduje i co w nim warto zobaczyć? (fot. Getty Images)" title="Ostia Antica – ruiny antycznego portu, który karmił Rzym. Gdzie się znajduje i co w nim warto zobaczyć? (fot. Getty Images)" /> Wsiadam na rower i mknę dalej, mijając na przemian grobowce i cyprysy – pełen relaks! Przystaję na szóstej mili, przy Casal Rotondo. Na szczycie okrągłej podstawy starożytnego miejsca pochówku w średniowieczu zbudowano gospodarstwo rolne! O istnieniu cywilizacji przypomina mi jedna poprzeczna jezdnia z samochodami. Wpołowie siódmej mili fotografuję 700-metrowy odcinek nieźle zachowanego akweduktu Kwintyliuszów, który doprowadzał wodę do term willi. Duże wrażenie robią tu biegnące w poprzek pola pełne arkady (w sumie jest ich aż 120!), wsparte na cementowych pylonach rozstawionych co 1,5 m. Zachwyt budzi zresztą cały rzymski odcinek Via Appia. Zastanawiam się tylko, czy następnym razem nie zwiedzać jej na opak. Tak jak niegdyś Horacy i Wergiliusz, potem różnej maści odkrywcy i zdobywcy. W końcu – wyzwalające miasto od faszystów oddziały amerykańskie generała Clarka w 1944 r. Wtedy, w pełnym świetle, widać to, co najpiękniejsze.
Uznawany jest za perłę renesansu. „Padwa północy” to nasz kierunek na luty
„Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy, stały cykl podróżniczy serwisu National-Geographic.pl i magazynu „National Geographic Traveler”. W lutym obieramy kierunek na renesansowy Zamość, nazywany przez wielu „Padwą północy”.
W tym artykule: Twierdza Zamość Akademia Zamojska Zamość – miasto z włoskim charakterem Stare Miasto w Zamościu na liście UNESCO Gdzie się zatrzymać w Zamościu? Co warto zjeść w Zamościu? Co zobaczyć w Zamościu i okolicach? Do Zamościa dojeżdżam pociągiem, z okien podziwiając malownicze wzniesienia z szachownicą pól otaczającego go Roztocza. Wysiadam na stacji w nowej części miasta pełnej bloków i sklepów, gdzie architektura PRL-owska przeplata się z posttransformacyjną. Ale już z oddali dostrzegam solidne ceglane mury, które z każdym krokiem potężnieją w oczach. Otaczają je zielone murawy dawnego Pola Marsowego przekształconego w atrakcyjne tereny rekreacyjne ze ścieżkami, ławeczkami i stylowymi latarenkami. Po drewnianym zwodzonym moście nad dawną fosą wchodzę do historycznej części miasta przez klasycystyczną Bramę Szczebrzeską. Wyłania się z niej dama z epoki renesansu ubrana w jeden z szytych przez siebie kostiumów, obdarzona kapitalnym talentem narracyjnym przewodniczka po Zamościu Dominika Lipska ze stowarzyszenia „Turystyka z Pasją”. Twierdza Zamość Ponad 400 lat temu hetman wielki koronny Jan Zamoyski zbudował idealne renesansowe „miasto w fortecy” na wzór włoskiej Padwy, gdzie studiował. Zamościa nie udało się zdobyć Chmielnickiemu, o czym przypomina doroczna impreza rekonstrukcyjna „Szturm na twierdzę Zamość”, ale też i Szwedom. – To im właśnie III ordynat Jan Sobiepan Zamoyski kazał wystawić przed murami uginające się od jadła stoły, ale bez krzeseł, aby nie mogli zasiąść i po uczcie odeszli. Stąd wzięło się określenie „szwedzki stół” – opowiada przewodniczka. W dawnej Prochowni oglądamy multimedialną prezentację „Historia twierdzy i miasta Zamość”. Pokaz koncentruje się wokół mapy miasta, które wraz z upływem czasu i przedstawianych barwnie wydarzeń, na oczach widza zmienia swój kształt, liczebność i charakter zabudowań, rozbrzmiewa hukiem wystrzałów, dymi lub płonie łudząco żywym ogniem. A prowadzi go unoszący się nad mapą niczym duch… hologram ostatniego fortyfikatora, generała Jana Malleta-Malletskiego, który był również budowniczym Kanału Augustowskiego. – Paradoksalnie, choć zmodernizował twierdzę według najnowszych standardów, efekt okazał się przestarzały z powodu galopującego wręcz rozwoju sztuki artyleryjskiej i w 1866 r. Rosjanie fortyfikację rozebrali. Dobrze, że niedokładnie – podkreśla Dominika. Dlatego z funduszy UE i Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka udało się odtworzyć mało czytelny, zdekompletowany zespołu umocnień tak, że odwiedzając dziś miasto, widzę je tak jak jego architekci. Po lewej mamy dawną wozownię i arsenał, jedyny w kraju nadal przechowujący broń – teraz muzeum. Łagodne zbocza i bajkowe lasy. Oto miejsce miesiąca według redakcji National Geographic „Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy cykl redakcji National Geographic Traveler, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. W styczniu obieramy kierunek ... Akademia Zamojska Przed nami wyrasta jedna z najwspanialszych renesansowych katedr w Polsce. Zaprojektowana, tak jak cały stary Zamość, przez włoskiego architekta Bernarda Moranda i wzniesiona z fundacji Jana Zamoyskiego kryje w sobie szczątki wszystkich szesnastu ordynatów rodu. Niekompletne, gdyż podczas wojny polsko-bolszewickiej Kozacy z armii Budionnego splądrowali katakumby. – Gdy jeden z nich w trumnie Katarzyny z Ostrogskich Zamoyskiej, żony II ordynata Tomasza, odnalazł miedziany pojemnik, odkorkował go, myśląc, że to trunek, a wtedy sfermentowana ciecz chlusnęła mu w twarz i padł martwy – opowiada Dominika. Metaliczny dźwięk otwieranych klap w posadzce świątyni wywołuje we mnie dreszcze. Wąskimi, stromymi schodkami zstępujemy do podziemi. Trumny Zamoyskich, ich żon i dzieci, również malutkich, są drewniane, proste, wręcz skromne. A przecież tyle przez wieki uczynili, aby ich prywatne miasto stało się idealne. Nie tylko w formie. „Polska Wenecja” podbija serca zagranicznych turystów. Ogromny wzrost zainteresowania W 2020 roku walczyła o tytuł najlepszej europejskiej destynacji, dziś „Polska Wenecja” stała się nowym ulubionym kierunkiem brytyjskich turystów. Dane mówią same za siebie. Dowodem na to jest Akademia Zamojska – otwarta z inicjatywy Jana Zamoyskiego, była trzecią po krakowskiej i wileńskiej szkołą wyższą, pierwszą prywatną szkołą dla młodzieży szlacheckiej. Jako jednej z pierwszych, dzięki Dominice, udaje mi się zajrzeć w jej odnowione właśnie progi. Zbudowana na planie czworoboku z cegły, tynkowana na biało, z dziedzińcem pośrodku – ma potężne gabaryty. W salach na parterze konserwatorzy odkryli fragmenty bezcennych polichromii: motywy roślinne, postacie duchownych i aniołów. Jest też interaktywna ekspozycja muzealna „Dzieje Akademii Zamojskiej i drukarni akademickiej” z „gadającym” portretem fundatora wypowiadającym jakże aktualne i dziś słowa: „Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie”. Zwłaszcza że do budynku dawnej Akademii, zamkniętej przez austriackich zaborców i przekształconej na szkołę, po remoncie znów wraca licealna młodzież. Zamość – miasto z włoskim charakterem W tętniącej kulturalnym życiem kawiarni Mazagran wypijam nieustępującą włoskiej kawę, zagryzając krówkami. Oba produkty wytwarzane specjalnie dla tego klimatycznego lokalu w opakowaniach autorstwa lokalnych artystów – podoba mi się na obrazku ciągutek krowa ubrana w strój szlachecki! Na Rynku Solnym, gdzie kiedyś handlowano tą cenną przyprawą, czuję się jak w Italii. Otaczają go bowiem z jednej strony pastelowe renesansowe kamieniczki z podcieniami. Dobrze, bo właśnie zaczyna padać! Zerkam więc tylko na wielką kotwicę pośrodku ze statku objętego patronatem miasta – MS Ziemia Zamojska. Zdjęcie masowca z herbem miasta na dziobie – św. Tomaszem z godłem Zamoyskich herbu Jelita – podziwiam po chwili na trasie turystycznej w podziemiach ratusza, dokąd też zstępuję po wąskich schodach. Dosłownie dotykam dłonią fundamentów renesansowego Zamościa! Zaskakuje mnie odkryty fragment ceglanego systemu kanalizacji zbudowanej za pierwszego Zamoyskiego, który ten „wynalazek” musiał przywieźć z Włoch. Dostrzegam najstarszy, z 1618 r., powielany we wszystkich publikacjach plan Zamościa Georga Brauna z lotu ptaka. – Niedokładny – studzi moje emocje Dominika. – Obok na ścianie masz reprodukcję obrazu z kościółka w Bukowinie ze świętymi Janem Kantym i Antonim adorującymi Madonnę, a w tle – jak mógł wyglądać Zamość na początku. Projekt nawiązywał do antropomorficznej koncepcji, gdzie pałac był głową, główna ulica – kręgosłupem, akademia i kolegiata – płucami, ratusz – sercem, a bastiony obronne – rękami i nogami. Te budynki ufundował Jan Zamoyski, 274 kamienice postawili mieszczanie. Całość wzniesiono w 11 lat w szczerym polu – dodaje. Mijamy odtworzoną celę z czasów zaborów z pryczą, zydlem i ołowianą kulą na łańcuchu, którą więzień sam woził na taczce. Prawdopodobnie w kazamatach tzw. Kurtyny, czyli łącznika między bastionami VI i VII – obecnie kolejnej atrakcyjnej trasy turystycznej starego miasta – trzymany był przez zaborcę działacz niepodległościowy Walerian Łukasiński. To on został uwieczniony przez Wyspiańskiego w „Nocy listopadowej”. Gdy przemierzamy tę drogę, idąc ceglanym tunelem Galerii Strzeleckiej z czasów Królestwa Polskiego, mijamy atrapy żołnierzy celujących z broni przez wąskie okienka strzelnicze. Za chwilę i ja odpalam z prawdziwej armaty na porośniętym trawą plateau, czyli „dachu” bastionu VII. Huk, że niemal pękają mi bębenki! Stare Miasto w Zamościu na liście UNESCO Znów pada. Na szczęście większość atrakcji Zamościa znajduje się pod dachem, co czyni z niego miejsce warte odwiedzenia przez okrągły rok. Dzięki arkadom obchodzimy dookoła cały Rynek Wielki z manierystyczno-barokowym ratuszem umiejscowionym niestandardowo w pierzei, a nie pośrodku placu. Wachlarzowe schody dodają mu uroku. Z wieży trębacz gra hejnał na trzy strony świata, omijając kierunek na Kraków (ponoć jeszcze z woli założyciela darzącego niechęcią dawną stolicę). Na parterze działa punkt informacji turystycznej. Każda kamieniczka ma inną barwę i nazwę. Wśród nich pełen współczesnej sztuki zamkniętej w stylowych wnętrzach Hotel Arte i Kamienica Rektorska z drugą po krakowskiej najstarszą w Polsce apteką. Widnieje nad nią herb moich przodków – róża oraz trzy kroje od pługa (to dodatkowe elementy robocze wykorzystywane przy zaorywaniu gleby). Prapradziadek Karol i jego syn Zdzisław Kłossowscy byli wybitnymi farmaceutami. Pierwszy z nich ufundował straż ogniową, żona drugiego, Regina – Książnicę Zamojską. Obie działają do dziś. Szczególnie rwą oczy intensywnymi kolorami i roślinnymi fryzami na frontonach ukoronowane attykami Kamienice Ormiańskie, przypominając, że było to miasto wielokulturowe i tolerancyjne. Mieszczące się w środku Muzeum Miejskie opowiada poprzez portrety dzieje Zamoyskich, w tym ostatniego ordynata, też Jana. Więziony przez władze PRL, obłożony zakazem zbliżania się do miasta na 30 km (!), potem zawalczył o umieszczenie Zamościa na liście UNESCO. Przechodzimy do świeżo odnowionej synagogi będącej wspomnieniem po żydowskiej społeczności, którą wymordowali w komorach gazowych Bełżca Niemcy. W niej modlili się Żydzi sefardyjscy sprowadzeni przez Jana Zamoyskiego. Obdarzeni autonomią zajmowali się głównie handlem diamentami, kosztownymi tkaninami, orientalnymi przyprawami. Kwadratowy, biało tynkowany budynek wieńczy attyka. Sklepienia i ściany zdobią sztukaterie w stylu renesansu lubelskiego obramowujące również aron ha-kodesz (schowek na Torę). Na koniec przysiadamy w restauracji Ormiańskie Piwnice na Rynku Wielkim. Wnętrza zachwycają wystrojem przypominającym tradycje tego liczącego 2,5 tys. lat narodu. Zajadamy z glinianych miseczek – Dominika zupę ormiańską z ciecierzycy, a ja charakterystyczną dla Lubelskiego, mocno czosnkowaną, intensywnie zieloną zupę pokrzywową z listków z pierwszego zbioru w roku. Pycha! I umawiamy się z Dominiką na kolejny spacer. Być może szlakiem Leśmianowskim, a może PRL-u? Warto wracać do Zamościa Gdzie się zatrzymać w Zamościu? Hotel Arte (w Rynku) od 228 zł za dwójkę; artehotel.pl. Hostel Zamość od 100 zł za noc; hostelzamosc.pl. Hostel Starówka od 50 zł za noc; hostelstarowka.pl. Co warto zjeść w Zamościu? Warto spróbować gołąbków z kaszą gryczaną i grzybami, flaków po zamojsku z przecierem pomidorowym albo zielonym groszkiem, kawy Chmielnickiego parzonej w tygielku z przyprawami korzennymi i miodem. Co zobaczyć w Zamościu i okolicach? Roztoczański Park Narodowy ze Zwierzyńcem (pamiątki po Ordynacji Zamojskiej: Stawy Echo, kościół na Stawie Kościelnym, Browar Zwierzyniec; hodowla koników polskich; roztoczanskipn.pl. Krasnobród – uzdrowisko, sanktuarium, roztoczańska Częstochowa, kąpielisko, park jurajski i kamieniołom; roztocze.org. Szczebrzeszyn – atrakcją są liczne pomniki chrząszczy (zgodnie z wierszykiem Brzechwy „w Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie”) i zabytki wielokulturowości; roztocze.org. Gród Sutiejsk we wsi Sąsiadka, wczesnośredniowieczny, jeden z najważniejszych Grodów Czerwieńskich, przedmiot ostrej rywalizacji polsko-ruskiej; zamosc.pttk.pl.
Urządzano w nich turnieje, w których stawką było serce damy, ale również walczono z najeźdźcą i knuto dworskie intrygi...
Zamek Conwy Walia, Wielka Brytania W 1283 r. Edward I król Anglii wraz ze swoją armią zakończył z sukcesem podbój Snowdonii i w ten sposób północno-zachodnia Walia znalazła się pod jego panowaniem. Zdobycie zamku Dolwyddelan otworzyło mu drogę do doliny Conwy. Tu w klasztorze Aberconwey znajdowało się miejsce pochówku Gryffitha syna Llywelina. Edward, nie bez satysfakcji, obrócił w perzynę grób władcy, który na krótko zjednoczył całą Walię i wielokrotnie najeżdżał granice Anglii, aż lord Harold z Essexu zdobył jego zamek, a żołnierze Gryffitha sami przynieśli mu głowę wodza. Na miejscu grobowca Edward rozkazał wznieść najwspanialszą z całego systemu „żelaznego pierścienia” fortec, mających chronić nowo podbite tereny. Jej masywne mury z kamienia stoją tuż przy wjeździe do miasteczka Conwey, w którego wąskich uliczkach o ruchu jednostronnym można poczuć jeszcze średniowieczną atmosferę. Choć wnętrza zamku są już w dużej części zrujnowane, nadal można wyobrazić sobie przepych mieszczących się tu kiedyś królewskich apartamentów. Na blankach ozdobionych ośmioma wieżami o wąskich okienkach strzelniczych odgrywane są w sezonie letnim przedstawienia opowiadające o losach legendarnego króla Artura i rycerzy Okrągłego Stołu. Nie bez przyczyny, bo to właśnie Walia była jego prawdziwą ojczyzną... Pałac Potala Lhasa, Tybet Ponad tysiąc komnat, blisko 10 tys. kapliczek oraz przeszło 200 tys. rzeźb znajduje się w największym kompleksie pałacowym położonym najwyżej na świecie (3 700 m n.p.m.). To tu, na Czerwonej Skale zawieszonej 90 m nad Lhasą, mieściła się do 1959 r. zimowa rezydencja władców Tybetu. Wówczas Dalajlama XIV, Tenzin Gjaco został zmuszony przez komunistyczny rząd chiński do emigracji (obecnie duchowy i polityczny przywódca Tybetańczyków mieszka w hinduskiej miejscowości Dharamsala). 13-kondygnacyjną budowlę z gliny, drewna i kamieni bez użycia gwoździ wznosiło z mozołem 7 tys. robotników przez pół wieku (1645–1694). Działali oni z rozkazu Dalajlamy V Lozanga Gjatso, który wcześniej przejął władzę w państwie, ustanawiając „boskie królestwo”. Po „Wielkim Piątym”, nazywanym tak z powodu jego mądrości, tolerancji i talentów przywódczych, do czasów współczesnych rządziło jeszcze z wysokości Czerwonej Skały dziewięciu dalajlamów. Pałac przetrwał rewolucję kulturalną i dziś mieści się w nim Chińskie Muzeum Narodowe. Zgodnie z legendą nazwa pałacu pochodzi od góry Potalaka. Znajdować się na niej miała święta jaskinia, uważana za siedzibę Awalokiteśwary, buddyjskiego uosobienienia nieogranicznego współczucia i bóstwa opiekuńczego Tybetu. W jaskini król Songcen Gampo, który w VII w. n.e. zbudował na górze pierwszy pałac, oddawał się w samotności medytacjom. Podobnie jak „Wielki Piąty”, był uważany za inkarnację Awalokiteśwary. Sarkofag Gampo wykonany z 3 700 kg złota można dziś oglądać w Czerwonym Pałacu, górnej części budowli, gdzie znajdują się świątynie, wizerunki i relikwie dalajlamów. Dolną część tworzy Biały Pałac pełniący do czasów nadejścia komunistów funkcję siedziby rządu. W znajdującym się tu trzypiętrowym holu Comczen Szar wprowadzano na tron dalajlamów i przyjmowano posłów z Chin. Hawa Mahal DŹajpur, RadŻastan, Indie Swoją nazwę Hawa Mahal, czyli Pałac Wiatrów, zawdzięcza świeżemu powiewowi, który przenika do wnętrza budowli przez 953 małe, na wpół oktagonalne okienka. Chłodził on kiedyś w miesiącach najdotkliwszego skwaru kobiety dworu – oficjalne żony i konkubiny – mogące przez szybki śledzić życie ulicy. Musiały pozostać niewidoczne – ich piękno było przeznaczone tylko dla oczu maharadży... Pałac, wzniesiony w 1799 r. z rozkazu maharadży Sawai Pratap Singha II, władcy obecnego Dźajpuru (1778–1803), składa się prawie wyłącznie z... fasady. Gdy bowiem przejdziemy na jego tył, okazuje się, że budynek zamyka prosta ściana bez żadnych ornamentów. Wydaje się więc, że cała inwencja architekta, Lala Chand Usta, skoncentrowała się na przodzie, który wznosi się przy głównym trakcie Starego Miasta. Pięciokondygnacyjny obiekt z różowego piaskowca, kojarzy się z ogromnym plastrem miodu albo z piramidą. Fasadę zdobi taka liczba kolumienek, łuczków, kopuł i ażurowych balkoników, że po powstaniu pałacu odezwały się krytyczne głosy zarzucające architektowi „barokowe szaleństwo”. Jednak samego maharadżę budowla wręcz urzekła i postanowił przeznaczyć ją na seraj, czyli własną rezydencję, choć w założeniu miała służyć Krysznie, głównemu Bogu w hinduizmie. Sawai Pratap Singh był wizjonerem, podobnie jak jego ojciec Dżaj Singh, który założył Dźajpur, a w wolnych chwilach zajmował się astrologią. Syn też chciał pozostawić po sobie piękny i trwały ślad... Hawa Mahal wchodzi w skład miejskiego kompleksu pałacowego (City Palace) – w jednej z jego części nadal mieszka dawny maharadża! Tutejszą atrakcją jest ogromny, srebrny statek, którym dawny władca transportował do Anglii wodę pitną. Religia zabraniała mu w czasie wizyt korzystania z tamtejszych jej zasobów. Pałac Ishak Paszy Turcja Jego budowa trwała 99 lat. Rozpoczęto ją na zlecenie Colak Abdi Paszy, beja prowincji Bayazid, a dokończono już za życia jego wnuka, Ishaka Paszy, od którego wziął potem nazwę. Wzniesiony z wykorzystaniem pięciu różnych rodzajów kamienia, stoi wśród stepowych pagórków na specjalnym fundamencie, który w najgrubszym miejscu ma 15 m. Rozplanowany jest w podobny sposób jak Pałac Topkapi w Stambule: składa się z dziedzińca zewnętrznego i wewnętrznego z szeregiem budynków oraz haremu otoczonego z trzech stron Ogrodami Rozkoszy. Poza salą audiencyjną znajdowały się tutaj kuchnia z piwnicą, łaźnia (hammam) oraz kilkanaście pokojów niewolnic. To właśnie z ich okien roztacza się niezrównany widok na bliźniacze szczyty góry Ararat (5 137 m n.p.m.), przy której biblijny Noe miał zacumować swoją arkę. Na portalu nad wejściem do haremu można dostrzec inskrypcje z Koranu i modlitwy w intencji Iszaka Paszy. W obrębie dziedzińca zewnętrznego znajdowały się pomieszczenia dla straży, spichlerze oraz więzienie. Dziedziniec wewnętrzny mieścił zabudowania administracyjne, meczet z pojedynczym minaretem, medresę, selamluk – czyli część przeznaczoną wyłącznie dla mężczyzn, gdzie kobiety nie miały wstępu, i stajnie. Z powodu bliskości granicy z Rosją i Persją był wielokrotnie atakowany przez najeźdźców i bezlitośnie ograbiany. Piękne, pozłacane odrzwia prowadzące na dziedziniec stanowią teraz ozdobę sanktpetersburskiego Ermitażu. Zniknęły też wszystkie drewniane części budynków i ich wystroju. Słynie z tego, że miał tyle pomieszczeń, ile dni w roku przestępnym (366) i był zaopatrzony w takie luksusy jak bieżąca woda, centralne ogrzewanie i kanalizacja. W pałacu panuje mieszanina stylów: seldżuckiego, gruzińskiego, osmańskiego, perskiego i ormiańskiego. Carcassonne Francja Największa średniowieczna twierdza w Europie znajduje się w Langwedocji, 90 km od Tuluzy. Strategiczne znaczenie tego miejsca, położonego na szlaku wiodącym znad Atlantyku do Morza Śródziemnego dostrzegli jako pierwsi Rzymianie. Już około 100 r. p.n.e. ufortyfikowali wzgórze, a potem wznieśli na nim stolicę swojej kolonii, Julia Carcaso (potem Carcasum). Następnie przejmowali je kolejno Wizygoci, Saraceni i Frankowie. Niemal w przeddzień krucjaty przeciw Katarom 24-letni książę Raimond Roger Trencavel (pochodzący z rodu, który od 200 lat władał Carcassonne), zdecydował się na nową inwestycję. Na szczycie wzgórza kazał wznieść zamek, który możemy dziś oglądać. Twierdza otoczona została oddzielnymi murami obronnymi – stare, biegnące wokół miasta pamiętały jeszcze czasy Rzymian! Raimond był bardzo tolerancyjnym władcą i pozwolił, aby w jego włościach zamieszkali Katarzy (od gr. katharos – czysty). To przyczyniło się do zguby księcia, bo Kościół katolicki uważał ich za heretyków i podjął przeciw nim krucjatę. Katarzy wierzyli, że świat materialny został stworzony przez złego boga, lub szatana, toczącego walkę z bogiem dobrym, stwórcą świata duchowego. Gdy wojska pod wodzą Szymona de Montfort dotarły do miasta, nie pomogły wrząca oliwa i kamienie, zrzucane na agresorów z ganków i baszt nowego zamku. Miasto się poddało. Szymon de Montfort został jego nowym władcą, a Raimonda zabito. W 1226 r. król Ludwik VIII przyłączył Carcassonne do swoich włości, a 21 lat potem, po lewej stronie rzeki Aude, powstało bliźniacze, Dolne Miasto – Ville basse. Z czasem część górna – Cité, straciła na strategicznym znaczeniu i podupadła do tego stopnia, że w XIX w. postanowiono zburzyć resztę pozostałych fortyfikacji. Na szczęście przeprowadzona przez pisarza Prospera Mérimé’ego i architekta Eugene’a Emmanuela Viollet-le-Duca kampania na rzecz zachowania warowni doprowadziła do jej renowacji. Wiele wykonanych wtedy prac budzi kontrowersje, ale to dzięki nim możemy dziś podziwiać „najpiękniejsze średniowieczne mury obronne Francji” w tak doskonałych stanie. Do miasta wchodzimy zwodzonym mostem przez Bramę Narbońską z dwie ma wieżami i podnoszoną kratą. Za murami kryją się liczne kamienice, a w nich hotele, restauracje i sklepy. Początkowo pełniły funkcje obronne, z czasem stały się rezydencjami królów, książąt i bogatych rodów. Trudno dziś stwierdzić, który zamek na świecie jest najstarszy. Jednym z najbardziej wiekowych jest Arg-e Bam (ok. 500 r. p.n.e.) przy Jedwabnym Szlaku w irańskim Bam. Do najmłodszych należy natomiast Istana Nurul Iman, czyli Pałac Prawdziwego Światła w Brunei (1984 r.), w którym rezydują sułtan i państwowe władze. Znajduje się w nim 1 788 pomieszczeń i biur, sala bankietowa na 5 000 osób, muzeum z kolekcją 400 luksusowych samochodów, stajnie dla 200 koni używanych do gry w polo i 5 basenów. Bez wątpienia jego lokalizacja też jest nietypowa – wybudowano go w środku dżungli. Za największy zamieszkany zamek uważany jest Windsor, od 900 lat rezydencja królów angielskich – 50 tys. m2, choć w rzeczywistości powierzchnią ustępuje temu w Brunei, który jest aż cztery razy większy! Wzbudzającymi już na samą myśl o nich grozę są zamek Frankensteina w niemieckim Darmstadt i Bran Castle w Rumunii uchodzący za siedzibę Drakuli (w rzeczywistości nim nie był). Mieszkający w pierwszym z nich lord Konrad Dipper von Frankenstein był w rzeczywistości jedynie alchemikiem – zawdzięczamy mu nawet stworzenie koloru określanego jako pruski błękit. Jednak gotycka powieść Mary Shelley o doktorze Wiktorze Frankensteinie, który powołał do życia buntujące się przeciw niemu monstrum oraz bogata filmografia wykorzystująca ten motyw bardziej wryły się w ludzką wyobraźnię. Największym zamkiem w Polsce jest Wawel, z którego przez wieki rządzili polscy królowie. Na drugim miejscu plasuje się Malbork, dawna siedziba wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego, a na trzecim Książ, zbudowany przez księcia świdnicko-jaworskiego Bolka I Surowego w XIII w. Zamek Dunnottar Szkocja Położony widowiskowo na wschodnim, klifowym wybrzeżu Szkocji, ongiś siedziba Marischal of Scotland, potężnego rodu, sprawującego pieczę nad klejnotami korony. Był im do tego stopnia oddany, że zamkowy garnizon, składający się zaledwie z 70 ludzi bronił regaliów przez osiem miesięcy przed zmasowanym atakiem wojsk Oliviera Cromwella. Wreszcie mury zmogły armatnie pociski agresora zmierzającego do zajęcia Szkocji. W 1990 r. w ruinach zamczyska Franco Zefirelli nakręcił „Hamleta”. Zamek Frontenac Quebec, Kanada Jeden z nasłynniejszych hoteli na świecie. W jego komnatach gościli Alfred Hitchcock i Czang Kaiszek. Tu odbyła się w 1943 r. tajna konferencja „Quadrant”, na której Churchill i Roosevelt uzgodnili aliancką operację lądowania we Francji. Wzniesiono go jako symbol władzy Williama van Horne’a, przewodniczącego Canadian Pacific Railway łączącej Atlantyk z Pacyfikiem. Nazwę zawdzięcza Louisowi de Buademu księciu Frontenac, gubernatorowi Nowej Francji – kolonii francuskiej w Kanadzie. Zamek Bellver Majorka, Hiszpania Bellver w starym katalońskim oznacza „piękny widok” i taki właśnie, na odległą o 3 km stolicę Majorki Palmę roztacza się z murów położonej na lesistym wzgórzu fortecy. Całkowicie okrągła budowla – jedyna taka w Hiszpanii – pełniła zarówno funkcję królewskiej rezydencji, jak i więzienia. Gotycka konstrukcja ma wiele nowatorskich rozwiązań – na przykład jej dach został tak zaprojektowany, że każda kropla deszczu spływała do umieszczonej w dolnej części fortecy, cysterny. Zamek Egeskov Fionia, Dania Prawdopodobnie był inspiracją dla bajek Andersena, który urodził się w pobliskim Odense. Renesansowy zamek, niczym weneckie palazza, wsparty jest na 12 tysiącach dębowych pali, wbitych w dno oblewającego go jeziora. W środku, w Muzeum Starych Samochodów znajduje się błękitny bentley z 1934 r., należący do księcia Syjamu, a w niezwykłym pałacu lalek – Titania Palace – ich unikatowa, porcelanowa kolekcja. Atrakcją ogrodów jest bambusowy labirynt oraz pawie. Castel del Monte Włochy Dobra kuchnia, miłość oraz polowanie z sokołem – tym trzem pasjom oddawał się cesarz Fryderyk II (1215–1250). Aby dać upust tej ostatniej, nakazał wznieść zamek na górze – Castel del Monte na szlaku migracji ptaków. W tej gotyckiej fortecy liczba boków, wież i komnat na obu piętrach zamyka się w magicznej w średniowieczu ósemce. Opuszczona i obrabowana z marmurowych zdobień i rzeźb, popadła z czasem w ruinę. W 1876 r. zamek przejął rząd włoski i całkowicie odrestaurował. Zamek Predjamski Słowenia Zgodnie z nazwą znajduje się „przed jamą”, a ściślej w wejściu do gigantycznej, skalnej jaskini. Budowany był etapami od połowy XII w., ale większość zachowanych do dziś budynków pochodzi z renesansu. Słynnym właścicielem zamku był książę Erasmus Lueger vel Erazm Predjamski, bezlitośnie łupiący kupieckie karawany. Budowla przetrwała wielomiesięczne oblężenie wojsk cesarza Fryderyka III dzięki sekretnemu przejściu przez jaskinię na drugą stronę wzgórza, które można oglądać i dziś. Zamek Himeji Japonia To typowa konstrukcja obronna ze skomplikowanym labiryntem ścieżek prowadzących do głównej warowni. Mury zewnętrzne i wewnętrzne oraz lokalizacja bram zostały tak rozplanowane, aby wróg krążył wokół zamku, ciągle wpadając w ślepy zaułek. Skuteczności systemu nie sprawdzono w praktyce, bo Himeji nigdy nie oblegano. Twierdza, będąca przykładem czystego japońskiego renesansu, składa się z 86 budynków. Z racji białych murów nazywana bywa Zamkiem Białej Czapli.
Słońce w podróży. Zdrowie i uroda na nartach
Przed wyjazdem na narty nie wystarczy zapełnić kosmetyczkę kremami z filtrem. Osoby mające problemy z cerą powinny zabezpieczyć ją już na kilka tygodni przed planowanym zimowym urlopem.
Przed wyjazdem na narty nie wystarczy zapełnić kosmetyczkę kremami z filtrem. Osoby mające problemy z cerą powinny zabezpieczyć ją już na kilka tygodni przed planowanym zimowym urlopem. Wbrew pozorom najłatwiej jest z maluchami. Firmy kosmetyczne zadbały bowiem o nie tak dobrze, że w drogeriach bez problemu znajdziemy konieczne specyfiki. A należą do nich odpowiedni krem ochronny i pomadka na usta. Znacznie trudniej jest z dorosłymi, cierpiącymi często na rozmaite dolegliwości skórne. Na przykład osoby poddające się serii zabiegów złuszczających i regenerujących naskórek w gabinecie kosmetycznym muszą przerwać je co najmniej na trzy tygodnie przed planowanym wyjazdem. Taka kuracja powoduje uwrażliwienie naskórka na mróz i działanie promieni UV – tłumaczy dyplomowana kosmetyczka Diana Redlicka. Wiele pań i panów ma też problemy z naczynkami. Gdy brak nam czasu lub pieniędzy na profesjonalne zabiegi, można wzmocnić je, łykając przed urlopem witaminy z grupy A+E lub C. Dobry jest też rutinoscorbin, który nie tylko uszczelnia naczynia włosowate, ale zapobiega przeziębieniom, o jakie na wyjeździe nietrudno, a gdy już dopadnie nas grypa, łagodzi jej objawy. Lekarze polecają też nieco silniejszy w działaniu venoruton, poprawiający stan naczyń krwionośnych, i dodatkowo zapobiegający skurczom w kończynach dolnych, co dla narciarzy czy snowboardzistów jest bardzo ważne. Przed górską eskapadą warto też pomyśleć o intensywniejszym nawilżeniu skóry. Dlatego na noc kosmetyczki polecają kremy zawierające kwas hialuronowy. Jedną z głównych jego cech jest wiązanie wody, dzięki czemu utrzymuje prawidłowe nawodnienie tkanek. W wyniku jego stosowania skóra staje się bardzo miękka i gładka jak u niemowlęcia, gdyż kwas działa jednocześnie wygładzająco na zmarszczki. Podobny efekt ma też panthenol, stosowany zarówno w kremie, jak i emulsji jako środek nawilżający, ale również przy wszelkiego rodzaju oparzeniach. Gdy wyjeżdżamy w Alpy, na lodowiec, gdzie słońce praży szczególnie mocno, musimy bezwzględnie nabyć kremy ochronne. Powinny one zawierać jeden ze składników: glicerol, masło Karite, alantoinę, mocznik i, oczywiście, fitr – co najmniej dwudziestkę. Uwaga – osoby z trądzikiem różowatym wybierają faktor najwyższy z możliwych, bo w ich przypadku opalanie jest po prostu wykluczone. Dla pań narzekających na odbarwienia i piegi wygodną opcją są kremy koloryzujące z filtrem, które doskonale maskują niedoskonałości urody i z powodzeniem zastępują make-up. Jednocześnie efekt jest taki jak po naturalnym opalaniu. Ważne jest też, czym będziemy myli twarz na urlopie. Muszą to być preparaty (mleczka, toniki i żele) nie zawierające mydła, a więc nie odtłuszczające skóry. To samo dotyczy szamponu. Na koniec sytuacja awaryjna, gdy zignorujemy konieczność posmarowania twarzy przed szusowaniem i słońce spali nas na intensywną czerwień. Wtedy pozostaje bepanthen, który leczy oparzenia słoneczne, działając lepiej niż zsiadłe mleko, oraz wsparcie organizmu od wewnątrz w postaci niezbyt smacznego napoju z wapna i witaminy C. Bezwzględnie trzeba pamiętać o rękach, które przed włożeniem ciepłych rękawic muszą być nasmarowane kremem, i ustach, które ochroni odpowiednia, natłuszczająca pomadka.
Kwietniowe kempingowanie w zimnej przecież Norwegii może się wydawać nieco szalone. Ale właśnie dlatego – pociągające.
Załoga Travelera w trzyosobowym składzie: dwie Anny, w tym niżej podpisana, i Sławomir, mistrz obiektywu, o godzinie 6.00 rano wyrusza z deszczowej stolicy. Po 5 godzinach odbieramy w Poznaniu nasz kamper i, wciąż w strugach deszczu, przechodzimy krótki kurs jego obsługi: gdzie są rurki do nabierania i spuszczania wody, jak włączać gaz czy opróżniać WC. Nie jest lekko! Wewnątrz zimno jak w psiarni, na podłodze błoto. Włączamy ogrzewanie. Już lepiej! A na pokładzie pojawia się jeszcze jedna kobieta, wirtualna – w postaci GPS przemawiającego do nas seksownym głosem. I bezbłędnie wiedzie nas prosto na prom, do Świnoujścia. 18 Kwietnia Zjeżdżamy z promu w Ystad. Słońce dosłownie nas oślepia, choć jest dopiero siódma rano. Pierwszą osobą, którą spotykamy zaraz po opuszczeniu portu, jest maszerująca z kijami zażywna starsza pani. Kolejna, za zakrętem, też uprawia nordic walking… Przypominam sobie, że podczas ostatniego pobytu w Skandynawii, choć był marzec i lało jak z cebra, widziałam sporo osób na rowerach. Ten rejon Europy zamieszkują wysportowane i zahartowane narody – w Oslo i Trondheim zobaczymy hoże dziewczyny, które przy 5–10 stopniach będą paradować w legginsach i skąpych koszulkach odsłaniających obfite biusty, równie kusych kurteczkach oraz w butach na gołych stopach. Pędzimy 100-110 km/godz. dwupasmówką E6, która zawiedzie nas do stolicy Norwegii, a potem dalej, na północ. Pobocza i liczne parkingi w otulinie sosnowych lasów i bazaltowych skał są niemal sterylnie czyste. Przy jednym z nich zatrzymujemy się na pierwszy kamperowy lunch. Fasolka po bretońsku „Pudliszek” odgrzana na kuchence okazuje się jednym z naszych kulinarnych przebojów na tym wyjeździe. Do Oslo wjeżdżamy w promieniach zachodzącego słońca. Holmenkollen Rica Park Hotel, położony obok słynnej skoczni, to jeden z najpiękniejszych budynków stolicy, ponadstuletni, w szwajcarskim stylu uzdrowiskowym, pomalowany w kolorze burgunda – charakterystyczną dla Skandynawii tzw. angielską czerwienią. Dzisiejszą noc spędzamy w luksusowych warunkach. U naszych stóp rozpościera się olśniewająca panorama Oslofjordu. 19 Kwietnia Oslo. Ruszamy śladem triumfującego tu czterokrotnie „króla” Małysza na skocznię Holmenkollen, która we wrześniu ma być rozebrana, by ustąpić miejsca nowocześniejszej konstrukcji. Aby dostać się na szczyt, musimy (tak jak zawodnicy) przejść przez muzeum nart pełne zabytkowych egzemplarzy – nawet sprzed 4 tys. lat! Kilka pięter pokonujemy ciasną, skrzypiącą windą, zaś ostatnią kondygnację – po stromych metalowych schodach. Na górze całe miasto mamy jak na dłoni. Jest tak rozległe, że nie chce mi się wierzyć, że liczy tylko 800 tys. mieszkańców! Z góry zjeżdżamy do centrum kamperem. Mamy kłopoty z parkowaniem, bo choć postojów jest mnóstwo, to gabaryty naszego wozu (6 m długości) pozwalają na zaparkowanie go tylko w poprzek. O dobytek możemy się nie troszczyć – w Norwegii włamań nie ma, a na prowincji nadal wielu domów nie zamyka się na klucz! Zwiedzanie miasta zaczynamy od rozległego Frognepark, gdzie pośród zieleni wyrastają monumentalne rzeźby Gustawa Vigelanda obrazujące los człowieka. Dla świata odkrył go nasz młodopolski pisarz Stanisław Przybyszewski, reprodukując jego dzieło Szatan w jednym z numerów Życia z 1899 r., co doprowadziło do konfiskaty numeru. Najbardziej obfotografowaną rzeźbą parku jest strzelający w niebo 17-metrowy monolit – kłębowisko nagich, splątanych ludzkich ciał ma być metaforą życia od narodzin do śmierci. Otaczają go grupowe rzeźby przedstawiające rozmaite relacje między ludźmi: przyjaźń, miłość, dominację, zazdrość. Z tego ulubionego przez mieszkańców Oslo miejsca spacerów przejeżdżamy na półwysep Bygdoy. Choć nasza „fura” jest zawalidrogą, zaś my mamy kłopoty z orientacją, nikt na nas nie trąbi i nie pogania czy nie wymija ze stekiem obelg. Tu kultura jazdy jest bardzo wysoka, co tylko po części jest wynikiem wysokości mandatów (2,5 tys. zł za przekroczenie prędkości do 30 km/godz., za szybszą jazdę grozi nawet odebranie prawa jazdy) – Norwegowie po prostu są bardzo uprzejmi, w większości znają angielski i chętnie pomagają turystom. Zatrzymujemy się na parkingu przed Muzeum Kon-Tiki. Po chwili trzymam już w ręku klocek drewna balsa. Jest miękkie i lekkie jak piórko! Z niego właśnie idol mojej młodości Thor Heyerdahl wybudował tratwę, pokonując na niej dwa lata po wojnie ponad 8 tys. km z Peru do Polinezji, by udowodnić, że pierwotni mieszkańcy Ameryki Południowej mogli ją zasiedlić. Z ciasną budką na trzy legowiska, przez którą musiały przelewać się fale, i pokładem powiązanym linami wydaje się raczej zabawką niż łodzią poważnej ekspedycji. Na Bygdoy oglądamy też zgromadzone w muzeum łodzie wikingów. W jednej z nich, 22-metrowej, wykopanej w Oseberg i wyposażonej niczym egipskie piramidy w cały doczesny dobytek, odkryto szczątki kobiety w zdobnych szatach – prawdopodobnie żony wodza. A może była to wieszczka lub jakaś władczyni? W końcu kobiety wikingów cieszyły się równouprawnieniem, mogły uczestniczyć w życiu publicznym lub sprawować władzę. Jako załoga NG nie możemy pominąć sąsiadującego z Kon-Tiki Muzeum Fram. Na tym szkunerze Fridtjof Nansen odbył nieudaną ekspedycję polarną na biegun północny, a Roald Amundsen na południowy. W przeciwieństwie do Heyerdahla, panowie mieli niemal komfortowe warunki: salonik z pianinem i kajuty jedynki. Zaopatrzeni w zniżkową kartę, tzw. Oslo-card, płacimy za wstępy taniej. I dobrze, bo jeden bilet to ok. 25 zł! Lunch też jemy skromny, zaledwie zapiekanki z sokiem, a i tak wydajemy 300 zł. Ceny w restauracjach są tu nawet 10 razy wyższe niż w Polsce! Po południu ruszamy, już z mapą, na północ, znów E6 i po dwóch godzinach od wiosennej aury Oslo mamy zimę z kilkumetrowymi zaspami. Witamy w regionie Hadeland, który oferuje nam nocleg w uroczym drewnianym gasthausie. Jest tak zimno, że musimy spuścić wodę ze zbiorników kampera, by nie zamarzła. – Chwała Norwegom, którzy dokładnie odśnieżają drogi – inaczej nie dalibyśmy rady bez zimowych opon i łańcuchów. 20 Kwietnia Hadeland, kiedyś miejsce spoczynku dzielnych, budzących grozę wojowników, których groby z II i III w. odnalazł tu norweski archeolog Haakon Shetelig, dziś jednaz ulubionych turystycznych destynacji. Pagórkowata, sielska kraina porośnięta sosnowym lasem, z polodowcowymi okami jezior – w tym największym w Norwegii, rynnowym Mjosa o powierzchni 366 km2. My wybieramy się na ryby nad mniejsze, czwarte co do wielkości – Randsfjorden. Od Trolling Adventure, przedstawicieli turystycznej firmy organizującej połowy dla turystów, dostajemy specjalne kombinezony, które – jak zapewnia niesamowicie przystojny, dowodzący moją łodzią „wiking” Tom Eric – mają być nieprzemakalne i niezatapialne w razie wywrotki. Niestety, jest tylko jeden w rozmiarze M, który przypada drobniejszej Anuli. W moim, o dwa numeru za dużym ubranku okazuję się mieć krok na wysokości kolan, a rękawy muszę kilkakrotnie zawinąć. Kobieta na traktorze jak nic! Wiosna tu jeszcze nie dotarła, więc spod dziobu pryskają połyskujące w słońcu kawałeczki lodu tak ważnego w mitologii ludów skandynawskich. To właśnie z lodu powstał pierwszy bóg Buri, założyciel boskiej dynastii Asów, tak jak z drzew pierwsi ludzie – z jesionu mężczyzna, a z olchy kobieta. Na pamiątkę stworzenia jesion stał się tu symbolem męskości, a olsza – płodności. Po drodze niejednokrotnie je spotkamy, bo Norwegia jest porośnięta wielkimi połaciami lasów. Czasem składają się z drzew wysokich i prostych jak strzały, natomiast na płaskowyżach skarlałych niczym trolle. Ale nie mają one nic wspólnego z trollingiem, który właśnie uprawiamy. To metoda połowu polegająca na tym, że wędki przymocowane są z boku lub tyłu poruszającej się łodzi. Tom Eric co jakiś czas wykrzykuje: Big fish, big fish just under us! – i na sonarze widzimy całą ich ławicę kłębiącą się wokół burty. Cóż z tego, jeśli podczas czterech godzin łowów mamy tylko jedną, drobną rybkę. Po południu ruszamy do Trondheim w rewelacyjnych humorach i choć przed nami dobre kilkaset kilometrów, co chwilę robimy przystanki przekonani, że autostrada E6 w pięć godzin zawiedzie nas do celu. A pokus po drodze jest mnóstwo: doskonale widoczna z brzegu Mjosa skocznia Lysgardbakkene w Lillehammer, Hundtorp, gdzie król Olaf przebijając dzidą drewnianego bożka, zdołał przekonać tutejszy lud do przyjęcia nowej wiary, Vinstra – podobno Ibsen bawiąc tu niegdyś na wakacjach, zasłyszał miejscową legendę, wykorzystując ją potem w dramacie Peer Gynt. Przed nami wypiętrzają się coraz wyższe, pokryte śniegiem ponad dwutysięczne szczyty Parku Narodowego Rondane. Droga wspina się coraz wyżej, staje się węższa i bardziej kręta. Wydaje nam się chwilami, że to Alpy, ale w piękniejszym, dzikszym wydaniu. Koło Otta już jesteśmy zmęczeni, a to lewie połowa drogi. Mijamy strzałkę do chaty Peer Gynta, która znajduje się właśnie w Rondane. Wreszcie, koło północy, docieramy na przedmieścia Trondheim i tu nasz dobry humor pryska. Kemping przypomina bowiem atmosferę z filmów Hitchcocka: opuszczony, nieoświetlony parking, kilka tirów, wokół żywej duszy, a w recepcji dwoje pracowników, którzy są tu akurat pierwszy dzień i nie wiedzą nawet, gdzie jest podpięcie do prądu. Jakoś podejrzanie patrzy im z oczu. Mimo krańcowego zmęczenia wskakujemy do kampera i po bezowocnych poszukiwaniach innego kempingu (jeszcze nie ma sezonu) lądujemy w centrum miasta na parkingu przed Radissonem. To rozwiązanie dla desperatów bez wyjścia – normalnie takie postoje są źle widziane. 21 Kwietnia Trondheim. Budzą nas klaksony i hałas samochodów. Nieumyci, przemarznięci i niewyspani mamy dosyć tego miasta, jego brudnych peryferii jak z PRL-u. Ale już po godzinie, prowadzeni przez tutejszą przewodniczkę, zmieniamy zdanie. Urzekają nas pomalowane na pastelowe kolory drewniane eks-magazyny portowe przekształcone w luksusowe lofty i klimatyczne kafejki stojące na palach nad rzeką Nidelvą. Wyglądający na pierwszy rzut oka jak chiński, intensywnie czerwony most Gamle Bybro trzeba ponoć przejść trzy razy, aby mieć szczęście – my je mamy, bo znów świeci słońce, a portowa dzielnica Bakklandet, pełna wąskich uliczek i malutkich domków, funduje nam atrakcję w postaci... wyciągu dla rowerów. Za kilka koron specjalna wajcha popycha cyklistę na wzgórze, skąd ma fantastyczny widok na miasto i jego główny zabytek, katedrę Nidaros, wzniesioną w XII w. na grobie króla Olafa II Mocnego, ogłoszonego potem świętym. Przypominające Notre Dame wnętrze rozbrzmiewa stukami – to artyści uzupełniają szkiełka w witrażach, pękające pod wpływem promieni słonecznych. Wieczorem zjadamy pizzę w jednej z knajpek na nabrzeżu urządzonej w starych spichlerzach i śpimy tym razem jak ludzie, w hotelu Nova urządzonym w… kinie. 22 Kwietnia Z Trondheim E39 jedziemy do Kristiansund, na spotkanie z prawdziwymi fiordami. Po drodze zaliczamy prom. W następnych dwóch dniach czeka nas 6 kolejnych przepraw. Wysokie ceny od 50 zł do 150 zł za kwadrans płynięcia (co wynikało z gabarytów wozu), ale widoki nieporównywalne z niczym, co do tej pory widzieliśmy. Lazurowa, przejrzysta woda fiordów o różnych odcieniach odbija w sobie szczyty gór, często przykryte śniegiem. Poniżej linie świerkowych lasów i szalowane, czerwone lub białe domki (niegdyś biel była wyróżnikiem bogactwa). Kristiansund to położone nad oceanem portowe miasteczko jak z pocztówki, pełne piętrowych, szalowanych drewnem w słonecznych kolorach domków. Miasteczko słynie z przetwórstwa dorsza, którego oczywiście próbujemy – pod postacią zupy rybnej w portowej knajpce na pomoście. A przed nami, jak na filmie, przesuwa się po wodzie dalekomorski prom-gigant, którego górne piętra wystają ponad dachy okolicznych domów. Naszym marzeniem jest nocleg przy Drodze Atlantyckiej. To położona na trasie z Kristiansund do Molde droga wiodąca przez osiem mostów łączących skaliste wysepki rozrzucone na zatoce Hustadvika. Łuk jednego z nich oglądany o zachodzie słońca – wydaje się nagle urywać gdzieś w chmurach. Mamy szczęście, bo Hege Anita Eilertsen z organizacji turystycznej w Kristiansund załatwia nam kemping „z widokiem” w Kärväg, a do tego wieczorne łowienie ryb – już tradycyjną metodą „moczenia kija”. I choć znów nic nie schwytaliśmy, na naszym talerzu wylądował na kolację wspaniały kawał norweskiego, wędzonego łososia, a my sami – w ramach norweskiej gościnności – w uroczym apartamencie, urządzonym w tradycyjnym domku krytym darnią. 23 Kwietnia Dziś leniuchujemy. Nocny rajd motorówką wokół Drogi Atlantyckiej tak nas oczarował, że postanowiliśmy się tu zatrzymać. Parkujemy na jednej z wysepek, rozsuwamy roletę, rozstawiamy stolik i turystyczne krzesełka, które wyściełamy śpiworami, bo mimo prażącego słońca ciągnie chłodem od wody. Tym razem w menu gołąbki ze słoika. Kawą delektujemy się na obłych, wystających z wody głazach, na których nasze cienie wyglądają jak rysunki naskalne. W lazurowej wodzie kołyszą się morszczyny – podobno gdzieś dalej, w głębinie, można dostrzec wraki statków, jakie rozbiły się w tej zdradliwej zatoce. Na noc przejeżdżamy na Prinsen Camping pod miastem Alesund, położony nad fiordem. Korzystamy ochoczo z gorącej kąpieli pod prysznicem – 5 koron za 4 minuty, inkasowane przez automat. Usypia nas miarowy plusk fal. Dzięki gazowemu ogrzewaniu przestajemy marznąć – nasze śpiwory, choć teoretycznie przeznaczone na mrozy, zawiodły już w Trondheim, gdy temperatura spadła do zera. 24 Kwietnia Zaczynamy od porannej sesji zdjęciowej z punktu widokowego na szczycie Aksla nad Alesund. Usytuowane nad kanałami kamieniczki to wariacje na temat secesji wzbogacone mieszczańskim upodobaniem do ozdabiania okien kotarami, firaneczkami, kwiatami i cackami z porcelany. Od zamiaru pokonania Drogi Trolli, którą mieliśmy pierwotnie jechać od najpiękniejszego z fiordów w Geiranger do przypominającego alpejskie krajobrazy Andalsnes, odwiodło nas zdjęcie w folderze przedstawiające wąską szosę o nachyleniu 12 stopni i 11 zakrętach. Wybierając inną trasę, nie doczytaliśmy jednak, że wiodąca doń Droga Orłów jest równie wyczynowa. Sławek, choć dzielnie prowadzi wóz w dół, pokonując raz po raz 180-stopniowe zakręty, ma niekiedy strach w oczach. Pojawiają się w nich sztylety, gdy u celu, obejrzawszy już folderowy fiord, dowiadujemy się, że nie ma innej drogi powrotu… 25 Kwietnia Po noclegu na łonie natury, czyli na dziko w lesie w okolicach Lillehamer (w Norwegii jest to dozwolone) mkniemy znów E6 w kierunku Oslo. Ostatni kemping – Lyckornas Husvagns Camp – wypada nam w szwedzkim Ljungskile. Okazuje się miłym miejscem nad jeziorem oblepionym kamperami i przyczepami. Zaskakuje nas, że rezydują w nich tylko emeryci, sanitariaty to w większości sławojki, a prysznice przykryte są tylko plastikowym zadaszeniem. W dodatku po terenie wala się zardzewiałe żelastwo. – Czy to ośrodek jakichś związków zawodowych? – pytam właściciela. – Nie, to zwykły kemping – pada lakoniczna odpowiedź. 26/27 Kwietnia Docieramy do Ystad w deszczu. Mimo ziąbu przebiegamy uliczki tego hanzeatyckiego miasta pełnego szachulcowych domów. W sobotnie popołudnie jest dziwnie wyludnione, a sklepy i restauracje zamknięte są na głucho. Rozgrzewając się w kamperze gorącą kawą z ekspresu, nie możemy doczekać się momentu, gdy oddając wóz w Poznaniu następnego dnia, pochwalimy się zdobyciem nim Drogi Orłów. – Mili państwo, to świetnie, ale kamper stojący po waszej lewej stronie pokonał Drogę Trolli – otrzeźwia nas właściciel. Redakcja dziękuje Ambasadzie Norwegii za pomoc w organizacji podróży (www.visitnorway.com). Autostrady czteropasmowe oznaczone są literą A, dwu-pasmowe B. Oznaczenia innych dróg: E – europejskie, RV-krajowe, FV – lokalne. Maksymalna dopuszczalna prędkość to – uwaga! – 90 km/godz. Częste ograniczenia do 60–80 km/godz., w terenie zabudowanym do 50 km/godz. Drogi są płatne, np. pokonanie odcinka Trondheim–Stjordal kosztuje 12 zł, obwodnicy Oslo 10 zł, a Stavanger 6 zł. Płacimy też za przejazd mostami i tunelami (np. za Oslofjord tunnel 25 zł). Od kierowców wjeżdżających do centrum Oslo, Trondheim i Bergen pobierana jest tzw. opłata ekologiczna (10 zł). Norweskie paliwo, mimo iż kraj jest wielkim producentem ropy, też do tanich nie należy. Za litr oleju napędowego trzeba zapłacić 6–7 zł. Przepisy o ruchu drogowym trzeba tu traktować poważnie. Za przejazd na czerwonym świetle lub wyprzedzanie w niedozwolonym miejscu grozi bowiem mandat w wysokości 2 500 zł. Za łyse oponiy 600 zł. Za przekroczenie prędkości – od 300 do nawet 3 500 zł. Jazda z prędkością większą niż dopuszczalna o 35 km/godz. może oznaczać utratę prawa jazdy! W Norwegii można parkować na dziko. Warunek: w odległości nie mniejszej niż 150 m od najbliższego domu. Od 15 kwiet-nia do 15 września obowiązuje zakaz rozpalania ognisk! W Norwegii istnieją dwie drogi niezwykle widowiskowe, ale wymagające doskonałego wyczucia kierownicy i sprawnych hamulców. Są to: Droga Trolli (Trollstigen) – 11 zakrętów 180°, nachylenie 12°, z Andalsnes do Valldall. Droga Orłów (Ornevegen) – podobny stopień trudności, schodzi do fiordu Geiranger. Na całej trasie promem płynęliśmy 7 razy. Na przykład Tommervag-Seivika – 25 min, 50 zł; Kristiansund-Bremses – 20 min, 40 zł; Molde-Vestnes – 35 min, 60 zł. Wszystkie ceny liczone za kamper + kierowca. Dopłata za kolejną osobę 6,50 zł. Na pokładzie promów są toalety, ale nie ma barów czy sklepów. Informacje o rozkładzie: www.fjord1.no Żywność i posiłki w restauracjach w Norwegii są 10 razy droższe niż w Polsce, więc warto jak najwięcej zabrać z kraju. Sugerowane menu kamperowe: makarony, kuskus, przetwory w słoikach, zupy w kartonach, nie więcej jednak niż 10 kg/os. Uwaga: do Norwegii nie można wwozić ziemniaków! W dni powszednie po 20.00 i weekendy obowiązuje prohibicja. Kilka zgrzewek wody mineralnej – spora oszczędność. Jednorazowe, nawilżane chusteczki – przydadzą się do wykonania podstawowych zabiegów higienicznych, gdy zabraknie wody. Rowery – zmieszczą się w bagażniku kampera, a w Norwegii jest sporo tras dla bicykli. Mały odkurzacz – kiepsko sprząta się samochód, używając jedynie zmiotki. Oslo: www.visitoslo.com Hadeland: www.visithadeland.no Trondheim: www.trondheim.no Alesund: www.visitalesund.com Kristiansund: www.visitkristiansund.com www.visitnorway.com www.fjordnorway.no
Monotonne wkuwanie Gramatyki i słówek to już przeszłość. Na zagranicznych kursach języka prócz nowoczesnych metod nauczania dowiesz się, jak negocjować milionowe kontrakty, ugotować spaghetti. Zostaniesz nurkiem albo kreatorem mody.
Wyjazd na stypendium Sposobów na zdobycie stypendium pokrywającego przynajmniej w części koszt nauki za granicą jest kilka. Rotary Club oferuje trzy- lub sześciomiesięczne Ambasadorskie Stypendia Kulturowe na intensywną naukę języka dla wszystkich chętnych (nie ma limitu wieku i płci), którzy mają za sobą dwa lata studiów akademickich lub dwuletni staż pracy. Stypendium pokrywa w całości koszty podróży, czesnego, zakwaterowania, wyżywienia i materiałów do nauki. Wyjeżdża się do krajów, w których działają kluby rotariańskie (m.in. UE). Stypendia rządowe na naukę języka przyznają również poszczególne kraje (ambasady, ministerstwa edukacji oraz inne placówki) we współpracy z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Biurem Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej. Na takie stypendia możemy wyjechać do większości państw Europy – w tym do Danii (7 miejsc), Finlandii (5), Estonii (3), a także do bardziej odległych krajów, np. do Izraela (3) czy Jemenu (5). Trzeba jednak pamiętać, że formalności trwają wiele miesięcy, a zgłoszenia przyjmowane są na początku każdego roku. Więcej miejsc i możliwości skorzystania ze stypendiów rządowych mają osoby studiujące filologie lub wykładowcy języków na uczelniach. Ciekawą propozycją dla studentów jest Erasmus, czyli program współpracy między uczelniami. Intensywne kursy językowe (Erasmus Intensive Language Courses, EILC) mają za zadanie promocję mniej znanych języków UE i innych krajów uczestniczących w programie (m.in. Bułgaria, Cypr, Litwa, Łotwa, Estonia, Węgry, Włochy, Francja, Słowacja, Słowenia, Rumunia i Szwecja). Zajęcia trwają 6 tygodni (co najmniej 60 godzin nauki) i są bezpłatne. Uczestnicy ponoszą koszty zakwaterowania, wyżywienia i wyjazdów organizowanych w ramach programu kulturalnego. Informacje o kursach (również doskonalenia zawodowego) są dostępne na stronach zagranicznych instytutów kultury działających w Polsce. Rozwijamy zainteresowania Połączenie kursu językowego z pogłębianiem swoich zainteresowań lub uprawianiem wybranej dyscypliny sportu ma w katalogach coraz więcej szkół. Na przykład Szkoła językowa Babilonia na Sycylii oprócz klasycznych zajęć proponuje lekcje gotowania we włoskim domu – 650 zł, lekcje nurkowania (łącznie z możliwością zdobycia licencji PADI) – od 300 zł oraz zajęcia trekkingowe z jednodniową ekowycieczką – 1 900 zł. Podane tu ceny kalkulowane są za tydzień. Poza tym możesz wybrać lekcje angielskiego połączone z uczestnictwem w rozrywkach kulturalnych (wyjście do kina, restauracji, na dyskotekę), kursem gotowania, archeologii, śpiewu, przyrządzania pizzy. Ceny kształtują się od ok. 3 400 zł wzwyż za tydzień, przy czym zajęć językowych jest o połowę mniej. Nauka z pośrednikiem Jeżeli dysponujemy znacznymi środkami finansami, możemy zdecydować się na pomoc pośredników w wyborze szkoły oraz kursu językowego. Z firmą JDJ Bachalski pojedziemy na miesięczny kurs angielskiego do Londynu za 5 400 zł (20 lekcji/tydzień, u rodziny goszczącej, w pokoju 2-os. z wyżywieniem), a do niemieckiego Hamburga za 6 300 zł (25 lekcji/tydzień, u rodziny w pokoju 1-os. z wyżywieniem) albo za 3 600 zł (jeśli zdecydujemy się na pokój 3-os. bez posiłków). Z ATAS wybierzemy się na miesiąc do Berlina za 5 400 zł (w tym wyżywienie oraz nocleg), zaś do Brighton za 4 700 zł. Z kolei z Teaching&Translation spędzimy dwa tygodnie w Wielkiej Brytanii od 1 800 zł, w Hiszpanii od ok. 2 100 zł, w Irlandii i na Malcie od 2 500 zł, natomiast w Moskwie za ok. 3 100 zł. Pod jednym dachem z nauczycielem Program „Ucz się i mieszkaj w domu swojego nauczyciela”, organizowany m.in. przez portal Kursy-językowe.pl, stwarza okazję uczenia się ze swoim prywatnym wykładowcą i jednocześnie mieszkania z nim pod jednym dachem. Można z niego skorzystać w większości krajów Europy. Są też kierunki bardziej egzotyczne. Jedynym mankamentem jest bardzo wysoka cena. Za tydzień nauki (20 lekcji) połączonej z zakwaterowaniem u tutora zapłacimy w Lyonie 4 370 zł, we Florencji 4 400 zł, ale już w Moskwie, Pekinie, Dubajju oraz Kairze – 5 000 zł. Odmianą tego programu są kursy dla menedżerów, którzy, mieszkając z przeszkolonym odpowiednio nauczycielem, mogą dzięki temu opanować słownictwo i zwroty niezbędne w ich branży. Tydzień nauki w Moskwie kosztuje 3 260 zł, w Kairze 3 500 zł, w Pekinie 4 700 zł, a w Marsylii aż 5 450 zł (taka dziwna dysproporcja wynika z niskiego kursu dolara w stosunku do euro, którym płacimy za pobyt we Francji). Zorientowana na Włochy firma Il ponte opracowała jeszcze inny wariant biznesowego szkolenia językowego połączonego ze stałą asystą nauczyciela. Lektor wraz z uczniem wyjeżdża do Włoch i tam odwiedza sklepy, kina, opery. Oprócz tego żyje życiem Włocha – firma aranżuje wizyty u lekarza, na miejskim koncercie, w banku, w urzędach. To doskonały sprawdzian dla słownictwa i trening rozumienia włoskiej kultury. Klient opowiada, czego oczekuje i co lubi, a Il Ponte sama dopasowuje miejsce, czas i formę nauki. To są tzw. programy szyte na miarę. Cena od 5 000 zł do 15 000 zł. Zanim pójdziesz do pracy Naukę języka można połączyć ze studiami, i to w sektorze, z którym wiążemy przyszłe plany zawodowe. W Polsce są już firmy wysyłające młodzież na program work&study. Na przykład przez Study Travel wyjedziemy na Cypr, na którym pracę w renomowanych hotelach (Hilton, Hilton Park, Sheraton – zakwaterowanie i wyżywienie bezpłatne) połączymy ze studiami na wydziale organizacji i zarządzania w hotelarstwie. Licencjat trwa 4 lata, a absolwent otrzymuje tytuł BA in Hospitality management. Studia magisterskie zajmują 18 miesięcy, po których uzyskuje się dyplom MBA lub MA in Leisure and Tourism Management. Uczestnicy ze słabą znajomością języka angielskiego podszkolą go na bezpłatnych kursach. Osobom, które już studiowały podobne kierunki w kraju, proponuje się zazwyczaj kontynuację nauki na wyższych latach. W większości programów work&study oferta polega na połączeniu pracy (najczęściej w branży hotelowo-gastronomicznej) z intensywną nauką języka w college’u. Takie rozwiązanie pozwala zazwyczaj na opłacenie kursu i zakwaterowania. Poza Europą na tej zasadzie wyjedziemy do USA, Kanady i Australii. Na kurs języka możemy się też zapisać, opiekując się za granicą dziećmi lub osobami starszymi (zwłaszcza jeśli w przypadku baby sittingu jest to tzw. part time, czyli pół dnia mamy wolne). W pierwszym przypadku jednak kieszonkowe za uczestnictwo w programie au pair może w pełni nie pokryć wydatków na naukę, zaś w drugim konieczność stałego przebywania ze schorowanym podopiecznym, jakkolwiek jest to intratne zajęcie, często w praktyce wyklucza czas na naukę. Są też wyjazdowe kursy językowe dla poszczególnych grup zawodowych: lekarzy, prawników, polityków czy dziennikarzy. Ceny od 5 100 zł (z zakwaterowaniem). Sposób na wakacje Amatorów egzotycznych podróży skusi zapewne kurs w atrakcyjnym turystycznie miejscu, chociażby w Intercultural Communications College Hawaii w Honolulu. To renomowana placówka przygotowująca do egzaminów Cambridge i TOEFL, a tydzień nauki (bez zakwaterowania oraz wyżywienia) wynosi 350–800 zł. Aż 18 różnych kursów językowych ma w programie szkoła Intercultura w mieście Heredia na Kostaryce. Cena od 580 zł za tydzień nauki (ok. 860 zł/tydzień z zakwaterowaniem). Siedem dni nauki języka na Antigui to wydatek ok. 430 zł, a w Cape Town za dwa tygodnie nauki zapłacimy od 870 zł. Ceny nie obejmują wydatków na podróż, noclegi i jedzenie. Czy znamy języki obce Ponad połowa Polaków nie potrafi się porozumieć w żadnym języku obcym – wynika z ostatnich badań CBOS na ten temat (listopad 2006). Spośród tych, którzy go znają, najwięcej stanowią rodacy z wyższym wykształceniem – 83 proc. Wśród osób mających maturę – 56 proc. Najpopularniejsze są języki: rosyjski i angielski, potem niemiecki, zaś po nich francuski i włoski. Młodzi najczęściej porozumiewają się po angielsku. Osoby w średnim i starszym wieku znają rosyjski. Spośród deklarujących znajomość języków obcych ponad 2/3 włada tylko jednym. Co czwarty z tej grupy zna dwa języki obce, a co dwudziesty – trzy lub więcej. www.atas.pl – kursy językowe standardowe i specjalistyczne, dla wybranych grup zawodowych: lekarzy, prawników, bankowców i in. www.poland.as – oferta 200 szkół językowych w Wielkiej Brytanii i Irlandii, ponad tysiąc obozów młodzieżowych i kilkaset wycieczek objazdowych. www.tt.edu.pl – Teaching&Translation, kursy, tłumaczenia. www.atas.pl – kursy językowe standardowe i specjalistyczne, dla wybranych grup zawodowych: lekarzy, prawników, bankowców i in. www.poland.as – oferta 200 szkół językowych w Wielkiej Brytanii i Irlandii, ponad tysiąc obozów młodzieżowych i kilkaset wycieczek objazdowych. www.tt.edu.pl – Teaching&Translation, kursy, tłumaczenia. www.buwiwm.edu.pl – aktualna oferta stypendialna na stronie BUWiWM. www.erasmus.org.pl – strona programu Erasmus. www.rotary.org.pl – strona Rotary Club.www.study.com.pl – szkoły językowe za granicą, work&study, au pair, work&travel. www.english-online.org.uk – strona dla samouków. Kursy angielskiego gratis. www.babilonia.it – szkoła języka włoskiego z kursami m.in. gotowania, nurkowania, garncarstwa, designe’u, zajęcia trekkingowe, rowerowe. www.jdj.com.pl – kursy JDJ Bachalski. www.studyincanada.com/english – adresy 190 szkół językowych w Kanadzie. www.iccHawaii.edu; www.interculturacostarica.com; www.studyglobal.net – szkoły w egzotycznych miejscach. www.ilponte.pl – włoski z lektorem w wybranym mieście. www.tee.pl (Travel Exchange&Education) – kursy, praktyki i staże za granicą, Work UK, Work&Travel USA. www.naukajezyka.pl – przewodnik on line po szkołach. www.coe.int – strona Europejskiego Dnia Języków. www.ecml.at/edl/default.asp – Europejskie Centrum Języków Żywych. www.atas.com.pl – oferta wyjazdowa firmy ATAS.
Marzy Ci się poznanie Europy, ale nie masz na to środków? Zaopiekuj się dziećmi, ucz jazdy na nartach, zatrudnij się w pubie, hotelu lub na roli, zbieraj winogrona, szparagi bądź grzyby.
Work & travel Stwarza możliwość wyjazdu (za pośrednictwem agencji) do Wielkiej Brytanii, Irlandii, Francji, Hiszpanii, Grecji oraz na Cypr na 4–14 miesięcy osobom w wieku 18–40 lat. Praca dobierana jest indywidualnie do potrzeb i zainteresowań uczestnika programu. Sporo opcji do wyboru. Francja: hotele, sklepy, catering od 30 zł/godz. Irlandia: turystyka i supermarkety 35––45 zł/godz. Cypr – kurorty: hotele, duża i mała gastronomia 30 zł/godz. Warunek – komunikatywna znajomość języka kraju docelowego lub/i angielskiego. Minus tej opcji: trzeba zapłacić organizatorom za znalezienie zajęcia (nawet do 4 tys. zł). Plus: jeden dzień w tygodniu wolny. Założeniem programu jest zarobek umożliwiający zwiedzanie po zakończeniu pracy. Opieka nad dziećmi To propozycja dla kobiet w wieku 18–35-lat, choć rodziny mające chłopców chętnie przystają na męskich opiekunów. Agencje au pair (francuska nazwa opiekunki) organizują wyjazdy do większości krajów Europy na kilka miesięcy do roku i dłużej. Minus: kieszonkowe wynagrodzenie. Plusy: można wynegocjować z rodziną dziecka wyższą stawkę za dodatkową pomoc w domu. W Austrii zamiast 860 zł/mies. dostaniemy dwa razy więcej, w Wielkiej Brytanii ok. 4 000 zł/mies., czyli cztery razy więcej, a w Irlandii nawet 4 300 zł/mies.! Mieszkanie i wyżywienie gratis, jeden dzień wolny w tygodniu i często również miesiąc płatnego urlopu po zakończeniu kontraktu. Warunek: dobra znajomość języka. Sezon w kurortach To wyjątkowa okazja darmowego pobytu w atrakcyjnym turystycznie miejscu. Hotele w kurortach na południu Europy oferują w sezonie pracę: w recepcji, restauracji jako kucharz albo kelner, przy sprzątaniu pokoi, jako bagażowy, portier, animator czy masażysta. Zajęcie znajdziemy przez biura pośrednictwa pracy, agentów hoteli prezentujących się na targach zatrudnienia lub przez znajomych, którzy już tak pracowali. Stawki: Cypr, Rodos i Kreta 1 800–2 500 zł/mies., Grecja 2 850 zł/mies. Minus: ciężka, zazwyczaj 12–godzinna praca. Plus: wyżywienie, nocleg, a czasem dojazd gratis, jeden dzień w tygodniu wolny. Sport i rekreacja Dyplomowani instruktorzy popularnych sportów (narciarstwa, windsurfingu i in.) mogą wybrać się na obozy letnie lub zimowe z polską młodzieżą (poprzez kluby i organizacje sportowe, biura podróży) lub podpisać kontrakt bezpośrednio z wybranym kurortem (agencje pośrednictwa pracy). Wyjazd przeważnie na południe i zachód Europy. Warunek: dobra znajomość języka. Stawka za dzień pobytu wynosi 180–200 zł. Minus: brak dni wolnych. Plus: wyżywienie, noclegi oraz transport gratis. Dwutygodniowy zarobek pozwala na ciekawą podróż. Rolnictwo i zbiory Te ostatnie mają wielu zwolenników, bo pozwalają na znaczny zarobek w krótkim czasie (2–3 miesiące) niemal w całej Europie. Z kolei na farmach możemy liczyć na dłuższe kontrakty. Dostaniemy na nich wynagrodzenie od najniższego 25 zł/godz. w Wielkiej Brytanii, 36–41 zł/godz. w Danii, 40 zł/godz. w Irlandii. Norwegia oferuje najwyższe stawki: 45–50 zł/godz. Mnóstwo jest opcji zbiorów owoców, warzyw i runa leśnego w Europie. Hiszpania: truskawki (od początku wiosny), winogrona, pomidory, oliwki (wrzesień–styczeń), pomarańcze i papryka 15–30 zł/godz., Szwecja: runo leśne 20–25 zł/godz., Norwegia: truskawki 41–56 zł/ godz. Austria: zbiory warzyw i owoców 14–25 zł/godz. Dania: stawki od 20 zł/godz. do 90 zł/godz. przy wyplataniu wianków i w szkółkach. Niemcy: uprawy szparagów (okolice Hanoweru, Darmstadt i Schrobenhausen), wiśni (rejon Norymbergi), chmielu (okolice Monachium, Turyngia), jabłek (Apflau i Birnau). Do tego dochodzą: truskawki, ogórki, czereśnie, kapusta, cebula oraz winobranie (okolice Mainz) 15–30 zł/godz. Włochy 20–25 zł/godz. oraz Francja od 25 zł/godz. Minus: ciężka fizyczna praca po kilkanaście godzin dziennie. Brak dni wolnych. Plus: nocleg i wyżywienie zazwyczaj są gratis. Całą kwotę możemy przeznaczyć na podróż. Jak sprawdzić pośrednika Agencje pośrednictwa pracy muszą legitymować się wpisem do rejestru agencji zatrudnienia potwierdzonym certyfikatem (do 31.10.2005 r. ministra gospodarki, a od 1.11.2005 r. marszałka województwa, w którym działa firma). Bez wpisu działają niezgodnie z prawem, co oznacza, że korzystanie z ich usług jest ryzykowne. Wykaz legalnych agencji na stronie Krajowego Rejestru Agencji Zatrudnienia: www.kraz.praca.gov.pl. Gdzie możemy pracować bez ograniczeń? W Wielkiej Brytanii, Szwecji, Irlandii, (od 1 maja 2004r.), Hiszpanii, Portugalii, Grecji, Finlandii i Islandii (od 1 maja 2006 r.), we Włoszech (od 31 lipca 2006 r.), Holandii (od 1 maja 2007 r.) oraz w tzw. nowych państw członkowskich UE z wyjątkiem Malty (od 1 maja 2004 r.). Wraz z wejściem do Unii Europejskiej 1 stycznia 2007 r. Bułgarii i Rumunii Polacy mogą być zatrudniani w tych państwach. W pozostałych krajach obowiązują tak zwane okresy przejściowe, czyli ograniczenia w dostępie do rynku pracy. Więcej: www.mpips.gov.pl (zakładka: Żyć i pracować w UE)
Za każdym razem, kiedy zanurzam się w uliczki Rzymu, który, wydaje mi się, że znam tak dobrze i przebiegam trasy opisane w przewodnikach, odkrywam jakąś nową historię, legendę albo bajkę...
1. DZIEŃ Rzym Cesarzy: Palili, grabili, mordowali na najbardziej wyszukane sposoby, spiskowali, a jednak to im właśnie zawdzięcza Rzym antyczną potęgę, nie tylko geograficzną. Budowle, jakie po sobie pozostawili, są tak wspaniałe, że współczesna architektura wydaje się przy nich mikra. Pójdźmy zatem ich śladem... 1. Chleba i igrzysk Wysiadamy na stacji metra B – Colosseo. Przed nami wyrasta elipsoidalny, monumentalny gmach Amfiteatru Flawiuszów (nazwa Koloseum pojawiła się dopiero po upadku Cesarstwa Zachodniego i pochodziła od stojącego nieopodal kolosalnego posągu Nerona). Można się przed nim sfotografować za euro w towarzystwie przystojnego centuriona. 5 tys. dzikich zwierząt zabito w 80 r. n.e. z okazji jego otwarcia. W ten sposób dostarczono mieszkańcom milionowej w tym czasie metropolii tego, co prócz chleba pożądali najbardziej: igrzysk. Wnętrze Koloseum można zobaczyć za darmo z jednego punktu, przy wejściu, ale wykupienie biletu (8 euro) pozwoli na zwiedzenie całości. Na nieistniejących dziś deskach areny toczyły się walki gladiatorów i ginęli męczeńską śmiercią pierwsi chrześcijanie (choć część naukowców to kwestionuje). Na pięciu kondygnacjach widowni najniżej siedzieli wysocy rangą oraz pochodzeniem, na górnej galerii tłoczył się lud i... kobiety. Nie męczyło ich palące słońce, bo nad budynkiem rozpięty był płócienny dach. W podziemiach trzymano więźniów i dzikie zwierzęta, transportowane poprzez system wind i pochylni wprost na arenę. 2. Sutki wilczycy Zostawiamy Koloseum za plecami, mijamy Łuk Konstantyna upamiętniający zwycięstwo tego cesarza w bitwie w 312 r., która dała mu władzę i pniemy się najstarszą, kamienistą drogą Rzymu, Via Sacra do Łuku Tytusa (są na nim obrazy przedstawiające cesarza zdobywającego Jerozolimę), i dalej, Via Nuova na Palatyn. To najstarsze wzgórze Rzymu, ze śladami osadnictwa z X w. p.n.e. Tu cesarze: August, Tyberiusz, Domicjan wznosili swoje pałace, których pozostałości można oglądać do dziś. W epoce nowożytnej właścicielem wzgórza był ród Farnese – Julia Farnese uwieczniona przez Rafaela na portrecie była kochanką hiszpańskiego kardynała Rodriga Borgii, późniejszego papieża Aleksandra VI. 3. Więzienie apostołów Schodzimy ze wzgórza z powrotem do Łuku Tytusa i Via Sacra kierujemy się na Forum Romanum – centrum handlowe, religijne i polityczne antycznego Rzymu. Pierwszymi mieszkankami forum były westalki, sprowadzone tu przez Numę Pompiliusza, który zbudował świątynię Westy. Strzegły w niej świętego ognia, doradzały rządzącym Rzymem, a jedno ich spojrzenie na skazanego na śmierć przestępcę politycznego uwalniało od kary. Ruiny ich świątyni oraz innych budynków użyteczności publicznej i las monumentalnych kolumn wraz z Łukiem Septymiusza Sewera zdobią to wielkie muzeum na powietrzu. To tu, w Więzieniu Mamertyńskim trzymano świętych apostołów Piotra i Pawła – jest też kamienny słup, do którego ten ostatni był przykuty. Stąd Winicjusz z sienkiewiczowskiej powieści próbował odbić Ligię. Zdewastowane przez barbarzyńskie najazdy, przez wieki służyło jako pastwisko dla bydła i kamieniołomy, skąd Rzymianie czerpali budulec do swych pałaców, podobnie jak z Koloseum. 4. Ave Mussolini Opuszczamy Forum Romanum i wychodzimy na Via dei Fori Imperiali zbudowaną z rozkazu Mussoliniego. Po drugiej stronie szerokiej arterii znajdują się pozostałości cesarskich forów: Augusta, Nerwy, Wespazjana i Trajana. Większość wspaniałych reprezentacyjnych placów z I w. p.n.e.–II w. n.e., sławiących potęgę cesarzy, gdzie organizowano też imprezy masowe, zalał asfalt. Maszerowały po nim kolumny faszystowskich wojsk zmierzające pod balkon siedziby Duce na pobliskim Placu Weneckim, skąd wygłaszał najbardziej płomienne mowy. 5. Zdrajczyni Tarpea Via dei Fori Imperiali dochodzimy do Placu Weneckiego, na którego tyłach, po 123 schodach zaprojektowanych przez Michała Anioła, pniemy się na Kapitol. To wzgórze od założenia miasta było jego symbolem i sanktuarium: stały na nim świątynie Jowisza Kapitolińskiego (najstarsza), Junony i Minerwy. Tu po raz pierwszy zebrał się senat. Główny plac z pięknym posągiem Marka Aureliusza na koniu również wyrzeźbił Michał Anioł. Zgodnie z legendą o wzgórze toczyły się walki między Sabinami (rezydującymi na wzgórzu Kwirynalskim), a Rzymianami (stacjonującymi na Palatynie), których zdradziła Tarpea, córka kapitana garnizonu, wpuszczając wrogów za bramy. Ci jednak ją zabili. Od jej imienia wzięła nazwę Skała Tarpejska w południowej części wzgórza, skąd zrzucano zdrajców Republiki. Kiedyś atrakcją Kapitolu była żywa wilczyca w klatce – teraz jej malutką figurkę z brązu znalezioną w świątyni Jowisza można podziwiać w Muzeach Kapitolińskich. Inne miejsca cesarskie w Rzymie: Panteon: ufundowany przez Hadriana w 125 r. n.e. Pierwsza w Rzymie świątynia pogańska przekształcona na kościół katolicki – papież Bonifacy VI zwiózł tu kilkadziesiąt wozów kości męczenników z katakumb, aby umieścić je w podziemiach. Po zajęciu Rzymu przez Garibaldiego, Panteon zamieniono na grobowce królewskie, składając w nich zwłoki m.in. Wiktora Emanuela II. Termy Karakalli: wzniesione z rozkazu cesarza w latach 212–217 są gigantycznym zespołem łaźni o pow. 100 tys. m2, mogącym przyjąć naraz 10 tys. osób (były tu też sauny i sale do ćwiczeń). Domus Aurea: Złoty Dom Nerona nazwę zawdzięcza ogromnej ilości tego kruszcu pokrywającego kiedyś ściany rezydencji mającej służyć jako pałac rozrywek. Był tak wielki, że w westybulu mieścił się pomnik cesarza wysokości 120 stóp. Stropy jadalni zdobione kością słoniową były ruchome i miały otwory, przez które na ucztujących spadały płatki kwiatów i rozpylano perfumy. Jego część została zniszczona przez Wespazjana, który kazał zdrenować sztuczne jezioro i postawił tu Koloseum. Archeolodzy odkryli dotąd 150 sal, z czego 30 można zwiedzać. Plac Hiszpański: tu, na słynnych schodach odbywają się pokazy mody haute couture. W starożytności stał przy nim pałac Lukullusa (bardziej znanego jako organizatora wystawnych uczt niż wodza i polityka), który potem przypadł Messalinie – cesarzowej rzymskiej, trzeciej żonie Klaudiusza. Kilka kroków od Kapitolu, w przedsionku Kościoła Santa Maria in Cosmedin stoi oparta o ścianę ogromna tarcza marmurowa przedstawiająca twarz bóstwa rzecznego o wielkich ustach. To Bocca della verita’ – usta prawdy. Zgodnie z podaniem, kto włoży do nich rękę, a nie jest prawdomówny, straci ją... 2. DZIEŃ Rzym papieży: Domine quo vadis to niepozorny kościółek stojący przy najstarszej drodze wiodącej do Rzymu, Via Appia Antica (niektórzy ledwie musną go wzrokiem, zajadając się spaghetti w restauracji vis-á-vis o tej samej nazwie). W tym miejscu, wg tradycji św. Piotr, uciekając z podpalonego przez Nerona Rzymu, spotkał Chrystusa i zapytał Go, dokąd zmierza. – Idę dać się ukrzyżować po raz drugi – padła odpowiedź. Piotr zrozumiał, wrócił do Rzymu budować Kościół na skale, który przetrwał 2 000 lat stając się potęgą, podczas gdy imperium stopniowo obracało się w ruinę. 1. Stworzenie świata Ze stacji metra Ottaviano – S. Pietro kierujemy się Via Ottaviano na Piazza del Risorgimento do Muzeów Watykańskich. Tu może nas zaskoczyć długa kolejka, dlatego warto pojawić się jak najwcześniej (otwarcie godz. 8.45, wstęp 12 euro). Wejście do muzeów to jedyna publiczna droga na teren Państwa Watykańskiego, dlatego czeka nas kontrola. W muzeach zobaczymy Pinakotekę – galerię malarstwa z obrazami Giotta, Rafaela, Leonarda da Vinci i Caravaggia, Sale Rafaela oraz Kaplicę Sykstyńską ze słynnym sklepieniem autorstwa Michała Anioła przedstawiającym trzy epizody z Księgi Rodzaju: stworzenie świata, stworzenie człowieka i żywot Noego. Aby obejrzeć je bez zadzierania głowy, warto zaopatrzyć się w lusterko. 2. Kościół na skale Z Kaplicy przechodzimy do Bazyliki św. Piotra (czynna od godz. 7.00, minispódniczki i gołe ramiona zabronione!). Zobaczymy Pietę Michała Anioła – za szkłem od kiedy zamachowiec uszkodził dzieło oraz, w tej samej kaplicy słup-kolumnę ze świątyni Salomona – wg podania opierał się o nią Chrystus, nauczając w świątyni jerozolimskiej. Poza tym posąg z brązu św. Piotra ze stopą zacałowaną przez pielgrzymów, główny ołtarz, przy którym Mszę Świętą może odprawiać tylko następca Piotra i wśród grobowców papieży pomnik Innocentego XI z rekonstrukcją bitwy pod Wiedniem. Za 9 euro wjedziemy windą na kopułę (wspaniała panorama Watykanu i miasta!). 3. Dom Papy Plac św. Piotra otacza piękna kolumnada Berniniego (284 kolumny, 88 pilastrów w stylu doryckim i 140 posągów świętych). Po środku stoi obelisk przywieziony przez Kaligulę z egipskiej Świątyni Słońca do swojego cyrku (potem był to cyrk Nerona). To na jego ruinach powstała pierwsza bazylika wzniesiona przez Konstantyna Wielkiego. Druga, obecna jest wspólnym dziełem Bramantego (projekt), Michała Anioła (kopuła) i Maderny (186 -metrowa nawa i fasada). Z loggii nad drzwiami do bazyliki papież udziela błogosławieństwa Urbi et Orbi. Jego apartamenty to okna na III piętrze po prawej stronie. Za darmo zejdziemy do krypt z grobami papieży, gdzie jest pochowany Jan Paweł II (mogą być kolejki, zwłaszcza w niedzielę). 4. Pod Aniołem Via della Conciliazione dochodzimy do Tybru, skręcamy w lewo i wzdłuż rzeki dochodzimy do Zamku św. Anioła – ongiś mauzoleum Hadriana. Papieże połączyli fortecę podziemnym korytarzem z Watykanem. Pełniła funkcję rezydencji, schronienia i więzienia. Gdy w VI w. miasto pustoszyła zaraza, Pawłowi III prowadzącemu procesję błagalną ukazał się ponoć Archanioł Michał – stąd nazwa gmachu i figura z brązu dominująca nad nim. Zwiedzając ponure (5 euro) kazamaty, być może spotkamy ducha trzymanej tu zabójczyni Benedykta VI, zamorzonego głodem Jana XVI czy ściętej za ojcobójstwo pięknej rzymskiej patrycjuszki Beatrice Cenci. Pijąc kawę na szczycie zamku, zrobimy zdjęcia Watykanu. 5. W Katakumbach Wsiadamy do metra na stacji Lepanto i wysiadamy przy stacji Termini, gdzie przesiadamy się do autobusu 118 lub 218. Opuszczamy go przy Via Appia Antica i idziemy do najstarszych Katakumb św. Kaliksta pod nr 136. To ponad 20 km korytarzy położonych na 4 poziomach. W znajdującej się tu Krypcie papieży jest aż 17 grobów, głównie z III w. n.e. Nazwa pochodzi od papieża Sykstusa II, którego ścięli żołnierze Waleriana, gdy odprawiał publicznie mszę, choć edykt cesarski tego zakazywał. Z krypty dojdziemy do nyży nagrobnej św. Cecylii. Jej ciało, jak mówi tradycja, zostało tu odnalezione w IX w. bez śladu rozkładu, zawinięte w pikowaną złotem kapę. Cecylia Metelli była córką znamienitego rzymskiego rodu. Ścięto ją za wyznawanie nowej wiary – po egzekucji żyła jeszcze trzy dni rozmawiając z nawiedzającymi ją wiernymi przez mur celi. Jednym z nich był biskup Urban, który kazał wznieść kościół pod jej wezwaniem na Zatybrzu. Po tej dzielnicy warto przespacerować się wieczorem, aby poznać życie prawdziwych Rzymian oraz zjeść kolację po bardzo niskich cenach. No to w drogę ■ Stolica Republiki Włoskiej, położona w środkowej części kraju w regionie Lacjum, nad rzeką Tyber. ■ Powierzchnia 1 523 km2, 2,5 mln mieszkańców (3,9 mln w aglomeracji). ■ Na terenie Rzymu znajduje się najmniejsze na świecie Państwo Watykańskie 0,44 km2. ■ Najlepiej w kwietniu–maju lub wrześniu–październiku. ■ Samolotem: Wizz Air z Warszawy i Katowic od 79 zł (rejs w jedną stronę z opłatami). Z lotnisk Fiumicino i Ciampino pod Rzymem dojedziemy kolejką do dwóch stacji: Tiburtina i Termini (główna, w centrum miasta, kurs co 15–20 min, cena 8 euro. Taksówka do centrum ok. 40 euro. www.wizzair.com ■ Autokarem: Od 330 zł (w obie strony, czas 24–28 godz.) www.voyager.pl ■ Pociągiem: od 930 zł (w obie strony, czas 22 godz.) z przesiadką w Wiedniu. Obok docelowej stacji Termini zejście do metra oraz zajezdnia autobusowa. www.pkp.pl ■ Samochodem: Najczęściej wybierana trasa wiedzie przez Czechy, Austrię – Wieden i Graz, Bolzano i Bolonię (ok. 1 800 km, 20 godz. ). Znajdując się już na obwodnicy Rzymu (Grande Raccordo Anulare), najlepiej dojechać do centrum kierując się na Via Salaria (zjazd 8). Po zjeździe z obwodnicy należy śledzić kierunkowskazy prowadzące do centrum Rzymu. Uwaga: w dni powszednie w godz. 6.30–18.00 i w soboty w godz. 14.00–18.00 znaczne ograniczenia w ruchu samochodowym. ■ Weekend w Rzymie: opcja 4 dni/3 noce od 990 zł (przelot, nocleg, pilot). www.sol-tours.pll ■ 7-dniowa wycieczka objazdowa autokarem po Włoszech ze zwiedzaniem Wiecznego Miasta i audiencją u papieża od 1 030 zł. www.rainbowtours.pl ■ Wycieczka autokarowa do Rzymu 7 dni od 1 200 zł. www.wycieczki.pl ■ Po Rzymie nie należy poruszać się własnym samochodem ze względu na potworne korki. Najlepszym środkiem lokomocji jest metro. Choć same pociągi i stacje nie są najnowsze i często brudne, komunikacja jest bardzo szybka i sprawna. Są 2 linie metra – A i B, które przecinają miasto na krzyż dowożąc do najważniejszych jego zabytków. A relacji Battistini–Anagnina dojedziemy do Bazyliki św. Piotra (Ottaviano/S.Pietro), Placu Hiszpańskiego (Piazza di Spagna), Placu Republiki i Kapitolu (Piazza della Repubblica), na główny dworzec kolejowy (Stazione Termini) oraz do rzymskiego Hollywood (Cinecitta’). B relacji Rebibbia (tu znajduje się więzienie, gdzie trzymano Ali Agcę)–Laurentina dostaniemy się do Koloseum (Colosseo), Bazyliki św. Pawła za Murami (Basilica S. Paolo), nowoczesnej dzielnicy EUR i na dworzec centralny. Bilet pojedynczy 1 euro, turystyczny 3-dniowy 11 euro, turystyczny 6-dniowy 16 euro, miesięczny 30 euro. Po Rzymie można się też poruszać autobusem lub tramwajem – te same bilety i ceny co na metro. www.villadilivia.it/metropolitana_di_roma.htm ■ W hostelach od 12 euro. www.HostelPeterPan.com ■ W pokojach gościnnych przy klasztorach lub domach pielgrzymów prowadzonych przez kościół. Warunki jak w *** i ****hotelach. Ceny od 25 euro. Najsłynniejszy to Dom Polski im. Jana Pawła II, Via Cassia 1200 (150 łóżek, możliwość przygotowywania posiłków w kuchni). Minus – daleko do stacji metra, przeszło 1,5 godz. jazdy do centrum miasta. www.istituti-religiosi.org/Case-Accoglienza ■ Polecamy: dla oszczędnych doskonałe pizze al taglio (czyli sprzedawane na kawałki), które można jeść w drodze – już od 1–2 euro. Kawę pitą al banco, czyli na stojąco przy ladzie baru (wtedy nie płacimy za stolik, tylko za sam napój, a poza tym jest to włoski obyczaj). Najlepsze espresso w Rzymie wypijemy w Caffé Sant’Eustachio przy placu o tej samej nazwie, w połowie drogi między Panteonem a Piazza Navona. www.santeustachioilcaffe.it Najlepsza lodziarnia – Gelateria San Crispino przy Via dei Panettieri, nieopodal Fontana di Trevi (koniecznie trzeba spróbować smak zabaione i... wrzucić pieniążek do fontanny, co zagwarantuje nam powrót do Wiecznego Miasta). Wyśmienite sałatki (duże porcje), makarony oraz dania z ryb serwuje sieć restauracji Insalata Ricca. Oto kilka adresów: Largo dei Chiavari 85–86 (między Campo dei Fiori a Piazza Navona), Piazza Pasquino 72 (przy Piazza Navona), Piazza del Risorgimento 4–5 (obok Watykanu). www.linsalataricca.it ■ Za obiad z kieliszkiem wina stołowego i deserem zapłacimy od 25 euro, za talerz spaghetti z sosem i kieliszek wina od 7 euro na Zatybrzu. Inne ceny: espresso 1 euro, capuccino 1,50 euro, napój Gazowany lub woda 1,50 euro, kanapka typu panino lub tramezzino 2–3 euro. ■ Roma Pass – upoważnia do bezpłatnego wejścia do dwóch pierwszych zabytków (muzea, wystawy, wykopaliska archeologiczne) oraz do zniżek w kolejnych, a także do darmowych przejazdów komunikacją miejską. Ważny 3 dni od chwili aktywacji, cena 20 euro. Roma & Più Pass – oprócz ww. korzyści możliwość bezpĻłatnego dojazdu kolejką z lotniska do miasta, przejazdów pociągami regionalnymi i autokarami dalekobieżnymi. Ważny 3 dni, cena 25 euro. Lista zabytków objętych zniżkami Roma Pass: www.romapass.it ■ Cotygodniowe audiencje powszechne, czyli możliwość bliskiego spotkania z papieżem (środy, o godz. 10.30). Latem na Placu św. ĻPiotra, zimą w sali audiencyjnej Pawła VI. ■ Wielkanoc, w Wielki Piątek – uroczysta procesja prowadzona przez papieża w Koloseum. ■ 21 kwietnia – urodziny miasta na Piazza del Campidoglio. ■ 29 czerwca – uroczystości św. Piotra (S. Pietro) w kościołach Rzymu. ■ II połowa lipca – pokaz mody na Schodach Hiszpańskich przy Placu Hiszpańskim. ■ Jan Parandowski, ĶMój Rzym, Warszawa 1959. ■ Jennifer Griffith, Rzym, z serii przewodników National Geographic Miejskie Opowieści, Warszawa 2008. www.romaexplorer.it
Na początku był Pan Ku, Stwórca, który zrodził się z jaja chaosu i rósł, by wypełnić pustkę pomiędzy yin, ziemią, a yang, niebem. Po śmierci jego ciało zamieniło się w ziemię. To na niej powstało Państwo Środka...
Wielki Mur Chiński Wanli Changcheng (Mur Dziesięciu Tysięcy Li – li to jednostka długości licząca ok. 500 m) – tak tę ceglaną konstrukcję nazywają sami Chińczycy. Ciągnie się ona od Shanhaiguan nad Morzem Żółtym po przełęcz Jiayu Guan na pustyni Gobi i mierzy 6 430 km. Budowa Wielkiego Muru pochłonęła, wedle różnych szacunków, 2–3 mln istnień. Przy jego wznoszeniu pracowali więźniowie, chłopi, żołnierze, a nawet kobiety i dzieci. Choć jego początki sięgają VII w. p.n.e. – znanego nam oblicza zaczął nabierać za panowania Qinshi Huangdi (221–210 r. p.n.e.). Ten pierwszy cesarz z dynastii Qin biył zarazem tym, który zjednoczył Chiny i pozostawił nam w spadku zastępy terakotowych wojowników. Koniec budowy przypadł na dynastię Ming (1368–1644). Wysoki i szeroki na siedem metrów, najeżony 25 tysiącami strażnic mur nie odegrał roli, do której go stworzono – miał chronić Chińczyków przed najazdami ludów z Wielkiego Stepu (obszar geograficzny ciągnący się od Dunaju po Mongolię i Mandżurię). Kolejnym agresorom zawsze jakoś udawało się go ominąć. Okazywał się jednak przydatny, kiedy trzeba było szybko przerzucić towary i wojska z jednego krańca kraju na drugi. Obok niego przebiegał Jedwabny Szlak. Dziś, choć w dużej części zrujnowany, przyciąga turystów z całego świata odrestaurowanymi fragmentami m.in. w Badaling. W międzynarodowej masie przetaczającej się po flankach są też artyści, tacy jak grupa performersów, pokazanych na zdjęciu obok. Postacie połączone bandażami symbolizują, że ludzie pochodzący nawet z najodleglejszych zakątków świata są sobie bliscy. Wydmy Badain Jaran Mongolia Wewnętrzna Baktriany mogą bez trudu przenosić dwustukilogramowe ładunki i całymi dniami wędrować bez wody. To właśnie one w 2001 r. pomogły wysłannikom National Geographic, Donovanowi Websterowi i George’owi Steinmetzowi, zbadać fragmenty bezkresnych mórz piasku Badain Jaran. Ta licząca 44 tys. km2 strefa wydm-olbrzymów na pustyni Ałaszan w północnych Chinach jest unikatem w świecie. Wysokość piaskowych gór przekracza często 350 m. Wiele z nich rozdzielają doliny kryjące jeziora zasilane własnymi źródłami. Stąd ten zakątek Gobi zwany jest czasem Cudownymi Jeziorami. Tutejszym mieszkańcom wielbłądy zapewniają transport, a kozy dostarczają mięsa i wełny. Telefon pojawił się tu niespełna 30 lat temu, ale życie codzienne wciąż przypomina czasy Czyngis-chana (ok. 1155–1227). Dzieci spędzają rok szkolny w placówkach z internatami poza Badain Jaran. Do domu wracają na lato. Prymusi mogą kontynuować edukację ponad obowiązkowe dziewięć klas w szkołach poza Gobi. Młodzi ludzie, kiedy uda im się już wyrwać w daleki świat, nigdy tu nie wracają. Tymczasem chińscy naukowcy zastanawiają się, jak powstrzymać ciągle rozrastającą się pustynię. Według Instytutu Badań Pustyni degradacja ziemi kosztuje 6,7 mld dolarów rocznie. Każdego roku piasek pochłania blisko 2 555 km2 gruntów, których znaczna część służyła wcześniej uprawie i hodowli. To prawie o 60 proc. więcej niż w latach 50. XX w. Pustynnienie spowodowane jest głównie wzrostem zaludnienia: rozwojem rolnictwa, budową dróg i domów, większym zużyciem wody. Dla narodu liczącego ponad miliard obywateli może to mieć katastrofalne skutki. Budda z Leshan Prowincja Syczuan Budda jest górą, góra jest Buddą, mawiają Chińczycy. Ten posąg stanowi największe na świecie przedstawienie Oświeconego. Ma 71 m wysokości, z czego sama głowa 15 m. Zdobią ją 1 021 kamiennych koków i 7,5-metrowe uszy. Na gigantycznych stopach Buddy Przyszłości wygodnie usiądzie setka ludzi, na których Oświecony spogląda oczyma mającymi 3 m średnicy. Został wykuty z kamienia 1 200 lat temu w czasie panowania dynastii Tang. Prace rozpoczęte w 713 r. przez słynnego mnicha Haitong z pobliskiej świątyni Lingyun (aby przekonać dwór do swoich koncepcji budowy kazał się oślepić) zostały zakończone w 803 r. Co ciekawe, postać siedzącego kolosa ominęły nie tylko niszczycielskie działania wojenne czy żywiołów, ale i rewolucja kulturalna (1966–76). Znajduje się w południowo--zachodniej prowincji Syczuan przy zlewisku trzech rzek – Minjiang, Qingyi i Dadu. Można go oglądać z góry i z dołu, schodząc nad rzekę po stromych schodach. W najbliższym czasie posąg zostanie poddany gruntownemu „liftingowi” twarzy. Zanieczyszczenie środowiska oraz tłumy turystów odwiedzające to miejsce sprawiły, że pojawiły się na nim czarne smugi. Ostatnie czyszczenie i renowacja, przeprowadzone zaledwie 7 lat temu kosztowały ponad 33 mln dolarów. Mimo że władze kazały zamknąć okoliczne fabryki, nie uchroniło to zabytku przed dalszą erozją. W otaczających kolosa grotach znajdowały się swojego czasu setki mniejszych przedstawień Buddy, niestety, wiele z nich nie oparło się pogodzie czy kolekcjonerom. Posąg wpisany jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Ryżowa mozaika Prowincja Kuangsi Być może tarasy ryżowe na Bali czy w Indonezji są słynniejsze, jednak te w rolniczym regionie Longji Titian w południowo-zachodniej części Chin po prostu urzekają. Sama nazwa krainy oznacza Tarasy Ryżowe na Smoczym Grzbiecie. Uprawiane od setek lat przypominają trójwymiarowe mapy z zaznaczonymi poziomicami. Najmniejsze poletka mają kilka metrów kwadratowych. Chiny, a ściślej delta rzeki Jangcy, są kolebką uprawy ryżu. Choć jego kariera trwa 7 000 lat, wiedza na temat tej rośliny dotarła na zachód dopiero ok. 300 r. p.n.e. Na świecie uprawia się blisko 8 000 gatunków ryżu, który musi stać w wodzie, w zależności od odmiany, od 3 do 9 miesięcy. W samych Chinach zbiera się ok. 145 mln ton rocznie. Tarasy w Longji Titian wspinają się na wysokość 800 m, a czuwa nad nimi mniejszość etniczna Zhuang, licząca 18 mln osób. Zamieszkuje ona głównie Region Autonomiczny Guangxi-Zhuang na południu Chin, a także prowincje Yunnan, Guangdong, Guizhou oraz Hunan. Liczebnie jest drugą największą grupą etniczną w Chinach po Hanach, stanowiących 92 proc. populacji. Zhuang mają zwyczaj jadania węży, szczurów i innych dzikich zwierząt. Produkują też z nich lekarstwa. Drugą specjalnością tego ludu jest robienie odtrutek. W prowincji Kuangsi wytwarzane jest lekarstwo na jad węża. Zgodnie z medycyną Zhuang, jeśli chorobę spowoduje trucizna, z pewnością istnieje też na nią odtrutka. Drogi wodne Prowincja Zhejiang Zwana krainą „ryżu i ryb” Zhejiang nad Morzem Wschodniochińskim to jedna z najmniejszych, ale też najbogatszych prowincji kraju. W jej części północnej ziemie są żyzne, intensywnie uprawiane i poprzecinane siecią dróg wodnych, do których należy Wielki Kanał zwany też Cesarskim. Licząca 1 610 km arteria łączy stolicę prowincji Hangzhou z Pekinem. Jest to najdłuższy na świecie sztuczny kanał transportowy. Budowano go od V w. n.e., ale nadludzkie dzieło połączenia Rzeki Żółtej z rzeką Jangcy kontynuowano w czasach dynastii Sui w latach 605–609. Powrócono do tego projektu w czasach dynastii Yuan (1271–1368). Przy robotach niewolniczo pracowało blisko 5,5 mln ludzi, pilnowanych przez rzesze strażników. Kanał pozwalał rządzącym czerpać zyski z bogactw dorzecza Jangcy i transportować towary z południa na północ. Wiek XX przyniósł rozwój konkurencyjnych środków transportu i znaczenie kanału zmalało. Obecnie tylko najwyżej połowa jego długości wykorzystywana jest sezonowo do żeglugi. Rządząca Komunistyczna Partia Chin utrzymuje, że od 1949 r., dzięki pogłębianiu dna, uzyskano 1 100 żeglownych kilometrów. Jednak głębokość kanału osiąga najwyżej 3 m, a jego szerokość zmniejsza się miejscami do niecałych 9 m. W odróżnieniu od słynnego imiennika w Wenecji, czyli Canal Grande, chiński gigant miał spełniać funkcje użytkowe, praktyczne, a nie estetyczne. Stąd często jego otoczenie jest bardzo zaniedbane: dymiące fabryki, rozsypujące się domy. Zdarzają się jednak urokliwe zakątki, takie jak w odległym o 110 kilometrów od Szanghaju tysiącletnim „mieście na wodzie” Xitang, gdzie kręcono finałowe sceny Mission Impossible III. Miasto powstało na równinie przeciętej dziewięcioma kanałami, które dzielą je na dziewięć dzielnic. Ich brzegi spinają 104 mosty zbudowane za czasów dynastii Ming (1368–1644) i Qing (1644–1911).Wiele domów i sklepów w Xitang wzniesiono nad wodą. Z racji deszczowego klimatu wejście do każdego z nich chroni zadaszenie, które łączy się z sąsiednim, tworząc arkady. Również kilkuosobowe łodzie, pełniące tu rolę taksówek, mają zamontowane daszki. Xitang słynie ze słodkich przekąsek: mięsa gotowanego z mąką ryżową w liściach lotosu, placków ryżowych, rzecznych krabów i wina. Tradycje ludu Mosuo Prowincja Junnan Wśród ludu Mosuo, żyjącego nad jeziorem Lugu na styku prowincji Junnan i Syczuan, popularne jest między innymi powiedzenie: „Ty nie należysz do mnie, ja nie należę do Ciebie”. Zgodnie z prawami obowiązującymi w tej społeczności od 1 600 lat jej istnienia mężczyzna zamieszkuje w domu matki, a swoją kobietę jedynie odwiedza. U Mosuo panuje system matriarchalny: to panie rządzą domem, wykonują najważniejsze prace, zarządzają dobytkiem i decydują w sprawach biznesowych. Dzieci przejmują nazwiska matek i są wychowywane przez nie oraz ich rodziny. Stosunki panujące w tych rodach są niezwykle serdeczne, wszyscy nawzajem się o siebie troszczą i okazują szacunek, zwłaszcza osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym. Mosuo wyznają swoją własną religię, daba, której zadaniem jest przekazywanie z pokolenia na pokolenie tradycji i historii tego ludu. Odbywa się to w formie ustnej, ponieważ Mosuo nie mają swojego pisma. Po 13. urodzinach młodzież przechodzi ceremonię inicjacji. Z tej okazji dziewczynki ubierane są w piękne stroje i biżuterię, a chłopcy wkładają czyste ubiory i przytwiedzają noże do pasków. W czasie uroczystości młodzi ludzie stoją w rozkroku, wspierając jedną stopę o worek z wieprzowiną, a drugą o worek z ryżem, co ma symbolizować bogate życie. Gdy dziewczęta mają 15, a chłopcy 17 lat, mogą rozpocząć życie seksualne. Dobierają się w pary bez ingerencji czy nacisków rodzin. Nie ma instytucji małżeństwa. Zaloty odbywają się przy muzyce i tańcach. Dziewczyna ma specjalny dom „schadzek”, gdzie partner może spędzić z nią noc, a rankiem wraca do swojej rodziny. Gdy dziewczyna nie chce kontynuować tej znajomości, po prostu zamyka mężczyźnie drzwi przed nosem. I wybiera sobie następnego. Stąd tego rodzaju związki nazywane są przechodnimi małżeństwami (walking marriage). Nawet jednak tak konserwatywny, 30-tysięczny lud Mosuo nie pozostaje obojętny na nowoczesność. Coraz więcej par decyduje się na ślub.
W drodze między cesarskimi pałacami a muzeami może przysiąść nad „pięknym modrym Dunajem” i przy walcach Straussa delektować się tortem Sachera. Po wieczorze w Operze czeka na niego kieliszek przedniego wina…
I DZIEŃ Innere Stadt, czyli Starówka – to raj dla amatorów pięknej architektury, łasuchów i zakupoholików. Na każdym rogu czy w zaułku, na parterach eleganckich, zabytkowych, pięknie zdobionych kamienic kuszą nastrojowe kawiarenki, herbaciarnie, sklepy pełne luksusowych towarów… 1. U SZCZEPANA Spacer po Wiedniu rozpoczynamy w sercu starego miasta, na Stephansplatz, przed katedrą św. Szczepana. Ta monumentalna, romańsko-gotycka świątynia strzela w niebo na wysokość prawie 140 m. Wewnątrz warto zobaczyć grobowiec księcia Eugeniusza Sabaudzkiego i XV--wieczny krucyfiks – wg legendy długa czarna broda Chrystusa stale rośnie! Z najwyższej wieży Steffl (343 stopnie krętych schodów lub winda – 3,50 euro) zobaczymy panoramę miasta i największy dzwon Austrii Pummerin (o wadze 20,1 t i średnicy 3,14 m), wiszący w drugiej wieży katedry, niedokończonej Adlerturm. www.stephanskirche.at 2. KARIERA KRAKUSA Naprzeciwko katedry, przy Jasomirgottstrasse znajduje się Wein & Co., sklep z winem połączony z lokalem, gdzie nie płacąc za stolik, można napić się kupionego tu trunku. Na lewo od niej ciągnie się ulica Graben. Skręcamy z niej w Dorotheergasse na śniadanie do Trześniewskiego. Ten otwarty przez krakusa przeszło sto lat temu bar jest stale zatłoczony, choć oferuje tylko kanapki – z ciemnego chleba, z masami o różnych smakach (1 euro). Wracamy na Graben, gdzie w sklepie Juliusa Meinla kupimy aromatyczną kawę (pierwszą palarnię Meinl założył w Wiedniu w 1862 r.), słodycze i przetwory owocowe. Polecamy dżemy i konfitury Staud’sa. 3. W CESARSKICH APARTAMENTACH Od Meinla wychodzimy w prawo, a uliczka Kohlmarkt prowadzi nas do Michaelertor, zdobionej zieloną kopułą bramy św. Michała. Kiedyś mogli przechodzić pod nią tylko cesarze – teraz wiedzie nas ona do Hofburga. Przez sześć wieków (do upadku dynastii w 1918 r.) mieszkali w nim Habsburgowie. Rozległy kompleks pałacowy tworzą budowle z różnych epok – w sumie 19 dziedzińców, 2 600 pokoi oraz muzea, kaplice, biblioteki, ogrody. W Hofburgu (wstęp 9,90 euro) trzeba zajrzeć do Muzeum Sissi, czyli apartamentów cesarzowej Elżbiety i jej męża Franciszka Józefa oraz do skarbca z koroną Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego z X w. i Museum für Völkerkunde, gdzie zgromadzono cenne przedmioty, kupowane przez Habsburgów na aukcjach. Środek kompleksu przecina Ring, reprezentacyjna aleja okalająca stare miasto. ww.hofburg-wien.at 4. Dürer pod palmą Hofburg od pałacu Albertina dzieli kilka minut spaceru Augustinerstrasse. Po drodze mijamy Josefsplatz z barokową biblioteką Prunsaal. Albertina, położona nieco dalej, słynie z kolekcji szkiców i grafik Dürera, Buonarrotiego, da Vinci, Rubensa, Rembrandta, Klimta i in. Muzeum organizuje wystawy czasowe. Wstęp 9,50 euro. Tuż obok, w Palmiarni, można zjeść obiad, przyglądając się kolekcji tropikalnych motyli. www.albertina.at 5. TAJEMNICA SACHERA Czas na deser, a to w Wiedniu oznacza tort Sachera. Tego specjału (7 euro za porcję) skosztujemy w kawiarni hotelu Sacher, tuż obok Albertiny, przy Philharmonikerstrasse. Recepturę czekoladowego arcydzieła przekładanego masą morelową, która jest pilnie strzeżoną tajemnicą, stworzył Franz Sacher na zamówienie księcia Metternicha. Opuszczając hotel, miniemy gmach Staatsoper, jednej z najważniejszych operowych scen świata. Tu, w barze La Divina stworzonym w hołdzie Marii Callas, wypijemy lampkę szampana (7,50–18 euro). www.sacher.com 6. SCHABOWY W GALERII Od Sachera Operngasse dojdziemy do Ringu, skręcimy w Opernring, który przechodzi w Burgring i już jesteśmy na placu Marii Teresy. Z przeciwległych jego boków wyrastają fasady Kunsthistorisches Museum i Naturhistorisches Museum. Pierwsze z nich, Muzeum Historii Sztuki, przechowuje kolekcje płócien najsłynniejszych malarzy europejskich. Dodatkową atrakcją jest wystawna kolacja w postaci bufetu, organizowana w każdy czwartek w holu na piętrze (co niedzielę brunch). Pewną estetyczną niedogodnością jest towarzysząca wówczas zwiedzającym woń pieczystego. Wstęp 10 euro, z kolacją 48 euro, z brunchem 47 euro. www.khm.at POMNIKI CESARZY I ARTYSTÓW Nad placem Marii Teresy góruje 20-metrowy pomnik tej władczyni, która uczyniła Austrię mocarstwem. Pozłacany pomnik grającego na skrzypcach kompozytora walców Johanna Straussa stoi w parku miejskim Stadtpark. Na skraju ogrodów Burggarten siedzi w kamiennym fotelu Johann Wolfgang Goethe, a po drugiej stronie Ringu spogląda z wysokiego postumentu Fryderyk Schiller. II DZIEŃ Zabawa na Diabelskim Młynie, degustacja octu, obiad w księgarni, kontrolowany pożar w teatrze czy zwiedzanie szalonych budynków malarza i performera Hundertwassera – w turystycznej ofercie Wiednia nie brak efektów specjalnych, zawsze jednak mieszczących się w granicach dobrego smaku. 1. Złota kopuła Cała jakby utkana z liści, przez co złośliwie nazywana „złotą kapustą” – kopuła wieńczy Pawilon Secesji przy Friedrichstrasse 12, skąd rozpoczynamy drugi dzień marszruty. W 1897 r. 19 artystów porzuciło formy akademickiej sztuki i założyło Stowarzyszenie Artystów Austriackich – Secesja. Był wśród nich Gustaw Klimt, który wewnątrz budynku namalował fryz dedykowany Ludwikowi van Beethovenowi. Kierując się w prawo Friedrichtrasse, przechodzącej po chwili w Linke Wienzeile docieramy do kamienicy z ceramiczną fasadą, zdobioną motywami pnących się kwiatów. 2. Na zakupy Mieszkańcy Wiednia najchętniej wybierają się na nie na Naschmarkt, targ ciągnący się wąskim pasem między Linke Wienzelle i Rechte Wienzeile. Secesyjny budynek Majolikahaus znajduje się dokładnie w połowie jego długości, więc wystarczy tylko przejść przez jezdnię. W części spożywczej Naschmarkt znajdziemy budki z warzywami (podobne do tych na naszych bazarkach, ale te są sterylnie czyste), skosztujemy też świeżych, już przyrządzonych owoców morza, a także zaopatrzymy się w zapas octów smakowych dosłownie do wszystkiego (serów, kurczaka, owoców – ceny od kilku euro/l). To jeden ze specjałów, które koniecznie trzeba z Wiednia przywieźć! Co ciekawe, octy można degustować, choć łyk takiego „trunku” raczej wywołuje protest żołądka! Na pchlim targu Naschmarktu kupimy starocie. Trafiają się tu autentyczne świeczniki i lampy art nouveau. 3. Zapach i smak Z Rechte Wienzeile skręcamy w Schleifmühlgasse. Pod numer 23 wabi nas kuszący zapach. To Alt Wien, palarnia kawy, w której również wypijemy jej filiżankę (2,50–3 euro). Dla łasuchów są czekoladki i ciasteczka, także na wynos. U Babette’s (pod numerem 17), która na pierwszy rzut oka wydaje się księgarnią specjalizującą się w pozycjach o tematyce kulinarnej, wśród regałów z książkami zjemy przygotowany na naszych oczach obiad (danie główne 11 euro). Warto wiedzieć, że New York Times przyznał temu lokalowi pięć gwiazdek! 4. Świat na opak Do Hundertwasserhaus dojedziemy z Naschmarktu metrem, wysiadając na stacji Wien Mitte Landstrasse przy dworcu Wien Mitte, skąd Invalidenstrasse, a potem Marxergasse dotrzemy na naddunajskie wybrzeże. Tu, przy Kegelgasse stoi malowany w szerokie kolorowe pasy dom, będący realizacją jednego z najśmielszych projektów architektonicznych Friedensreicha Hundertwassera – austriackiego malarza, grafika i performera. Podobno mieszkańcy kompleksu do dziś przeklinają dzień, w którym kupili w nim apartamenty, bo nieustannie gromadzą się tu turyści, którzy obfotografowują okna (każde z nich ma inny kształt i wielkość) tej niezwykłej konstrukcji. Samego domu nie można zwiedzać, ale wolno wejść do pełnego drzew i krzewów patio, które wieczorem oświetlają latarnie. Są restauracje i sklepy z pamiątkami. Z okazji 80. urodzin zmarłego w 2000 r. artysty muzeum Kunsthaus Wien (Untere Weissgerberstrasse, 13) przygotowało wystawę „Nieznany Hundertwasser” (czynna do 15 marca 2009 r.). Można obejrzeć obrazy, modele architektoniczne i fotografie z całego okresu jego twórczości. 5. Zabawa w zielone Do Prateru, największego parku miejskiego, dojdziemy mostem Rotundenbrucke. Habsburgowie polowali tu na dzikie zwierzęta, dziś można pospacerować po alejkach i przejechać się na Diabelskim Młynie, a potem posilić się w restauracji Schweizerhaus, słynącej z najlepszej golonki w mieście (8 euro). www.praterservice.at www.prater.wien.info POMYSŁ NA WIECZÓR Kurs gotowania: jednodniowy, a właściwie wypełniający jeden wieczór, można zrobić, kontaktując się z firmą Kochen-in-Wien. Najlepiej zarezerwować go on line, z wyprzedzeniem. Na miejscu dostajemy białe fartuchy i czepki z wyszytymi nazwiskami, a potem w wyposażonej w najnowocześniejszy sprzęt kuchni, pod okiem kucharza przygotujemy obiad (z zupą, daniem głównym i deserem). Na końcu jemy „owoce” swojej pracy. Można tu również zrobić kurs kuchni włoskiej, azjatyckiej, francuskiej i in. Ceny od 120 euro w górę. www.kochen-in-wien.at Spektakl w teatrze: wiedeńskie sceny oferują przedstawienia na najwyższym poziomie. Na przykład przygotowany z rozmachem musical „Rebecca” wg Daphne du Maurier w Raimund Theater. Wspaniałe bel canto, piękne dekoracje, doskonała choreografia i niespodziewane efekty specjalne, jak płonące schody, pozostawiają niezatarte wrażenia. Ceny 10–78 euro/os. www.musicalvienna.at www.wien-ticket.at Degustacja wina: wiedeński region winiarski jako jedyny na świecie zlokalizowany jest w całości w granicach metropolii. Winorośle zajmują 678 ha upraw. Choć na degustację wina najczęściej poleca się Grinzing, jest on obecnie zbyt zatłoczony. Bardziej kameralny jest Nussdorf na wiedeńskich przedmieściach (z centrum tramwajem D). Doskonałych trunków skosztujemy w tawernie Kierlinger (Kahlenbergstrasse 20), prowadzonej przez rodzinę o tym nazwisku od 1787 r. Wyśmienite są produkowane przez nią riesling i weissburgunder. Do tego gospodarz serwuje upieczonego kurczaka, a jako zakąskę chleb ze specjalną „omastą” z sera i papryki. http://www.kierlinger.at No to w drogę - Wiedeń ■ Samolotem – najlepiej śledzić pojawiające się promocje. Oferty tanich linii lotniczych: www.tanielinielotnicze.net.pl www.bewings.com/pl www.skyeurope.net ■ Pociągi z Warszawy Centralnej do Wiednia (na dworzec Südbanhof) kursują trzy razy dziennie: EC o godz. 6.00 (Katowice: 8.30; Wiedeń: 13.28) i 12.00 (Katowice: 14.30; Wiedeń: 19.28) i TLK o 21.35 (Katowice: 00.14; Wiedeń: 6.03). Bilet w jedną stronę 189 zł, miejscówka w EC 22 zł, kuszet ka 51 zł, miejsce sypialne 106 zł. Bezpośrednie pociągi z Krakowa do Wiednia odjeżdżają o 7.10 (EC) i 22.24 (pośp.). Bilet 168 zł, dopłata do miejscówki w EC 25 zł, do kuszetki 60 zł, miejsce w wagonie sypialnym 106 zł. ■ Autokarem w obie strony od 198 zł. www.biletyautobusowe.net.pl ■ Samochodem (w jedną stronę): benzyna od granicy w Chyżnem – ok. 150 zł, za diesla 140 zł, za autostrady zapłacimy 35 zł. Ceny benzyny w Austrii: bezołowiowa super ok. 1,1 euro, diesel 1,13 euro. ■ Wiedeń 3 dni za 499 zł. W cenie: przejazd autokarem, 2 noclegi w hotelu w centrum miasta, 2 śniadania i 2 obiadokolacje, opieka pilota. Wstępy do muzeów we własnym zakresie. www.galicja-travel.cracow.pl ■ Najlepiej publicznymi środkami transportu. 72-godzinna karta rabatowa Vienna Card umożliwia bezpłatne przejazdy metrem, koleją miejską, autobusem i tramwajem, 210 ofert zniżek w sklepach, restauracjach, miejscach zabytkowych. Cena 18,50 euro. Do kupienia w biurach Vienna Tourist Info na Albertinaplatz 1 w godz. 9.00–19.00 lub Vienna Airport (Vienna Tourist Service) w hali przylotów (7.00–22.00), a także w hotelach i biurach podróży. www.wienkarte.at ■ Ceny biletów transportu miejskiego: jednorazowego 1,70 euro, 24-godzinnego sieciowego 5,70 euro, 72-godzinnego sieciowego 13,60 euro. Do nabycia w punktach przedsprzedaży wiedeńskiej komunikacji miejskiej, w kioskach Tabak-Trafik, w automatach biletowych w stacjach metra, a bilet sieciowy na 72 godziny także w Tourist-Information. Pojedyncze bilety można też kupić w automatach biletowych w pojazdach komunikacji miejskiej (2,20 euro, trzeba przygotować bilon!). ■ Własnym samochodem: poruszanie się utrudnia wiele ulic jednokierunkowych, niełatwo znaleźć miejsca do parkowania w centrum miasta. Parking podziemny koło Staatsoper przy Kärntner Strasse jest czynny całą dobę (2,20/26 euro za 1 godz.). Parking przy Museumsplatz kosztuje 1,85/10,90 euro za 1 godz., ale jest zamknięty od 24.00 do 6.00 (sb., nd. i św. do 8.00). Tańsze miejsca znajdziemy poza centrum. Całe Innere Stadt to tzw. strefa niebieska (z wyjątkiem ulic, gdzie parkowanie jest całkowicie zabronione), w której można parkować maksymalnie półtorej godziny między 9.00–19.00 od pn.–pt. Karnet parkingowy (Parkschein), zezwalający na parkowanie w tej strefie to koszt 45 eurocentów za 30 min. Strefa niebieska obowiązuje między pn.–pt. w godz. 9.00–20.00 (czas postoju do 2 godz.) w dzielnicach graniczących z Ringiem. Dalej można znaleźć białe strefy bez ograniczeń czasowych. ■ Wiedeń oferuje w dziewięciu schroniskach ok. 1 800 łóżek – od skromnego Turmherberge, gdzie z legitymacją upoważniającą do korzystania ze schronisk młodzieżowych można nocować za 6 euro, po komfortowo wyposażone zajazdy młodzieżowe. www.wien.info ■ Oferta specjalna: od 121 euro za osobę w dwójce można zakosztować „wiedeńskiej radości życia”. W cenie dwa noclegi w renomowanym hotelu ****, śniadanie w formie „stołu szwedzkiego”, wstęp do Belwederu i Vienna Card. www.wien.info ■ W grudniu na starym mieście został otwarty **** hotel Herrenhof, w miejscu, gdzie dawniej mieściła się stylowa kawiarnia literacka Herrenhof. Ceny: 1 grudnia 2008–1 marca 2009 od 225/2 noce/os. ■ Uwaga, o nocleg w Wiedniu trzeba zatroszczyć się przed wyjazdem, bo można go nie znaleźć. www.steigenberger.com ■ Przebojami są: Wiener Schnitzel – sznycel po wiedeńsku, czyli kotlet cielęcy w panierce, Wiener Tafelspitz – gotowana wołowina, Kartoffelsalat – sałatka ziemniaczana i Apfelstrudel, strudel jabłkowy podawany na ciepło. ■ Tanio i szybko: oferta jednego ze stoisk ulicznych, w tym m.in. z Würstelstand (kiosku z kiełbaskami). Porcja kiełbaski z chlebem 1,50–2,60 euro. Sieć Schnitzelhaus to oferta dla zwolenników fast foodu – ceny są niskie, sznycel z frytkami lub sałatką ziemniaczaną – 3,30 euro, Schnitzel burger 1,85 euro. Obiad w restauracji od 20–30 euro. ■ Filiżanka kawy w restauracji kosztuje 2,50 euro, napój gazowany/piwo 1,80 euro. ■ Austriacy bardzo rygorystycznie przestrzegają ograniczeń prędkości na drogach (50 km/godz. w terenie zabudowanym, 130 km/godz. na autostradach). Bezwzględny obowiązek zapinania pasów bezpieczeństwa na wszystkich siedzeniach samochodu. W aucie trzeba mieć kamizelkę odblaskową: zieloną lub pomarańczową. Jej brak karany jest mandatem 100 euro. ■ Autostrady są płatne, trzeba wykupić winietkę (w PZMot lub na granicy na stacji benzynowej). Opłata za samochód osobowy do 3,5 ton: 7,63 euro/10 dni, 21,80 euro/2 mies., 72,67 euro/rok. Mandat za brak winiety 120 euro. Za przejazd przez niektóre tunele pobierane jest dodatkowe myto. ■ Tradycją są świąteczne jarmarki: przed Ratuszem, przed Pałacem Schönbrun, na Freyungu. Pojawia się na nich aniołek Christkind – to on przynosi prezenty wiedeńskim dzieciom. Po zakupach można napić się ponczu i zjeść grillowaną kiełbaskę. ■ 31 grudnia cała Starówka imprezuje. W tym roku na „Sylwestrowym szlaku” będą czekać estrady, astrologiczna wioska, stoiska gastronomiczne. Zwyczajem jest tańczenie tej nocy walca Straussa przed katedrą. ien.gv.at www.wien.ino ■ Wiedeń, kieszonkowy przewodnik National Geographic. ■ Johann Strauss, Nad pięknym modrym Dunajem (i inne walce), wyk. Strauss Festival Orchester, Polskie Nagrania 2001. ■ Sissi, film w reż. Ernsta Marischki z Romy Schneider głównej.
Moją podróż zaczynam od łyczka madery, trunku bardziej znanego w świecie niż wyspa, z której pochodzi. I już rozumiem, co ściągnęło Napoleona, Piłsudskiego, Kolumba i... Warneńczyka na ten spłachetek ziemi, szturmowany falami Atlantyku.
– Władysław III Jagiellończyk nie poległ na polach pod Warną podczas szturmu na obóz sułtana tureckiego 14 listopada 1444 r. Przeszedł jako pątnik pół Europy i dotarł na Maderę – opowiada przewodniczka Celina Sousa. – Odkryta przez Joao Gonçalvesa Zarco w 1419 r. wyspa była właśnie zasiedlana i król Polski i Węgier dostał na niej kawałek ziemi nad oceanem, w Madalena do Mar. Żył pod przybranym imieniem jako Henryk Niemiec z żoną Annis, dopóki plotka, że uszedł tureckiej rzezi, nie dotarła nad Wisłę. Aby wykluczyć samozwańca, w drogę wyruszyło dwóch mnichów. W międzyczasie w Madalena do Mar lawina błotna pochłonęła Władysława – kończy opowieść Celina. Charakterystycznego ciała, mającego po sześć palców u stóp, nigdy nie odnaleziono. Jedno jest jednak pewne, jeśli dotarł na wyspę, to tutejsze wino pić musiał. Już pierwsi koloniści uprawiali tu winorośl, wykorzystując żyzną, powulkaniczną glebę. Madera wyłoniła się bowiem z wodnej kipieli na skutek podwodnych erupcji wulkanu 17 mln lat temu. Dziś przypomina o niej kilka stożków, m.in. Sao Martinho, Pico da Cruz i Pico dos Barcelos w dolinach na zachód od Funchal, stolicy wyspy. To właśnie w niej znajduje się The Old Blandy Wine Lodge. Zwiedzam XVII-wieczne wnętrza dawnego klasztoru, gdzie w bielonych wapnem pomieszczeniach o niskich stropach stoją rzędami gigantyczne beczki wyśmienitego wina, niekiedy już bardzo starego, bo nawet z 1920 r. – Pierwszym producentem tego trunku był John Blandy, który przypłynął na Maderę w 1807 r. jako 23-latek, wysłany z brytyjskim garnizonem dla wsparcia Portugalczyków obawiających się inwazji Napoleona – informuje przewodniczka. – Notabene Mały Korsykanin wylądował w końcu na wyspie, ale już w charakterze więźnia w drodze na Wyspę św. Heleny i otrzymał w prezencie baryłkę tutejszego wina. Wracając jednak do Blandy’ego – obrotny młodzian szybko nawiązał kontakt z lokalnymi producentami, ustanawiając markę Blandy, a potem osiedlił się tu na stałe, dając początek rodzinnej tradycji winiarskiej, która trwa do dziś – dodaje. Próbuję trunku. Pięcioletni Sercial, czyli madera w wersji dry jest zdumiewająco słodka i mocna. Po chwili, w ramach degustacji, dostaję pół kieliszeczka Malmsey. To już dla mnie ulepek, choć nadal przepyszny. Jest jeszcze Verdelho, czyli madera półwytrawna i Bual – półsłodka, której też mam okazję spróbować. Tej słodyczy zaznam jeszcze na Maderze sporo. Zjadam pierwszą kolację w stylowej restauracji Forte de Sao Tiago, urządzonej za jaskrawożółtymi murami fortu w Funchal, wzniesionego w XVII w. w celu obrony miasta przed piratami. Jako danie główne wjeżdża na stół tutejszy przebój kulinarny – peixe Espada w sosie z marakui, przyozdobiona smażonym bananem. Atakuję tę głębinową rybę widelcem – po prostu pycha, choć sos i owoc są słodkie. Banan nawet bardzo. Jest zresztą mocno zakrzywiony i mniejszy od dostępnych w naszych sklepach. Z powodu wymiarów, niespełniających norm UE (!), te owoce mogą być sprzedawane tylko w Portugalii. Po posiłku zakończonym deserem – mus z marakui to poezja – marzy mi się nocna kąpiel w Atlantyku, bo słupek rtęci sięga 22°C. Przy moim hotelu The Cliff Bay można zejść z pomostu po betonowych schodkach wprost do wody – jednak tylko w dzień, pod czujnym okiem ratownika. Fale bowiem rozbijają się na klifie z takim impetem, że niewprawny pływak ryzykuje życie. Okazuje się, że na Maderze są plaże – ale kamieniste i szare. Jedyna, wysypana piaskiem z Sahary, znajduje się w kurorcie Calheta. Rekompensatą za te niedoskonałości są wysokie fale w Jardim do Mar, uważanym za jedno z najlepszych na świecie miejsc do surfowania, choć amatorzy sportów wodnych nie będa rozczarowani również warunkami w Calhecie czy Paul do Mar. Te miejscowości znajdują się w południowo-zachodniej części wyspy, najpiękniejszej, bo pełnej nieokiełznanej, rosnącej dziko i bujnie, zróżnicowanej roślinności. Pokrywa ona piętrzące się widowiskowo góry, przez które wykutymi w skale tunelami biegnie droga tak kręta, że wesołomiasteczkowy rollercoaster to przy niej betka. Następnego dnia jadę na spotkanie z maderską przyrodą na wzgórze Monte (czyli górę), które oglądam zza szybek nowoczesnej kolejki linowej. Unoszę się nad pnącymi się z roku na rok coraz wyżej, lśniącymi słonecznymi barwami domkami jednorodzinnymi w Funchal, które giną w powodzi miniogródków. Jeden ładniejszy jest od drugiego, bo Maderczycy lubią na tym polu rywalizować. Wreszcie jestem u wrót Monte Palace Tropical Garden. Zaopatrzona w mapę ogrodu zagłębiam się w zielony gąszcz przecięty siateczką spływających w dół żwirowych ścieżek. Otaczają mnie rośliny z całego świata, żyjące tu w zgodnej koegzystencji. Pień niebotycznie wysokiego kanaryjskiego drzewa laurowego jest ostry niczym tarka. Sąsiaduje z nim przysadziste drzewo chlebowe, a krok dalej swoje pióropusze rozkładają araucaria i „palma elegantka” (Elegant Palm) oraz błękitna, zwana też palmą z Gwadelupy. Kołyszą się łany pomarańczowych strelicji, narodowego kwiatu Madery, a obok kwitnące we wszystkich kolorach aloesy, żółte hibiskusy, delikatne kwiatki przypominające „złote trąbki” (Golden Trumpet, Allamanda), palmy, a także... koper. Nazwa Funchal pochodzi właśnie od niego. Przebiegam przez czerwony, japoński mostek przerzucony nad strumieniem. Pod drodze podziwiam zabytkowe, XVI–XX-wieczne panele z błękitnymi płytkami azulejos, przedstawiające sceny z portugalskiej historii. Nad sztucznym zbiornikiem w środku ogrodu znajduję najwyższą według Księgi Rekordów Guinessa wazę świata: zdobiona motywami egipskimi liczy 5,345 m wysokości i waży 555 kg! Mnie jednak znacznie bardziej zajmuje manuelińskie, kamienne okno wkomponowane w parkową zieleń. Późnogotycki styl z czasów króla Manuela I (1495–1521) charakteryzuje się bogatą ornamentyką, której marynistyczne motywy inspirowane były epoką odkryć geograficznych. Ten portugalski władca, wspierający rozwój handlu i zamorskie wojaże, podniósł Funchal do godności miasta, za co to odwdzięczyło mu się, stawiając domy w „królewskim” stylu. W jednym z nich, dzisiaj już nieistniejącym, miał się zatrzymać Krzysztof Kolumb. Były to czasy, kiedy nikomu jeszcze nieznany żeglarz kupował na wyspie cukier w imieniu genueńskich handlarzy. Obok wina Madera słynęła już bowiem wówczas z produkcji trzciny cukrowej. Pokrzepiona szklaneczką ponchy, tutejszego napoju wyskokowego na bazie rumu z trzciny cukrowej, miodu i soku cytrynowego, wsiadam odważnie do toboganu. To adrenalinowa rozrywka dla turystów zwiedzających Monte polegająca na zjeździe z góry w wiklinowym koszu na płozach (cena za dziesięciominutową przejażdżkę od osoby 72 zł, od pary 90 zł). Steruje nim od tyłu, ubrana w specjalne buty na gumowych podeszwach, para powoźników. Krzyk więźnie mi w gardle już po pierwszym zakręcie, bo trasa prowadzi przez wyślizgane, wąskie i strome chyba jak zbocze K2 uliczki. Mam wrażenie, że mój pojazd, który niepokojąco obraca się bokiem do kierunku jazdy, zaraz roztrzaska się o kamienny mur okalający drogę... Dzień później jadę do lasów laurissiva, które przetrwały ostatnie zlodowacenie wyłącznie na obszarze Wysp Afryki Zachodniej: na Maderze, Azorach, Wyspach Kanaryjskich i Wyspach Zielonego Przylądka. Wypatrzył je z burty okrętu Zarco, a jego rodacy nadali wyspie adekwatną nazwę – Madera, czyli drewno. Dziś laurissiva pokrywają głównie północną część wyspy, rozciągając się na zboczach gór od wysokości 30 do 1 300 m n.p.m. Ich nazwa pochodzi od najczęściej spotykanych w nich drzew laurowych. Od 1999 r. wpisane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Woda gromadzona przez te lasy oraz deszczówka są naturalnym magazynem słodkiej wody na wyspie. Aby ją pozyskiwać, mieszkańcy skonstruowali specjalny system irygacyjny. Jest to gęsta sieć kanałów, zwanych levadas, którymi woda spływa ku południowej, bardziej suchej ale też gęściej zamieszkanej części wyspy. Spacer wzdłuż lewad to jedna z głównych atrakcji turystycznych Madery. Szlaki mają ok. 1 400 km, więc podczas wędrówki często nie spotyka się żywego ducha. Czasami z gęstego lasu wychodzi się nagle na porośnięte trawą zbocze, które kończy się urwiskiem, zaś w dole kłębiącym się, morskim żywiołem. Roślinność jest na Maderze niemal wszędzie, oprócz płaskowyżu, który momentami przypomina krajobraz księżycowy ze względu na powulkaniczne skały. Powietrze rozcinają ogromne skrzydła elektrowni wiatrowych. Mijam je w drodze pod jeden ze znajdujących się tutaj szczytów, Pico do Areeiro (1 818 m n.p.m.). Po drodze gubię słońce, ale mam nadzieję, że wkrótce je zobaczę, bo jak mówią Maderczycy, u nich zawsze ono świeci, a jeśli nie ma go tam, gdzie jesteśmy, to na pewno przygrzewa w innym punkcie wyspy. Opuszczam ciepłe wnętrze samochodu i niespodziewanie dopada mnie... mróz! – A nie mówiłam? – sugeruje z wyrzutem przewodniczka, ale jak miałam jej uwierzyć, skoro zaledwie dwie godziny wcześniej, w Funchal, były warunki do plażowania? Przed „zaatakowaniem” góry nakładam na siebie co się da, ale i tak szczękam zębami. Tymczasem wierzchołek okazuje się tuż-tuż, dosłownie dwie minuty od schroniska, pod którym zaparkowałam. Wiedzie do niego droga wyłożona bazaltowymi kamieniami, wokół rośnie kosodrzewina. Gdy opada mgła, widzę kilometry tras wprost idealnych do trekkingu, w oddali jak fatamorgana lśni morze. Ostatniego dnia odbywam krótki spacer uliczkami Funchal. Dowiaduję się, że w 1934 r. wmurowano tu tablicę upamiętniającą pobyt na wyspie Józefa Piłsudskiego. Nasz marszałek bawił w posiadłości Quinta Bettencourt od 21 grudnia 1930 r. do 23 marca 1931 r. Ląduję na targu owocowo-warzywnym w centrum stolicy. Przy wejściu do hali spotykam handlarki w regionalnych strojach: białe koszule opina wiązany mocno w talii gorset na ramiączkach, spod którego wypływa szeroka, pasiasta spódnica. Najoryginalniejsze jest nakrycie głowy – czapeczki z długą, kilkunastocentymetrową „antenką”. Wchodzę do środka, mijając grupę mężczyzn grających w karty. Wnętrze niczym się nie różni od naszych warszawskich bazarków, ale tylko na pierwszy rzut oka. Wśród dobrze znanych mi, ale znacznie dorodniejszych i intensywniejszych w kolorystyce marchwi, sałat, cebul dostrzegam nieznane, dziwne kształty. Jeden z nich przypomina łudząco zzieleniały pocisk z licznymi wgnieceniami. – Anona – czytam napis na tabliczce i zaraz dostaję do spróbowania kawałek białego miąższu, który strukturą i smakiem przypomina gruszkę, ale jest zdecydowanie lepszy. Obok dostrzegam dorodne mango. Zjadam cząstkę, która niebiańską słodyczą rozlewa mi się w ustach. Widząc moje ożywienie, rzutcy sprzedawcy rozkrawają naprędce małe, zielone kulki. – Maracuja – informują. I zaraz pada pytanie po angielsku: W jakim smaku chcesz? Pomarańczy? Cytryny? Banana? To jest właśnie magia Madery, która w pełni zasługuje na miano atlantyckiego raju. Może zresztą kiedyś nim była, skoro Platon lokował Atlantydę właśnie w jej okolicach? No to w drogę – Madera Powierzchnia wyspy Madery wynosi 741 km2, długość 57 km, a szerokość 22 km. Liczy 230 tys. mieszkańców. Region Autonomiczny Madery jest niezależnym politycznie i administracyjnie terytorium portugalskim. Stolica – Funchal. Waluta – euro. Klimat łagodny określany mianem wiecznej wiosny. Średnia temperatura w styczniu wynosi ok. 16°C, w lipcu ok. 22°C. Wyspę można odwiedzać cały rok. Najtańszy lot na Maderę jest z Niemiec. Tamtejsze tanie linie TUIfly, Air Berlin, Germania Express latają z kilkunastu portów (w tym z Berlina, Lipska, Drezna). Gdy zarezerwujemy rejs na kilka miesięcy przed sezonem, możemy liczyć nawet na bilet w cenie 70 zł w jedną stronę, do której musimy dodać ok. 100 zł dopłaty paliwowej (www.tuitam.pl). Z Frankfurtu można też dotrzeć liniami Condor za 1 740 zł (www.aviareps.pl). Natomiast z Warszawy bezpośrednio na Maderę (5,5 godz.) przewożą Eurocypria Airlines. Cena biletu wynosi ok. 820 zł, do której dodajemy 135 zł opłaty paliwowej (www.tuitam.pl). Dominują hotele**** i *****. Schroniska młodzieżowe: znajdują się m.in. w Funchal, Calheta, Porto Moniz i na wyspie Porto Santo. Ceny w pokojach wieloosobowych: 40 zł w Funchal poza sezonem, 60 zł w sezonie, zaś w innych schroniskach ceny wynoszą 18–22 zł poza sezonem, 18–29 zł w sezonie (www.pousadasjuventude.pt) Pensjonaty: Villa Teresinha, cena pokoju 2-os. ze śniadaniem 90–190 zł (w zależności od widoku z okna) (www.pensaoresvilateresinha). Święto Kwiatów w Funchal – po Wielkanocy. Jego ukoronowaniem jest Wielki Pochód Kwiatów na ulicach miasta. Festiwal Atlantyku – w czerwcu. Składa się on z trzech części: Festiwalu Muzyki Madery, Międzynarodowego Konkursu Pirotechniki i spektakli ulicznych. Festiwal Kolumba w mieście Vila Baleira na wyspie Porto Santo – we wrześniu. Tu po pobycie na Maderze osiadł na jakiś czas Kolumb z rodziną. AICEP – Biuro Radcy Handlowego Ambasady Portugalii ul. Francuska 37 03–905 Warszawa tel. 022 617 64 60, aicep.warsaw@portugalglobal.pt Dyrekcja ds. Turystyki Regionu Madery Av. Arriaga 18, 9004 – 519 Funchal, tel. (00351) 291 211 900 (www.madeiraislands.travel)
Wakacyjny wypoczynek wcale nie musi oznaczać leżenia plackiem na plaży. Ten cenny czas, zwłaszcza jeżeli spędzamy go z dziećmi, można wykorzystać i ciekawiej, i aktywniej. Możliwości jest dużo, nie tylko za granicami naszego kraju.
ADALAND - Turcja Choć tak naprawdę znajduje się w Azji, należy do największych parków wodnych w Europie. Dziennie odwiedza go kilka tysięcy osób. Jego atuty to murowana pogoda i wodne atrakcje. Największym walorem tego aquaparku jest amfiteatralne położenie na stoku góry z widokiem na luksusowy hotel Tusam, zatokę i Morze Egejskie. Wiąże się to ze spacerem pod górę do kolejnych atrakcji. W centrum znajduje się spory basen, prowadzą do niego wszystkie rury i zjeżdżalnie. Wygląda to bardzo malowniczo, bo każda rura ma inny kolor i kształt, a to ostatnie oznacza różną prędkość jazdy. Adrenalina skacze najbardziej w Black Hole (panują w niej niemal całkowite ciemności) i na Yellow Python, którą pokonuje się pontonami. Z 26 zjeżdżalni warto wybrać Red Phantom, którą pruje się 60 km/godz., i 52-metrową Kamikaze. Bardziej rozrywkowa jest biała White Tiger, bo mogą nią zjeżdżać obok siebie, trzymając się za ręce, trzy osoby (poszczególne „tory” zjazdowe oddziela niska przegroda, dzięki czemu ludzie nie wpadają na siebie). Kto lubi niekontrolowany zawrót głowy, może wybrać zjeżdżalnie „kręcone” – Big Tornado, Tarantulę albo Crazy River. Dla maluchów przygotowano zjeżdżalnie Minitornado oraz Rainbow w kolorze tęczy. Dzieciaki pobawią się też w przeznaczonym dla nich sektorze parku Kids Zone, gdzie czeka basen z grzybkami wodnymi, łódź piratów, spotkanie z potworami morskimi i jazda na elektrycznym byku, przypominającym bajkowego Fernando. Z kolei dorośli mają wspomniany już basen ze słoną wodą, jacuzzi i piaszczyste plaże, rozgrywki siatkówki i piłki plażowej, a o godz. 16.00 „Taniec w deszczu” z nagrodami. Niestety, strefa raftingu jest na razie zamknięta – szkoda, bo przeprawa ostro falującym kanałem wodnym może być emocjonująca. W pobliżu umieszczono jednak tandetne i dyskusyjne w odbiorze scenki pokazujące np. gotowanie białego w kotle przez stado dzikusów. Warto za to zobaczyć w przylegającym do aquaparku Dolphin Park godzinne show z delfinami i fokami, odbywające się na tle całkiem przyzwoitej makiety Biblioteki Celsusa z Efezu. Na życzenie można popływać z delfinami. Adaland stale dokłada nowe atrakcje, np. w tym roku w czerwcu ma zostać otwarty Sealand z akwariami, 4 słonymi basenami i tropikalną rzeką. INNE PARKI WODNE – wyprawa poza Europę WORLD WATERPARK – Edmonton, Kanada Kryty park usytuowany w największym centrum handlowym świata, oferuje liczne zjeżdżalnie dla małych i dużych – najszybsza zwie się Sky Screamer, najwyższa Twister. Inne atrakcje to basen z falami, skoki na bungee i różne miejsca do zabawy dla dzieci, np. Dol-phin Kiddie dla najmłodszych czy The Little Caribbean dla trochę starszych. www.west-edmontonmall.com/play/waterpark.asp WILD WADI – Dubajj, Zjedn. Emir. Arabskie Został zbudowany na wzór arabskiej oazy. Jedną z największych atrakcji jest zjeżdżalnia Master Blaster, gdzie woda wynosi ludzi do góry, oraz Jumeiraj Sceirah, którą mknie się 80 km/godz. www.wildwadi.com OCEAN DOME, PHOENIX SEAGAIA RESORT – Miyazaki, Japonia To największy kryty park wodny na świecie z piaszczystą plażą, temperaturą jak w tropikach, mnóstwem zjeżdżalni i atrakcji. www.seagaia.co.jp NOAH’S ARK WATER PARK – Wisconsin Dell, USA Największy aquapark w Stanach Zjednoczonych oferuje zabawę w 45 wodnych zjeżdżalniach, do których należy Black Anaconda (najdłuższa na świecie), The Plunge (zjeżdża się głową do przodu) i Black Thunder z efektami specjalnymi i wodospadami. www.noahsarkwaterpark.com TATRALANDIA - Słowacja Największy i najbardziej pomysłowy park zabaw wodnych na Słowacji liczy sześć basenów termalnych, trzy z przezroczystą ogrzewaną wodą oraz 21 rur i wodnych zjeżdżalni. Każdy obiekt ma zabawną nazwę i dostarcza niepowtarzalnych wrażeń. I tak Volcano to całoroczna rura dla początkujących, na Niagarze – trzytorowej zjeżdżalni – poruszamy się na wodnych bobslejach głową w dół, na Twisterze zjeżdżamy ruchem spiralnym, w Black Hole suniemy w dół w całkowitych ciemnościach. Ale to dopiero początek, bo oprócz części basenowej jest moc innych atrakcji. W Strefie Adrenalinowej osoby pozbawione lęku przestrzeni mogą spróbować wspinaczki po linach i sztucznych skałkach, amatorzy silnego uderzenia stanąć na ringu bokserskim, a zwolennicy gier zespołowych zagrać w paintball. Są to jednak rozrywki dla starszych dzieci i dorosłych. Co zaś dla maluchów? Oczywiście Funk Park z trampolinami, kręglami rosyjskimi, szachami i nadmuchiwanymi zamkami, gdzie nasza pociecha „ginie” zaaferowana na dobrych kilka godzin. Największym powodzeniem cieszy się jednak Western City. Jest tu nie tylko arena, gdzie można obejrzeć popisy kowbojów z pistoletami i pokazy sokolnicze. W miasteczku w stylu Dzikiego Zachodu, podzielonym na minidzielnice, można zajrzeć do domu Meksykanina, zjeść burritos i kupić sombrero, zobaczyć, jak żyli poszukiwacze złota, obejrzeć indiański namiot, a na koniec spocząć na stołku w saloonie. Na zmęczonych czeka relaks w kompleksie „Tatra-Therm-Vital” z 16 parowymi, wodnymi i masażowymi kąpieliskami. Tutaj też każda usługa nosi swoją nazwę – bąbelkowy masaż stóp odbywamy zatem w Jeziorze Przodków, ziołową aromaterapię w Świątyni Ofiarnej, a inhalację parową o zapachu eukaliptusa bądź mięty pieprzowej w Kotle Parowym. Przewaga Tatralandii nad większością słowackich aquaparków polega nie tylko na mnogości rozrywek, ale i na położeniu w przepięknej scenerii Tatr Zachodnich. AQUAPARKI W POLSCE - ZAKOPANE, Kraków Od kilku miesięcy na zakopiańskiej Antałówce działa nowy park wodny. Trudno przypuszczać, że przebije ofertą Słowaków, którzy takich ośrodków mają wiele i o zróżnicowanej ofercie, podczas gdy zakopiańskie propozycje są raczej skromne. Może im natomiast odebrać trochę turystów z prostego względu – jest bliżej niż słowacki. Goście aquaparku mają do dyspozycji wewnętrzny, 25-metrowy basen pływacki oraz basen rekreacyjno-pływacki (do obu można zjeżdżać rurami), a także zewnętrzny basen geotermalny, z którego po jednej stronie roztacza się widok na Giewont i całe pasmo Tatr Zachodnich, po drugiej – na Gubałówkę. Niestety, na razie teoretycznie, bo póki co jest zamknięty. Poza tym w aquaparku mieści się część saunowa (fińska, solankowa, biosauna), ale też raczej bez rewelacji, kręgielnia i spa, gdzie przewidziano również zabiegi dla panów. Po drodze na Słowację i do Zakopanego znajduje się jeszcze jeden park wodny – w Krakowie. Został oddany do użytku parę lat temu, ogłasza się jako „jeden z największych i najnowocześniejszych obiektów tego typu w Europie”. Na gości czekają dwa baseny rekreacyjne – jeden z fontanną w kształcie Smoka Wawelskiego, ścianami do wspinaczki i jacuzzi, drugi – ze zjeżdżalniami, sztuczną rzeką długości ok. 30 m, jacuzzi i fontanną-dinozaurem. Dla najmłodszych, podobnie jak w Zakopanem, przygotowano brodzik. Inne propozycje parku w Krakowie to m.in. siłownia, nauka tańca oraz joga. GARDALAND – Włochy We Włoszech prym wiedzie Gardaland położony nad jeziorem Garda, od którego wziął nazwę. Mimo 30-letniego stażu park przyciąga rocznie 3 mln turystów. Do Gardalandu można wejść za darmo – ale pod warunkiem, że ma się mniej niż 100 cm wysokości. Wzrost jest sprawdzany za pomocą specjalnej miarki mającej postać sympatycznego baby-dinozaura, który jest maskotką parku. Mapa atrakcji znajdująca się za bramką podpowie, od czego zacząć zwiedzanie. Pierwsze wrażenie po przekroczeniu bramki to wszechobecna zieleń, której brakuje np. w Tatralandii – w zasadzie pozbawionej jakiejkolwiek roślinności. Na liście priorytetów powinna się znaleęć Dolina Królów, czyli podróż do starożytnego Egiptu, gdzie zwiedzimy odtworzone grobowce faraonów z Gizy i być może odkryjemy nieprzebrane skarby. Jungle Rapids zrobi wrażenie również na dorosłych. To wyprawa łodzią na poszukiwanie zaginionych cywilizacji, spotkanie z Buddą, drapieżnikami czyhającymi w dżungli na każdym zakręcie rzeki z zamiarem pożarcia obcych przybyszów i pobyt w trzewiach wulkanu podczas jego erupcji. Odmianą będzie spotkanie oko w oko z piratami na galeonie, który opłynął siedem mórz. Albo z Tunga, tutejszą wersją Tarzana wśród dzikich ludów Afryki. Jakby tego było mało, Gardaland oferuje nieograniczony świat fantasy. Jego granice można przekroczyć w jednym z wagoników Transgardaland Express objeżdżającego cały park. Na osoby pragnące spalić trochę kalorii czekają liczne zjeżdżalnie, kolejki górskie i karuzele. Możesz też udać się na pachnący kadzidłem i przyprawami suk w Aleksandrii, gdzie pośród straganów ocienionych minaretami kobiety w czadorach wykonują taniec brzucha. Pokazów wszelkiego rodzaju w parku nie brakuje – show na lodzie z udziałem bohaterów poszczególnych rozrywek Gardalandu, turniejów rycerskich odbywających się na dziedzińcu zamku Camelot czy popisów delfinów. Do tej grupy atrakcji należy również barwna parada postaci Gardalandu maszerująca uliczkami parku pod koniec każdego dnia. Nic nie jest w stanie jej zakłócić, nawet dziecko wbiegające wprost pod nogi maszerujących – bo zaraz zostanie wciągnięte do wspólnej zabawy. Do Gardalandu można wejść za darmo – ale pod warunkiem, że ma się mniej niż 100 cm wysokości. Wzrost jest sprawdzany za pomocą specjalnej miarki mającej postać sympatycznego baby-dinozaura, który jest maskotką parku. Mapa atrakcji znajdująca się za bramką podpowie, od czego zacząć zwiedzanie. Pierwsze wrażenie po przekroczeniu bramki to wszechobecna zieleń, której brakuje np. w Tatralandii – w zasadzie pozbawionej jakiejkolwiek roślinności. Na liście priorytetów powinna się znaleźć Dolina Królów, czyli podróż do starożytnego Egiptu, gdzie zwiedzimy odtworzone grobowce faraonów z Gizy i być może odkryjemy nieprzebrane skarby. Jungle Rapids zrobi wrażenie również na dorosłych. To wyprawa łodzią na poszukiwanie zaginionych cywilizacji, spotkanie z Buddą, drapieżnikami czyhającymi w dżungli na każdym zakręcie rzeki z zamiarem pożarcia obcych przybyszów i pobyt w trzewiach wulkanu podczas jego erupcji. Odmianą będzie spotkanie oko w oko z piratami na galeonie, który opłynął siedem mórz. Albo z Tunga, tutejszą wersją Tarzana wśród dzikich ludów Afryki. Jakby tego było mało, Gardaland oferuje nieograniczony świat fantasy. Jego granice można przekroczyć w jednym z wagoników Transgardaland Express objeżdżającego cały park. Na osoby pragnące spalić trochę kalorii czekają liczne zjeżdżalnie, kolejki górskie i karuzele. Możesz też udać się na pachnący kadzidłem i przyprawami suk w Aleksandrii, gdzie pośród straganów ocienionych minaretami kobiety w czadorach wykonują taniec brzucha. Pokazów wszelkiego rodzaju w parku nie brakuje – show na lodzie z udziałem bohaterów poszczególnych rozrywek Gardalandu, turniejów rycerskich odbywających się na dziedzińcu zamku Camelot czy popisów delfinów. Do tej grupy atrakcji należy również barwna parada postaci Gardalandu maszerująca uliczkami parku pod koniec każdego dnia. Nic nie jest w stanie jej zakłócić, nawet dziecko wbiegające wprost pod nogi maszerujących – bo zaraz zostanie wciągnięte do wspólnej zabawy. Tropikalna wyspa w pobliżu Berlina Ogromną szklaną kopułę widać z daleka. W pierwszej chwili jej widok wprawia w osłupienie. Nic dziwnego, największa w Europie tropikalna wyspa pod szkłem ma 360 m długości, 210 m szerokości i 107 m wysokości. To Tropical Island Resort pod Berlinem. Jest otwarty bez przerwy, kusi licznymi atrakcjami. Jeśli ktoś nie miał jeszcze okazji chodzić po tropikalnym lesie – nic prostszego, tu wąskie ścieżki wiją się wśród palm, pnączy, orchidei, egzotycznych kwiatów i drzew owocowych. Nad namorzynowymi bagnami rozpostarte są specjalne mostki i kładki. Kilka kroków i trafiamy na egzotyczną lagunę prosto z Wysp Bali. Kamienne posągi ukryte wśród bujnej roślinności przyglądają się, gdy zanurzamy się w rzece (wybudowanej specjalnie na potrzeby parku) i płyniemy, mijając balijskie chaty, groty skalne i wyspę zamieszkaną przez małpy. Na samym środku „wyspy” znajduje się tropikalna wioska. To idealne miejsce na skosztowanie regionalnych przysmaków znad Pacyfiku. Kilka restauracji i kawiarni kusi zapachami i aromatem kawy. Jeśli ktoś chce jeszcze bardziej wczuć się w klimat balijskiej wioski, może odwiedzić miejscowy „rynek”, czyli bazar z pamiątkami, tropikalnymi roślinami i ludowym rękodziełem. Wszystko kolorowe i orientalne. Największą atrakcją Tropical Island Resort jest „rejon południowego Pacyfiku” zajmujący powierzchnię 4000 m kw. Stajemy na brzegu „oceanu” na delikatnym piasku, drobne fale muskają stopy. Wielką plażę okupują wielbiciele gry w siatkówkę i piłkę nożną. W wodzie szaleją dzieci – na materacach, z piłkami i nadmuchiwanymi rekinami. Dopiero kilka metrów od brzegu można spokojnie popływać. Czysta woda, gładki „ocean”, błękitne niebo nad głowami i wspaniałe słońce – po prostu żyć, nie umierać. MUZEA PRZYRODNICZE MUZEUM PRZYRODNICZE – Wiedeń Stojąc na progu muzeum, poczułam się jak Ali-Baba, który wypowiedziawszy zaklęcie – Sezamie, otwórz się – za moment wejdzie do miejsca skrywającego niezwykłe skarby. Stary budynek, pamiętający jeszcze czasy cesarza Franciszka I (męża imperatorowej Marii Teresy), sam w sobie stanowi obiekt godny polecenia. Większości światowych muzeów tego typu nadano nowoczesną formę – wiedeński pozostał taki, jak niemal 120 lat temu, kiedy go otwarto. Ściany wciąż przyozdabiają stiuki, oprawione w złote ramy obrazy, zabytkowe meble, wzorowane na antyczne rzeźby, a drewniane podłogi skrzypią jak w żadnym innym znanym mi muzeum. Wystawione w nim kolekcje należą do najbogatszych na świecie, liczba eksponatów przekracza 20 mln. Oczywiście, jak każdy szanujący się geolog, pierwsze kroki kieruję do znajdującego się na parterze działu gemmologii – poświęconego minerałom. Wydarte ziemi kamienie i skały wypełniają setki gablot, zaściełają podłogi, wypełniają szafy. Zgromadzono tu chyba wszystkie minerały świata! Matka natura to prawdziwa artystka. W obliczu takiego geniuszu nasza twórczość wydaje się ulotna. Nie dziwi mnie, że nasi przodkowie widząc te wszystkie błyszczące i opalizujące kamienie, pragnęli zdobić nimi swoje ciała. Moda ta przetrwała zresztą do dziś. Szafiry, rubiny, diamenty, perły, chalcedony, ametysty, opale, szmaragdy wykrystalizowane w formy doskonałe, znane mi jedynie z podręczników mineralogii, tu są na wyciągnięcie ręki. Niektóre okazy imponują rozmiarami, jak chociażby samorodek złota o wadze ok. 100 kg, topaz o masie prawie 120 kg czy gigantyczny kryształ soli kamiennej wyrwany ze ściany naszej poczciwej Wieliczki. Inne zdumiewają nazwami, są tu bowiem sinopale, skapolity, porpezyty, mookaitylinobaty, omfacyty, ksylotyle, gadolinity. Wśród tych niezwykłych eksponatów jest kilka prawdziwych rarytasów – szmaragd, który prawdopodobnie był prezentem azteckiego króla Montezumy II dla konkwistadora Ferdynanda Corteza, i bezcenny bukiet Marii Teresy. Zamiast kwiatów tworzą go 2102 diamenty i 761 innych kamieni szlachetnych. Opuszczam świat minerałów i wkraczam do królestwa roślin i zwierząt. Tym razem odbędę podróż w przeszłość – cofnę się o miliony lat, do początków życia na Ziemi. Mój wzrok prześlizguje się po skamieniałych otwornicach i koralowcach, zatrzymuje na trylobitach, belemnitach, amonitach – gigantycznych „ślimakach” pływających w mezozoicznej zupie, latimeriach – żyjących skamieniałościach. Skupia się na moment na paprociach, jeżowcach, a później wędruje prawie pod sufit galerii, aby objąć sylwetkę diplodoka. Replikę tego pierwszego kompletnego dinozaura odkrytego w Sheep Creek w stanie Wyoming podarował muzeum znany filantrop i przemysłowiec Andrew Carnegie. Dużych mezozoicznych gadów, płazów jest tu znacznie więcej, podobnie jak późniejszych ssaków, wśród których wyróżnia się szkielet gigantycznego mastodonta (wymarłego trąbowca). Parę kroków i znów zmiana nastroju. Poznajemy teraz materialną historię naszych prapraprzodków. Wśród wszelkiego rodzaju skorup, kości, prymitywnej biżuterii, grzebieni, grotów znajduje się szczególna, 11-centymetrowa figurka. Trudno nazwać ją dziełem sztuki, jeszcze trudniej uznać za kanon damskiej urody. Wenus z Willendorfu ma wielkie piersi, pękaty brzuch i niezłą metrykę 25 tys. lat. Od razu uznano ją za symbol płodności. Jednak nie jest ona najstarszym eksponatem tej kolekcji – zdetronizowała ją Funny – inna kobieca figurka, starsza o jakieś 7 tys. lat. Jeżeli mamy jeszcze czas i siły, warto wejść na pierwsze piętro poświęcone w całości współczesnej faunie. Najpierw pod mikroskopem oglądamy bakterie, potem większe morskie stworzenia: ukwiały i ślimaki. Na chwilę zagłębiamy się w kolorowy świat motyli i chrząszczy, tak pięknych, że niektóre mieszkanki tropików robiły z nich naszyjniki. Potem wracamy do morskich głębin i podziwiamy rekiny, wieloryby. Wychodzimy z wody i spotykamy żaby, węże, ptaki i na końcu ssaki. Parę tysięcy wypchanych zwierzaków robi dziwne wrażenie. Aby mogło powstać to martwe zoo, biedaczyska musiały kiedyś stracić życie (niektóre okazy mają nawet 200 lat). Dziś już takich kolekcji nie ma – zwierzaki zastępują modele z papier mache. Te obecne tutaj stoją w przeróżnych pozach i wzbudzają żywy entuzjazm dzieci. Ja ostatkiem sił zmierzam do muzealnej restauracji. Zamawiam kawę i słynny wedeński apfelstrudel. To miłe zakończenie intensywnie przeżytego dnia. WAKACYJNA LEKCJA PRZYRODY – LONDYN, PARYŻ Paryż i Londyn to kolejne miasta po Wiedniu, w których nie można pominąć Muzeum Przyrodniczego. Obowiązkowym punktem programu w paryskim muzeum powinno być odwiedzenie nosorożca, podarowanego w 1770 roku Ludwikowi XV do królewskiej menażerii w Wersalu. Zwierzę padło 23 lata później, po czym trafiło do Muzeum Przyrodniczego. Teraz, wraz z 7000 innych zwierząt, stoi w imponujących rozmiarów Wielkiej Galerii Ewolucji. Z racji sędziwego wieku (należy do najstarszych eksponatów) jest uważany bardziej za okaz historyczny niż naukowy. W tej części muzeum znajduje się także Sala Odkryć, gdzie wszystkiego można dotknąć – miejsce w sam raz dla dzieci, choć i dorośli mogą odbyć podróż w czasie i przestrzeni. Z kolei wizyta w sali gatunków zagrożonych wyginięciem i wymarłych daje wiele do myślenia, kiedy nagle widzi się zebrane w jednym miejscu stworzenia, za których zagładę odpowiedzialny jest człowiek. Trzeba dobrze rozkładać siły, by odwiedzić jeszcze pozostałe części muzeum – choćby Galerię Paleontologii, gdzie urzędują dawno wymarłe zwierzęta z różnymi dinozaurami na czele, czy salę z ogromnymi kryształami w Galerii Mineralogii i Geologii. Aby wizytę uznać za w pełni udaną, trzeba też zajrzeć do pięknego Ogrodu Botanicznego, liczącego ponad 350 lat. Wizyta w muzeum w Londynie także przeniesie nas w inny wymiar. Wchodzących wita w Holu Centralnym imponujący szkielet diplodoka. Dwa piętra wyżej można zobaczyć pień sekwoi, liczącej 1300 lat. Nie mniej emocji wzbudza model płetwala błękitnego. Szkoda, że nie można na razie pod nim stanąć, by zobaczyć, jak mali jesteśmy w porównaniu z największym żyjącym dziś stworzeniem, bo do 6 lipca w Dziale Ssaków trwają prace konserwatorskie. Na obejrzenie czeka jednak mnóstwo innych eksponatów. W dziale „Pełzające mrowienie“ można wejść w głąb nieco powiększonej termitiery i podejrzeć, jak wygląda dom pożytecznych, ale czasem równie uciążliwych owadów – termity potrafią szybko zniszczyć drewniane budowle. Gdy już nieco poznamy mikroświat, warto zmniejszyć się jeszcze bardziej, blisko 8 tys. razy, i w dziale „Ekologia“ zajrzeć do fabryczek wewnątrz zwykłego liścia. Tamtejsza ekspozycja pozwoli nam zrozumieć, jak rośliny wykorzystują energię słońca do produkcji cukrów z dwutlenku węgla i wody. A jeśli jeszcze będziemy mieli siły, możemy dotknąć prawdziwych meteorytów lub zobaczyć, jak powstały Himalaje. DISNEYLAND I LEGOLAND W Billund, niewielkiej miejscowości w Danii, wybudowano międzynarodowe lotnisko. Powód? Legoland. Drugim równie znanym parkiem jest EuroDisneyland pod Paryżem. Im bliżej wejścia do Disneylandu, tym dzieci są bardziej rozgorączkowane, a rodzice zasypywani pytaniami: – Zobaczymy Myszkę Miki? – Pójdziemy do zamku Śpiącej Królewny? Po przekroczeniu głównej bramy tłum rozbiega się we wszystkich kierunkach, a zwiedzających wita Main Street, główna ulica jakby żywcem przeniesiona z amerykańskiego miasteczka z początku XIX wieku. Ulica prowadzi do zamku Śpiącej Królewny i to właśnie na niej można spotkać postaci z kreskówek i filmów Walta Disneya – Królewnę Śnieżkę, Siedmiu Krasnoludków, psa Pluto czy Goofy’ego. Dzieci są zachwycone, rodzice trochę mniej, gdyż Main Street to przede wszystkim sklepy, restauracje i lodziarnie – ale też wejście do czterech pozostałych bajkowych krain Disneylandu. We Frontierlandzie – krainie stylizowanej na miasteczko z Dzikiego Zachodu, można popłynąć parowcem kursującym po disneyowskiej Missisipi (klimaty jak z Marka Twaina), postrzelać z łuku w indiańskiej wiosce, zaś na deser zostawić kopalnię złota i kolejkę. Kolejna kraina to Adventureland – świat przygody, piratów, awanturników i Indiany Jonesa. Przy wyspie skarbów stoi zakotwiczony piracki okręt, którym dowodzi Kapitan Hook. Świątynia niebezpieczeństw i kolejka żywcem wyjęta z filmu Indiana Jones i Świątynia Zagłady są jednak niezaprzeczalnym numerem jeden. Zaczarowane filiżanki kręcące się wokół własnej osi, latający słoń Dumbo, rejs dookoła świata i lot z Piotrusiem Panem nad dachami Londynu czekają na chętnych w Fantasylandzie. Discoverylandem będą zachwyceni też – lub przede wszystkim – dorośli, kiedy zobaczą planetę Ender z Gwiezdnych Wojen Georga Lucasa, z prawdziwymi kosmicznymi statkami i robotami C3PO i R2D2, a także ukryty w głębinach słynny okręt Kapitana Nemo. Na dzieci czeka jeszcze „Disney Classic Theatre”, gdzie są wyświetlane składanki najbardziej zabawnych i znanych filmów animowanych Disneya. Siedem tematycznych miejsc rozrywki i ponad 50 różnych atrakcji, od znanych postaci z bajek Andersena, żołnierzy, piratów po dzikie safari i zjazdy wodospadowe – wszystko zbudowane z ok. 50 mln klocków – to oczywiście Legoland. Blisko wejścia znajduje się Miniland z wiernymi kopiami miast, kanałów i słynnych budowli z całego świata. Dalej rozciąga się Kraina Piratów i stoi Zamek Królów, największa inwestycja lunaparku. Kolejką w kształcie smoka wyrusza się na zwiedzanie komnat i zakamarków ogromnego zamku. Jego najwyższa wieża ma 18 m wysokości. Strefa Wyobraęni daje trochę wytchnienia – można tam obejrzeć filmy w trójwymiarze i zbiór ponad 500 lalek i domków z dawnych epok. Szczególnie miło tam jest, gdy na zewnątrz pada deszcz. W Krainie Przygód czeka kolejka X-treme Racers, zaś miasteczko Legoredo oferuje dzikie zjazdy wodospadowe. Nie można też pominąć Lego City, którego największą atrakcją jest robot Power Builder. Wsiada się do kapsuł w jego „dłoniach”, a wtedy robot zaczyna szaleńczo wymachiwać rękami na wszystkie strony. Podczas krótkiego kursu w legolandzkiej szkole nauki jazdy dzieci mogą wyrobić prawo jazdy. Natomiast na najmłodszych czeka Duploland. Na końcu warto na chwilę przysiąść na ławce, by odetchnąć i zjeść chipsy w kształcie… klocków Lego. Z dzieckiem w świat? Ależ tak! Kiedy rodzi się dziecko, rodzice słyszą najczęściej: „No, to skończyły się wyjazdy, teraz posiedzicie w domu”. Ci, co tak mówią, nie wiedzą, że właśnie zaczyna się wasza przygoda życia – rodzinne podróże! Dalszą eskapadę można zaplanować już z dwu, trzymiesięcznym malcem. Niemowlaki to idealni towarzysze podróży. Mazury czy Madagaskar? – jest im wszystko jedno, byleby się wyspać, najeść i rodzice byli obok. Podczas długich lotów dostają własne łóżeczko, zaś ich bilet jest kilkakrotnie tańszy od naszego! Nic nie zapamiętają z wyprawy? Dla nich liczy się czas, jaki spędzą z nami, a czyż jest lepsza okazja niż podróż? Dwulatek ma już swoje zdanie, dlatego przygotowując program wyjazdu, trzeba uwzględnić, że zwiedzanie muzeum czy kościoła jest dla niego o niebo mniej atrakcyjne niż rzucanie kamykami do potoku. Im starsze dziecko, tym więcej ciekawych rzeczy można razem robić. Wyprawa do Legolandu czy Disneylandu to dla całej rodziny możliwość świetnej zabawy. Zaś w Polsce czekają parki miniatur, rejsy statkiem po trawie, inscenizacje bitew i dinozaury jak żywe. Dla dziecka każdy wyjazd to Wielka Wyprawa po Przygodę. Mamy niepowtarzalną szansę nauczenia się od niego radości przeżywania każdej chwili i pokazania mu świata. Korzystajmy z tego, bo za kilka lat dzieci wybiorą wyjazd z rówieśnikami, a nie z rodzicami! MOVIE PARK Położony niedaleko granicy z Belgią i Holandią park to niezwykły świat filmu i mnóstwo atrakcji. Wielka zabawa zaczyna się już na głównej ulicy, noszącej szumną nazwę Hollywood Street. Można na niej spotkać spacerującego Charliego Chaplina, uścisnąć dłoń Batmanowi lub zrobić pamiątkowe zdjęcie z Różową Panterą. Dużą popularnością cieszy się również Zaczarowane Studio Kina Akcji. Pościgi policyjne, płonące i zawalające się budynki, napady na sklepy jubilerskie są tam na porządku dziennym. Niezaprzeczalnym hitem tej części parku jest fantastyczna kolejka wodna. Kilkuosobowe łódki początkowo płyną wolniutko przy brzegach tropikalnej wyspy, po czym nagle spadają wodnym korytem. Później można kupić zdjęcie przedstawiające, jak drzemy się wniebogłosy w momencie zaskoczenia. W Wonderland Studio, drugiej filmowej krainie Movie Park, główna rola przypada rwącej górskiej rzece płynącej dnem kanionu (o sile nurtu można się przekonać na własnej skórze) i wpływającej do ciemnych jaskiń. Krainę Wiecznej Zmarzliny powinni odwiedzić wszyscy, którzy chcą zobaczyć „na żywo” Sida, Diego lub Mannego – trójkę bohaterów animowanego hitu, jakim była parę lat temu Epoka Lodowcowa. Z kolei na najmłodszych czeka Nikland z karuzelami, huśtawkami i zjeżdżalniami. Największą popularnością cieszą się jednak zminiaturyzowane wersje zabawek dla „starszych dzieci”, czyli roller coastery i młoty. Jeśli chodzi o tych naprawdę starszych, to najchętniej odwiedzają krainę Old West. Stary Zachód z western city, saloonem z muzyką country i Bandytą – drewnianym roller coasterem wzorowanym na amerykańskich kolejkach zachwyca wszystkich. Wagoniki wspinają się krętymi torami na wysokość 30 m, po czym spadają z prędkością 70 km na godzinę. Skok adrenaliny zapewniają jeszcze inne „zabawki”, np. Side-Kick, czyli młot w kształcie eleganckiej gondoli. Co odważniejsi lub bardziej szaleni (muszą mieć jednak skończone 10 lat) zasiadają dookoła wieży wysokości 60 m, wjeżdżają na górę i czekają. Tłum na dole wstrzymuje oddech. Sekunda, druga, trzecia... Bum! Ludzie spadają z prędkością ponad 90 km na godzinę. Nic jednak nie jest w stanie przebić MP Xpress – roller coastera, w którym tory biegną nie pod, lecz nad głowami pasażerów! Kolejka pędzi na złamanie karku, wijąc się jak szalony wąż. Z dołu widać tylko dyndające nogi! DINOZAUROLAND Atrakcje w Polsce Nie mamy w Polsce wielkich, kolorowych parków rozrywki ani miasta z klocków Lego. Nie znaczy to jednak, że jesteśmy pozbawieni możliwości dobrej zabawy w plenerze. Oko w oko z jaszczurem Wizyta w Bałtowskim Parku Jurajskim w rejonie Gór Świętokrzyskich dostarczy nie lada wrażeń. To właśnie w tych okolicach od lat 70. XX wieku znajdowano w skałach jurajskich ślady największych gadów w dziejach Ziemi – dinozaurów. Przypuszczalnie właśnie tu żyły kiedyś górnojurajskie allozaury czy kamptozaury. W parku na własne oczy zobaczymy nie tylko „nasze” gatunki dinozaurów, ale też wiele innych. A jeśli kogoś nudzą lub przerażają prastare gady, może skierować swe kroki do Zwierzyńca Bałtowskiego. Na 40-hektarowym terenie będzie podziwiać jelenie, muflony, kozice alpejskie i górskie, lamy, owce czy konika polskiego. Zwiedzanie odbywa się w specjalnie do tego celu zaadaptowanym amerykańskim schoolbusie. Rodziny, które pragną indywidualnie zwiedzić park, mają do dyspozycji jeepy, wozy i konie pod wierzch. W osadzie wikingów Na uwagę zasługuje też wyspa Wolin, która co roku zmienia się w osadę wikingów. Obok pokazów walk prezentowane są: kowalstwo, garncarstwo, snycerstwo, bednarstwo, wytop żelaza w dymarkach, produkcja dziegciu i pergaminu. Popularyzacja zielarstwa, wszelkiego rodzaju wróżb średniowiecznych i koncerty muzyki celtyckiej to tylko zapowiedź dobrej zabawy. Tegoroczny Festiwal Wikingów i Słowian ma nawiązywać do dawnej tradycji miasta Wolin, które w X–XI wieku było jednym z największych portów w Europie. W tym roku zobaczymy inscenizację bitew morskich i lądowych z udziałem kilkuset miłośników tego typu tradycji z różnych krajów. Kraina Galindów Na Mazurach, wśród zielonych lasów i błękitnych jezior leży tajemnicza Galindia. Jak głoszą podania, była historyczną krainą plemienia Galindów. Pisali o nim m.in. kronikarze rzymscy – Tacyt i Ptolemeusz. Dzisiejsza Galindia zajmuje obszar 20 hektarów w samym centrum Puszczy Piskiej, na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Można przyjechać tu na kilka dni i w komfortowych warunkach naładować akumulatory. Wygodne komnaty i tarasy, piaszczyste plaże, zielone łąki, trele ptaków i szum trzcin – człowiek nie ma ochoty opuszczać tej oazy spokoju, ale i dobrej zabawy. Na niespodziewającego się niczego złego wędrowca napada groźna grupa brodatych wojowników z maczugami i mieczami w dłoniach. Innym razem grupka odważnych i spragnionych przygód wyrusza na poszukiwania bursztynu. Pamiętajmy, że przez Galindię przebiegał Szlak Bursztynowy i nigdy nie wiadomo, jakie skarby mogły wypaść przypadkowo z wyładowanych wozów. Jeśli ktoś nie boi się otwartej wody i starych łodzi Galindów, może ruszyć w rejs ku tajemniczym miejscom półwyspu. Biesiady w jaskiniach, ogniska na polanach, obrzędy i rytuały, wszystko na wyciągnięcie ręki. Dodatkowym atutem tego miejsca jest bliskie sąsiedztwo rzeki Krutyni, jednego z najciekawszych szlaków kajakowych w Europie. Diabeł Wenecki i wiedźma Dobrym miejscem na pokazanie dzieciom kawałka historii jest Biskupin, najbardziej znany w Europie Środkowej rezerwat archeologiczny. W czasie badań rozpoczętych w 1934 roku odkryto konstrukcje drewniane sprzed 2700 lat. Przed wojną Biskupin nazywano „Polskimi Pompejami”. Można tam dojechać samochodem, ale przyjemniejsza będzie podróż kolejką wąskotorową, która kursuje pomiędzy Ţninem a Gąsową, przez Wenecję i Biskupin. W starym grodzie można wszędzie wejść i wszystko obejrzeć. Dodatkowymi atrakcjami są lekcje muzealne, podczas których nauczymy się lepienia garnków z gliny czy pisania hieroglifami na pergaminie. Latem po pobliskim jeziorze pływa groźny tylko z nazwy, spacerowy stateczek „Diabeł Wenecki”. Podczas tegorocznego Festiwalu Archeologicznego goście z Litwy, Łotwy i Białorusi zaprezentują umiejętności rękodzielnicze i wzorowane na dawnych wyroby z bursztynu, drewna i kory brzozowej. Wszystkim prezentacjom będą towarzyszyć zabawy, konkursy, tańce i muzyka. To dobra okazja do odbycia niezwykłej podróży w czasie, podczas której wiedźma-zielarka wprowadzi nas w tajniki warzenia mikstur, a chętni na własnej skórze będą mogli przekonać się, jak się czuła osoba oskarżona o czary. Wesele do białego rana Latem wiele atrakcji proponują liczne w Polsce skanseny. Na przykład w Kadzidle co roku w czerwcu odbywa się Wesele Kurpiowskie. Pyszna zabawa, podczas której nie tylko zobaczymy różne stare weselne obyczaje i obrzędy, ale też będziemy mogli w nich uczestniczyć. Zaczyna się od rajb, czyli zaręczyn, po których jedzie się do kościoła furmankami i bryczkami. Później oczepiny, toczenie chleba, obtańcówka, a na koniec wielka weselna uczta. Możemy skosztować kurpiowskich specjałów, takich jak kugiel, chleb ze smalcem, a na deser pampuch z piwem kozicowym. Nic dziwnego, że chętnych do zabawy nie brakuje. Wyprawa na Dziki Zachód Niedaleko Karpacza, wśród gór i wzgórz, znajduje się Western City – prawdziwe miasteczko z amerykańskiej prerii końca XIX wieku. Kowboje, Indianie, szansonistki przechadzają się jego ulicami. Nad porządkiem w mieście czuwa szeryf wraz z pomocnikami. Można tu zobaczyć, jak ujeżdża się dzikie konie i znakuje bydło. Tu nauczą wszystkich chętnych jeździć konno, rzucać nożem, tomahawkiem i dzidą. Mniej odważni mogą wydoić krowę, inni spróbować sił na elektrycznym byku. A może komuś uda się wypłukać złoto w pobliskiej rzece? Nigdy nic nie wiadomo. Pewne jest tylko to, że wieczorem odbędzie się potańcówka z muzyką country na żywo. Świat w miniaturze Tuż przy szosie z Poznania do Gniezna w miejscowości Pobiedziska możemy znaleźć wyjątkowe miejsce, a w nim kilkadziesiąt kopii znanych zabytków szlaku piastowskiego. Wszystkie budowle odzwierciedlają znakomite oryginały, a jedyna różnica polega na tym, że są dwudziestokrotnie mniejsze. Kamienice poznańskiego Starego Rynku sięgają nam do pasa, tak samo jak Mysia Wieża. Słynny Biskupin czy Operę Poznańską możemy obejść kilkoma krokami, by po chwili stanąć przed Pałacem w Rogalinie, Antoninie, przed Biblioteką Raczyńskich czy kościołem w Giczu. Jedynie wieże katedry gnieźnieńskiej i poznańskiej są wysokości dorosłego człowieka. Konwój metalowych łódek W okolicach Tarnowskich Gór srebro wydobywano od wieków. Teraz większość kopalni i sztolni jest zamknięta. Nie lada atrakcję okolicy stanowi kopalnia Głęboki Fryderyk. Jej część, zwaną sztolnią Czarnego Pstrąga, na szczęście można zwiedzać! To nie byle jakie zwiedzanie – konwój metalowych łódek, połączonych łańcuchami, pokonuje pod ziemią kilkaset metrów. Przewodnik nakłada rękawice, odpycha się od ścian i rozpoczyna opowieść. Jego głos, zwielokrotniony przez echo, niesie się po całej sztolni. Opowieść o kopalni, życiu i pracy gwarków zainteresuje na pewno każdego. N Rycerskie turnieje i wielkie oblężenia - Golub-dobrzyˇ, grunwald, malbork... Wiosenno-letni kalendarz imprez na powietrzu jest mocno zapełniony. Nie można narzekać zwłaszcza na brak turniejów rycerskich i inscenizacji bitew. Prawdziwe oblężenie przez turystów przeżywa zamek w Golubiu-Dobrzyniu. Na kilka dni w roku zamienia się on w średniowieczną warownię. Na zamek ściągają rycerze z całej Europy, a wszyscy zebrani postępują zgodnie ze starym Kodeksem rycerskim. Łucznicy, ciężkozbrojni na koniach, rycerze miecza i szabli od rana do nocy uczestniczą w turniejach. Towarzyszą im damy dworu oraz giermkowie, a „mieszczanie” i „pospólstwo” organizuje zabawy plebejskie, które w niczym nie ustępują atrakcyjności rycerskich potyczek. Wszystko to ku uciesze gawiedzi, czyli widzów zjeżdżających licznie z całego kraju. Data 15 lipca Roku Pańskiego 1410 pozostanie na zawsze w pamięci każdego Polaka. Tego dnia, niecałe 600 lat temu, nasi pradziadowie pokonali panoszący się bezczelnie zakon krzyżacki. Na pamiątkę tego wydarzenia odbywa się co roku inscenizacja bitwy pod Grunwaldem. Naprzeciw siebie, przy głośnym aplauzie publiki, stają wielki mistrz zakonny Ulrich von Jungingen i dowódca wojsk polsko-litewskich, król Władysław Jagiełło. Dwa miecze zostają wbite w ziemię i bitwa się rozpoczyna. Radości zwycięstwa towarzyszą liczne zabawy i konkursy, nauka fechtunku w namiotach rycerskich i ciepła strawa z miodem pitnym. Z roku na rok w inscenizacji bierze udział coraz więcej widzów, a liczba walczących rycerzy dawno przekroczyła 3 000. Równie atrakcyjną imprezą jest oblężenie Malborka. Jagiełło po zwycięskiej bitwie pod Grunwaldem rusza na twierdzę. Widać hufce królewskie, powiewają na wietrze proporce, słychać chrzęst broni i świst strzał. Odbywają się tam turnieje na maczugi i miecze, kopie, piki i szable. Wokół zamkowych murów trwa średniowieczny jarmark. Pod wieczór zamek oświetla blask pochodni, wytoczone zostają machiny oblężnicze i tarany. Na pola wychodzi wojsko. Rozpoczyna się oblężenie. Tłum z rozdziawionymi ustami wpatruje się w płonące drewniane chaty i rozświetlające niebo fajerwerki. Twierdza rokrocznie zostaje zdobyta jedynie przez turystów. W kolejnym zamku krzyżackim, położonym w miejscowości o wdzięcznej nazwie Gniew, imprezy odbywają się praktycznie przez całe lato. Codziennie można np. poćwiczyć strzelanie z łuku lub kuszy. Ale największa atrakcja czeka na miłośników średniowiecza pod koniec lipca. Odbywa się wtedy Międzynarodowy Konny Turniej Rycerski Króla Jana III Sobieskiego. Rycerze w pełnym rynsztunku zmagają się w prawdziwych walkach na kopie i maczugi. Punktowane jest trafienie kopią oraz „wysadzenie z siodła”.
Manneken-Pis jest malutki i goły jak niebożątko – aż przechodzą mnie dreszcze, bo na dworze panuje temperatura około zera. Ale to przecież absurdalne odczucie wobec niepozornej figurki z brązu, wciśniętej w róg między rue de l’Étuve i rue du Chêne. Ten siusiający chłopczyk o twarzy cherubinka jest dla Brukseli tym, czym dla Paryża wieża Eiffla, a dla Londynu Big Ben. Jedna z legend mówi, że tym desperackim gestem miał uratować miasto od jakiejś bardzo odległej w czasie pożogi. Inna opowiada, jak pewien ojciec zgubił dziecko w tłumie świętującym powitanie księcia i gdy już prawie stracił nadzieję na jego odnalezienie, ukazało się jego oczom: otoczone gromadką gapiów, załatwiało naturalną potrzebę.
Belgowie uwielbiają swojego chłopczyka do tego stopnia, że ciągle go przebierają – z okazji i bez – stąd moje początkowe zdziwienie nagością figurki, którą zazwyczaj widzę w kolejnym, zaskakującym stroju: stoczniowca, strażaka, Napoleona, papieża, Presleya, Mozarta, a nawet w jaskrawopomarańczowym płaszczyku rodem z Gay Parade. A mają w czym przebierać, bo ubranka dostają od VIP-ów przyjeżdżających z całego świata. Dosłow-nie dwa kroki stąd znajduje się Grand Place. Wychodzę na szeroką ulicę Stoofsbraat. Niemal w pędzie mijam oświetlone rzęsiście wystawy sklepów z czekoladkami – kolejną, tym razem słodką wizytówką Brukseli. – Orgie kaloryczne jutro – obiecuję sobie w duchu i w tym momencie wchodzę na Grand Place, brukselski rynek starego miasta, jeden z największych i bez wątpienia najpiękniejszych w Europie. To perła brabanckiego baroku, wzorowanego na architekturze włoskiej. Regularny prostokąt placu (110 na 70 m) okalają barokowe kamieniczki, zgodnie z modą epoki upstrzone niezliczoną liczbą statuetek, konsolek, kartuszy, wykuszy i pilastrów. I choć zazwyczaj baroku nie znoszę właśnie za przerost formy, tutaj on nie razi. Wręcz przeciwnie, zachwyca mnie nobliwą elegancją. Nadal tkwię, chowając coraz bardziej zgrabiałe palce w kieszenie, na wciągającym mnie swoją magią Grand Place. Lekko przyćmione światła wydobywają z mroku wspomnienia wieków średnich, gdy odbywały się tu huczne turnieje rycerskie. A jeszcze wcześniej na miejscu placu rozciągały się moczary i od nich ponoć pochodzi nazwa miasta. W dialektach frankońskich bowiem słowo broek oznacza grzęzawisko, a sale – mieszkanie. Wybudzam się powoli ze snu na jawie i porzucam rynek, aby skosztować muli przyrządzonych po marynarsku w pobliskiej restauracji „U Patryka” („Chez Patrick”, (rue des Chapeliers 6, cena 70 zł). Delektuję się nimi w og- ródku, ale zimna nie czuję, dzięki dyskretnie rozmieszczonym piecykom, które otulają stojące na dworze stoliki ciepłym powiewem. To sprytny patent tutejszych restauratorów na ściągnięcie większej liczby klientów również zimą. Dzięki niemu mogę obserwować tłumy turystów i unijnych urzędników, którzy po opuszczeniu budynków rozmaitych rad i komisji do spraw czegoś tam wreszcie mogą poluzować krawat. Dostrzegam z ulgą, że rzadko kiedy ma on kolor żółty i zaraz przypominam sobie czasy poprzedzające akcesję Polski do UE, gdy nasi oficjałowie powracali masowo z kolejnych rund negocjacyjnych z krawatami w kolorze jajecznicy. Były one wówczas na topie wśród unijnych służbistów (nota bene ich czwartego czy piątego rzędu). Rano ponownie jestem na moim ulubionym Grand Place, wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Wokół stragany z kwiatami i pełno gołębi, jak na krakowskim rynku. Tuż przede mną strzela w górę smukłą wieżycą, zakończoną figurą św. Michała, wspaniały gotycki ratusz, kolejny symbol Brukseli. Fasada to prawdziwa kamienna koronka, zdobi ją 150 rzeźb zaskakujących niezwykłym realizmem. Dokładnie naprzeciwko – jeszcze jeden klejnot sztuki gotyckiej, Maison du Roi. Wbrew nazwie nigdy nie należał do króla. Jednak niektórzy historycy dowodzą, że właśnie w tej kamienicy cesarz Karol V Habsburg (1500–1558), władca imperium, w którym „nigdy nie zachodziło słońce”, wyczerpany trudami panowania zrzekł się tronu na rzecz swego syna Filipa II. W ten sposób, jako budowniczy jedności europejskiej pod sztandarem chrześcijańskiej wiary, o kilka wieków wyprzedził myślą twórców Unii Europejskiej. Niestety, w naszej historii dobrze się nie zapisał, stając podczas wojny polsko-krzyżackiej (1519–1521) po stronie zakonu. Filip kontynuował dzieło Karola V – zostawił synowi największe terytorialnie państwo świata... Nie zwiedzam jednak mieszczącego się w Maison du Roi Miejskiego Muzeum Historycznego, choć mogłabym tu zobaczyć kolekcję ponad 700 strojów Manneken-Pis. Wędruję dokoła placu, podziwiając poszczególne kamienice – domy cechowe, z których każdy ma nazwę i ciekawą historię. Na przykład w domu pod łabędziem (nr 9) Marks i Engels napisali Manifest Partii Komunistycznej, a pod gołębiem (nr 26 i 27) mieszkał Victor Hugo podczas wygnania w Belgii. Oczywiście, moja łakoma natura ciągnie mnie do Muzeum Kakao i Czekolady (Grand Place 13, wstęp 18 zł, www.mucc.be). We wtorki odbywa się tu specjalny kurs „Jak robić pralinki”, niestety, zarezerwowany dla dzieci w wieku 5–10 lat. Rezygnuję z kupna pralinek w muzealnym sklepiku, licząc, że na moim szlaku natknę się na jeden z magazynów Leonidasa, który oferuje najtańsze z tych firmowych (www.leonidas.com, cena ok. 20 zł za 10 czekoladek) Zjadam szybki i cenowo wcale nie tak ekstrawagancki, jak sugerować by mogło miejsce, lunch w ‘T Kelderke na Grand Place 15. Tutaj w pięćsetletniej piwnicy, która oparła się bombardom Króla Słońce Ludwika XIV, serwowana jest tradycyjna kuchnia belgijska. Wybieram zapiekankę z cykorii i sorbet z dodatkiem krieka, belgijskiego piwa fermentowanego z wiśniami (rewelacja dla amatorów piwa z sokiem!). I przenoszę się (metrem, z którego korzystać będę przez cały pobyt) w zupełnie inną rzeczywistość, do dzielnicy Unii Europejskiej. Wychodzę na powierzchnię przy Rond-Point R. Schuman, rondzie noszącym imię jednego z ojców zjednoczonej Europy. Tuż obok widzę zwalisty, przeszklony budynek Le Juste Lipse, wyglądający jak przewrócone na dłuższy bok gigantyczne pudełko zapałek. To siedziba Rady Unii Europejskiej – unijnego rządu. Naprzeciwko, po drugiej stronie Wetstraat, stoi budynek Komisji Europejskiej, Le Berlaymont, przypominający z lotu ptaka warszawski GUS (tyle że czteroskrzydłowy) albo śmigło samolotu. Supernowoczesny jak na lata 60., w których powstał, gmach okazał się nagle niebezpieczną dla zdrowia pułapką, gdy odkryto w nim ilości azbestu przekraczające unijne normy. Na wieloletni remont wydano 1,36 mld euro. W tym czasie też zasłużył na ksywkę „opakowany”, ze względu na spowijające go w trakcie robót płachty. Dziś komisja znów w nim pracuje. Biegnę jeszcze do znajdującego się w pobliżu budynku Parlamentu Europejskiego (wstęp za darmo). Podobnie jak pozostałe unijne konstrukcje, jest przeszklony. Główny hol przypomina elegancką ulicę. Są więc ławeczki, drzewka oraz wychodzące na tę stronę okna biur, a także sklepy, banki, fryzjer, restauracje, a nawet pralnia. Teraz czas na Bruegela, malarza flamandzkiego zwanego „chłopskim”, którego reprodukcję Krajobrazu z upadkiem Ikara pamiętamy ze szkolnych podręczników. Kolekcję płócien Bruegelów – sławniejszego ojca i syna, obu Piotrów – odnajduję w sali nr 31 Królewskiego Muzeum Sztuk Pięknych przy rue de la Regencel 3 (sekcja Muzeum Sztuki Dawnej, wstęp 6–18 zł). Zatrzymuję się również przy Męczeństwie św. Sebastiana Hansa Memlinga. Spokojny wizerunek osoby wyraźnie pogodzonej z losem odstaje od powszechnych wyobrażeń świętego naszpikowanego strzałami. Ponownie wracam na Grand Place i dopiero teraz uświadamiam sobie, że w jego okolicach mieszkali również Baudelaire i Lelewel (rue des Éperonniers), tutaj też Paul Verlaine postrzelił swojego kochanka, Artura Rimbauda (rue des Brasseurs). Kieruję się do budynku giełdy, nie tyle licząc na szybki zysk w związku z gwałtownym uszczupleniem zawartości portfela podczas wizyty w, nie da się ukryć, drogiej Brukseli, ile w poszukiwaniu komiksowych fasad, których akurat tu jest sporo. Od 1991 r. w stolicy Belgii przybywa frontonów ozdabianych postaciami z rodzimych kreskówek. Powstała nawet specjalna publikacja wyznaczająca komiksowe szlaki (tourism.brussels@tib.be). Przy rue Marché au Charbon natykam się na trzy ściany pokryte w całości malunkami. Na jednym dostrzegam znanego z komiksowów szpiega Jego Królewskiej Mości Jerzego V, spacerującego po uliczkach Brukseli w towarzystwie rudej damy. Podczas pierwszej wojny światowej miał on krążyć po Europie, wypełniając misje specjalne. Na drugiej ścianie młody zawadiaka Broussaille, również ulubiony bohater kreskówek, wraz z kolegą. Obydwaj z irokezami na głowach, dziarskim krokiem przemierzają stolicę. Na trzecim naściennym malunku mamy odrealnioną wersję miejskiego zaułka, doskonale wkomponowaną się zresztą w przestrzeń między fasadami autentycznych kamienic. Wszystkie są dziełem znanych belgijskich rysowników. Mój drugi i ostatni wieczór w Brukseli spędzam w słynnym teatrze marionetek Théâtre Royal de Toone (66 rue du Marché-aux-herbes, wejście wąziutką uliczką Impasse Ste Petronille – uwaga, łatwo ją przeoczyć, bilet 38 zł, dzieci 25 zł). Przed spektaklem oglądam jeszcze minimuzeum, dokumentujące historię teatru od 1835 r. Tu nieoczekiwanie upada mit trzech muszkieterów – figurek w charakterystycznych strojach jest bowiem więcej. Pośrodku muzeum stoi stół, czy raczej bar ze szklankami. Tym razem wybieram jasne, oczywiście belgijskie Leffe (ciemna wersja też warta grzechu) i tak wzmocniona przechodzę do teatru. Czuję się jak mała dziewczynka, siedząc na jednej z drewnianych, długich ław wyłożonych cienkimi poduchami, które wyglądają jak patchwork. Nade mną belki drewnianego stropu, a u powały, dookoła widowni, wiszą setki marionetek z różnych przedstawień, w tym: Cyda Corneilla, Carmen Bizeta, Fausta Goethego. Scena to typowy teatrzyk lalkowy. Rozsuwa się czerwona zasłona ze złotym obramowaniem i zaczyna się... dawno, dawno temu we włoskiej Weronie dwa rody... Sala jest pełna. Koło mnie blondyneczka w muślinowej sukienusi, z nóżkami dyndającymi wysoko nad podłogą, wydaje z siebie niekontrolowane westchnienie zachwytu: Ja jestem równie zachwycona, oglądając pastisz Romea i Julii Williama Szekspira, mimo że lokalnego dialektu nie rozumiem ani w ząb... Jadę do Waterloo, a właściwie na odległe od niego o 5 km pola Mont Saint-Jean, bo to one w rzeczywistości były świadkami napoleońskiej klęski. W Waterloo stacjonował noc przed bitwą generał Arthur Wellesley Wellington, pogromca Bonapartego. Stąd wysłał do swoich zwierzchników meldunek o zwycięstwie. Dziś znajduje się tutaj muzeum pamiątek po tym wybitnym dowódcy i polityku angielskim. Samo Waterloo natomiast to eleganckie, zasiedlone przez cudzoziemców przedmieścia Brukseli (oddalone są o 18 km od centrum miasta, dojazd pociągiem lub autobusem – lepiej tym drugim, bo zatrzymuje się tuż obok pola bitwy). Sporo tu drogich restauracji, ale jest i McDonald’s dla kierowców oraz duże centrum handlowe. Pola bitwy stanowią z nim jawny kontrast: pusta, wielokilometrowa równina z prostokątami brudnej o tej porze trawy. W oddali kilka stodół, zbyt starych, by trzymały unijne normy. Prawdopodobnie niewiele się tu zmieniło od czasów Małego Korsykanina. Wzdłuż uliczki wiodącej na pole bitwy znajduje się kilka pubów, z których chyba każdy ma w szyldzie Napoleona. Nie ma tłumów – może wystraszył je siąpiący deszcz i przenikliwa wilgoć wdzierająca się nawet pod moją puchówkę? Wspinam się na strome schodki Butte de Lion – wysokiego na 100 m kopca zwieńczonego figurą królewskiego lwa na kolumnie (waży 28 ton!). Usypały go tutejsze kobiety, zbierając ponoć ziemię z miejsca, gdzie został ranny holenderski książę Wilhelm Orański – późniejszy Wilhelm II, król Niderlandów. Stąd dopiero ogarniam wzrokiem całe pole i mogę odtworzyć przebieg bitwy – dzięki zamontowanej na balustradzie niewielkiej, ale dokładnej, szarej tablicy ilustrującej kolorami pozycje oraz ruchy wojsk. Zastanawiam się, czy korzystny dla Napoleona wynik starcia, które miało tu miejsce 18 czerwca 1815 r., zmieniłby i naszą historię? Czy też, jak przy wielu innych zawieranych sojuszach, zostalibyśmy wystrychnięci na dudka, bo wcześniejsi oponenci po prostu dogadaliby się za naszymi plecami? Wydatki: samolot – 380 zł nocleg – 100 zł (2 noce w hostelu)Brussels card – 110 zł (bezpłatny transport miejski, muzea) jedzenie – 200 zł (dwa dni,w tym kubełek muli – 70 zł) czekoladki leonidasa, czyli na koniec prezenty dla znajomych – 2 x 20 zł (2 pudełka po 10 sztuk). Razem: 810 ZŁ NO TO W DROGĘ ■ Stolica Królestwa Belgii. Położona nad rzeką Senne. Powierzchnia 32 km2. Milion mieszkańców. ■ Języki urzędowe: francuski i flamandzki. ■ Praktycznie przez cały rok, ale najlepiej na wiosnę i jesienią. ■ Trzeba wziąć parasol, bo w Belgii „ciągle” pada deszcz. ■ Samolotem: Sky Europe z Krakowa 376–431 zł, Wizz Air z Katowic i Warszawy od 200 zł. PLL LOT od ok. 500 zł. Z lotniska Charleroi co godzinę autobus wahadłowy do głównej stacji kolejowej Brussels South (60 min, 40 zł). Brussels Airlines z Krakowa i Warszawy na lotnisko Brussels Airport od 380 zł (ceny w obie strony). ■ Autokarem: w dwie strony – 220–300 zł (ok. 20 godz.). ■ Pociągiem: 550 zł, miejscówka 12 zł, kuszetka 55 zł. ■ Samochodem: autostrady w Belgii są w większości są bezpłatne. Mandaty: przekroczenie prędkości 540–1 100 zł. Trudności z parkowaniem w okolicach Giełdy i avenue Louise. Polecamy parkingi podziemne. Benzyna – ok. 5,50 zł/l. ■ Metro: 3 linie. Stacje oznaczone literą M. ■ Premetro: tramwaj przejeżdżający tunelem, uzupełnia połączenia metrem. ■ Autobusy i tramwaje: przystanki oznakowane są czerwono-białymi tablicami. Na tych znajdujących się na wolnym powietrzu pojazdy zatrzymują się wyłącznie na żądanie. Bilet na 1 przejazd: 5,60/7,50 zł, karta na 5 przejazdów 25 zł, karta na 10 przejazdów 40 zł, karta jednodniowa 15 zł (w weekendy ważna na 2 os.), jednodniowa karta grupowa (maks. 5 os.) 25 zł, dojazd na lotnisko (Airport line) 12 zł. www.stib.irisnet.be ■ Taxi: cena za km 4,50 zł, rozpoczęcie kursu 9 zł w dzień, 16,50 zł nocą. Godzina postoju 85 zł. Uprawnione do przewozu pasażerów w Brukseli są tylko taksówki z biało-niebieskim kogutem na dachu. www.taxi.irisnet.be ■ Rower: Cyclocity: 23 punkty wypożyczenia w śródmieściu. Bierzesz rower przy jednym ze specjalnych słupów, a pozostawiasz przy innym. Cena: pierwsze pół godziny 1,70 zł, kolejna godzina 3,70 zł (płatność: Mastercard, Visa, Maestro). www.cyclocity.be ■ Wycieczki autobusami z audioprzewodnikiem: 2,5 godz. objazd miasta 100 zł dorośli, 50 zł dzieci, 70 zł seniorzy/studenci. www.brussels-city-tours.com www.atractiontouristique.be ■ Hotel de Jeunesse „Sleep Well”, Rue du Damier 23 – Dambordstraat 23. Ceny: pokój 1-os. 110 zł, 2-os. 80 zł, 3-os. 70 zł. ■ Auberge de Jeunesse „Generation Europe”, Rue de l’Elephant Olifantstraat 4. Ceny: pokój 1-os. 120 zł, 2-os. 85 zł, 6-os. i więcej 60 zł. www.laj.be ■ Zbliżone ceny w hotelach młodzieżowych: Centre Vincent Van Gogh – CHAB, Rue Traversiere 8 – Dwarsstraat 8. www.chab.be; Jeugdherberg „Breugel”, Rue Saint-Esprit 2 – Heilige Geeststraat 2, www.vjh.be; Gite d’Etape Auberge de Jeunesse: „Jacques Brel”, Rue de la Sablonniere 30, ■ Belgia uchodzi za „wynalazcę” frytek, które są tu najpopularniejszą przekąską. Sprzedaje się je w specjalnych budkach (friture) polane rozmaitymi sosami. Inną opcją są bagietki z dodatkami: szynką, serem, kiełbasą. Belgowie wyhodowali też cykorię, dziś składnik sałatek i zup oraz dań bardziej wyrafinowanych, np. faisan a la brabançone (bażant gotowany z cykorią po brabancku). Przebojem są mule przyrządzane na różne sposoby i inne owoce morza. ■ Ze słodkości na uwagę zasługuje gorący gofr (gauffre) z dżemem i miodem, bitą śmietaną lub czekoladą oraz czekolada, zwłaszcza pralinki (Godiva, Leonidas). ■ Belgowie słyną z produkcji piwa, obecnie ponad 550 gatunków. Godne polecenia: piwo dorożkarzy – kwak (koniecznie ze specjalnej szklanej menzurki), ciemne i jasne z opactwa Leffe, wiśniowe kriek, malinowe Mort Subite Framboise (patrz niżej). ■ Restauracja „Vismet”, place Sainte-Catherine 23 (czynna 12.00–14.30 i 19–23.30), ryby i owoce morza. Ceny 110–150 zł. ■ Restauracja „Chez Patrick”, rue des Chapeliers 6. Mule i dania belgijskie. Ceny 70–100 zł. ■ Restauracja ‘T Kelderke na Grand Place 15. Dania kuchni belgijskiej. Ceny ok. 100 zł. ■ Piwiarnia „À la mort subite”, rue Montagne-aux-Herbes Potageres 7. Historia lokalu powstałego w latach 20. XX w. wiąże się z rozgrywaną tu kiedyś przez urzędników Narodowego Banku Belgii grą „421”. Na przegrywającego wołano: „nagła śmierć” (mort subite) i stąd wzięła się zarówno nazwa lokalu, jak i serwowanego tutaj do dziś butelkowego piwa, produkowanego przez rodzinę właścicieli – Vossenów. ■ Turyści powinni nabyć specjalną kartę turystyczną Brussels Card 72 godz.: bezpłatne korzystanie ze wszystkich miejskich środków transportu, wstęp do 30 muzeów, inne zniżki. www.brusselsinternationale.be (trzeba kliknąć w Visitor – E-shop). Cena 110 zł. ■ W Brukseli warto kupić: koronki, odzież, wyroby ze skóry, kryształy, biżuterię, czekoladę i pralinki oraz piwo. Najbardziej znani styliści to: Strelli, Natan, Margiela, Chrostoph Coppens (kapelusze), Delvaux (akcesoria). Biżuteria: Leysen, Wolfirs, Holemans. ■ Najlepsze adresy shoppingowe: City 2 (wielkie centrum handlowe w sercu miasta), rząd butików Galeries Saint-Hubert o krok od Grand Place, Rue Neuve i Rue Antoine (młodzi kreatorzy mody). ■ Królewskie Muzea Sztuk Pięknych, Rue de la Regencel 3 – Muzeum Sztuki Antycznej i Muzeum Sztuki Współczesnej (w jednym budynku). Wstęp 6–18 zł. ■ Muzeum Odzieży i Koronek, Rue de la Violette 12 – damskie ubiory od XVIII w. do dziś i sztuki koronkarstwa brukselskiego XVII–XIXw. Wstęp 5–12 zł. ■ Katedra Świętych Michała i Guduły, przykład promienistego gotyku brabanckiego. ■ Mini-Europe, Europa w miniaturze u podnóża Atomium – modelu cząsteczki żelaza zbudowanego dla uczczenia Wystawy Światowej w Brukseli w 1958 r., (Boulevard du Centenaire). Wstęp 30 zł dzieci, 45 zł dorośli. www.minieurope.com ■ Informacja o wydarzeniach kulturalnych i artystycznych: www.agenda.be ■ Urząd Promocji Turystyki „Walonia Bruksela”, ul. ks. Skorupki 5, V piętro, Warszawa, tel. 022 583 70 01 lub 06. www.belgique-tourisme.be www.brusselinternational.be
Żony i faworyty sułtana w pałacu Topkapi w Stambule, oprócz niezliczonych strojów i bezcennej biżuterii, dysponowały apartamentami, korzystały z zabiegów w hammamie, czyli łaźni, usług kupców i opowiadaczy anegdot. A po trzydziestce czekała je wczesna, godziwa emerytura.
W sułtańskim pałacu Topkapi w Stambule, który zajmuje obłędną powierzchnię 70 ha i cały dzień nie wystarcza na jego zwiedzenie, harem to prawdziwe miasto kobiet. Otoczone osobnym murem, do którego wchodzi się przez Bramę Powozów, liczyło – bagatela – 300 pomieszczeń. Harem powstał za czasów Roksolany, drugiej żony Sulejmana Wspaniałego (1495–1566), która przeniosła się tu z całym dworem ze starego pałacu. Podczas gdy za czasów Sulejmana mieszkało w nim „zaledwie” 300 niewolnic, za Murada III (1574–95) liczba kobiet sięgnęła 1200. Dziś harem świeci pustkami, a wejścia broni szlaban i wartownicza budka. Z jej wnętrza turecki strażnik i „kasiarz” w jednej osobie obserwuje, czy aby nikt nie chce bezpłatnie wedrzeć się do kobiecego sanktuarium. I szorstkim głosem uprzedza: – Zwiedzanie tylko z przewodnikiem, grupowo, co pół godziny. Cena – 10 euro. Trzeba przyznać, że Turcy, choć jeszcze nie weszli do UE, nauczyli się dobrze wyceniać swoją kulturę. – Harem miał strukturę piramidy – opowiada nasza przewodniczka, też Turczynka, ubrana już zdecydowanie po europejsku – w dżinsy, wysokie kozaki i kurtkę. – Najwyżej w hierarchii stała matka sułtana. Miała do dyspozycji własną jadalnię, pokój przyjęć, sypialnię, łazienkę, kuchnię i piwniczkę – dodaje, swobodnie przeskakując z języka ojczystego na angielski, bo grupa jest wielonarodowościowa. Największe wrażenie robi na mnie łazienka w białym marmurze, z przepastnymi wannami, w których można by swobodnie zanurkować, i złotymi kranami. Z drugiej strony jednak jest stosunkowo mała, tak jak reszta pomieszczeń. Idąc wąskimi i ciemnymi korytarzami, zastanawiam się, jak poruszały się tu tak ogromne tłumy. Zwłaszcza, że panie miały bardziej opływowe kształty niż współczesne elegantki, więc mijając się, musiały się o siebie po prostu ocierać! Zaglądam do apartamentów żon sułtana „kadin”, których posiadał, w zależności od epoki, od 1 do 4, oraz „ikbal”, faworyt nie mających jeszcze dzieci. Tych sułtan mógł mieć nawet 8–10. Mimo pozornie niższej pozycji w haremowej piramidzie w przypadku pałacu Topkapi faworyty miały pod każdym względem zdecydowanie lepiej. Podczas gdy żony sułtana gnieździły się w parterowych, ciemnych pomieszczeniach wychodzących na kamienny dziedzińczyk bez śladu zieleni, faworyty miały piękne, widne apartamenty z obłędnym widokiem na rozciągające się u stóp pałacu: Zatokę Złotego Rogu, cieśninę Bosfor i Morze Marmara. Mogły też oglądać z okien różane ogrody sułtana albo wyskoczyć na odświeżającą kąpiel do haremowego basenu, który rozmiarami nie ustępuje zbytnio olimpijskim. Co ciekawsze, okna ich apartamentów wychodziły na komnaty zajmowane przez dorastających synów sułtana. Czy ich funkcja, oprócz zadowalania sułtana, polegała więc również na wprowadzaniu młodzieńców w sztukę miłości...? W haremie Topkapi panowała, mogąca nas zadziwić, demokracja. Pięknych dziewcząt różnych nacji, pochodzenia społecznego i kolorów skóry nie brakowało, bo stałą ich dostawę zapewniał tutejszy superintendent. Panny pełniły funkcje służebne, ale jednocześnie przechodziły poszczególne szczeble edukacji. Każda bowiem miała szansę zostać wybranką sułtana. Jak mówi tradycja, znakiem było rzucenie pod nogi wybranki haftowanej chustki – uzyskiwały w ten sposób pozycję odaliski lub faworyty. Z kolei faworyta, która powiła sułtanowi dziecko, wskakiwała szczebelek wyżej w haremowej hierarchii, zostając konkubiną. Niektóre niewolnice z czasem zostawały nawet matkami sułtana. Te, które do trzydziestki nie spodobały się sułtanowi i nie wyszły za mąż za jakiegoś urzędnika, przechodziły na emeryturę, dostawały dożywotnią pensję i były przenoszone do innego pałacu. Emerytura już od trzydziestki – której z nas by to nie ucieszyło? Zwłaszcza że sułtańskie uposażenie nie było bynajmniej symboliczne. Kobiety z Topkapi nie miały czasu na nudę. Korzystały z usług astrologów, słuchały anegdot zawodowych opowiadaczy czy targowały się o ceny tkanin z kupcami. To dowód na to, że świat haremu nie był wcale tak hermetyczny, jak nam się wydaje, bo jednak dopuszczano do niego przedstawicieli płci brzydszej. Na straży czci kobiet stali eunuchowie, w gruncie rzeczy biedni niemężczyźni, bo pozbawieni swoich najważniejszych atrybutów, a przez to często złośliwi, chętnie donoszący sułtanowi o przewinieniach faworyt. Dlatego przed ich „oczami dookoła głowy” chroniły się one tak chętnie w luksusowych, choć znów ciasnawych, łazienkach. Nie tylko jednak z tej przyczyny. W haremie najwyraźniej dbano o higienę. Alternatywą był znajdujący się poza haremem hammam, czyli łaźnia, gdzie panie wyrywały się na cały dzień nie tylko na kąpiele, ale też masaże i inne zabiegi kosmetyczne. W haremie z kolei miały dla siebie jeszcze wspomniany wcześniej basen, do którego wodę doprowadzano z pobliskiej cysterny. Położona pod ziemią, wygląda jak zalana wodą świątynia, stąd nazwa „zatopiony pałac”. Centralnym miejscem haremu była sala przyjęć sułtana. Dziś jej wygląd rozczarowuje, bo choć jako jedyna jest naprawdę duża, malowany w złote gwiazdy drewniany strop ma po prostu dziury, a tkaniny na ścianach są powycierane i zakurzone. Można jednak zamknąć oczy i wyobrazić sobie czasy, kiedy przykrywające podłogi perskie kobierce nie były jeszcze zadeptane przez turystów, na srebrnych tacach piętrzyły się kandyzowane owoce i lokum, rodzaj owocowej galaretki, a niewolnice kusząco poruszały się w tańcu brzucha. Na podwyższeniu zaś siedział zadumany sułtan, bawiąc się 86-karatowym diamentem, który można dziś oglądać w pałacowym skarbcu...