Na brak kuracjuszy nikt tu nie narzeka. Najpiękniejsze uzdrowiska i sanatoria w sercu Polski
To nie tylko uzdrowiska, ale też miejsca, gdzie można odzyskać siły i poczuć się lepiej. Przypominamy popularny reportaż z magazynu Traveler z 2020 roku o świętokrzyskich uzdrowiskach.
Spis treści: Dolina Purpurowa Solec-Zdrój Busko-Zdrój Szydłów Jak zaplanować podróż do Busko-Zdroju? Busko-Zdrój od lat cieszy się opinią jednego z najważniejszych uzdrowisk w Polsce. Znajduje się tu kilkanaście sanatoriów, a także tężnie solankowe, które przyciągają nie tylko kuracjuszy, ale i osoby szukające relaksu w otoczeniu natury. Wody siarczkowe i mineralne pomagają w leczeniu schorzeń reumatologicznych, dermatologicznych i ortopedycznych. To właśnie tutaj można połączyć leczenie z wypoczynkiem w otoczeniu malowniczych krajobrazów. Dolina Purpurowa Spróbuj, najlepiej smakują prosto z drzewa – pan Stanisław, który uprawą śliwek zajmuje się od wielu lat, nie musiał mnie dwa razy namawiać. Owoc był dojrzały, soczysty i słodki. Pyszny. – To odmiana amers pochodząca z USA. Nie lubi zimna, dlatego gdy dojrzeje, trzeba ją szybko zrywać – dodaje. Chwilę wcześniej zatrzymałam samochód, mijając ciągnące się po horyzont śliwkowe sady pod Szydłowem. Miejscowi nazywają je Purple Valley, czyli Dolina Purpurowa. Rosną tu m.in. odmiany stanley, lepotica, tophit, rana, record i oczywiście węgierka. Wrócę w te rejony w drodze powrotnej do Warszawy, żeby kupić tutejszy rarytas: Szydłowiankę i purpurowe powidła z czekoladą. Na pożegnanie pan Stanisław wręcza mi woreczek owoców. – Będziesz o mnie pamiętała trochę dłużej – śmieje się. Żegnam go i jadę dalej, na południowy skraj województwa świętokrzyskiego, by – jakkolwiek to brzmi – odrobinę naprawić zdrowie. Świętokrzyskie to nie tylko malownicze rozległe doliny, pagórki, które łagodnie pną się w górę i przechodzą w siwe szczyty. To też świetne tereny rekreacyjne do jazdy na rowerze i spacerów. Ale przede wszystkim zagłębie uzdrowisk, sanatoriów, domów zdrojowych i hoteli, które prześcigają się w ofertach zabiegów dla kuracjuszy. Jadę przez Busko-Zdrój do Solca. To dwie miejscowości uzdrowiskowe słynące ze źródeł siarczkowych, których lecznicze właściwości zaczęto wykorzystywać już w XVIII w. Tymczasem postanowiłam na własnej skórze sprawdzić, czy te słynne na całą Europę wody rzeczywiście działają. Solec-Zdrój W kawiarni Pod Wieżyczką w Uzdrowisku Solec-Zdrój, gdzie częstują mnie kawą i tutejszą słodko-słoną solecczanką, dostaję obszerną historyczną broszurę. Okazuje się, że na przełomie XVIII i XIX w. to niewielkie miasteczko przechodziło prawdziwy rozkwit. Najpierw uruchomiono tu warzelnię soli (na bazie miejscowych solanek), która sprowadziła tu w 1815 r. radcę górniczego, niejakiego Beckera. Inżynier miał szukać pokładów soli kamiennej, ale zamiast spodziewanego minerału, znalazł… wodę siarczkową. Bogate właściwości zdrowotne źródeł wypływających pod ciśnieniem na powierzchnię ziemi szybko docenili mieszkańcy. To w efekcie doprowadziło do powstania uzdrowiska, w którym właśnie goszczę. Pierwsze wanny stanęły w budynkach leczniczo-kąpielowych w 1836 r. Wkrótce potem zbudowano Łazienki, domy dla kuracjuszy i pijalnię wód mineralnych. Do zakładu sanatoryjnego przyłączono też 100-hektarowy las iglasty. Uzdrowisko szybko urosło do rangi centrum kulturalnego, gdzie życie towarzyskie kwitło na całego – wystawiano sztuki teatralne, a podczas wieczorków tanecznych przygrywała orkiestra na żywo. I chociaż uzdrowisko bardzo ucierpiało podczas II wojny, dziś w rękach nowych właścicieli Marty i Czesława Sztuków odbudowuje dawną świetność. Kolejne obiekty należące do kompleksu przechodzą gruntowne remonty. Oferta dla kuracjuszy Na brak kuracjuszy, którzy zażywają uzdrawiających kąpieli, nikt tu nie narzeka. – Maksymalne stężenie wody leczniczej, które dopuszczają lekarze, to 150 mg siarkowodoru na litr wody. Nasze źródło, słynny 110-metrowy szyb solecki, z którego bezpośrednio wydobywamy wodę dla gości, ma stężenie 137 mg. Czyli jest idealne – tłumaczy dyrektor obiektu Bogusław Kunat. I dodaje: – W Solcu leczymy narządy ruchu, nadciśnienie, problemy neurologiczne, dermatologiczne. A na wspólnych imprezach integracyjnych, które klimatem nie odbiegają od tych sprzed wojny, także złamane serca. Dosłownie przecznicę dalej rozciągają się dwa okazałe kompleksy hotelowe: Malinowy Raj i Malinowy Zdrój. Słyną z siarczkowych kąpieli, a przy okazji ze sporego zaplecza rehabilitacyjnego. W holu Malinowego Raju spotykam dwie kobiety. – Droga pani, wyjeżdżamy stąd jak nowo narodzone. W naszym codziennym menu mamy masaże lecznicze, baseny mineralne i serie kąpieli siarczkowych oraz borowinowych – opowiada Karolina z Warszawy, jedna z kobiet. – Tym razem przyjechałam z koleżanką z pracy. Prawie siłą oderwałam ją od biurka. Obie mamy kręgosłupy w rozsypce. Stres i siedzący tryb życia robią swoje. Tu się regenerujemy – dodaje. Kąpiel w wodzie siarczkowej Jednorazowa kąpiel w wodzie siarczkowej, która jest wlewana do specjalnej wanny, trwa nie dłużej niż 15 min. Zawarte w wodzie związki siarki są wchłaniane przez skórę i rozprowadzane po całym organizmie. Kąpiele łagodzą zmiany skórne, m.in. łuszczycę czy atopowe zapalenie skóry. Liczba ekspozycji przekłada się na efekt. – Często przyjeżdżają do nas młodzi ludzie, którzy np. dużo biegają lub uprawiają wspinaczkę wysokogórską. Bo kąpiele można też stosować profilaktycznie do skutków nadmiernych przeciążeń układu kostnego. Jeśli pochodne siarki są elementem budulcowym chrząstki, to dostarczając odpowiednią jej dawkę, możemy przeciwdziałać zmianom zwyrodnieniowym – tłumaczy dr n med. Marek Grabski, kierownik Centrum Rehabilitacji w sieci Malinowe Hotele. I dorzuca: – Ponieważ pani regularnie biega, taka kąpiel się pani przyda. Cóż, już po pierwszej próbie moja skóra staje się rzeczywiście aksamitnie gładka jak po peelingu. Jednak żeby kąpiele przyniosły długotrwałe efekty, trzeba by wziąć ich co najmniej kilka. Tym razem nie mam na to czasu. Jadę dalej do oddalonego o 17 km Buska-Zdroju (do którego prowadzi też czerwony szlak turystyczny). Tam czekają mnie kolejne zabiegi. Busko-Zdrój Busko-Zdrój rocznie odwiedza 43 tys. kuracjuszy i turystów. Nic dziwnego, wody siarczkowe odkryto tu wcześniej niż w Solcu-Zdroju. Już w XIII-wiecznych dokumentach stoi, że w Busku występują źródła mineralne o zbawiennych właściwościach dla układu oddechowego i kostnego. Pierwsze kroki kieruję na promenadę Mickiewicza. Łączy ona centrum miasteczka z XIX-wiecznym parkiem zdrojowym zaprojektowanym przez włoskiego architekta Henryka Marconiego. Alejki gęsto porośnięte klonami, kasztanowcami i jesionami prowadzą mnie do serca ogrodu – zabytkowego budynku Łazienek. To jednocześnie główny obiekt najstarszego w mieście Sanatorium Uzdrowiskowego „Marconi” z 1936 r. Rozglądam się dookoła. Cisza, spokój, mijają mnie grupki kuracjuszy, którzy po porannych zabiegach spacerują w parku lub jeżdżą na rowerach. Hotel jak galeria sztuki Wracam parkowymi alejami na promenadę, przy której stoi dostojny budynek luksusowego butikowego Hotelu Bristol. Obiekt łączy cechy nowoczesnego uzdrowiska z salonem odnowy biologicznej. Jego główną część stanowi zabytkowa, starannie odrestaurowana willa z 1896 r. (gdzie przed wojną mieściło się Sanatorium Bristol), do której parę lat temu dobudowano nowoczesną betonowo-szklaną bryłę. Już z daleka widzę przylegającą do fasady cienką linę, a na niej rzeźbę Piramida krzeseł. Wiem, że wyszła spod dłuta Jerzego Kędziory, którego prace znam z Sopotu, Bydgoszczy czy Berlina. To zapowiedź tego, co czeka mnie w hotelowym holu, który przypomina galerię sztuki. Zamiast żyrandolu gości wita olbrzymia szklana instalacja Piąta gwiazda Ludwiki Ogorzelec, polskiej artystki na stałe mieszkającej i tworzącej w Paryżu. Wokoło rzeźby Sylwestra Ambroziaka, ceramika Marka Cecuły, na ścianach obrazy artystów skupionych wokół Łodzi Kaliskiej, a także Antoniego Fałata i Jakuba Ciężkiego. – Dzieła sztuki znajdziemy tu na każdym kroku, w korytarzach, pokojach, gabinetach zabiegowych i spa, w restauracji czy kawiarni. To miejsce oddycha sztuką, bez niej bylibyśmy nijacy – podkreśla Wojciech Tworek, menedżer hotelu. Zabiegi rehabilitacyjne Przyznam jednak, że Bristol skusił mnie głównie… sprzętem rehabilitacyjnym. Mają tu bieżnię antygrawitacyjną opracowaną przez NASA, która odciąża nawet do 80 proc. wagi ciała. Jest idealna dla osób z nadwagą lub z problemami stawowymi. Fizjoterapeutka, która się mną zajmuje, opowiada, że z takiego sprzętu korzystają zawodnicy Barcelony, którzy rehabilitują stopy i stawy skokowe, by przyspieszyć regenerację. Potwierdzam – na tym magicznym urządzeniu czuję się co najmniej o połowę lżejsza, fantastyczne uczucie. Weszłam też na minutę do kriokomory, w której panuje minus 120 stopni. Ta z kolei obkurcza naczynia krwionośne, podnosi wydolność organizmu, ale też działa przeciwzmarszczkowo i wpływa pozytywnie na nastrój – znów potwierdzam. Kolejnym elementem, który wyróżnia Bristol spośród okolicznych uzdrowisk jest basen oczyszczany nanosrebrem. Można w nim pływać bez okularów, a leczniczy efekt kąpieli siarczkowych nie zostaje zachwiany. Oferta kulturalna Ale Busko-Zdrój to nie tylko uzdrowiska i spa. – To też kultura. Od 26 lat organizujemy tu Międzynarodowy Festiwal Muzyczny im. Krystyny Jamroz. Zapraszamy najlepszych śpiewaków, pianistów, aktorów – mówi Karolina Kępczyk, dyrektor Buskiego Samorządowego Domu Kultury. Oglądam nowy budynek Buskiej Tężni Kultury w parku Zdrojowym. Nowoczesna drewniana owalna bryła obłożona jest tarniną i ma taras na dachu. – Inhalatorium i szklany dom zdrojowy z pijalnią wód będziemy łączyć z działalnością kulturalną i np. targiem solnym. Zimą planujemy zorganizować lodowisko z wypożyczalnią sprzętu – dodaje Kępczyk. Szydłów Ze Świętokrzyskiego wracam zregenerowana i chyba trochę młodsza. Ale żeby nie być gołosłowną, zajeżdżam jeszcze do średniowiecznego Szydłowa. Do miasta prowadzą XIV-wieczne mury obronne, których częścią jest Brama Krakowska. Pośrodku rynku stoi budynek tutejszego ratusza, który kilka lat temu kupiła Agnieszka Baxter. Dziś prowadzi w nim butik śliwkowy, w którym można kupić lokalne specjały, m.in. Szydłowiankę Śliwkę w Czekoladzie i powidła z pomarańczą. Właśnie po nie tu przyjechałam. – Jeżdżąc po świecie, uświadomiłam sobie, że mój rodzinny Szydłów z całym swoim historyczno-sadowniczym dziedzictwem nie ma znaku firmowego. A przecież to stolica śliwki. Od pokoleń suszy się je tu ręcznie, metodą tradycyjną na tzw. laskach w suszarniach opalanych drewnem liściastym. Postanowiłam to wykorzystać – opowiada Agnieszka. Dwa lata temu zajęła się m.in. produkcją oblanej czekoladą deserową Szydłowianki. – Jest znakomita. Delikatna i w odróżnieniu od podobnych wyrobów dostępnych na rynku nie jest przesłodzona – zachwala Ewa z Szydłowa, którą spotykam w butiku. Kupuję kilka paczek i jadę dalej. Znów mijam Dolinę Purpurową, śliwy uginają się od dojrzałych owoców. Tylko pana Stanisława już nigdzie nie widzę. Jak zaplanować podróż do Busko-Zdroju? Transport Droga z Warszawy do Buska-Zdroju zajmuje ok. 3 godz. Najlepiej jechać trasą S7. Do Buska kursują pociągi regionalne z Kielc, Częstochowy i Katowic. Działa też transport autobusowy (FlixBus, Polonus itd.). Nocleg Hotel Słoneczny Zdrój Medical SPA & Wellness w Busku-Zdroju to nowoczesne miejsce noclegowe połączone z całą gamą zabiegów pielęgnacyjnych i leczniczych. W ofercie m.in. biomechaniczna stymulacja mięśni idealna w dysfunkcji układu ruchowego. Sanatorium Słowacki w Busku-Zdroju to nie tylko komfortowy hotel, ale też miejsce, gdzie kompleksowo leczy się choroby narządu ruchu, schorzenia reumatologiczne i neurologiczne. Kąpiele lecznicze, masaże, ale też zabiegi z zakresu medycyny estetycznej i kosmetologii plus nocleg w przytulnym pokoju. To wszystko oferuje Dormed Medical SPA w Busku-Zdroju. Zakupy Do Olejarni Zagłoby w Mikułowicach (wsi oddalonej o 3 km od Buska-Zdroju) można wybrać się z dzieciakami i zobaczyć, jak metodą tradycyjną tłoczy się tu oleje. Najpierw ziarna trafiają do gniotownika, potem do prażalnika, a na końcu do prasy tłokowej. Z 7 kg nasion można zrobić nawet 1,5 litra cieczy. O ofercie m.in. oleje: rydzowy, rzepakowy, lniany, makowy, z konopi, musztardowy (z gorczycy). Artykuł był opublikowany w National Geographic Traveler w 2020 roku. Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
„Proszę mnie nie odpinać. Chcę jeszcze raz!” Tyrolka w Bieszczadach to hit tego sezonu
Zjazd tyrolski w Wańkowej, 25 km wędrówki na Tarnicę i legendarny Grób Hrabiny – to nie są zwykłe atrakcje turystyczne. To podróż przez ciszę, piękno natury i historie, które zostają w pamięci.
Spis treści: Zjazd tyrolski w Wańkowej Z Wołosatego na Tarnicę W dolinie Sanu Bieszczady – informacje praktyczne – Mowy nie ma. Zmieniłam zdanie, nigdzie nie lecę – przerażona wycedziłam przez zęby, trzymając w rękach błękitny kask. – Nie wygłupiaj się. Włóż go na głowę i delikatnie połóż się na uprzęży, a ja przypnę cię pasami. Będziesz leciała jak ptak – Tomek, operator tyrolki, jak gdyby nigdy nic zwinnie zamocował liny. Coś zatrzasnął, coś przywiązał. Cyk, cyk i zrobione. Zapytał tylko, czy jestem gotowa, i nie czekając na odpowiedź nagle wypuścił mnie z rąk. Pofrunęłam w przestrzeń z prędkością światła. Zjazd tyrolski w Wańkowej Pierwsze sekundy były straszne, piszczałam. Ale już po chwili, pędząc w powietrzu, dokładnie 48 m nad ziemią, przypięta do wyciągu na cieniutkich linkach, poczułam przyjemne dreszcze w brzuchu i równie przyjemny wiatr na twarzy. Za chwilę miało być jeszcze milej, bo tyrolka zwolniła, a ja swobodnie zaczęłam szybować nad nitkami dróg, kwadratami pól wciśniętymi między bukowe lasy, kwietne łąki i faliste pagórki. Pomyślałam, że dobrze zacząć wizytę w Bieszczadach od takiego lotu – z tej perspektywy widać skalę ich piękna. Po kilku minutach tego szaleństwa w przestworzach lekko oszołomiona wylądowałam w bazie docelowej, spojrzałam na wyciąg i krzyknęłam: – Proszę mnie nie odpinać. Chcę jeszcze raz! – Zjazd tyrolski w Wańkowej jest najdłuższy w Polsce, liczy 1350 m. Można na nim jechać, siedząc, lub tak jak ty, położyć się i poczuć prawdziwą adrenalinę – Aleksandra jest dumna z tutejszej tyrolki. To lokalna dyplomowana przewodniczka po Bieszczadach, zawsze poleca ją swoim turystom. Naleśniki giganty Mnie przed chwilą, omawiając dwie trasy, w które planujemy się wypuścić, poleciła zamówić naleśniki giganty. Kiedy jednak rzeczone danie wylądowało przed moim nosem, byłam przekonana, że kelnerka pomyliła zamówienie. – Nasze giganty, z których słynie Schronisko Aniołów, to smażone na głębokim tłuszczu placki oblane warstwami śmietany, jagód i twarożku. Wydajemy ich w sezonie parę tysięcy. Ale nie przypominają tradycyjnych naleśników – uspokaja mnie właściciel Adam Radwański. Prowadzi tę legendarną chatę od ubiegłego roku, poprzedni gospodarze przeszli na zasłużoną emeryturę. Bieszczadzkie zakapiory Tłumaczy, że zdjęcia, które widzę na ścianach, to miejscowe zakapiory, czyli wolne duchy – od lat kręcili się i czasem jeszcze kręcą po okolicy i pomieszkują to tu, to tam. Wiszą tu też portrety profesorów, lekarzy, maklerów giełdowych, którzy rzucili wszystko i przenieśli się w Bieszczady, by być blisko natury, żyć zgodnie z jej rytmem. – Tu znaleźli spokój, równowagę, czasem nawet sens życia. Ich historie zapisane są w tych fotografiach, na tutejszych szlakach między bukami. Czasem do nas wpadają na giganty, pstrąga z Sanu lub baraninę. Dzielą się swoimi opowieściami i przynoszą figurki aniołów. O bieszczadzkich zakapiorach i ich losach wydano sporo książek. Zresztą przed chwilą zgarnęłam z półki miejscowego sklepiku jedną z nich: „Majster biedę...” Andrzeja Potockiego, i po wędrówkach zamierzam do niej zajrzeć. Z Wołosatego na Tarnicę Tymczasem Ola, kończąc naleśnik, zapowiada jutrzejszą wyprawę: – Wystartujemy o 8.00 rano, przejdziemy 25 km z Wołosatego dookoła Tarnicy, a potem na jej szczyt. Gotowa? Dziś już po raz drugi słyszę to pytanie. Jasne, że nie. To jednak cały dzień wędrówki, której nie można skrócić, bo układa się w pętlę. Zastanawiam się, czy dam radę, czy wciąż jestem w formie. Ale chyba lubię ten strach, a najbardziej lubię oswajać go na szlaku, kiedy nie myślę o niczym innym, tylko o drodze, którą mam do pokonania. Kawa pod Tarnicą O szóstej rano budzą mnie jaskółki, sikorki i dzięcioły. Naradzają się tak głośno, że nie sposób spać. Zresztą po co spać w Bieszczadach, kiedy zapach zroszonej trawy o poranku jest tak obłędny. Siadam na drewnianych schodach schroniska, nie ma tu zasięgu, więc nie mogę zacząć dnia od przejrzenia social mediów, e-mali i newsów, otwieram więc Potockiego: „Bieszczady od zawsze były ucieczką grzeszników. Najpierw chronili się tu beskidnicy łupiący kogo popadło, potem zagończycy, co możniejszym puszczali się w zaciąg, wreszcie dezerterzy z carskiej armii i upowscy partyzanci. Karpacka puszcza wszystkim dawała schronienie, a bliskość granicy ułatwiała ucieczkę przed pogonią, to na węgierską, to na polską stronę. Aż nagle nastał kres tamtego świata…”. – Poczytasz o zakapiorach później. Chodź! Jajecznica gotowa, a kawę wypijemy na szlaku – Ola jest bezlitosna, ale wie, że czym wcześniej wyruszymy, tym krócej będziemy szły w pełnym słońcu, a dziś zapowiada się naprawdę upalny dzień. Do Przełęczy Bukowskiej Zostawiamy samochód na parkingu we wsi Wołosate, gdzie ledwo znalazłyśmy miejsce – zjechali tu turyści z całej Polski, widzę rejestracje nawet z Zachodnio-Pomorskiego. Wspólnie z innymi piechurami idziemy do Przełęczy Bukowskiej. Trasa początkowo wiedzie asfaltową ścieką, 11 km wzdłuż drogi krzyżowej – mijamy więc kolejne niewielkie figurki przedstawiające stacje męki pańskiej oraz ruiny XVII-wiecznej cerkwi, do której przylega niewielki cmentarzyk, gdzie pochowano m.in. żołnierzy poległych w I wojnie światowej. Po jakichś 30 minutach marszu wchodzimy do gęstego, kojącego lasu. I od teraz jest tylko piękniej. – Dzisiaj w Bieszczadach znajdziemy mało pozostałości po przedwojennych czasach. Najcenniejsze pamiątki to rośliny. Spójrz na te lipy, jesiony, tam w oddali drzewa owocowe – to one towarzyszyły niegdyś mieszkańcom i przetrwały – tłumaczy Ola, kiedy dochodzimy do panoramy widokowej na Przełęczy Bukowskiej. Trudno nie wyciągnąć tu aparatu. Przed nami rozpościera się bowiem morze porośniętych lasami szczytów większych i mniejszych, łagodnych i stromych: z prawej strony słowacka część gór, na wprost i na lewo Karpaty Ukraińskie, a za plecami polskie Bieszczady. Jednak prawdziwa uczta czeka nas kilkaset kroków dalej – połoniny, które tym razem wyglądają jak bezkresne purpurowe dywany. Kolor zawdzięczają krzakom borówek, które zmarzły podczas wiosennych przymrozków. Wejście na Tarnicę Na Rozsypańcu (1280 m) straszliwie wieje, więc schodzimy szybko w stronę Halicza. Na Przełęczy Goprowskiej w drewnianej wiacie Ola zarządza przystanek. Opowiadając o legendzie, według której na Haliczu niegdyś stała szubienica i wieszano okolicznych zbójów, wyciąga z plecaka niewielki palnik, bidon z wodą i… zaczyna parzyć kawę. Ale to nie koniec niespodzianek, przewodniczka częstuje mnie jeszcze kanapką z pesto z tutejszego czosnku niedźwiedziego, który sama zebrała. Zajadamy i popijamy w absolutnej ciszy, delektując się tym, co dookoła. Gdyby tylko czas mógł się na chwilę zatrzymać… Ostatni odcinek na Tarnicę jest odrobinę trudniejszy, idziemy pod górę po kamienistym, momentami dość stromym szlaku. Musimy być skupione, bo łatwo tu upaść. Ola jednak nie przestaje opowiadać, pokazuje mi na horyzoncie plamy szczawianów – to miejsca, w których przed wojną znajdowały się zagrody zwierząt. Mieszkańcy zajmowali się bowiem wypasem bydła. Nawet nie wiem kiedy docieramy na szczyt, gdzie czeka na nas 7-metrowy krzyż – pamiątka po ks. Karolu Wojtyle, który w 1953 r. także tu dotarł. Z Tarnicy do Wołosatego schodzimy z kolei, kończąc naszą pętlę, wśród kwietnych łąk – dzikie orchidee i maki lekko kołyszą się na wietrze, wystawiając głowy do słońca. W trawach skrzeczą derkacze, a ja patrzę w telefon – aplikacja pokazuje 24,3 km. To najzdrowsze 24,3 km, jakie pokonałam w tym roku. W dolinie Sanu – Spójrz na te ślady łap. Są dość świeże – Ola nagle się ożywia. – Niedźwiedź czy wilk? – pytam. Przewodniczka niepewnie się uśmiecha, więc lekko przestraszone maszerujemy dalej. Dziś jesteśmy w dolinie Sanu, w tzw. Worku Bieszczadzkim, a nasz cel to Grób Hrabiny położony tuż przy najbardziej wysuniętym na południe punkcie Polski. Szlak wiedzie ze wsi Bukowiec, nie ma przewyższeń, liczy ok. 22 km i biegnie wzdłuż nieistniejących dziś przedwojennych wsi. Pierwsza, którą mijamy, nosi nazwę Beniowa i ma dwa znaki rozpoznawcze: stojącą na lekkim wzniesieniu ponad 100-letnią lipę oraz stare cerkwisko – pierwszą świątynię zbudowano tu jeszcze w XVI w., ostatnią zburzono w 1946 r. Dalej przechodzimy obok wciąż istniejących studni, krzyży przydrożnych, a las i tunele drzew, przez które głównie wiedzie szlak, prowadzą nas do dawnej wsi Sianki. Tu robimy przystanek na legendarną świeżo parzoną kawę Oli. – Te fundamenty, które niedawno odnowiono, były częścią dworu Stroińskich, ostatnich właścicieli posiadłości – opowiada przewodniczka i pokazuje mi peryskop. Przykładam do niego oczy i ostrożnie przesuwam tubę wzdłuż osi – widzę na wyświetlaczu, jak kiedyś wyglądało to miejsce, gdzie stał dwór, zagrody i inne domostwa. Z podróży w czasie wybija mnie Ola, tłumacząc, że przed II wojną Sianki były modnym kurortem z trasami narciarskimi, skocznią, a nawet kursującym pociągiem. Jakieś 20 min później docieramy do Grobu Hrabiny, który okazuje się nagrobkami Klary (zmarła w 1867 r.) i Franciszka (zmarł w 1893 r.) Stroińskich. – Wiesz, tu kawałek dalej jest jedno ze źródeł Sanu, symboliczna granica świata, gdzie przyroda i historia splatają się w jedność – mówi zadumana Ola, patrząc na pulsującą rzekę, do której dochodzimy po chwili. Siadamy obie na ławce, na tarasie widokowym. Patrzymy przed siebie, na góry, doliny, w jednej z nich dostrzegam domostwa. To wieś Sianki, wciąż istnieje, ale po ukraińskiej stronie. Bieszczady – informacje praktyczne Warto wiedzieć Zjazd Tyrolski znajdziecie w Centrum Turystyki Aktywnej i Sportu Ski Wańkowa. Bilet ulgowy – 100 zł, normalny 110 zł; Wstęp do Pokazowej Zagrody Żubrów w Mucznem jest bezpłatny. Można zwiedzać ją codziennie w godzinach 9.00–19.00. Więcej bieszczadzkich inspiracji na: podkarpackie.travel Trasy Wołosate–Halicz–Rozsypaniec–Tarnica–Wołosate to klasyczna bieszczadzka pętla. Liczy ok. 25 km, ok. 8 godz. Trzeba mieć dobrą kondycję, bo nie da się jej skrócić. Zaś wędrówka ze wsi Bukowiec do Grobu Hrabiny (ok. 22 km) jest niewymagająca, świetna dla rodzin z dziećmi. Nocleg Bacówka Jaworzec – bez zasięgu, ok. 75 zł/os. Pensjonat Siedlisko Carpathia (Muczne) – ok. 300 zł za domek. Willa w Wiosce Kowala (Rozpucie) – nowoczesna i można skorzystać z kąpieli w balii, ok. 200 zł/noc. Źródło: archiwum NG Nasza autorka Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". Pisze przede wszystkim o podróżowaniu, interesuje się też dyplomacją. Na wyprawy zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Czarodziejskie góry Szwajcarii z okien pociągu. Oto, czym zachwycają kantony Berno i Lucerna
Podróż pociągami i kolejkami po Szwajcarii to jedno z najprzyjemniejszych przeżyć, jakiego doznacie. Krajobrazy za oknem oszałamiają.
Spis treści: Muzeum Einsteina Berno Szwajcarskie pociągi Mürren Schilthorn Lucerna Szwajcaria – informacje praktyczne Lekko drżą mi nogi. Jestem tak oszołomiona, że trudno mi wyrównać oddech. Stoję na szklanej platformie widokowej Thrill Walk zawieszonej na wysokości 2677 m n.p.m. tuż pod szczytem Schilthorn. Moja wyobraźnia szaleje. Mam pod stopami wielometrową przepaść, niemal na wyciągniecie ręki są ściany surowych alpejskich grani, gdzieś w oddali zapewne jest Mont Blanc, nie mam pewności, czy go widzę, na pewno jednak dostrzegam połyskujące turkusowe oczko niewielkiego jeziora. Silny wiatr wygładza mi zmarszczki, a słońce lekko muska włosy. Zamykam oczy. Przypomina mi się „Czarodziejska góra”, w której Tomasz Mann napisał, że Szwajcaria jest jak sen, z którego jego bohater nie chce się wybudzić. A otaczające go góry jakby chcą uchronić go przed światem, który go niepokoi. Tu wszystko nabiera innego wymiaru. Muzeum Einsteina – W broszurce możesz poczytać o naszym fizyku. W tym pudełku jest zestaw łamigłówek dla najmłodszych, a tu magnes z jego podobizną – ekspedientka Marie jest bardzo przejęta, starannie wyjmując pamiątki, które mogłabym kupić po wizycie w Domu Einsteina w Bernie. Muzeum znajduje się w miejscu dawnej rezydencji fizyka oraz jego żony Milevy Marić przy Kramgasse 49. Małżeństwo mieszkało tutaj wraz z synem przez dwa lata od 1903 r. Na drugim piętrze można zajrzeć do salonu z oryginalnymi meblami, stołem, kredensem czy sofą oraz zdjęciami rodziny, na trzecim piętrze urządzono zaś wystawę biograficzną, która przybliża życie i dokonania Alberta Einsteina. Berno Berno jest moim pierwszym przystankiem w tej podróży, a Kramgasse, gdzie mieszczą się rzeczone muzeum oraz sklep z pamiątkami po genialnym naukowcu, to główny deptak tego kameralnego i uroczego miasteczka, który nie ma nic wspólnego z gwarną i tętniącą życiem metropolią. Zaś górująca nad promenadą 54-metrowa Zytglogge, czyli Wieża Zegarowa z XIII w., dodaje mu tylko dostojeństwa. Początkowo pełniła funkcję bramy w zachodniej części dawnych fortyfikacji miasta. Wiek później została zaadaptowana na więzienie dla kobiet skazanych za stosunki seksualne z duchownymi. Po pożarze, jaki nawiedził Berno w 1405 r., Zytglogge starannie odbudowano, a na jej szczycie zainstalowano zegar astronomiczny z mechanizmem grającym, którego właśnie słucham, bo wybiło południe. By schować się przed agresywnym dziś słońcem, idę wprost pod zabytkowe arkady, w których zapraszają luksusowe butki i sklepy z pamiątkami. Ciągną się na długości 6 km. Mieszkańcy tłumaczą, że to najdłuższa zadaszona handlowa promenada Europy. Po drodze mijam XVI-wieczne fontanny (w sumie jest ich 11) i robię zdjęcie – podobnie jak inni turyści – tej najbardziej znanej, która przedstawia olbrzyma pożerającego… małe dzieci. Nawet nie próbuję dociec, co to ma znaczyć. Dochodzę do mostu Nydeggbrücke na rzece Aare, w której zakolu leży Berno. Stąd jak na dłoni widać miasto, którego historia sięga końca XII w., kiedy książę Bertold V (1160–1218) założył tu osadę. Legenda głosi, że nazwa wywodzi się od słowa Bär, które po niemiecku znaczy „niedźwiedź” – książę miał go tu upolować. Zresztą niedźwiedź urósł do rangi najważniejszego symbolu Berna, jego wizerunek umieszczono nawet w herbie miasta. Dlatego nie jest dla mnie niespodzianką, że te olbrzymie brunatne stworzenia wciąż tu żyją, w specjalnym rezerwacie, do którego docieram. W fosie, pod drzewem wyleguje się jeden, a właściwie jedna z nich, jak głosi tabliczka nosi imię Björk. Ciekawe, czy umie śpiewać, na pewno ma w głębokim poważaniu ciekawskie spojrzenia gapiów, w najlepsze drapiąc się za uchem tylną łapą. Rozglądam się dookoła, w tle Alpy, wstęga lśniącej w słońcu rzeki, domostwa z dachówkami w kolorze ochry. Nic dziwnego, że miasto zainspirowało Einsteina do pracy nad teorią względności. Szwajcarskie pociągi O szwajcarskich pociągach krążą legendy – szybkie, niezawodne, punktualne, komfortowe, można nimi zjeździć cały kraj i to na jednym bilecie Swiss Travel Pass. Mają panoramiczne okna, z których rozciągają się idealne krajobrazy, jakby wygenerowała je sztuczna inteligencja. Cóż, nie ma w tym przesady. Mój pociąg do Interlaken ma odjechać z peronu ósmego o 9.04. Rozsiadłam się więc wygodnie na swoim miejscu, na stoliku przyszykowałam książkę, dwa magazyny z zaznaczonymi artykułami do przejrzenia i komputer, gdybym akurat miała kaprys coś napisać. Niemiecki, francuski, hiszpański – kakofonia języków, które słyszę nad głową, jest imponująca. Oto w jednym wagonie spotkał się cały świat. Ruszamy. Ledwo zostawiamy czarujące Berno za sobą i jakby za sprawą przycisku „play” zaczyna się kolejny bajkowy film – pędzimy szybko, przecinając alpejskie krajobrazy usiane zielonymi łąkami, drewnianymi domkami, mijamy jezioro Thunersee, po którym suną białe jak śnieg żaglówki i kolorowe kajaki. Nad akwenem, wzdłuż torów, pędzi grupa rowerzystów, mężczyzna w podeszłym wieku biegnie na przystań, na tarasie restauracji, obok której przejeżdżamy, roześmiani, wyluzowani Szwajcarzy jedzą rodzinny obiad. Nie sposób wyłączyć ciekawości, bo doprawdy z każdym kilometrem jest piękniej. Nawet nie wiem, kiedy słyszę w głośniku „Następna stacja: Interlaken”. Nerwowo zgarniam więc lektury i laptop do plecaka, śmiejąc się do siebie – poczytam i popiszę jednak później. Mürren Na tym samym bilecie przesiadam się do kolejnego pociągu, potem do autobusu, a następnie z doliny Lauterbrunnen kolejka linowa zawozi mnie do alpejskiej wioski Mürren. I to dopiero jest wow, myślę, wychodząc z wagonika. Witają mnie nie tylko alpejskie szczyty, ale też tradycyjne drewniane domostwa z balkonami, które wyglądają jak małe kwietne ogrody obsadzone kolorowymi pelargoniami. Jestem na wysokości 1638 m n.p.m. – Mürren to najwyżej położona wioska w kantonie Berno. Przy głównej uliczce sporo sklepików i knajpek, w każdej mnóstwo piechurów – najpewniej właśnie zeszli ze szlaków. Ich energia jakby unosi się w powietrzu. Słyszę od uprzejmej pani w Hotelu Alpina, która wręcza mi klucz do pokoju, że do Mürren prowadzi trasa trekkingowa z Schilthorn. Ma 6,7 km, które warto pokonać, bo jest zaliczana do najpiękniejszych w Alpach Berneńskich. Kiedy krętymi schodami docieram do pokoju, odsłaniam ciężkie zasłony, otwieram drzwi balkonowe, wychodzę na taras i oto przed oczami ukazuje mi się niemal pionowa górska ściana, obok której właśnie zasuwa paralotniarz, właściwie nie wiem, co powiedzieć. Czy wyciągnąć aparat czy stać tak i gapić się na to widowisko? Czy może krzyczeć z zachwytu? Gdyby nie zaplanowana wycieczka do Birg, tkwiłabym tak do wieczora, nie mówiąc ani słowa. Schilthorn Lekko odurzona alpejskimi cudami docieram kolejką do Birg, czyli stacji przesiadkowej w drodze do kompleksu widokowego na szczycie Schilthorn (2970 m n.p.m.). Składają się na niego platforma Thrill Walk, restauracja Piz Gloria oraz interaktywne muzeum poświęcone agentowi 007 – tu w okolicach realizowano zimowe ekstremalne sceny do filmu „W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości” z 1969 r. Bonda zagrał wówczas George Lazenby. Ponieważ to nie jest mój ulubiony odcinek serii, przechodzę szybko przez kolejne sale, w których wystawiono m.in. sprzęty, z jakich podczas zdjęć korzystał agent. W specjalnej sali można nawet obejrzeć fragmenty filmu, także ten ze słynnej Piz Glorii, w której czeka na mnie stolik. Nie zamawiam wprawdzie – tak jak czarujący James – vesper Martini, tylko kawę oraz rösti, czyli szwajcarską potrawkę z grubo startych ziemniaków smażonych na maśle, serwowanych z serem i jajkiem sadzonym. Aha, musicie wiedzieć, że Piz Gloria to nie jest po prostu restauracja. To obrotowy lokal na szczycie Schilthorn, co oznacza, że jedząc moje rösti, kręcę się jakby w szklanej kuli, podziwiając blisko 200 okolicznych szczytów z Eigerem, Mönchem, Jungfrau oraz Mont Blanc na czele. Zbudowano ją w latach 60. XX w. i od razu okrzyknięto cudem inżynierii. Była bowiem pierwszą tego typu restauracją na świecie. Ma 18 m średnicy i wykonuje pełny obrót w ciągu 45 minut, co pozwala gościom, oczywiście bez opuszczania stolików, podziwiać 360-stopniową panoramę Alp. Na deser zjeżdżam na pośrednią stację Birg, gdzie mieści się platforma Thrill Walk, i znów wstrzymuję oddech – Mann miał rację, góry w Szwajcarii są jak ucieczka od rzeczywistości. Lucerna Ostatni poranek spędzam w Lucernie, włócząc się między zadbanymi XVII- i XVIII-wiecznymi kamieniczkami. Przystaję pod nowoczesną szklano-betonową bryłą Centrum Kultury zaprojektowaną przez francuskiego architekta Jeana Nouvela, robię kilka pocztówkowych zdjęć drewnianemu mostowi Kapellbrücke (pierwotnie z XIV w.) oraz przylegającej do niego kamiennej Wieży Wodnej, która niegdyś była więzieniem, skarbcem, a nawet izbą tortur, i stanowiła część dawnego systemu obronnego. Lucerna jest jak Szwajcaria w pigułce – urocza, wygodna do życia, kompaktowa, dobrze zaprojektowana, położona nad turkusowym Jeziorem Czterech Kantonów, u stóp masywów Pilatus i Rigi. Nie mam niestety czasu, by odwiedzić Muzeum Wagnera, bo za chwilę odpływa mój statek, a właściwie zabytkowy parowiec, który ma mnie podrzucić na zębatą kolejkę sunącą na Rigi Kulm (1797 m n.p.m.). Zębatka jest zabytkowa, kursuje od 1871 r. i zabiera pasażerów z Vitznau na szczyt okrzyknięty Królową Gór. Na miejscu znów nowy wymiar – bezkresne łąki z pasącymi się beztrosko krowami, które dzięki dzwoneczkom słychać z daleka nawet w gęstej mgle, jaka przed momentem otuliła okolicę. Znacznie tu chłodniej niż na dole, więc nakładam bluzę i w asyście jałówek docieram do chaty Alp Chäserenholz, gdzie częstują mnie wyrabianymi na miejscu serami. Gospodarz na rozgrzewkę proponuje herbatkę z werbeny. Tłumaczy, że ten ziołowy napar przy okazji bardzo mnie uspokoi, a widzi, że jestem dość oszołomiona. – To wpływ naszych czarodziejskich gór, które potrafią odurzyć swoim majestatem – śmieje się. I ma rację. Szwajcaria – informacje praktyczne Dojazd Do Zurychu z Warszawy można dolecieć bezpośrednio liniami lotniczymi SWISS. Ceny biletów zaczynają się od 1 tys. zł w dwie strony. Transport Z Zurychu do Berna, potem do kolejnych miejscowości, podróżowałam pociągami, autobusami, statkami i kolejkami linowymi z kartą Swiss Travel Pass. Ceny: w drugiej klasie bilet 3-dniowy kosztuje 244 franki, w pierwszej klasie – 389. Karta umożliwia też bezpłatny wstęp do 500 muzeów. Dzieci od 6 do 16 lat podróżują bezpłatnie w towarzystwie co najmniej jednego z rodziców z dodatkową Swiss Family Card. Podobnie jest z dziećmi do lat 6. Więcej na stronie myswitzerland.com. Nocleg Berno: Kreuz Bern Modern City Hotel – wygodny, w centrum miasta. Od 600 zł za pokój 2-os. Mürren: Alpina Hotel – skromny, ale genialny, bo okna wychodzą na Alpy. Od 650 zł za pokój 2-osobowy. Lucerna: Hotel Waldstätterhof – komfortowy, w centrum miasta, od 900 zł za pokój 2-osobowy. Warto wiedzieć Wstęp do Muzeum Einsteina kosztuje 7 franków dorośli, 4 – młodzież (8–15 lat). Loty tandemowe nad doliną Lauterbrunnen startują m.in. z okolic Mürren, a podniebna przygoda trwa od 15 do 20 min – z przygotowaniem 90 min. Jej koszt to ok. 200 franków. Co kupić? Polecam ser alpejski tête de moine produkowany od ośmiu wieków. Wyróżnia go nie tylko ostry smak, ale też sposób krojenia.
Południowa Turcja smakuje pistacjową baklawą, pachnie kardamonem i żyje na gwarnych bazarach
Mozaika kultur na południu Turcji tworzy niesamowity efekt. Bazary i kawiarnie mieszają się tu z unikatowymi zabytkami.
Spis treści: Odmiany baklawy Historia Gaziantep Bazar Bakırcılar Çarşısı Muzeum Zeugma Göbekli Tepe i Şanlıurfa Mardin Południowa Turcja – informacje praktyczne Wizytę w Turcji lubię zaczynać przy stole. A tym bardziej w Gaziantepie na południu kraju, które słynie z pistacjowych sadów. A jeśli pistacje, to i baklawa. Mówiąc między nami, dla niej tu przyjechałam. – Czy to prawda, że wasza baklawa jest słodsza od cukru? – zagajam kelnera, który na lewej piersi dumnie nosi tabliczkę z imieniem Mustafa i stawia przede mną talerzyki z różnymi rodzajami najsłynniejszego tureckiego deseru oraz kawę z dziko rosnących pistacji menengiç (to dopiero wynalazek). Odmiany baklawy – Proszę nie żartować z naszej baklawy – Mustafie najwyraźniej nie do śmiechu. – Sam kiedyś ją piekłem, kilka dobrych lat uczyłem się ręcznie rozciągać ciasto filo, odpowiednio nasączać je wodą z cukrem i cytryną oraz wodą różaną. Potem układać kolejne warstwy, smarować je masłem. I oczywiście przekładać dojrzewającymi na naszej ziemi drobno zmielonymi pistacjami. Mój dziadek mawiał, że dobra baklawa działa na wszystkie zmysły. Słucham tego krótkiego wykładu z uwagą, na wszelki wypadek studzę ciekawość i nie zadaję więcej pytań, tylko zabieram się do jedzenia. Midye w kształcie muszli jest bardzo puszysta, leciutka, jak trzeba – wilgotna i idealnie chrupiąca, a kiedy ją nagryzam, słyszę subtelny szelest. Wersja z orzechami włoskimi (cevizli) okazuje się nieco bardziej cierpka, trochę mniej słodka, ale najbardziej smakuje mi krojona w małe kwadraty özel kare – to najpopularniejsza i najdelikatniejsza z baklaw. Zastanawiam się, czy to ona jest najbardziej podobna to pierwszej wersji deseru, o której można poczytać w „Księgach kuchennych pałacu Topkapi” z 1473 r. Między kęsami popijam menengiç, która ma konsystencję gęstego mleka i smak słodkiego napoju orzechowego. Jak po takim ucztowaniu odejść od stołu? Historia Gaziantep Nie opuszczam więc restauracji Tahmis, tylko gapię się na miejscowych. Kilku mężczyzn wróciło właśnie z popołudniowej modlitwy w pobliskim XVI-wiecznym meczcie Alaüddevle, zamawiają czaj i odpalają papieroski (siedzimy w ogródku na zewnątrz), trzy kobiety ubrane w długie chusty przyszły na kawę – podawaną w małych metalowych filiżankach. Wpadła też grupka młodych – sądząc po niedbałych strojach – rzemieślników z sąsiedniego bazaru Bakırcılar Çarşısı. Zamówili ajran dla ochłody. Patrzę na te grupki i myślę o historii – bo Gaziantep to nie tylko raj dla łasuchów, ale też dla tych, którzy interesują się przeszłością. Wyobrażam sobie, że oto siedzę w miejscu, gdzie ludzie żyli już 4 tys. lat p.n.e. Przez miasto w tym czasie zdążyły się przewinąć wielkie cywilizacje i kultury m.in.: Hetytów, Babilończyków, Persów, a także Rzymian i Bizantyjczyków – ci ostatni ufortyfikowali Gaziantep, a Arabowie wprowadzili tutaj islamską architekturę. Miasto było też świadkiem krucjat czy wielkości imperium osmańskiego. Bazar Bakırcılar Çarşısı Kiedy przechodzę przez gwarny, pachnący szafranem i kardamonem bazar Bakırcılar Çarşısı, na którym stoły uginają się od słoi z miętą, kminem rzymskim, cynamonem, sproszkowaną papryką, sumakiem czy pieprzem, to wiem, że bogactwo przypraw, które mnie otacza, ma związek z położeniem Gaziantepu na historycznym Jedwabnym Szlaku oraz Szlaku Przypraw. Stragany z nabrzmiałymi granatami, dorodnymi melonami i brzoskwiniami przeplatają się z warsztatami, w których wykuwa się naczynia, szyje skórzane buty i tka dywany, sklepikami z miedzianymi naczyniami, biżuterią i oliwkowym mydłem. Dochodzę do stoiska z lnianymi sukniami, zza których wygląda trzech uśmiechniętych mężczyzn – siedzą na drewnianych rozpadających się krzesłach i ni stąd, ni zowąd zaczynają grać lokalną pieśń. Gość z bujnymi wąsiskami – na skrzypcach, drugi w koszuli w kratę – na bębenku, trzeci w turkusowej tunice – na cümbüş. Cóż, kiedy płynie orientalna muzyka, od razu robi się weselej. Mój uśmiech sprytnie wykorzystuje handlarka i podbiega do mnie tanecznym pląsem: – Ten będzie do ciebie pasował – podsuwa mi pod nos czarny flakonik perfum. Wyczuwam drzewo sandałowe, wanilię i oud. Świetne! I kosztują tylko 1,2 tys. lir. Biorę. A teraz natychmiast muszę opuścić bazar Bakırcılar Çarşısı, bo zaraz jeszcze na coś się skuszę – a mam już w plecaku kilogram pistacji, dwa pudełka baklawy, no i perfumy. Skręcam więc w boczną uliczkę, by powłóczyć się po okolicy. Widzę kilka opuszczonych willi, odrapanych kamienic – między którymi suszy się pranie – ale też urodziwe tradycyjne, drewniano-kamienne domy osmańskie z kwietnymi dziedzińcami. Muzeum Zeugma Zanim wyruszę dalej – do Şanlıurfy mam 2 godz. jazdy autem – chcę jeszcze zajrzeć do nowoczesnej, monumentalnej bryły muzeum Zeugma, gdzie mozaiki, freski i wapienne rzeźby opowiadają dzieje miasta. We wnętrzu panuje półmrok, co potęguje moją ciekawość. Chodzę wśród starożytnych kolumn i sarkofagów, robię zdjęcia mozaikom, które przedstawiają bóstwa, niektóre z płytek datowane są na II w. p.n.e. i zdobiły wnętrza domostw. Większość eksponatów pochodzi z terenów antycznego miasta Zeugma położonego nieopodal dzisiejszego Gaziantepu. Na deser zostawiam sobie mały ciemny pokój, w którym staję oko w oko ze słynną „Cyganką”, czyli fragmentem mozaiki prezentującym twarz dziewczyny. Ma przeszywające spojrzenie, które bez względu na to, z której strony na nią patrzę, wbija we mnie wzrok. Pochodzi najpewniej z III w. i jest tak intrygująca, że stała się symbolem miasta widniejącym m.in. na pamiątkowych magnesach. Göbekli Tepe i Şanlıurfa – To najstarsze na świecie miejsce kultu, na które teraz patrzycie, zrewolucjonizowało myślenie o naszej cywilizacji – słyszę z ust podekscytowanego przewodnika stojącego nad stanowiskiem archeologicznym Göbekli Tepe, do którego przyjechałam w drodze do Şanlıurfy. Jego powstanie jest datowane na ok. 12 tys. lat p.n.e. Wykopaliska ruszyły tu w latach 90. XX w. i dotychczas odkryto m.in. kamienne słupy w kształcie litery T, na których przed wiekami wykuto zwierzęta, m.in. lisy, węże i dzikie kaczki. Co ciekawe, archeolodzy szacują, że obiekty są starsze niż koło, pismo czy hutnictwo, czyli zostały zbudowane przed pojawieniem się hodowli zwierząt i rolnictwa. – Pierścienie kamiennych słupów sugerują, że odbywały się tu złożone praktyki społeczne i religijne – ciągnie dalej przewodnik. Kolejne znaleziska z Göbekli Tepe, a dokładnie rzeźby przedstawiające ludzkie postaci, odnajduję w Muzeum Archeologicznym w Şanlıurfie. Jego bryła jest równie monumentalna jak Muzeum Mozaiki Zeugma, więc wizyta i obejście poszczególnych sekcji może zająć nawet cały dzień. Ja na dłużej zatrzymuję się przy posągu Człowieka z Urfy z ok. 9000 r. p.n.e. – to jedna z najstarszych na świecie rzeźb tego typu. Jest tak demoniczna, że aż piękna. Następnym razem zabawię tu dłużej i jeszcze lepiej się jej przyjrzę. Tymczasem jestem ciekawa miasta – do jego najstarszej części prowadzi z muzeum wyłożony kamieniem deptak. Ciągnie się przez spory park, w którym w najlepsze piknikują mieszkańcy. Już z daleka widzę wzgórze Damlacık, na którym stoi górujący nad miastem zamek Şanlıurfa z IX w. Widzę też mury obronne wzniesione w 812 r., w czasach Abbasydów. Między twierdzą a fortyfikacjami znajduję chyba najbardziej instagramowe miejsce w Şanlıurfie, czyli Balıklıgöl zwany Sadzawką Abrahama. Legenda głosi, że Balıklıgöl powstało w wyniku walki proroka z tyranem Nimrodem, który rządził miastem. Abraham, nie godząc się na te rządy, zniszczył bożki Nimroda, a w odwecie tyran wrzucił Abrahama do dołu z ogniem. Jednak płomienie cudownie zamieniły się w wodę, a drewno użyte do podtrzymania ognia – w karpie. I stoję teraz nad zarybioną turkusową wodą tegoż jeziora, okalają je pokaźne kolumny XIII-wiecznego meczetu Halil-Ur Rah­man, pod którymi wylegują się bezpańskie psy. Wieczór w Şanlıurfie spędzam w miejscu, do którego trafiałam całkiem przypadkiem, kręcąc się po tutejszym bazarze (a jakże!). Gümrük Han to schowany między sklepikami budynek z XVI w. Jego dziedziniec był niegdyś ważnym handlowym punktem miasta. W 2001 r. budowlę starannie odrestaurowano i dziś mieszczą się tu restauracje. W jednej z nich zajadam kebab z pitą, popijam ajranem i znów podglądam życie miejscowych, którzy przychodzą tu, by omówić sprawy bieżące i wspólnie biesiadować do późnych godzin nad szklaneczkami czaju. Mardin Wjeżdżając do malowniczo położonego na zboczu Mardinu, czuję się jak w pierwszej scenie musicalu „La La Land”. Sznur samochodów przypomina wesoły karawan – w niemal każdym pojeździe dudni wesoła muzyka, z pootwieranych szyb powiewają granatowo-czerwone flagi. Brakuje tylko, by rozbawieni kierowcy zaczęli tańczyć na maskach. Wszystko dlatego, że lokalna drużyna piłki nożnej Mardin 1969 Spor przed chwilą wygrała 4:2 z klubem Orduspor 1967. A teraz wiwatuje całe miasto. By spojrzeć z góry na jego zachwycającą kamienną architekturę, która odbija artukidzkie, syryjskie i osmańskie wpływy, wdrapuję się na taras kawiarni Reyhan. Zamawiam kawę i patrzę na wąskie uliczki, pokaźną cytadelę, górujący nad okolicą Wielki Meczet z XII w. czy wreszcie zjawiskową Medresę Sułtana Isy, gdzieś w oddali widać już Syrię. Gwarnie tu i kolorowo. Główna ulica prowadząca wzdłuż cytadeli usiana jest sklepikami wszelkiej maści. Minęłam sporo butików ze srebrem. Muszę do nich wrócić, przecież biżuterii nigdy dość, prawda? Południowa Turcja – informacje praktyczne Wiza, dojazd i waluta Wiza do Turcji nie jest potrzebna. Do Gaziantepu najwygodniej polecieć przez Stambuł z Turkish Airlines (ok. 3 tys. zł w obie strony). Do Stambułu latają też LOT i Wizz Air. Z powrotem leciałam z Mardinu również przez Stambuł. Między Gaziantepem, Şanlıurfą a Mardinem najlepiej poruszać się wynajętym autem. Ok. 200 zł za dzień. Walutą jest lira turecka; 1 TRY = 0,090 zł. Najlepiej mieć gotówkę, na bazarach raczej nie zapłacicie kartą. Nocleg Gaziantep: nowoczesny hotel Divan z tradycyjnymi tureckimi śniadaniami, blisko do Muzeum Mozaiki Zeugma, ok. 500 zł za pokój 2-osobowy. Şanlıurfa: komfortowy DoubleTree by Hilton, blisko centrum, ok. 400 zł za pokój 2-osobowy. Mardin: Ramada Plaza by Wyndham, nie tylko kuchnia turecka, wygodny basen, ok. 400 zł za pokój 2-osobowy. Jedzenie Na śniadanie w Gaziantepie polecam restaurację Omaç Mutfağı. Najlepiej zjeść tu tradycyjny menemen. A pyszna zupa jogurtowa ayran aşı – w Yesemek Gaziantep Mutfağı. W Şanlıurfie warto zjeść kebab z pistacjami w Dedecan Grill. W Mardinie – lunch w prowadzonej przez kobiety Cercis Murat Konağı, a wieczór można spędzić w Han Restaurant, gdzie często gra lokalny zespół. Zakupy W Gaziantepie warto kupić baklawę w sklepie Koçak (jest kilka w mieście), ok. 100 zł kosztuje kilogramowa paczka. Tylko dobrze to zrobić tuż przed wyjazdem, bo baklawa się szybko psuje. Pyszne są także ciasteczka pistacjowe. Oczywiście na bazarze należy kupić pistacje (ok. 70 zł/kg). W Mardinie jest spory wybór tureckich herbat, jest też biżuteria w dobrej cenie oraz ciastka sezamowe Kana. Źródło: archiwum NG Nasza autorka Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". Pisze przede wszystkim o podróżowaniu, interesuje się też dyplomacją. Na wyprawy zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Koronki dla królowej Elżbiety i kawa jak smoła – poznaj urokliwe zakątki Cypru
Larnaka na Cyprze nie tylko uczy stoicyzmu, ale też odkrywa przed turystami barwne obyczaje mieszkańców, starożytne dziedzictwo i tajemnicze spotkania o poranku. Przekonaj się, dlaczego warto tu wracać.
Spis treści: Historia i architektura Larnaki Cerkiew św. Łazarza i grób przyjaciela Chrystusa Poranny rytuał pod cerkwią św. Łazarza Lefkara – cypryjska stolica koronek Omodos, Chirokitia i Kolossi – oliwa, wina i historia – Dobrze, że przyleciałaś na Cypr. Tu nauczysz się odpoczywać i cieszyć drobnymi przyjemnościami – mój przyjaciel Georges, który mieszka w Larnace od urodzenia, wziął łyk lokalnego piwa Keo i uśmiechnął się zalotnie. – Jutro jest niedziela. Jeśli chcesz zobaczyć, jak my tu żyjemy, idź za róg, wprost pod cerkiew św. Łazarza, ok. 9.30, usiądź w którejś z kawiarni, masz tu ich sporo, i czekaj. Tylko bądź cierpliwa. The Old Country Pub przy promenadzie Piale Pasha – pierwszej nadmorskiej ulicy w Larnace – w którym właśnie bawiliśmy, robił się tłoczny. Powoli zapadał zmrok i miasto zaczynało drugą zmianę, zapalały się latarnie i restauracyjne lampki, kelnerzy podkręcali muzykę, a głodni turyści zjeżdżali z okolicznych plaż na kalmary, halloumi, musakę i słodką commandarię, na którą mieszkańcy mówią, że jest „winem królów i królem win”. George podczas całego wieczoru nie pisnął już ani słowa o jutrzejszym poranku, więc nie ciągnęłam go za język. A następnego dnia spakowałam książkę – na wypadek naprawdę długiego czekania, aparat, notes, z którym się nie rozstaję, i przed 9.00 pobiegłam w stronę cerkwi św. Łazarza. Historia i architektura Larnaki Larnaka to najstarsze i trzecie co do wielkości miasto na wyspie, którego historia sięga już XII w. p.n.e., kiedy przybyli tu feniccy koloniści i założyli osadę. Jest idealnym pierwszym przystankiem na Cyprze – bo w tutejszej architekturze odbija się i historia miasta, i Cypru, którymi na przestrzeni wieków władali m.in. Grecy, Rzymianie, Turcy czy Brytyjczycy. Zresztą ci ostatni mają wciąż na wyspie dwie bazy wojskowe (Akrotiri i Dhekelia), po nich też został lewostronny ruch. Zapuszczając się w labirynt uliczek, chociażby odchodzących od najsłynniejszej w mieście promenady Finikoudes, odnajdziemy więc zarówno tradycyjne cypryjskie budynki z kamienia, jak i domy w stylu kolonialnym, nowoczesne wille czy budowle z okresu osmańskiego – jak imponujący XVIII-wieczny akwedukt Kamares. Ja zaś najbardziej lubię się zapuścić do dawnej tureckiej dzielnicy Skala z pobielanymi kamienicami, w których miejscowi artyści mają swoje pracownie. Cerkiew św. Łazarza i grób przyjaciela Chrystusa Dzisiejszego poranka maszeruję jednak – zgodnie z sugestią przyjaciela – pod wspomnianą cerkiew, czyli przykład architektury bizantyjskiej. Świątynię zbudowano w IX w., a odnowiono osiem stuleci później. Została wzniesiona w miejscu, w którym znaleziono sarkofag z napisem „Przyjaciel Chrystusa”. Nikt zatem nie miał wątpliwości, że to grób wskrzeszonego w Betanii (Judea) – cztery dni po śmierci – Łazarza. Sarkofag zresztą do dziś jest w podziemiach kościoła, podobnie jak część relikwii, które są przechowywane w srebrnym relikwiarzu. Łazarz wkrótce po wskrzeszeniu trafił do Kition (dawna nazwa Larnaki) i wiele lat był tu biskupem. W cerkwi zobaczycie też bogato zdobioną 300-letnią ambonę i wspaniały barkowy ikonostas, na który potrafię się gapić w nieskończoność. Poranny rytuał pod cerkwią św. Łazarza O godz. 9 miasto jest jeszcze niemal puste, ale – jak przez ponad 300 dni w roku – już obficie oblane słońcem. Przy Piale Pasha palmy lekko tańczą w rytm szalejącego wiatru, a pierwsi urlopowicze rozkładają ręczniki na przylegającej do promenady piaszczystej plaży. Kilku miejscowych wesołków pali papieroski w kawiarni Island. Uliczki świecą pustkami, butiki z rękodziełem i dewocjonaliami, do których lubię zaglądać, są wciąż pozamykane, tylko po krużgankach przylegających do cerkwi kręcą się zaspane grube kociska. Idę na chwilę do tutejszego fortu z XVII w., zbudowanego przez Turków i przekształconego w więzienie przez Brytyjczyków (jest tu m.in. szubienica, która jeszcze w XX w. była w użyciu). Warto się wdrapać na mury obronne, by zrobić kilka panoramicznych zdjęć budzącemu się do życia miastu, które – jeśli wierzyć mojemu obiektywowi – właśnie nieźle się zagęściło, jakby przyjechał autokar turystów. Chyba o tym mówił Georges. Już po chwili okazuje się, że to żadni turyści, tylko mieszkańcy, którzy gromadnie wyszli z kościoła. – Msza zaczęła się o 6.00 i trwała ponad 3 godz. – tłumaczy mi pani Eleni. Wspólnie z mężem i dwiema sąsiadkami zasiedli właśnie w kawiarni i popijają gęstą jak smoła, parzoną w miedzianym tygielku cypryjską kawę. – To nasz rytuał, po mszy kawa, potem spacer, śmiejemy się, dziękujemy za słońce. To porządkuje nam dzień. Dzięki temu jesteśmy spokojni i możemy pojechać do tawerny na obiad. Sighia! Sighia oznacza „spokojnie, na zdrowie” i zwrotu używa się tu tylko podczas picia małej czarnej. Sama chętnie wzniosłabym taki toast, ale nerwowo krążę między kawiarniami i bezskutecznie szukam wolnego krzesła, mieszkańcy całymi rodzinami rozsiedli się w najlepsze absolutnie wszędzie. Lefkara – cypryjska stolica koronek Zostawiam to spokojnie wesołe towarzystwo w Larnace, bo dookoła jest jeszcze ciekawiej. Najpierw wschód – wbijam w nawigację Lefkarę, czyli ukochaną miejscowość Leonarda da Vinci. Ponieważ drogi na Cyprze są bardzo porządne i wiją się między zielonymi pagórkami oraz wzgórzami Troodos, jazda samochodem to niezła lewostronna frajda. Lefkara ma zaledwie kilka wąskich uliczek, wyłożonych kamieniem. Z kamienia są też rozczulające domostwa z błękitnymi okiennicami, pod którymi mieszkańcy poustawiali donice z różowymi i czerwonymi oleandrami, kaktusami czy bugenwillami. Wąchając kwiaty i robiąc im zdjęcia, wyobrażam sobie, jak po mieścince przechadzała się młodziutka wenecjanka Katarzyna Cornaro... Tradycja haftowania przetrwała do dziś, dlatego aż roi się tu od drobnych sklepików z obrusami, serwetami i chustami. – Haftujemy na lnie – mówi pani Maria. Obrus tka się kilka miesięcy. Moja babcia i mama też haftowały, a dziadek te wzory wykorzystywał do zdobienia srebrnej biżuterii. Omodos, Chirokitia i Kolossi – oliwa, wina i historia W drodze do Omodos zajeżdżam do wioski Chirokitia, gdzie zachowały się pozostałości neolitycznej osady z VI w. p.n.e. I także do zakładu tłoczenia oliwy Ktima Erotokritos – po miksturę na długowieczność. Omodos w górach Troodos to kilka brukowanych uliczek, butików i tawern, ale największą atrakcją jest klasztor Timiou Stavrou z relikwiarzem w kształcie krzyża. Na koniec zahaczam jeszcze o zamek Kolossi, twierdzę z XIII w., w której urzędowali joannici. Dziś jest całkiem pusta, ale zostały XVI-wieczne freski i zabytkowe kominki. Teraz patrzę z jej dachu na okolicę i wyobrażam sobie, jak wyglądało oblężenie zamku przez Genueńczyków, Cypr to wyspa fantazji. Źródło: National Geographic Traveler Polska
Podobnie jak Rzym, powstał na siedmiu wzgórzach. Historia Polski zaczyna się właśnie tutaj
Piłka ręczna, żużel, króliki i festiwale. Gniezno zaskakuje swoją różnorodnością, łącząc bogate dziedzictwo pierwszej polskiej stolicy z nowoczesnym rytmem codzienności.
W tym artykule: Królik przewodnik Bez krat i kaftanów Ze wzgórza Lecha Gniezno – informacje praktyczne Żółto-czarne grają płynnie i spokojnie. Tanaś do Szczepanik, Szczepanik do Wabińskiej, Wabińska do Bartkowiak. Idą szerokim okręgiem coraz bliżej bramki przeciwniczek, przyspieszają, bez pardonu wbijają się w obronę, ciach, ciach i bramkaaaaa! Kibice na trybunach szaleją, piski, fanfary, okrzyki radości – mało hali nie rozniosą. Słyszę dookoła: – Pszczoły, tak trzymać! – Takiego Gniezna jeszcze nie wiedziałaś, prawda? – śmieje się Artur Krysztofiak, który odpowiada za promocję w mieście. To był jego pomysł, by zaciągnąć mnie na mecz piłki ręcznej MKS Gniezno z AEP Panorama Saloniki. – Oglądasz pierwszy, historyczny mecz naszej drużyny w Pucharze Europy! – krzyczy mi do ucha. Nawet nie wie, ile sprawił mi radości – całą podstawówkę i kawałek liceum grałam w ręczną. Dlatego kiedy patrzę teraz na gnieźnian, którzy całymi rodzinami przychodzą dopingować swoją drużynę, emocje wracają. – Lubimy tu piłkę ręczną, ale naszym numerem jeden jest żużel. Mamy nawet turniej o Koronę Bolesława Chrobrego – ciągnie Artur. Żużla akurat nie trenowałam, więc wizytę na torze odkładam na „może następnym razem”. Tymczasem Gniezno wygrywa z Salonikami 31 do 17. I to jest świetny początek wizyty w pierwszej stolicy Polski. Królik przewodnik Opowieść o Gnieźnie pewnie wypadałoby jednak zacząć od historii – w końcu tu koronowano pierwszych pięciu królów Polski, z Bolesławem Chrobrym na czele, który dokładnie tysiąc lat temu wcisnął na głowę szczerozłotą, wyłożoną rubinami, szmaragdami i perłami koronę ważącą jakieś 2 kg. Uroczystość odbyła się 18 kwietnia na Wzgórzu Lecha w katedrze gnieźnieńskiej, czyli matce kościołów polskich. Całe miasto już szykuje się do świętowania tego jubileuszu. Z katedry wybrzmi dzwon Święty Wojciech – odzywa się tylko podczas ważnych uroczystości. Odprawiona też będzie Msza Koronacyjna. Ulicą Bolesława Chrobrego, która jest główną arterią miasta, przejdą orszak, parady, będą koncerty, jarmark i jubileuszowe festiwale. Tymczasem Gniezno żyje jeszcze swoim rytmem – w butikach przy ulicy Dąbrówki panie ubierają wystawowe manekiny w sukienki i prochowce, kelnerzy okolicznych knajpek nieśmiało, niepewni pogody, rozkładają na zewnątrz stoliki, a na schodkach dookoła fontanny zbiera się spragniona słońca młodzież. To miasto zielone i kompaktowe – centrum można obejść w godzinę, np. idąc śladami rzeźb… królików – jest ich 15 i nawiązują do najważniejszych momentów i postaci z dziejów pierwszej stolicy Polski, zresztą na jednego z nich przed chwilą wpadłam, idąc Traktem Królewskim. Odlane z brązu zwierzaki „prowadzą” też do tych mniej znanych punktów, jak kościoły św. Jana Chrzciciela i św. Wawrzyńca, park Miejski, dawne koszary pruskie czy secesyjne kamienice. Zatrzymuję się pod pomnikiem Chrobrego – rozsiadł się na tronie, nogi szeroko, w jednej ręce miecz wbity w ziemię. Patrzę mu prosto w twarz – oczy ma lekko zmrużone, jakby z wściekłości, wąsiska prawie do szyi, a pod nimi usta w podkówkę. Prawdziwy król. Rzucam jeszcze okiem to na katedrę, która dumnie góruje nad miastem, to znów na Chrobrego i decyduję się iść w stronę wody – świątynia będzie później. Na jezioro Jelonek mieszkańcy wołają „Wenecja”. Dwa lata temu gruntowne odświeżenie przeszedł park nad akwenem, stanęły ławki, plac zabaw, na starych murach byłego amfiteatru zbudowano ściankę wspinaczkową. Są tu też: skate park, dwie zjeżdżalnie terenowe, a nawet wybieg dla psów. Wokół jeziora poprowadzono cztery drewniane trasy i usypano alejki spacerowe, jedną z nich właśnie krążę, patrząc na gęsi gęgawy, które pędzą w moją stronę. Za chwilę zacznie tu kwitnąć czosnek i trawy, a pomiędzy nimi latem na leżakach będą odpoczywać mieszkańcy – to jedno z ich ulubionych miejsc rekreacyjnych. Miło tu przyjechać na przełomie lipca i sierpnia – wtedy na tutejszej wysepce odbywają się projekcje filmowe w ramach jednej z najważniejszych imprez w mieście – Królewskiego Festiwalu Artystycznego (w tym roku od czerwca do września). Póki co mijają mnie rowerzyści i biegacze – część z nich zasuwa w kierunku, w którym i ja zmierzam – do szpitala psychiatrycznego. Bez krat i kaftanów Jest rok 1891. Niemcy budują w Gnieźnie jedne z najciekawszych obiektów w okolicy – kompleks 50 ceglanych budynków na 117-hektarowym terenie. Powstaje 20 pawilonów szpitalnych z 640 łóżkami, jest też sala koncertowa. Między pawilonami zaplanowano aleje wysadzane lipami, chorych do poszczególnych oddziałów dowożą dorożki. Od 1919 r. dyrektorem Zakładu Psychiatrycznego „Dziekanka” jest Aleksander Piotrowski. Wybitny psychiatra prowadzi nowoczesną terapię, której podstawą jest ruch i praca pacjentów. To on każe zlikwidować kraty w oknach i zakazuje używania pasów obezwładniających. Nie odurza też pacjentów, organizuje za to dla nich zespół muzyczny. Umiera w 1933 r., zostawiając nowoczesną placówkę. Szpital funkcjonuje do dziś, leczy się w nim blisko 800 pacjentów. W budynku nr 19 mieści się muzeum poświęcone historii Dziekanki – na wystawie oglądam stare sprzęty medyczne i maszyny tkackie używane przez pacjentów do rewolucyjnej wówczas terapii pracą. Najtragiczniejsze wydarzenia w dziejach szpitala rozgrywają się w czasie II wojny światowej – szpital staje się miejscem eksterminacji chorych psychicznie, zgodnie z zarządzeniem Hitlera. – Zagładą chorych zajmowała się organizacja o zaszyfrowanej nazwie T-4 – opowiada mi Arkadiusz Gaca ze Stowarzyszenia „Concordia”, które opiekuje się muzeum. – Chorych odurzano, ładowano do samochodów kontenerów, do których wnętrza uchodziły gazy spalinowe. Zgładzono w ten sposób 3586 pacjentów. Ze wzgórza Lecha W Cudzie kawa jest rzeczywiście cudowna, pycha jest też bananowy chleb z orzechami i czekoladą serwowany z granolą i jogurtem naturalnym. – Proszę przyjechać do nas latem, zakocha się pani w naszych domowej roboty jagodziankach – kusi Marcin Dzionek, który od pięciu lat prowadzi przy ulicy Podgórnej tę artystyczną kawiarnię. Na ścianach widzę prace lokalnego artysty Draki, ktoś siedzi z laptopem, ktoś czyta książkę, ktoś zachwyca się ciastem marchewkowym. W Cudzie modnie jest bywać. I jest pysznym przystankiem przed wizytą w katedrze. Pamiętamy z lekcji historii, że Gniezno, niczym Rzym, pierwotnie było rozłożone na siedmiu wzgórzach nad trzema jeziorami, w miejscu, gdzie Lech spostrzegł białego orła. Ok. IX w. wzniesiono na wzgórzu gród z siedzibą książęcą, zaś przed rokiem tysięcznym katedrę. Obecna budowla gotycka pochodzi z XV w. i jest trzecią świątynią zbudowaną w tym miejscu. Związany jest z nią kult św. Wojciecha. Do jego grobu pielgrzymowali m.in.: Otton III, Bolesław Chrobry, Władysław Jagiełło, Jan Olbracht czy Zygmunt III Waza. Żywot świętego został zilustrowany na brązowych Drzwiach Gnieźnieńskich już w XII w. To jeden z najważniejszych zabytków miasta. Podziemia katedry skrywają zaś najstarszy zapis nagrobkowy – z ok. 1006 r., oraz odkryte podczas badań archeologicznych relikty oratorium z końca IX w., a także fragmenty murów bazyliki Mieszka I. Ja jednak dziesiątkami schodów wdrapuję się na wieżę świątyni, by z góry rzucić okiem na piastowski gród. Widzę zadbane przyjazne miasto, które konsekwentnie się rozwija, pielęgnuje historyczne zabytki, ale też chce iść z duchem czasu. Gniezno – informacje praktyczne Nocleg Hotel Awo w centrum. Ok. 250 zł za pokój 2-os. Pokoje gościnne w karczmie Lednickie Wrota (Lednogóra 4a). Znakomite lokalne jedzenie i wygodne pokoje, od 200 zł za 2 os. Warto odwiedzić Muzeum Początków Państwa Polskiego, które zajmuje się głównie dziedzictwem polskiego średniowiecza oraz historią Gniezna. Bilet normalny: 20 zł, ulgowy – 16 zł. Muzeum Zabytków Kultury Technicznej z legendarnymi motoryzacyjnymi eksponatami. Bilet normalny 10 zł, ulgowy 6 zł. Kalendarz imprez związanych z jubileuszem 100-lecia koronacji na: gniezno2025.pl. Źródło: National Geographic Traveler Polska Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Czy drzewa potrafią podróżować? Podcast National Geographic Polska
Czy drzewa mogą podróżować, opiekować się potomstwem i komunikować ze sobą? Tak. Co jeszcze potrafią i dlaczego ich obecność jest tak ważna dla naszego zdrowia? W najnowszym podcaście National Geographic rozmawiamy z dr hab. Edytą Rosłon-Szereńską, arborystką z SGGW w Warszawie oraz z psychoterapeutką traum Marleną Ewą Kazoń.
Spis treści: Co nam daje kontakt z drzewami? Co jeszcze potrafią drzewa? Były na Ziemi znacznie wcześniej niż ludzie, bo pojawiły ponad 380 mln lat temu. W dawnych wierzeniach utożsamiano je z emocjami, płodnością czy śmiercią. Drzewa. Najstarszy okaz w Polsce – cis „Henryk” w Henrykowie Lubańskim na Dolnym Śląsku – ma na karku ok. 1400 lat, a na świecie żyją znacznie starsze drzewa, których wiek szacuje się na 5 tys. lat. To sosny długowieczne z Gór Białych w USA. Jeśli chodzi o wysokość, niektóre gatunki osiągają imponujące wyniki, np. sekwoje wieczniezielone z Kalifornii mierzą nawet 115 m wysokości. Co nam daje kontakt z drzewami? Najnowsze badania udowodniły, że drzewa nie tylko zmniejszają objawy ADHD u dzieci. Chorzy, którzy za oknem widzą zieleń, szybciej wracają do zdrowia. Drzewa obniżają nam ciśnienie tętnicze, łagodzą depresję i zaburzenia psychiczne. Przytulanie się do drzew odstresowuje i dodaje witalności. Wiedzą o tym choćby koale, które nieustannie tulą się do drzew, choć z nieco innych powodów. – Ponadto uspokajają nas, mamy kontakt z majestatem natury, z czymś, co jest stałe i budzi poczucie bezpieczeństwa – tłumaczy psychoterapeutka Marlena Ewa Kazoń. I dodaje: – Wielu moich pacjentów właśnie w lesie najlepiej odpoczywa. Świetnym miejscem jest też park, byle się wyciszyć, posłuchać drzew, można się też do nich przytulić. Co jeszcze potrafią drzewa? – Potrafią się ze sobą komunikować – opowiada dr hab. Edyta Rosłon-Szereńska – I mają na to trzy sposoby: środowisko glebowe, czyli strzępki grzybni – to zjawisko nazywa się mykoryzą. Grzyby przekazują i drzewom, i innym roślinom informacje o zasobności siedliska. Drugim sposobem komunikacji są związki chemiczne, jakie drzewa wydzielają, np. olejki eteryczne. W ten sposób ostrzegają się nawzajem, np. że zbliżają się mszyce. A trzecim sposobem są impulsy elektryczne. Ostatnie badania naukowców z SSG dowodzą, że takie impulsy powstają w chloroplastach, czyli organach, które odpowiadają za fotosyntezę. Ponadto dzięki grzybni drzewa potrafią się też opiekować potomstwem. Drzewo-matka wytwarza nasiona, które następnie kiełkują i tworzy się siewka, czyli nowe drzewo. Jego rodzicielka, zasłaniając takiemu „niemowlakowi” słońce, właśnie przez grzybnię dostarcza mu więcej cukru i substancji odżywczych niż innej siewce, która nie jest jej dzieckiem. Po więcej ciekawostek o drzewach odsyłamy do najnowszego podcastu National Geographic Polska. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Sylwester w Tajlandii? Dlaczego nie! Rozmawiamy z Darią Ładochą
Czy zimą warto lecieć do Tajlandii? Jak obchodzi się tam święta? Dokąd najlepiej polecieć na Sylwestra w Tajlandii? I jak wygląda tam pora deszczowa? W najnowszym podcaście National Geographic rozmawiamy z Darią Ładochą, dziennikarką kulinarną, autorką książek i trenerką kuchni tajskiej.
Spis treści: Pora deszczowa, czyli sto odcieni zieleni Jak wyglądają święta w Tajlandii? Dokąd najlepiej polecieć na Sylwestra w Tajlandii? Za co Daria Ładocha tak pokochała Tajlandię? Tajlandia to państwo w południowo-wschodniej Azji, położone na Półwyspie Indochińskim. Co roku ten kraj odwiedza blisko 30 mln turystów. – Najwięcej jest ich, kiedy w Europie panuje smutna jesień bądź zima, czyli od listopada do lutego. Ale pamiętajmy, że wtedy ceny są najwyższe, a do ważnych zabytków będziemy musieli stać w kolejce – zaznacza Daria Ładocha, bohaterka najnowszego podcastu National Geographic. I dodaje: – Najtaniej jest oczywiście podczas pory deszczowej, czyli podczas polskiego lata. Boimy się jednak owadów i opadów, dlatego nie wybieramy się wtedy do Tajlandii. Jedną z ciekawostek dotyczących Tajlandii jest fakt, że to właśnie w tym kraju wynaleziono znaną i uwielbianą przez turystów zupę tom yum. Pora deszczowa, czyli sto odcieni zieleni Jak zatem wygląda pora mokra w Tajlandii? Czy rzeczywiście możemy spodziewać się ścian deszczu? Ładocha kręci głową: – Pada co jakiś czas i wcale nie codziennie. Ale ten deszcz ciepły, tropikalny i wspaniały! Widać wtedy dookoła sto odcieni zieleni. Jest pięknie. A ceny w restauracjach i hotelach są znacznie niższe niż podczas high season. Mamy też większy wybór miejsc i w restauracjach, i hotelach, i w salonach masażu, bo te nie są zajęte. Jak wyglądają święta w Tajlandii? Autorka bloga mamalyga.org opowiada, że na święta do Tajlandii zjeżdża cały świat, który ma być zadowolony i najedzony. – Przylatują całe rodziny, by rozdawać sobie prezenty, by zobaczyć świętego Mikołaja. I mimo tego, że religią wiodącą w Tajlandii jest buddyzm, to nagle widzimy dookoła choinki oraz pana z brodą i czerwoną czapką. W tym okresie w hotelach serwowane są dania od typowo tajskich, czyli od pad thai, po pizzę – śmieje się prezenterka. Dokąd najlepiej polecieć na Sylwestra w Tajlandii? Na bardziej wyciszoną zabawę Ładocha poleca Chiang Mai w północnej Tajlandii, nad rzeką Ping. To drugie co do wielkości miasto w Tajlandii. – Jeśli chcemy się zabawiać, to polećmy na największą wyspę kraju, czyli Phuket na Morzu Andamańskim przy zachodnim wybrzeżu Półwyspu Malajskiego. A jeśli chcemy poczuć się jak w azjatyckim Nowym Jorku, to oczywiście idealny będzie Bangkok. To tylko jeden z powodów, dla których warto odwiedzić Bangkok. Ale jeśli wybieramy beztroskie lenistwo na rajskiej małej plaży, to udajmy się na wyspę Ko Lanta lub Ko Tao – będącą częścią Archipelagu Chumphon na zachodnim brzegu Zatoki Tajlandzkiej. Tu są dobre warunki dla surferów, panuje też luźna atmosfera. Za co Daria Ładocha tak pokochała Tajlandię? Autorka książek kulinarnych, m.in. „Thaibook” z 107 prostymi tajskimi przepisami opowiada: – Całe dzieciństwo siedziałam na kuchennym blacie i z babcią lepiłyśmy pierogi, smażyłyśmy naleśniki i kotlety oraz paliłyśmy kapustę do gołąbków. Mój pierwszy wyjazd do Tajlandii w 2003 r. miał być czystą turystyczną wyprawą. A poleciła mi ten kraj pani dermatolog, która chciała odwrócić moją uwagę podczas wykonywania bolesnego zabiegu. Pamiętam, jak podczas tej wyprawy zjadłam na ulicy zielone curry z bakłażanem i dostałam jak obuchem w głowę od smaków, które poczułam w tej potrawie. Przepadłam i ta miłość trwa do dziś. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Big Ideas: Czego nie wiecie o liście światowego dziedzictwa UNESCO
Czy w dobie światowych kryzysów oraz sztucznej inteligencji lista światowego dziedzictwa UNESCO jest w ogóle potrzebna? Co dziś znaczy i jaką rolę będzie odgrywała w przyszłości? O tym rozmawiamy w najnowszym podcaście NG Big Ideas z Amb. prof. Tomaszem Orłowskim, byłym sekretarzem generalnego Polskiego Komitetu ds. UNESCO.
Spis treści: Jak na przestrzeni wieków zmieniało się podejście do zabytków? UNESCO buduje pokój Polskie obiekty na liście UNESCO Co łączy Wersal, ateński Akropol, Ibizę, sieć XVII-wiecznych kanałów w Amsterdamie, lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym czy Stare Miasto w Warszawie? Wszystkie te miejsca i obiekty zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Lista została ustanowiona na mocy konwencji UNESCO w 1972 r. w Paryżu. Do dziś ratyfikowało ją i przyjęło 195 państw. UNESCO działa przy Organizacji Narodów Zjednoczonych. Państwem, które ma najwięcej zabytków wpisanych na listę UNESCO są Włochy (59 zabytków). Na drugim miejscu znalazły się Chiny, na trzecim Francja i Niemcy. – Lista daje państwom poczucie większego znaczenia, dumy, że jest się na niej reprezentowanym – tłumaczy Tomasz Orłowski, były ambasador we Włoszech i Francji, były sekretarz generalny Polskiego Komitetu ds. UNESCO. Jak na przestrzeni wieków zmieniało się podejście do zabytków? Przed wiekami zabytki miały świadczyć o wielkości, prestiżu, o czymś, co pozostanie po nas. – Etruskowie, czyli największe i najwspanialsze plemię Italii sprzed czasów rzymskich, w ten sposób widzieli świat, że budynki, w których mieszkali i świątynie, tworzyli z materiałów nietrwałych, czyli gliny i drewna – opowiada Orłowski i dodaje: – Natomiast chcieli, żeby zostały po nich grobowce. Bo to grobowce miały służyć na wieczność. Bo zabytek to jest coś, co ma nas przeżyć, czyli de facto przedłużyć nasze życie. W kolejnych wiekach, dzięki dostępnym materiałom i dobrobytowi, zaczyna się budować obiekty, które mogą przetrwać kolejne pokolenia – gdyby nie konflikty zbrojne. Jednym z przykładów miast, które bardzo ucierpiało na skutek działań wojennych jest Warszawa. – W 1980 r. Stare Miasto w stolicy Polski zostało wpisane na listę UNESCO. I ten wpis kazał zastanowić się nad pojęciem autentyzmu. UNESCO doceniło bowiem odbudowę stolicy, społeczną mobilizację, przywiązanie Polaków do dziedzictwa, i umiejętność odtworzenia na podstawie rozmaitych źródeł, w tym obrazów chociażby Canaletta, Starego Miasta sprzed wojny – tłumaczy Orłowski.„ UNESCO buduje pokój Podstawowym celem Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Edukacji, Nauki i Kultury (UNESCO) jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię. – Po bestialstwach II wojny światowej istniała potrzeba stworzenia organizacji współpracy intelektualnej – opowiada ambasador Orłowski. – Wtedy sądzono, że taka współpraca będzie najlepszą ochroną przed kolejnymi konfliktami zbrojnymi. UNESCO zostało stworzone z myślą o budowie pokoju. Akt założycielski zaczyna się od zdania: Ponieważ wojny zaczynają się w głowach ludzi, to w głowach ludzi trzeba znaleźć obronę przed wojną”. Zatem UNESCO uczy technik budowy pokoju. Jedną z nich jest m.in. współpraca państw sąsiedzkich, chociażby w odniesieniu do własności dzielonej. Dobrym przykładem takiej współpracy jest Park Mużakowski, który rozpościera się po obu stronach rzeki Nysy Łużyckiej w Polsce i w Niemczech. – Wspólnie z naszym zachodnim sąsiadem wpisaliśmy park w 2004 roku na listę UNESCO – mówi amb. Orłowski. Polskie obiekty na liście UNESCO Obecnie w Polsce 17 miejsc jest wpisanych na listę. Są wśród nich m.in. Zamek Krzyżacki w Malborku, Stare Miasto w Krakowie, Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni czy Puszcza Białowieska. – By wpisać obiekt na listę, czasem latami zbiera się dokumentację. Dziś dokumenty potrafią liczyć nawet 600 stron – opowiada ambasador Tomasz Orłowski i dodaje: – W tej chwili buduje się nawet trasy wycieczek szlakiem obiektów z listy UNESCO. Co daje wpisanie na listę UNESCO? Jakie obiekty są najciekawsze? I co dalej z listą? O tym posłuchacie w podcaście. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Margaret w podcaście „National Geographic Polska”: w Andaluzji czuję się już u siebie
O tacie, który otworzył cukiernię w Maladze, o pierwszej poważnej podróży, o słodkiej ruderce na wybrzeżu Costa del Sol, ale też o tym, gdzie zjeść najlepsze tapasy i obejrzeć pokaz flamenco – rozmawiamy z Margaret w kolejnym podcaście National Geographic Polska.
W tym artykule: Dlaczego dom w Hiszpanii to dobry pomysł? Czy łatwo kupić dom w Andaluzji? Pierwsza poważna podróż Margaret a polska cukiernia w Maladze Wstaję rano i widzę z okna Gibraltar – uśmiecha się Margaret. Piosenkarka dorastała w Ińsku – małej miejscowości niedaleko Szczecina. – Odkąd pamiętam otaczała mnie społeczność napływowa, ludzie stale się zmieniali, jedni wyjeżdżali, inni się sprowadzali. Chyba i ja nigdy nie zapuściłam tam korzeni. Od zawsze rwało mnie dalej. Ale paradoksalnie, czym jestem dalej, tym mocniej zauważam swoją polskość. Doceniam ją i lubię. Kiedy mieszkam w Hiszpanii, a przenosimy się tam na okres jesienno-zimowy, brakuje mi nadwiślańskiej pracowitości, lojalności, hardości – opowiada. Dlaczego dom w Hiszpanii to dobry pomysł? – Jestem meteopatką – tłumaczy Margaret - Pogoda bardzo wpływa na moje życie i postrzeganie rzeczywistości. M.in. dlatego wspólnie z Piotrkiem (partner artystki – red.) kupiliśmy dom w Hiszpanii. Na pytanie, dlaczego Andaluzja, piosenkarka odpowiada: – Bardzo ciekawi mnie złożona kultura tego kraju, lubię jego język, którego się intensywnie uczę. Sporo słucham latynoskiej muzyki. My Polacy mamy też podobny do Hiszpanów temperament. I to wciąż Europa, czyli jest blisko – dzięki pomocy znajomych pakujemy nasze cztery psy oraz kotkę Limę i wyjeżdżamy. Zwierzaki kochają tam być, zwłaszcza Lima – jest wprost zachwycona plażą. Całymi dniami wygrzewa się na słońcu. Chyba też go potrzebuje. Czy łatwo kupić dom w Hiszpanii? Margaret mówi zdecydowane: Tak! I dodaje: Papierologia związana z kupnem mieszkania jest w tej chwili bardzo uproszczona. W naszym przypadku cała procedura zamknęła się podczas jednego dnia i spotkania z agentką. Polecieliśmy, obejrzeliśmy jedno mieszkanie i od razu wiedziałam, że tu chciałabym zamieszkać – śmieje się piosenkarka. – Dom jest usytuowany na plaży, przypomina słodką ruderkę. Żaden luksus. Z dachu rozpościera się przepiękny widok na morze, w środku tarasu wyrasta drzewo. Codziennie rano na śniadanie i kawę chodzę do lokalnego baru na plaży. Wita mnie tam starsza pani, i zawsze mówi: Hola! Cómo siempre? A ja odpowiadam: Si si, cómo siempre! (pol. To, co zwykle). Ten lokalny klimat sprawia, że czuję, że jestem u siebie. Mam też sąsiadkę Carmen, codziennie rano chodzimy wspólnie na spacery z psami. Carmen mówi po hiszpańsku, ja udaję, że wszystko rozumiem. Pierwsza poważna podróż Margaret a polska cukiernia w Maladze – Któregoś dnia mój tata, który wiele lat był dyrektorem szkoły, postanowił rzucić wszystko i… otworzyć cukiernię w Maladze – śmieje się piosenkarka. – Nie, nigdy nie piekł ciast. Nie znał się też na gastronomii. Po prostu przyszedł mu do głowy pomysł i postanowił go zrealizować. W tym jestem do niego podobna. Lubił słodycze i ciągnęło go słońca – tak jak mnie. Zresztą dzięki temu szalonemu pomysłowi ojca odbyłam jako nastolatka swoją pierwszą poważną podróż samolotem. Całą rodziną go wspieraliśmy, dlatego jak tylko skończył się rok szkolny, postanowiłyśmy z przyjaciółkami przekonać się, jak działa polska cukiernia w Hiszpanii. Niestety tata nie miał drygu do prowadzenia takiego interesu. Nie znał się na ludziach, wszystko wymknęło się mu spod kontroli. Po sześciu miesiącach wrócił. Ale swoją pierwszą podróż zdążyłam odbyć. I zakochałam się wtedy w Maladze. A gdzie w Andaluzji zobaczyć pokaz flamenco, i w których miejscach zjeść najlepsze tapasy? Odsyłamy do podcastu z Margaret. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na YouTube i na Spotify. Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Czym pachnie warszawska Praga? Podcast National Geographic Polska
Tajemnicza, fotogeniczna, artystyczna, coraz bardziej nowoczesna. Czym pachnie warszawska Praga? I jak robi się tu czekoladę? O tym w najnowszym podcaście National Geographic Polska mówią Katarzyna Kuzko-Zwierz z Muzeum Warszawskiej Pragi oraz Robert Zydel, etnograf i dyrektor Muzeum Fabryka Czekolady E. Wedel.
Brytyjski dziennik „The Independent” uznał warszawską Pragę za jedną z najciekawszych dzielnic w Europie, a magazyn „Travel Supermarket” za jedną z najmodniejszych na Starym Kontynencie. Wśród walorów dzielnicy wymienia się przede wszystkim: przedwojenną architekturę, piękny Park Skaryszewski z jeziorem, kultowy Bazar Różyckiego, „wtrącający się” Teatr Powszechny, galerie sztuki, odrestaurowaną zabytkową Wytwórnię „Koneser” z restauracjami i designerskimi butikami. Historia pisana na nowo Nazwa dzielnicy pochodzi od czasownika „prażyć” (wypalać), bo powstała na terenach po wypalonym lesie. Najpierw była nadwiślańską osadą, w XV w. stała się wsią szlachecką, a w 1791 r. Pragę oficjalnie przyłączono do Warszawy. Podczas II wojny nie uległa tak dużym zniszczeniom jak lewobrzeżna część stolicy. – I dlatego podczas odbudowy stolicy po wojnie, zostawiono Pragę trochę samej sobie, długo w nią nie inwestowano – tłumaczy Katarzyna Kuzko-Zwierz z Muzeum Warszawskiej Pragi. – Dziś jest świetnym przykładem tego, jak może zmieniać się miasto, zmieniać korzystnie. Są remontowane kolejne kamienice, powstało metro i ciekawe inicjatywy społeczne. Plus zieleń, kwitnące akacje, małe rzemieślnicze sklepiki, nowe osiedla. To wszystko tworzy dobre miejsce do życia. – Praga rozwija się też kulinarnie, dość wspomnieć Tróję Kielichów, do których zabrałabym gości. Z pewnością Praga jest wyrazista. Pojawiają się tu przestrzenie, których nie ma po lewej stronie Wisły – dorzuca Robert Zydel, etnograf, dyrektor Muzeum Fabryka Czekolady E. Wedel. – Dla Mnie Praga to nie tylko kulturalna i rozrywkowa część miasta. To też dziki brzeg. Niesamowite, że w środku dużego europejskiego miasta mamy tak pięknie zachowaną naturę. Nie trzeba się szczególnie natrudzić, by spotkać np. bobry nad Wisłą. Muzeum Fabryka Czekolady – nowe miejsce na Pradze Fabryka Czekolady E.Wedel to miejsce poświęcone przede wszystkim czekoladzie, ale też historii rodziny Wedlów. Połączenie tych dwóch elementów tworzy muzeum będące dowodem pasji do czekolady oraz zaangażowania w rozwój lokalnej społeczności. Pomysł na stworzenie muzeum zrodził się z inicjatywy grupy pracowników Wedla. Chcieli pielęgnować dziedzictwo firmy i otworzyć świat czekolady na nowe formy interakcji ze zwiedzającymi oraz społecznością lokalną. – Nasze muzeum to opowieść o autentycznych ludziach, którzy znają się na swoim rzemiośle. To opowieść o Wedlach, którzy są związani nie tylko z historia polskiej czekolady, ale też z nadwiślańską przedsiębiorczością i innowacyjnością – tłumaczy Robert Zydel. Jak powstaje czekolada? Skąd do Warszawy przyjeżdżają ziarna kakaowca? Dlaczego warto zajrzeć do Muzeum Fabryki Czekolady E. Wedel? Odpowiedzi na te odpowiedzi usłyszysz w najnowszym Podcaście National Geographic Polska dostępnym na YouTube, Spotify oraz w odtwarzaczu na górze artykułu.
Oto najciekawsze trasy rowerowe w Polsce. Warto skorzystać z nich jesienią
Jeśli planujesz dłuższą wyprawę na dwóch kółkach, zwróć uwagę na te trasy rowerowe w Polsce. Łączą dobrą infrastrukturę z malowniczymi krajobrazami i miejscami wartymi odwiedzenia.
Spis treści: Velo Baltica Trasa Pojezierzy Zachodnich Kaszubska Marszruta Stary Kolejowy Szlak Szlak Orlich Gniazd Wschodni Szlak Green Velo Pętla Warszawy Szlak wokół Tatr Wybraliśmy dla was osiem szlaków rowerowych z całej Polski. To wymarzone trasy dla miłośników dwóch kółek! Velo Baltica Na Pomorzu Zachodnim powstały setki kilometrów doskonałych dróg rowerowych połączonych w sieć szlaków. Są częścią większej całości: na wschodzie łączą się ze szlakami w Pomorskiem, na zachodzie – w niemieckiej Brandenburgii. Najważniejszą trasą jest fragment europejskiej EuroVelo 10, do której przylgnęło określenie Velo Baltica. Wiele kilometrów ścieżki wzdłuż wybrzeża Bałtyku zyskało w ostatnich latach nie tylko nową asfaltową nawierzchnię, ale także poprawione przebiegi. Często celem rowerzystów podróżujących w tych okolicach jest odwiedzenie wszystkich zabytkowych latarni morskich na polskim wybrzeżu. Siedem z nich znajduje się na terenie Pomorza Zachodniego. Inni odwiedzają bałtyckie porty z malowniczymi przystaniami plażowymi – jak ta w Chłopach, czy nieco większymi – jak w Jarosławcu. W obu kolorowe kutry rybackie wyciągane są za pomocą lin na plażę. Jeszcze innych motywuje codzienna możliwość kąpieli w morzu. Trasa Pojezierzy Zachodnich Dawny wojskowy most kolejowy na Odrze – Siekierki–Neurüdnitz – to początek tej budowanej wciąż trasy. Trasa Pojezierzy Zachodnich biegnie bowiem znad Odry aż do Białego Boru na wschodzie województwa, wykorzystując po drodze ślady dawnych linii kolejowych. W miejscu starych podkładów trakcyjnych dziś pojawiają się asfaltowe ścieżki umożliwiające nie tylko uprawianie turystyki rowerowej, ale też poprawiające bezpieczeństwo mieszkańców. Kaszubska Marszruta Fenomen na mapie polskiej turystyki rowerowej – drogi biegnące przez bory w okolicach Chojnic, Charzyków czy Męcikału poprowadzono po pasach przeciwpożarowych, a więc wykorzystując już istniejącą leśną infrastrukturę. Trasy Kaszubskiej Marszruty nie mają nawierzchni asfaltowej, a utwardzoną nawierzchnię szutrową. Punktem obowiązkowym jest galeria rzeźb Józefa Chełmowskiego w Brusach, który sam siebie określał mianem Leonarda da Vinci z Kaszub. Stary Kolejowy Szlak Stary Kolejowy Szlak, który łączy Wałcz w północnej Wielkopolsce z leżącym nad Bałtykiem Kołobrzegiem, jest najdłuższą w Polsce trasą rowerową zbudowaną na dawnych liniach kolejowych. Wykorzystuje (i będzie wkrótce wykorzystywać) trzy ok. 30-kilometrowe „szlaki zwiniętych torów”. Jednym z nich jest najstarsza długodystansowa turystyczna droga dla cyklistów w Polsce, powstała ponad 20 lat temu, łącząca się zielonym, naturalnym korytarzem Złocieniec z uzdrowiskiem Połczyn-Zdrój. Szlak jest świetny na jazdę z dala od dużych miast, ale też jedną z najwygodniejszych dróg ze środkowej Polski prosto nad Bałtyk. Może być wstępem do podróży po nadmorskim szlaku EuroVelo 10. Szlak Orlich Gniazd Warte polecenia są tu drogi w okolicach Złotego Potoku i Żarek. Takimi traktami jak 7-kilometrowy Gościniec Mirowski między Żarkami a Mirowem mógłbym jeździć codziennie. Innymi przykładami wygodnych tras leśnych są z kolei fragmenty Szlaku Orlich Gniazd koło Złotego Potoku i Ostrężnika. Jednak rowerowa odsłona szlaku ma inny przebieg niż trasa przygotowana dla piechurów. Najistotniejszą różnicą jest jej całkiem inny bieg na południowym, końcowym odcinku. Piesi wędrują tutaj pod Maczugą Herkulesa w dolinie Prądnika. Z kolei rowerzyści mkną doliną Racławki pod malowniczą Skałą Powroźnikową. Atrakcją tego fragmentu jest zamek Tenczyn w Rudnie oraz urocza droga przez Tenczyński Park Krajobrazowy w kierunku Krakowa. Wschodni Szlak Green Velo Podkarpacki fragment Wschodniego Szlaku Rowerowego Green Velo należy do najbardziej wymagających z całego, mającego ponad 2 tys. km szlaku. Trasa pomiędzy Przemyślem a Rzeszowem uwodzi panoramami podkarpackich pogórzy: Przemyskiego i Dynowskiego. W tej okolicy Green Velo wykorzystuje w większości lokalne drogi publiczne o niewielkim natężeniu ruchu. Czasem ucieka na kamienistą nawierzchnię, choć na szczęście nie pozostaje na niej długo. Do miejsc, dla których wybiera się tę część Green Velo, należy też m.in. zamek o czterech różnych basztach w Krasiczynie. Obojętnie nie można przejechać również obok łemkowskich cerkwi w Krzywczy, Piątkowej i Uluczu. Wycieczkę kończy zachwycający rynek w Rzeszowie, stolicy Podkarpacia. Pętla Warszawy Gassy. Tę nazwę prędzej czy później pozna każdy warszawiak wyposażony w rower szosowy. Ta mazowiecka maleńka wieś kiedyś słynęła co najwyżej z przeprawy promowej przez Wisłę i tabloidowej historii o 6-metrowym pytonie, którego wylinkę znaleziono tu w krzakach nad rzeką. Nie ma tu nawet sklepu. Jest za to oddział straży pożarnej oraz pętla autobusowa linii L14, na której kończy się inna pętla, kolarska. Od pałacu w Wilanowie licząc, prowadzi tu mniej więcej 18 km równego asfaltu. W tę i z powrotem daje to 36 km – w sam raz na szosowy trening. Spotkamy tu całą kolarską brać stolicy. Samotników, pary i peletony. Triatlonowe cyborgi na swoich szumiących czasowych maszynach i całkowitych amatorów. A przy tym różnokolorową galerię rowerów i ciuchów dostępnych w kraju i poza nim. Szlak wokół Tatr Jego pierwszy odcinek – od Nowego Targu do słowackiej Trzciany – powstał w śladzie zlikwidowanej linii kolejowej. Uważa się go za pierwszy przejaw rozwoju nowoczesnej, dostępnej dla wszystkich turystyki rowerowej w Polsce. Dziś ok. 250-kilometrowa polsko-słowacka pętla okrąża już całe Tatry, inspirując do kilkudniowej przygody z malowniczym krajobrazem w tle. Szlak wykorzystuje specjalnie wybudowane ścieżki rowerowe oraz fragmenty lokalnych dróg dojazdowych do pól uprawnych i publicznych. Podjazdów pod główny łańcuch Tatr nie trzeba się bać, a już na pewno nie wstydzić się kilkusetmetrowych spacerów. Źródło: archiwum NG.
Malownicza stolica Madery. Funchal zachwyca również jesienią
Funchal, stolica Madery, oferuje podróżnikom niezwykłe połączenie urokliwej przyrody, barwnej kultury i fascynującej historii. Spacerując po krętych uliczkach miasta, odwiedzający mogą odkrywać egzotyczne ogrody, gotyckie budowle, lokalne rynki i malownicze wybrzeże Atlantyku. Z tym przewodnikiem dziennikarze Travelera pomogą zaplanować idealny dzień w Funchal, w tym co zobaczyć, gdzie spróbować lokalnych potraw i jak poczuć autentyczny klimat Madery.
Spis treści: Najważniejsze atrakcje Funchal na Maderze Kulinarne przygody w Funchal Sztuka i kultura na ulicach Funchal Niezapomniane doświadczenia w Funchal Liczące ponad 100 tys. mieszkańców miasto powstało w 1421 roku. Swoją nazwę Funchal zawdzięcza koprowi (po portugalsku „funcho”) powszechnie występującemu na Maderze. Najważniejsze atrakcje Funchal na Maderze Funchal to miasto kontrastów – z jednej strony oferuje nowoczesne atrakcje, z drugiej zaś daje wgląd w bogatą historię i tradycje wyspy. Miasto jest otoczone bujną roślinnością, a jego klimat jest sprzyjający do całorocznego zwiedzania. Egzotyczne ogrody i urokliwe zakątki Jednym z pierwszych miejsc, które warto odwiedzić, jest Ogród Dony Amélii. Ten urokliwy zakątek, nazwany na cześć ostatniej królowej Portugalii, jest miejscem pełnym roślinności. W ogrodzie można znaleźć między innymi strelicje królewskie, znane jako rajskie ptaki, których pomarańczowe i fioletowe płatki przyciągają wzrok każdego odwiedzającego. Towarzyszą im delikatne orchidee oraz hortensje, które po deszczu otwierają swoje kielichy, tworząc niezwykle malowniczy widok. Dla miłośników bardziej egzotycznej flory i fauny, wizyta w Ogrodach Tropikalnych Monte to obowiązkowy punkt programu. To miejsce, które łączy elementy botanicznego ogrodu z tradycyjną portugalską architekturą. Spacerując po ogrodach, można podziwiać egzotyczne gatunki roślin z całego świata, malownicze mostki, fontanny oraz kolekcję azulejos – tradycyjnych portugalskich kafli, które zdobią ścieżki i fasady budynków. Katedra Sé – skarb wulkanicznej wyspy Katedra Sé w Funchal to jeden z najstarszych i najbardziej charakterystycznych zabytków na wyspie. Zbudowana z wulkanicznych skał pochodzących z pobliskich klifów Cabo Girão, katedra wyróżnia się wyjątkowym, surowym wyglądem. Wewnątrz można podziwiać misternie rzeźbiony sufit z drewna cedrowego, które również pochodzi z Madery. Jest to idealne miejsce dla tych, którzy pragną zgłębić historię wyspy i poczuć duchowy klimat tego miejsca. Kulinarne przygody w Funchal Kulinarna scena Funchal to mieszanka tradycyjnych portugalskich smaków i unikalnych maderskich przysmaków. Od lokalnych owoców morza, po tradycyjne napoje – jest tu wiele do odkrycia. Regionalne smaki i tradycyjne napitki Nie sposób odwiedzić Funchal i nie spróbować jego kulinarnych skarbów. Na szczególną uwagę zasługuje poncha – lokalny napój przygotowywany na bazie rumu z trzciny cukrowej, miodu i soku z cytrusów. Ten słodko-kwaśny napój, mieszany tradycyjnie drewnianym koziołkiem, znany jest ze swoich właściwości rozgrzewających i leczniczych. Również vinho da Madeira, słodkie wino o mocnym, intensywnym smaku, ma swoje korzenie w tej wyspie i jest doskonałym wyborem zarówno jako aperitif, jak i wino deserowe. Najlepsze restauracje i lokalne przysmaki W Funchal znajdziesz wiele restauracji serwujących świeże owoce morza. Vila do Peixe to restauracja, która zdobyła uznanie przewodnika Michelin i jest doskonałym wyborem na degustację lokalnych ryb, takich jak tuńczyk czy dorada. Z kolei Nini Design Centre, prowadzone przez maderską projektantkę Nini Andrade Silvę, to miejsce, które łączy sztukę kulinarną z nowoczesnym wystrojem wnętrz. Menu zmienia się tu codziennie, bazując na świeżo złowionych rybach i lokalnych składnikach. Sztuka i kultura na ulicach Funchal Funchal to miasto, które żyje i oddycha sztuką. Szczególnie widać to na Rua de Santa Maria, najstarszej ulicy w mieście, która stała się przestrzenią do wyrażania twórczej energii. Rua de Santa Maria – żywa galeria sztuki Rua de Santa Maria jest znana jako jedna wielka, otwarta galeria sztuki na świeżym powietrzu. Lokalne budynki są ozdobione malowidłami stworzonymi w ramach projektu „Sztuki Otwartych Drzwi”. Każde drzwi, każda fasada na tej ulicy to małe dzieło sztuki – od portretów, przez sceny z życia codziennego, aż po abstrakcyjne kompozycje. Spacerując po tej ulicy, można poczuć niepowtarzalny klimat miasta, które łączy tradycję z nowoczesnością. Muzeum Cristiano Ronaldo – obowiązkowy punkt dla kibiców Dla miłośników sportu, a szczególnie piłki nożnej, wizyta w Muzeum Cristiano Ronaldo jest wręcz koniecznością. Muzeum to, znajdujące się blisko portu, gromadzi nie tylko liczne trofea i puchary zdobyte przez jednego z najsłynniejszych mieszkańców Madery, ale także prezentuje jego drogę do światowej sławy. Pomnik piłkarza, wielokrotnie reprezentującego Portugalię w mistrzostwach świata w piłce nożnej, stojący przed muzeum jest częstym punktem spotkań turystów i lokalnych mieszkańców. Niezapomniane doświadczenia w Funchal Funchal to nie tylko historia i kultura, ale także wiele atrakcji, które oferują niezapomniane przeżycia. Widok na miasto z kolejki linowej na Monte Jednym z najbardziej spektakularnych doświadczeń w Funchal jest przejazd kolejką linową na wzgórze Monte. Przejazd ten pozwala na podziwianie zapierających dech w piersiach widoków na miasto, ocean oraz otaczającą je zieleń. Na szczycie Monte warto odwiedzić Kościół Nossa Senhora oraz ponownie zanurzyć się w piękno Ogrodów Tropikalnych Monte. Dla poszukiwaczy mocniejszych wrażeń dostępny jest zjazd tradycyjnymi sańmi, które stanowią unikatową atrakcję turystyczną Madery. Podsumowanie Funchal na Maderze to niezwykłe miejsce, które przyciąga swoją różnorodnością i pięknem. Od wspaniałych ogrodów, przez urokliwe zabytki, po wyśmienitą kuchnię – to miasto ma coś do zaoferowania każdemu podróżnikowi. Odkryj jego zakątki i poczuj klimat, który sprawia, że Funchal to nie tylko cel podróży, ale także miejsce, do którego chce się wracać. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Przebywanie wśród drzew ma działanie lecznicze. Dlaczego przyroda tak na nas wpływa?
Drzewa zmniejszają objawy ADHD u dzieci, obniżają ciśnienie tętnicze, łagodzą depresję. Są cierpliwymi świadkami naszej historii. Bez nich nie przetrwamy. O życiu drzew rozmawiamy z dendrologiem Tomaszem Maksymem.
Spis treści: Jak drzewa się komunikują Drzewa rosną całe życie Korzystny wpływ drzew Stare drzewa w stolicy Pamiętasz moment, w którym zainteresowałeś się drzewami? Miłość do przyrody mam zapisaną w genach. Pochodzę z małej miejscowości na Mazowszu. W latach 30 XX w. jeden z dziadków, którego niestety nie znałem, posadził sad, a w nim sporo starych odmian grusz, śliw i jabłoni: grafsztynek, malinówki oberlandzkie czy glogierówki, oraz zapomnianą dziś kandil sinap, która rodzi jabłka o wydłużonym kształcie, a została przywieziona do Polski przez Tatarów. Pamiętam z dzieciństwa zapach sadu, jego chłód, tajemnicę, bo czasem owoców było dużo, innego roku nie było ich wcale. Takie stare odmiany najczęściej owocują co drugi rok. Kiedy sad wiosną kwitł, z daleka wyglądał jak zjawiskowy bukiet. Jeszcze wtedy nie wiedziałem też, że drzewa ze sobą rozmawiają, ale czułem ich wspólnotę, dorastałem z nimi. Dziś traktuję sad jak rodzinną spuściznę. Doglądam, pielęgnuję, znam wszystkie rysy na korach, każdą gałąź. Szczepię i dosadzam kolejne stare odmiany, które przywożę z ogrodów botanicznych. Co ciekawe, mam w sadzie pewną gruszę, która rodzi małe słodkie owoce. Nie wyglądają i nie smakują jak gruszki. Odnajduję w nich raczej tropikalne nuty. Dałem ją do oceny, ale cały sztab profesorów nie miał bladego pojęcia, jaka to odmiana. Chyba sam ją nazwę (śmiech) – dziadek byłby zachwycony. Jak drzewa się komunikują Powiedziałeś, że drzewa ze sobą rozmawiają. Ale potrafią przecież też załatwiać inne sprawy. Komunikują się przez grzybnię dzięki mikoryzie – zjawisku polegającym na współżyciu korzeni z grzybami. Jeden grzyb potrafi połączyć populację nawet kilku gatunków. Dzięki grzybni drzewa mogą opiekować się potomstwem. Drzewo matka wytwarza nasiona, które następnie kiełkują i tworzy się siewka, czyli nowe drzewko. Jego rodzicielka, zasłaniając takiemu „niemowlakowi” słońce, właśnie przez grzybnię dostarcza mu więcej cukru i substancji odżywczych niż innej siewce, która nie jest jej dzieckiem. Ponadto drzewa wytwarzają związki lotne i sugerują towarzyszom, że np. zaatakowały je gąsienice. Związki lotne to wydzielane przez roślinę substancje, które docierają z wiatrem do drugiej rośliny i ostrzegają przed agresorem. Drzewo sąsiednie ma czas, aby się bronić, wytwarzając niesmaczne dla szkodnika substancje. Drzewa rosną całe życie À propos siewki. drzewa rosną całe życie, a w stanie siewki potrafią trwać dziesiątki lat. Wystarczy wybrać się do Puszczy Kozienickiej. Tam jodły pospolite funkcjonują w stanie siewki nawet 70 lat, czekając, aż matka się powali i odsłoni słońce. Podobna sytuacja jest w części lasu pierwotnego Puszczy Białowieskiej, niektóre okazy mają po 500 lat, a siewek w ich cieniu jest co niemiara. Zresztą takie wyczekiwanie to strategia niektórych gatunków. Np. cierpliwy, wytrzymały i silny cis potrafi tak żyć nawet 300 lat. A co do tego, że drzewa rosną całe życie, to rzeczywiście, nadbudowują tkanki na stary organizm, na wcześniejszą formę. Ich pnie stają się coraz grubsze – „tyją” aż do śmierci. Najstarsze drzewo w Polsce, cis „Henryk” w Henrykowie Lubańskim na Dolnym Śląsku, ma na karku ok. 1400 lat, ale na świecie żyją znacznie starsze okazy, których wiek szacuje się na 5 tys. lat. Są to sosny długowieczne z Gór Białych w USA. Zresztą pretendentów do miana „najstarszy” jest znacznie więcej. Kiedy woda przestaje docierać do najwyższych partii drzewa, ono dalej rośnie, ale tylko na grubość. Czasem wyłamuje się od czubka, co jest naturalnym procesem – przebudowuje koronę górną, wytwarzając dolną, która rozrasta się na boki. Niestety, ludzie myślą, że takie drzewo zaczyna umierać i bez konsultacji z dendrologiem wycinają okazy, które mają nawet 300–400 lat. A są wartościowe i mogłyby pożyć drugie tyle. Korzystny wpływ drzew Dlaczego przed wycięciem drzewa należy skonsultować się dendrologiem? Popatrz na ten wycinek pnia skamieniałego drzewa. Jakiś czas temu kupiłem go na aukcji, ma jakieś 200 mln lat. Jego przekrój wygląda, jakby drzewo żyło dziś. Drzewa nie zmieniły swojej formy, ewolucyjnie tylko lekko ją zreformowały. My, ludzie, myślimy, że jesteśmy najdoskonalszą formą życia – czyżby? Drzewa były na Ziemi znacznie wcześniej. Powstały ponad 380 mln lat temu, dlatego kontakt z nimi jest dla nas de facto doświadczeniem pierwotnym. W dawnych wierzeniach były utożsamiane z emocjami, płodnością, śmiercią. Sadzono brzozy na grobach, by koiły zmarłych, ale sadzono zawsze od północy, żeby nie zasłaniały przodkom słońca. Domostwa obsadzano bukami pospolitymi, które chroniły ludzi przed złem. Lipy sadzone na miedzach przynosiły pokój między sąsiadami. Najnowsze badania udowodniły, że drzewa nie tylko zmniejszają objawy ADHD u dzieci. Chorzy, którzy za oknem widzą zieleń, szybciej wracają do zdrowia. Drzewa nas uspokajają, obniżają ciśnienie tętnicze, łagodzą depresję i zaburzenia psychiczne. Drzewa też tworzą życiodajny tlen, ograniczają spływ wód opadowych do kanalizacji burzowej, oczyszczają powietrze, akumulują rakotwórcze związki toksyczne i szkodliwe pyły. Ale też o dobrych kilka stopni obniżają temperaturę w miastach. Przy 33 st. C, czyli takiej pogodzie, jaką mamy coraz częściej w Polsce, asfalt potrafi osiągnąć nawet 50 st. C. Tymczasem pod koronami drzew mamy 28 st. Zatem jeśli przy ulicy rośnie rząd np. klonów, mamy na niej o 15 st. mniej. Wracając do twojego poprzedniego pytania. Czasem jestem proszony o badanie danego drzewa, bo ktoś właśnie kupił działkę i jakaś topola biała mu się nie podoba. Np. przeszkadzają mu liście czy kształt. Uświadamiam wtedy, że jeśli ją zetnie, przejmie zanieczyszczenia, które absorbowało drzewo. Ponadto kolejne będzie rosło co najmniej 30–40 lat. A liście to nie śmieci, są cenne dla przyrody, budują ściółkę i można je np. podgrabić pod warzywa. Nawet te obumarłe drzewa zwiększają różnorodność biologiczną i z parków miejskich nie powinno się ich usuwać. Nowojorski Central Park ma obszary, w których suchych kikutów się nie rusza – są domem np. dla ptaków. A im mamy więcej ptaków, tym mniej owadów szkodliwych. Stare drzewa w stolicy Wiem, że lubisz chodzić po Warszawie i tropić stare drzewa. Bo jest w nich zapisana historia. Przy głównej alei w Ogrodzie Saskim, który w 66 proc. był zniszczony podczas II wojny, żyje lipa. Mimo, że podczas bombardowania nieźle oberwała, przetrwała do dziś. Na starych zdjęciach widać, jak się zmieniała, zresztą Niemcy bardzo lubili się pod nią fotografować. Kilkadziesiąt metrów dalej, przy wodozbiorze Świątynia Westy, rośnie jesion, który z kolei widnieje na fotografiach z 1912 r. Widać na nich dostojne, ubrane w długie suknie guwernantki, które bawią się z dziećmi, a w tle stoi ten niepozorny jesion. W 2018 r. też w ogrodzie Saskim położyło się drzewo, które było zasadzone w 1918 r., i w jego pniu odkryto… odłamki kul. Idziemy dalej, przy Zachęcie rośnie korkowiec dalekowschodni, który pamięta zamordowanie prezydenta Narutowicza. W Łazienkach Królewskich żyje XVIII-wieczny buk zwyczajny. Na Ursynowie dąb Mieszko I – staruszek liczy 650 lat i ma ogromną wolę życia. Ciekawa jest też historia mirabelki z Muranowa, która karmiła głodną ludność w warszawskim getcie. Została ścięta, ale jedna z warszawianek, przeprowadzając się do USA, wzięła ze sobą pestkę z tego drzewa i wyhodowała je w Ameryce. Nie dość, że drzewo przetrwało, to jeszcze trafiło znów do Warszawy i rośnie przy ulicy Andersa. A jak drzewa znoszą zmiany klimatyczne? Źle wpływają na nie i zmiany klimatyczne, i antropopresja. Ale też roboty ziemne w obrębie systemu korzeniowego czy zasolenie gleb. Niektóre gatunki kiepsko przędą – np. lipy czy klony pospolite. Inne gatunki, jak klon polny, radzą sobie za to świetnie w przestrzeni zurbanizowanej, gdzie jest dużo pyłów zawieszonych. Ten gatunek dobrą zdolność do regeneracji. Mało wymagające są też topole. Wykazują dużą tolerancję na zasadowe pH, potrzebują niewiele wody i szybko rosną. Niemniej bez drzew nie przetrwamy. Źródło: archiwum NG.
Kopenhaga – co warto zobaczyć? Przewodnik po najciekawszych atrakcjach stolicy Danii
Kopenhaga to miasto, które oferuje coś dla każdego – od zabytków i parków rozrywki po nowoczesne dzielnice i liczne trasy rowerowe. Niezależnie od tego, czy planujesz krótki wypad, czy dłuższy pobyt, stolica Danii na pewno cię nie zawiedzie.
Spis treści: Park Tivoli – najstarszy park rozrywki w Europie Nyhavn – kolorowe serce Kopenhagi Nørrebro – najfajniejsza dzielnica świecie Rowerem przez Kopenhagę Pałac Królewski Amalienborg – rezydencja duńskiej rodziny królewskiej Kopenhaga to miasto pełne kontrastów – od historycznych zabytków po nowoczesną architekturę, od tradycyjnych duńskich restauracji po hipsterskie kawiarnie. Stolica Danii jest idealnym miejscem na weekendowy wypad, oferującym liczne atrakcje, takie jak park Tivoli, kanały Nyhavn czy nowoczesną dzielnicę Nørrebro. W tym przewodniku przedstawiamy, co warto zobaczyć w Kopenhadze i jakie miejsca koniecznie trzeba odwiedzić. Park Tivoli – najstarszy park rozrywki w Europie Tivoli to nie tylko najstarszy park rozrywki w Europie, ale również jedno z najbardziej magicznych miejsc w Kopenhadze. Został otwarty 15 sierpnia 1843 roku i od tamtej pory przyciąga zarówno mieszkańców, jak i turystów. Georg Carstensen, założyciel Tivoli, przekonywał króla Christiana VIII, że „gdy ludzie bawią się dobrze, nie myślą o polityce”. I rzeczywiście, Tivoli stało się miejscem, w którym można zapomnieć o troskach codziennego życia i cieszyć się chwilą. Historia Ogrodów Tivoli Park Tivoli, znany również jako Ogrody Tivoli, ma długą historię, która łączy tradycję z nowoczesnością. Jego wyjątkowy urok przyciągnął takie postacie jak Hans Christian Andersen, który inspirowany pięknem ogrodów napisał swoją słynną baśń „Słowik”. Co ciekawe, Tivoli było także inspiracją dla Waltera Disneya przy tworzeniu Disneylandu. Najlepsze atrakcje w Tivoli W parku można znaleźć klasyczne kolejki górskie, karuzele, a także nowoczesne atrakcje takie jak „Demon” – trzypętlową kolejkę, która dostarcza adrenaliny nawet najbardziej odważnym. Na terenie parku znajdują się również liczne restauracje i kawiarnie, takie jak Grøften, gdzie można spróbować tradycyjnych duńskich potraw, w tym węgorza z jajecznicą czy czekoladowego torcika w Cakenhagen. Nyhavn – kolorowe serce Kopenhagi Nyhavn, czyli „Nowy Port”, to jedna z najbardziej rozpoznawalnych dzielnic Kopenhagi. Znana ze swoich kolorowych kamienic i licznych restauracji nad kanałem, przyciąga turystów z całego świata. To miejsce, w którym historia spotyka się z nowoczesnością. Historia dzielnicy Nyhavn Początki Nyhavn sięgają XVII wieku, kiedy to został zbudowany jako port dla kutrów rybackich i innych statków handlowych. Dziś jest to tętniące życiem miejsce, gdzie można zobaczyć historyczne żaglowce i kolorowe budynki, w których mieszkał sam Hans Christian Andersen. Najlepsze restauracje i kawiarnie w Nyhavn W Nyhavn znajdziesz mnóstwo urokliwych restauracji i kawiarni, w których warto zatrzymać się na posiłek lub filiżankę kawy. Można tu spróbować tradycyjnych dań duńskiej kuchni, takich jak smørrebrød, czyli kanapki z różnymi dodatkami. Nørrebro – najfajniejsza dzielnica świata Nørrebro to dzielnica, która stała się symbolem nowoczesnego, wielokulturowego Kopenhagi. W 2021 roku została uznana przez magazyn Time Out za „najfajniejszą dzielnicę na świecie”, dzięki swojej różnorodności i unikalnemu charakterowi. Co robić w Nørrebro? Nørrebro to miejsce, które warto odwiedzić, jeśli chcesz poczuć prawdziwą atmosferę Kopenhagi. Znajdziesz tu liczne butiki, kawiarnie i restauracje. A także parki, takie jak Superkilen, będący wynikiem współpracy mieszkańców, architektów i imigrantów. Superkilen – park miejski w sercu dzielnicy Superkilen to innowacyjny park miejski, który jest idealnym miejscem na rodzinne spacery, uprawianie sportu czy pracę na świeżym powietrzu. To miejsce jest również pełne interesujących elementów, takich jak ławki inspirowane brazylijskim wzornictwem czy drzewa palmowe z Chin. Rowerem przez Kopenhagę Kopenhaga jest znana jako jedno z najbardziej przyjaznych rowerzystom miast na świecie. Stolica Danii oferuje aż 346 km ścieżek rowerowych, które przecinają całe miasto. Nawet członkowie duńskiego parlamentu czy książę Fryderyk korzystają z rowerów jako głównego środka transportu. Sieć ścieżek rowerowych w Kopenhadze Miasto zostało zaprojektowane z myślą o rowerzystach, a infrastruktura rowerowa jest tutaj na najwyższym poziomie. Ścieżki rowerowe są oddzielone od ruchu samochodowego, co sprawia, że poruszanie się po Kopenhadze jest nie tylko ekologiczne, ale i bezpieczne. Rowerowe atrakcje i trasy Popularne trasy rowerowe prowadzą przez najważniejsze punkty miasta, takie jak Nyhavn, Park Tivoli czy Pałac Królewski Amalienborg. Po drodze można zatrzymać się w licznych kawiarniach rowerowych na filiżankę kawy. Pałac Królewski Amalienborg – rezydencja duńskiej rodziny królewskiej Pałac Amalienborg to rezydencja duńskiej rodziny królewskiej, położona w sercu Kopenhagi. Został zbudowany w stylu rokoko. Składa się z czterech identycznych budynków, które otaczają plac z pomnikiem Fryderyka V na koniu. Historia Amalienborg Pałac został zbudowany w XVIII wieku i od tamtej pory jest główną siedzibą duńskiej rodziny królewskiej. Zmiana warty, która odbywa się codziennie o godzinie 12:00, jest jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych. Zmiana warty – kiedy i gdzie? Aby w pełni doświadczyć majestatu Amalienborg, warto przyjść tu w południe, kiedy odbywa się zmiana warty. Warto również zwrócić uwagę na flagę królewską – jeśli powiewa, oznacza to, że królowa jest w rezydencji. Źródło: National Geographic Traveler Poland.
Późny urlop w Egipcie? Tydzień w Marsa Alam to gwarancja odpoczynku i relaksu
Jesienią w Egipcie czekają na was delfiny i cały fascynujący podwodny świat Morza Czerwonego. A także beduińskie wioski, quady, którymi można szaleć po pustyni i błogi relaks.
W tym artykule: All inclusive w Marsa Alam Snorkowanie w Morzu Czerwonym Relaks w Egipcie Wioska Beduinów Port Ghalib Pływanie z delfinami Atrakcje dla najmłodszych Do Marsa Alam poleciałam na tydzień. Wróciłam z tkanym dywanem, orientalną pufą, kaszmirowym szalem, maską do snorkowania i przeczytaną 500-stronicową książką. Wróciłam odprężona, wypoczęta i opalona. Okazało się, czego nie podejrzewałam wcześniej, że wyjazd all inclusive może być nie tylko ciekawym doświadczeniem. Może też odbyć się wyłącznie na moich zasadach – mimo że byłam częścią grupy. All inclusive w Marsa Alam Marsa Alam to spokojny, dość młody kurort na południowym wschodzie Egiptu. Położony na rozległych terenach Pustyni Arabskiej – wzdłuż riwiery Morza Czerwonego, po której co paręnaście kilometrów rozsiane są hotele-miasteczka. W drodze z lotniska nie sposób ich przegapić, bo zwykle prowadzą do nich palmowe aleje, które widać już z daleka. W jednym z nich miałam spędzić kolejne siedem dni, o nic się nie martwiąc. Trzy posiłki dziennie, otwarty całą dobę bar z napojami, baseny, masaże, plaża z parasolami i leżakami – tylko się relaksować. Podobnie jak większość tego typu resortów, mój hotel okazał się przy okazji samowystarczalną twierdzą z centrum handlowym, opieką medyczną, aptekami i restauracjami, w których po zmroku zaczyna kwitnąć tzw. życie towarzyskie. Masz ochotę potańczyć? Idziesz na dancing. Wolisz raczej spokojniejszy wieczór – udajesz się pokaz tańca lub koncert pod gwiazdami. A jeśli chcesz po prostu posiedzieć przy barze – kelner poda ci, na co tylko masz ochotę – słyszę w recepcji. W drodze do pokoju (w domku nr 1124) minęłam zwinne instruktorki aerobiku i nieco tajemniczego jogina z pokaźnym kokiem na głowie. Rozgrzewali się przed pierwszymi zajęciami, które startowały codziennie tuż po śniadaniu. Po całym resorcie krążyły też meleksy, żeby przypadkiem nie dźwigać samemu walizek lub absolutnie nie iść piechotą z domku do restauracji. A tych było kilka do wyboru, każda serwowała inny rodzaj kuchni. Snorkowanie w Morzu Czerwonym To teraz zamknijcie oczy i wyobraźcie sobie, że unosicie się po idealnie ciepłych, turkusowych wodach niczym lekki materac. Zanurzacie głowę, a pod stopami rozpościerają się wielobarwne rafy, między którymi kolorowe ryby urządzają gonitwy. Kogo tu nie ma: najeżone skrzydlice, żółte chetoniki, rozgwiazdy. Zdaje się, że są też koniki morskie, a te mieniące się na różowo stworzenia to jak nic papugoryby. Bezpośredni dostęp do morza, który ma większość tutejszych hoteli, także mój – już pierwszego dnia okazał się błogosławieństwem. Woda w lagunie sięgała zaledwie kolan, więc nie trzeba było być mistrzem kraula czy żabki, by poczuć się w niej bezpiecznie. Wystarczyło włożyć maskę do snorkowania (ja kupiłam swoją w hotelowym sklepie za ok. 100 zł), zanurzyć twarz w wodzie i relaksować się, bez końca podglądając fascynujące życie przybrzeżnych raf. Zwykle snorkowałam wczesnym rankiem, kiedy cały resort odsypiał szaleństwa poprzedniego wieczora. A po pływaniu suszyłam ciało i włosy, spacerując wzdłuż plaży, słuchając morza i strasząc widłonogi. Te skorupiaki mają po cztery pary nóg i zasuwają po kamieniach jak opętane. Jak tylko zauważą, że są obserwowane, zamierają w bezruchu na długie minuty. Relaks w Egipcie Te wszystkie poranne przyjemności – ze snorkowaniem i gonieniem widłonogów szybko weszły mi w krew. Czasami też siadałam na molo (każdy tutejszy hotel ma swoje) i czytałam książkę. Lubiłam też poranne przechadzki po ośrodkach, które każdego dnia dość leniwie budziły się na nowo. Podglądałam, jak ogrodnicy przycinają kwiaty, a kelnerzy szykują się do przyjęcia pierwszych gości: nakrywają do stolików, znoszą tace z humusem, pomidorami, pieczywem i owocami, rozkładają stanowiska z grillem i lodami. W powietrzu towarzyszyły mi zapraszające zapachy lekko przypalonej kawy i pomarańczy. Snorkowanie, spacery, spanie, snorkowanie, spacery, czytanie książki – tego typu relaks był mi potrzebny. Ale nie byłabym sobą, gdybym któregoś dnia nie zechciała więcej. Wioska Beduinów Ponieważ hotele w Marsa Alam oferują wszystko, co niezbędne do biernego wypoczynku, nie ma potrzeby ich opuszczać. Ale oczywiście można. W pierwszej kolejności postanowiłam odwiedzić położoną między pobliskimi górami wioskę Beduinów. Wycieczka z przewodnikiem kosztuje ok. 250 zł i można ją kupić w hotelu. – Pojedziemy jeepem, bo droga będzie wyboista. Gotowa? – zapytał mnie Mohamed, który był moim opiekunem w podróży. Pochodzi z Kairu, ale pracuje tu. Mówi świetnie po angielski, niemiecku i rosyjsku, uczy się też polskiego. Jak wszyscy tu Egipcjanie jest szalenie uprzejmy, pomocny i uśmiechnięty. I lubi dużo mówić – po drodze opowiada, że teren, którym właśnie jedziemy w pewnym sensie należy do Beduinów, a na pewno sprawują nad nim pieczę. Dlatego zanim powstanie tu nowy hotel, inwestor musi uzyskać ich zgodę. Przed laty ich plemiona prowadziły wyłącznie koczowniczy tryb życia, mieszkali w namiotach, hodowali bydło, wielbłądy, utrzymywali się z handlu wymiennego. Dziś żyją głównie z turystów, którzy kupują od nich rękodzieło, herbaty, przyprawy czy perfumy. Rzeczywiście droga robi się coraz bardziej wyboista, jeep skacze po pagórkach jak wesoły zając, zostawiając za sobą tabuny kurzu. Wjeżdżamy w dość wysoki teren, samochód lawiruje pomiędzy skałami w kolorze ochry. Gdyby nie było tak upalnie, wysiadłabym i poszła na trekking, bo góry wydawały się przyjazne dla takich piechurów jak ja. Droga warta jest jednak zachodu, bo na miejscu witają nas kozy, wielbłądy i weseli Beduini, którzy zapraszają do namiotów. W jednym serwują słodką mocną herbatę i pieczony na miejscu chleb. Inny wypełniony jest po brzegi koszykami pełnymi przypraw. W kolejnym Beduin w długim lnianym suknie proponuje mydła, olejki i perfumy, a w następnym bransoletki i naszyjniki. Sprzedawcy są akuratni i cierpliwie prezentują swoje towary. Nie ma tu mowy o nachalności. Słońce powoli zachodzi, ochrowe skały mienią się teraz na czerwono. Idealną ciszę przerywa rytualny taniec mężczyzny w kolorowej spódnicy. Wygląda jakby obracał się w powietrzu. – Zapraszam na pokaz tanoury – szepcze mi do ucha Mohamed, prowadząc pod niewielką scenę ustawioną za namiotami, na której wywija tancerz. – Wykonuje ok. 70 obrotów na minutę. To dla Beduinów rodzaj medytacji i modlitwy w jednym, zbliżenie z Bogiem – ciągnie mój opiekun, a ja zamieram w bezruchu, patrząc na ten spektakl. Port Ghalib Tu można zostawić całą wypłatę – pomyślałam, kiedy stanęłam w Porcie Ghalib (swoiste centrum Marsa Alam), a dokładnie przed sklepem z dywanami. Za chwilę miałam stąd popłynąć łodzią na pobliskie rafy, by posnorkować na otwartym morzu. Tymczasem uroczy Egipcjanin, widząc moje zainteresowanie jego towarem, zaczął rozkładać przede mną różnej wielkości dywany – tkane, skórzane, włochate. Oczy zaświeciły mi się na widok kolorowego tkanego i pasującej do niego skórzanej pufy – byłam gotowa zapłacić cenę wyjściową, ale przyjaciółka, która stała tuż za mną szepnęła mi do ucha, że nie wypada, muszę się potargować. Po kwadransie okazało się, że jestem mistrzynią zbijania ceny. Wyszłam bowiem ze sklepu z dywanem i pufą, za które zapłaciłam jedną czwartą proponowanej stawki. W kolejnym sklepiku poszło równie gładko – chociaż cenę za jedwabny szal zbiłam zaledwie o połowę. Już prawie byłam przekraczałam próg cukierni z egipskimi łakociami, kiedy zawołał mnie Kadir: – Ag, wskakuj na łódź, wypływamy! Pływanie z delfinami Kadir z kolei miał pod opieką grupę zapaleńców (w tym mnie), którym zachciało się snorkować wśród jeszcze bogatszych niż przyhotelowe rafach. Całodniowa wycieczka z lunchem na statku i ze sprzętem do snorkowania kosztuje ok. 400 zł i też można ją kupić w resorcie. Cała naprzód. Morze Czerwone jest gładkie jak tafla lodu i idealnie seledynowe jakby ktoś je pokolorował. Rozkładam ręcznik na górnym pokładzie i przez kolejne trzy godziny rejsu czytam i drzemię. Na zmianę. I całkiem zapominam o snorkowaniu, kiedy znów słyszę donośny głos Kadira, który prosi, by w tej chwili wkładać kamizelki oraz maski i wskakiwać do wody. Jestem lekko oszołomiona, ale robię to, co inni. I po minucie już wiem, co się dzieje. Pod moim brzuchem, dosłownie na wyciągnięcie dłoni przepływa stado delfinów. Są czarno-szare, płyną równiutko, dwa prowadzą, reszta nieco dalej. Nagle z gracją zaczynają tańczyć i zawracają w naszą stronę. Znów są pod nami, by za chwilę znów zawrócić. Z zachwytu brakuje mi tchu. Przypłyńcie jeszcze, mówię do siebie, ale one są już daleko. Wdrapuję się na pokład statku, a łzy same spływają mi po policzkach. To stado delfinów było chyba najpiękniejszym widokiem, jaki kiedykolwiek widziałam. Niczego więcej nie pamiętam z tamtego dnia. Atrakcje dla najmłodszych Hotele w Marsa Alam mają w ofertach także cały wachlarz atrakcji-animacji dla najmłodszych. – Przyjechałem tu po raz pierwszy z dwójką dzieci. Natalka ma 6 lat, a Szymek 10 – opowiada Marek Dąbkowski z Warszawy. – W hotelu mamy kilkanaście basenów do wyboru, i to było moim głównym kryterium, które brałem pod uwagę, wybierając Marsa Alam. W taki upał dzieciaki muszą się jakoś schłodzić. Na pytanie, jakie zabawy proponują animatorki, Marek wymienia na jednym wdechu: – Strzelanie z plastikowego łuku, konkursy z drobnymi nagrodami, rysowanie, zawody sportowe, karaoke, tańce. Mogę zostawić Natalkę czy Szymka prawie na cały dzień, a one wracają zachwycone i przy kolacji już myślą o kolejnym dniu zabawy – śmieje się mój rozmówca. Dziecka nie trzeba nawet zaprowadzać na zajęcia, bo animatorzy zbierają je z domków. I, co ważne, animacje prowadzone są w kilku językach. Marek podkreśla też, że świetną alternatywą dla zajęć jest całodniowe safari, na które zabrał dzieciaki. Najpierw szaleli quadami po pustyni, potem jeździli na wielbłądach i jedli kolację pod gwiazdami. Za całodniową wycieczkę dla trzech osób Marek zapłacił 600 zł. I dawno nie mieli równie udanych wakacji. Korzystałam z usług biura Join UP! Nasza autorka Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Byliśmy w sercu zjednoczonej Europy. Za każdym razem odkrywa przed nami kolejne zakamarki
Z wizytą w pełnej kontrastów Brukseli, spokojnej Ostendzie, uroczej Brugii i dostojnym Dinant. To serce zjednoczonej Europy. Uwielbiam tu wracać, ponieważ za każdym razem odkrywam coś zupełnie nowego.
W tym artykule: Kuchnia belgijska Spacer po Brukseli Dzielnica europejska i Wielki Plac Bruksela to miasto kontrastów Najciekawsze miejsca w Brukseli Ostenda, królowa kurortów Brugia jak z obrazka Zachwyt w Dinant Lubię odwiedzać Felicie w kwietniu. Wtedy uliczka Marie-José, przy której mieszka, wygląda jak magiczny ogród. Japońskie drzewa wiśniowe, które przez cały rok nieśmiało rosną, teraz dumnie stroją się jak damy w różowawe suknie. Kiedy idę chodnikiem wyłożonym ich miękkimi jedwabnymi płatkami, które gubią z każdym powiewem wiatru, mam ochotę zdjąć buty i dotknąć ich bosymi stopami. - Znów nie zdjęłaś adidasów? – śmieje się Felicie, która otwiera mi drzwi w czerwonym fartuchu z wielkim napisem: Je suis un génie en cuisine (pol. „jestem geniuszem w kuchni”). W haśle akurat nie ma przesady, bo moja belgijska przyjaciółka jest prawdziwą kulinarną artystką. Kiedy wręczam jej dwukilogramową torbę muli, które kupiłam rano na targu Marche Du Midi, nie kryje zachwytu. Kuchenne okno jej mieszkania wychodzi na ulicę, więc mogę podglądać popisy Felicie z małżami, a przy okazji gapić się na sakury. Kuchnia belgijska Do gotowania muli Belgowie używają specjalnych emaliowanych garnków z głęboką pokrywką, do której po ich zjedzeniu wrzuca się skorupki. Taki ma też moja przyjaciółka, jednak jej danie bardziej przypomina małże po hiszpańsku niż po belgijsku. Pewnie dlatego, że rodzice dyplomaci pochodzą z Madrytu – Feli­cie jest przedstawicielką pierwszego pokolenia, które urodziło się w Brukseli. Tymczasem widzę, jak do rozgrzanego gara żwawo wrzuca pokrojoną chorizo, ząbki drobno posiekanego czosnku, paprykę, dolewa białe wino, a kiedy w garze bulgoce, dorzuca mule. Monarchie na świecie. W jakich krajach nadal rządzi król? Monarchie na świecie mają się lepiej niż myślimy. Szczególnie, gdy spojrzymy na Europę, gdzie aż w dwunastu krajach na czele stoi koronowana głowa. Tak jak w Wielkiej Brytanii, w której r... –S'il te plaît, ma chérie! – stawia przede mną parujące mięczaki okraszone natką pietruszki. Opowiada, że jej mama umiała przygotować tylko dwie potrawy. Na śniadanie piekła bułeczki pain au chocolat, a na obiad gotowała małże, które dusiła na maśle z cebulą. Felicie kontynuuje tradycję, tylko po swojemu. Spacer po Brukseli Po wyżerce, jak to brukselczycy mają w zwyczaju, idziemy na spacer do pobliskiego parku Cinquantenaire. – Spójrz, chyba wszyscy są tak jak my najedzeni, bo idą bardzo powoli – zauważa Felicie, która nie jest typową Belgijką. To elegantka 24 h, nawet w mieszkaniu nosi wyprasowane koszule i cygaretki w kant. Doceniam w Belgach tę klasyczną szykowność. Jednak Felicie dużo żartuje i nie jest ani zdystansowana, ani wciśnięta w gorset przesadnej poprawności. Stajemy pod Łukiem Triumfalnym widniejącym na wszystkich pocztówkach i pamiątkowych magnesach. Geniusz w kuchni opowiada, że ufundował go król Belgów – Leopold II, w 1905 r. z okazji 75-lecia niepodległości kraju. I dziś oprócz kilku hektarów trawy, klonów, kasztanowców czy jesionów znajdziemy także w parku Muzeum Motoryzacji oraz największy meczet w mieście. À propos parków – Bruksela jest całkiem zielona i ma ich kilka. W Parc de Bruxelles można się skutecznie schłodzić przy XIX-wiecznej fontannie. W moim ulubionym Parc de Woluwe – bardziej kameralnym, urządzonym w stylu angielskim – miło jest popatrzeć na kormorany i łyski zwyczajne. Zabawnie tuptają białymi nogami, nurkują z lekkiego wyskoku i ciężko zrywają się do lotu. Dzielnica europejska i Wielki Plac Dochodzimy do popiersia Roberta Schumana, które jest zapowiedzią dzielnicy europejskiej obrośniętej przeszklonymi unijnymi budynkami. Rozmawiamy z Felicie o burzliwej historii miasta, które przecież nieźle oberwało podczas II wojny. O tym, że po niej stało się centrum zjednoczonej Europy, i że to tu w 1967 r. przeniesiono siedzibę NATO. Przy niedzieli jednak okolica jest całkowicie wymarła. Świecą pustkami nawet modne minimalistyczne bistra. Zniknęły też pędzące na oślep tłumy urzędniczek i urzędników, które codziennie przetaczają się przez rondo Schumana. Może wszyscy pojechali na rynek – śmiejemy się z przekąsem. Żeby się na rzeczony Wielki Plac dostać, najlepiej wysiąść na stacji Centrale (linie metra 1 i 5). We wczesnym średniowieczu Wielki Plac był po prostu targiem. Kiedy w XV w. zbudowano tu ratusz i przylegające do niego kamienice, stał się sercem miasta. A budynek ratusza jest iście zjawiskowy, zwieńczony strzelistą, wysoką na 97 m wieżą, na której szczyt prowadzi 420 schodów. Zdobi ją pozłacany posąg patrona Brukseli, św. Michała walczącego z diabłem. Od placu odchodzą kameralne uliczki z dziesiątkami restauracji, sklepikami z rękodziełem, czekoladą, belgijskimi frytkami i goframi. Najlepszy gofry są jednak w Ostendzie, ale o niej za chwilę. Bruksela to miasto kontrastów Bywam w Brukseli dość regularnie i przyznaję, że długo się do niej przekonywałam. Szukałam swoich miejsc, oswajałam dziesiątki kawiarni, zaglądałam w okna, przyglądałam się tej mieszance narodów, ras i wyznań. I miałam wrażenie braku spójności tego, co mnie otacza. Wszechobecne wory ze śmieciami, które wystawiają mieszkańcy na ulicach, kontra piękne secesyjne kamieniczki, wystawne pałace i gotyckie katedry. Elektryczne tesle kontra stare dzwoniące tramwaje. Szpilki od Balenciagi, apaszki od Diora i pachnące damy kontra bezdomni na stacjach metra i pod parkowymi ławkami. Aktywiści wykrzykujący równościowe hasła kontra oderwani od rzeczywistości urzędnicy. Same kontrasty. Wreszcie do nich przywykłam, trafiłam też do miejsc, za którymi tęsknię, będąc w Warszawie. Najciekawsze miejsca w Brukseli Przepadam na targu staroci przy Place du Jeu de Balle, gdzie za kilka euro można kupić porcelanową zastawę w grochy, złoty zegarek lub lampę w kształcie żyrafy. Lubię wypić kawę w kawiarni La Brocante, a potem poszperać w ciuchach w Vintage Seventies (15 euro za kg). Gdybym mieszkała tu na stałe, na pewno urządziłabym dom dzięki porozrzucanym po Rue Blaes sklepom z wystrojem wnętrz i działami sztuki. Bardzo lubię też zajść do dzielnicy arabskiej na prawdziwy kebab i poszukać sukienek wśród butików przy ulicy Brabant. A każdą niedzielę zaczynam od wizyty na targu Marché du Midi. Tu pewien dżentelmen w wyliniałym kapeluszu praży orzeszki ziemne – wyjęte prosto z pieca są pycha. Na innych stoiskach kupuję też pęczki kolendry i pietruszki za 1 euro, bakłażany, małże dla Feli­cie (prosto z Holandii), humus i sery. Nie byłabym sobą, gdyby też nie zaglądała do Królewskich Muzeów Sztuk Pięknych. Wyprawiam się również na wystawy czasowe do Muzeum Designu. A jak już tam jestem i mam na wyciągnięcie ręki Atomium. Czyli powiększony 165 mld razy model kryształu żelaza, który powstał na Expo 58. Podobnie jak wieża Eiffla miał być rozebrany, ale wciąż stoi. Wjeżdżam do jednej z jego kul, by zjeść lunch. Sami widzicie, lubię to miasto. I mam jeszcze jeden powód – to świetna baza wypadowa (nie tylko do Amsterdamu, Paryża czy Londynu), ale też do nieco mniejszych, acz uroczych belgijskich miejscowości. Ostenda, królowa kurortów Do kameralnej Ostendy przyjeżdżam dla szerokich plaż Morza Północnego. Pospacerować wzdłuż promenady i zjeść gofra z karmelowymi lodami robionymi na miejscu w cukierni Georgie Ijsjes działającej od 1966 r. Prowadzi ją uroczy Flamand i za każdym razem pyta, skąd przyjechałam. Ostenda, mimo że okrzyknięta królową belgijskich kurortów – na przełomie XVIII i XIX w. spędzali tu urlopy dwaj belgijscy królowie – Leopold I i Leopold II – bynajmniej kurortem nie jest. Daleko jej do Złotych Piasków czy Mielna. Krzykliwych kramów z pamiątkami jest tu niewiele. Za to można zjeść owoce morza w marinie, zrobić kilka zdjęć latarni morskiej Lange Nelle, posiedzieć na molo czy powłóczyć się między letnimi minimalistycznymi willami z bielonej cegły. A jeśli zabraknie wam kolorów, w drodze powrotnej do Brukseli zachęcam zajrzeć do cukierkowej Brugii. Brugia jak z obrazka Brugia to utrzymane w idealnym stanie, założone w średniowieczu bogate miasteczko. Dzięki dostępowi do morza przez stulecia było ważnym ośrodkiem handlu, głównie suknami, zbożem i winem. Jego uliczki, które zachowały pierwotny układ, są wąskie, brukowane, stoją przy nich ze smakiem odrestaurowane niskie kamienice. Każda ma okiennice w innym kolorze, na parapetach w donicach rosną bratki. Drzwi do domostw są wysokie, masywne, z klamkami i metalowymi rzeźbionymi kołatkami. Cały obrazek dopełniają urocze mostki i wąskie kanały, które przecinają miasto, prowadząc do Morza Północnego. Oraz na zabytkowy plac Burg z XIV-wiecznym ratuszem Stadhuis, multimedialnym muzeum dla dzieci Historium oraz bazyliką Świętej Krwi, gdzie przechowywane jest srebrne tabernakulum z relikwią krwi Chrystusa. W którejś z licznych restauracji polecam spróbować piwa Złocisty Brugse Zot, które warzone jest na miejscu w browarze De Halve Maan. A w jednym z dziesiątek sklepików z prawdziwą belgijską czekoladą, np. w Home Sweet Home, skusić się na paczkę pralinek. Zachwyt w Dinant Podobnie jak Brugia, także dostojne miasteczko Dinant (godzina drogi na południe od Brukseli) zachwyca od pierwszej wizyty. Malowniczo położone nad Mozą wita kolorowymi kamieniczkami, które odbijają się od tafli rzeki, górującą nad okolicą strzelistą gotycką kolegiatą Najświętszej Marii Panny (zjawiskowe witraże wewnątrz), ale przede wszystkim wznoszącą się nad nią skałą z cytadelą. Jej pierwotna wersja została wybudowana w XI w. Ta, z której dziś są dumni mieszkańcy Dinant, powstała po przebudowie w 1821 r. Mieści się tu muzeum broni. Ale najpopularniejszym muzeum jest jednak to poświęcone Adolfowi Saksie. Urodził się tu w 1814 r., a ok. 30 lat później skonstruował saksofon. Po zwiedzaniu można zrobić sobie zdjęcie z figurą Adolfa. A jeszcze lepiej pójść nad rzekę i wskoczyć do któregoś z odpływających wycieczkowców. Z wody widać wspinaczy, którzy wdrapują się na klify, rowerzystów mknących wzdłuż rzeki i spacerujących, świetnie ubranych Belgów. Miło jest na nich patrzeć. Nasza autorka Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Podróż w Himalaje może odmienić życie. Podcast National Geographic Polska
Czy jedna podróż może zmienić życie? Podróżnik, pisarz i fotograf Piotr Trybalski w najnowszym podcaście National Geographic odpowiada zdecydowanie „tak” i zabiera nas na wyprawę do Azji.
W tym artykule: Kiedy podróżowanie było twórcze Zderzenie z Orientem Wesele w Pakistanie Skradzione dokumenty Łatwo, tanio i nieautentycznie Podróż do Azji Piotra Trybalskiego, jednego z dziennikarzy magazynu „National Geographic Traveler”, odbyła się w końcówce lat 90. Jej celem były Himalaje. Dlaczego ta wyprawa w gronie przyjaciół zmieniła jego życie? Jak się wtedy do niej przygotowywał, i jak od tamtego czasu zmieniło się podróżowanie? Czy komercjalizacja zabija przygodę i autentyczność? – To był ostatni rok studiów na geografii. Pamiętam ten jeden moment, kiedy wróciłem z mojej pierwszej poważnej wyprawy do Azji. Siedziałem w akademiku w Krakowie i myślałem, o tym, co przeżyłem i co chcę robić w życiu. Moje wcześniejsze plany, które dotyczyły uczelni, gdzie chciałem pracować i zajmować się górami oraz lodowcami, nagle prysły. Zapragnąłem żyć dla podróżowania i fotografowania – wspomina Piotr Trybalski. Kiedy podróżowanie było twórcze Była ich piątka: Jarek, pomysłodawca wyjazdu, Piotr i trzy koleżanki ze studiów: Ewelina, Ewa i Ania. Każde z nich zabrało ze sobą marzenie. Piotra było banalne – dotrzeć szlakiem lądowym do stóp najwyższych gór, Himalajów, a potem wspiąć się jak najwyżej się da. Indie różnorodne. Święto Dzbana, katolicy i angielski zamiast języka hindi Indie to marzenie niejednego podróżnika. Wiele osób decyduje się odkrywać ten ogromny kraj solo z plecakiem. Czego spodziewać się na miejscu? Miejscami Indie potrafią bardzo zaskoczyć. Wprawdzie po słynnym Hippie Trailu – eksplorowanym 20 lat wcześniej szlaku hipisów – pozostały już wyłącznie literackie opowieści, ale dla Piotra ta podróż miała podobny wymiar. Też chciał tanio, czym się da, bez rezerwacji, adresów hotelów – po prostu puścić się na Wschód, dotknąć Orientu, egzotyki. Bez biletu z powrotem. – W latach 90. podróżowanie nie było takie łatwe jak teraz. Wiedzieliśmy jedynie, że musimy złapać jakiś pociąg lub autobus, gdzieś kupić bilety. To wszystko było twórcze. Dziś się tak nie da, bo siadamy do komputera i w pół godziny taką podróż zaplanujemy ze szczegółami – opowiada Trybalski. Zderzenie z Orientem Do Turcji jadą pociągiem przez Ukrainę, Rumunię, potem autobusem do Stambułu. Tu Piotr zderzył swoje wyobrażenia Orientu z jego namacalnym wymiarem. Poczuł zapachy korzennych bazarów, głowę wypełniały mu obrazy uliczek i bogactwo odwiedzanych zabytków, gdy w wesołym autobusie wspólnie z przyjaciółmi mknął w kierunku wschodnich rubieży Turcji. – Niestety, w meczecie ukradziono mi buty – śmieje się podróżnik. Potem blask Orientu zaczął blednąć coraz bardziej, właściwie z każdą godziną zbliżającą ich do irańskiej granicy. – Na trasie do Teheranu handlarki i handlarze, bo wiózł nas autobus dedykowany irańskiemu małemu biznesowi, zmienili się w karawan smutnych, wystraszonych ludzi. Był regularnie zatrzymywany i kontrolowany – wspomina Trybalski. Wesele w Pakistanie W Taftanie, po drugiej stronie granicy, przywitali ich młodzi mężczyźni w tradycyjnych strojach salwar kamiz, w klapkach, z reklamówką dolarów trzymaną w dłoni. – Prawdopodobnie chcieli z nami pohandlować, myśmy jednak nie zwrócili na nich szczególnej uwagi i pojechaliśmy dalej – wspomina Trybalski. – Chyba wtedy nie zdawałem sobie sprawy z niebezpieczeństw, prowadziła mnie tylko ciekawość. Zresztą całą naszą grupę przede wszystkim ciekawili ludzie, a my ich. Nieco później, w Pakistanie zostaliśmy nawet zaproszeni na wesele pewnego zapaśnika, którego spotkaliśmy w pociągu. Byliśmy dla niego atrakcją – opowiada. Skradzione dokumenty Od Nepalu, finału ich marzeń i upragnionego poczucia spełnienia, dzielił ich jedynie pas niczyjej ziemi na przejściu granicznym w Sonauli i parę godzin w autobusie do Pokhary. Minęło już kilka tygodni, odkąd ruszyli z Krakowa, pokonali blisko 9 tys. km. Prawdziwi podróżnicy! Jak się okazało, to nie zrobiło żadnego wrażenia na przygranicznych kieszonkowcach, którzy połasili się na „nerkę” Ani, zabierając i wszystkie pieniądze, i dwa paszporty. Sytuacja była trudna, a los wystawił ich na kolejną próbę. Ania i Jarek – byli parą – musieli wracać do Delhi załatwić nowe paszporty i pożyczkę konsularną. Umówili się, że spotkają się znów za kilka tygodni w Indiach, w Waranasi, w pewnym znanym i popularnym hostelu. Piotr z resztą grupy ruszył dalej w Himalaje. Czy rzeczywiście te parę tygodni później udało im się spotkać i co działo się potem? Łatwo, tanio i nieautentycznie Dziś taka podróż byłaby niemożliwa – mówi Trybalski – Zmieniło się wszystko, m.in. bariera wejścia, czyli podróżujemy masowo, bo możemy wyjeżdżać taniej i prawie wszędzie. Łatwo dziś taką wyprawę zorganizować samemu lub skorzystać z usług biura podróży, które podaje nam wszystko na tacy. I, niestety, przez to coraz trudniej znaleźć miejsca, w których życie jest autentyczne i nie jest przystosowane do potrzeb turystów. Po resztę tej opowieści odsyłamy was do podcastu. Przypominamy, że kolejne odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Traveler.
Pojezierze Olsztyńskie to kraina pięknej przyrody i ciekawej historii. Tu zjecie najlepsze jagodzianki
Jakie atrakcje oferuje Pojezierze Olsztyńskie? Między innymi jagodzianki, hutę szkła i arboretum. Oto warmińsko-mazurskie ciekawostki.
W tym artykule: Jezioro Pisz i Pisa Warmińska Barczewo Olsztynek Arboretum w Kudypach Olsztyn Pojezierze Olsztyńskie – informacje praktyczne Cisza. Absolutna cisza. Czas w obliczu takiej głuszy staje w miejscu. Nie mam odwagi poruszyć wiosłem, bo zburzę naturalny, panujący tu porządek. Słońce coraz śmielej odbija się od tafli jeziora Pisz. Lekki powiew wiatru wprawia w ruch sztywne źdźbła trzcin, gdzieś w oddali odzywają się ptaki. Ale za chwilę znów wszystko milknie. Jezioro Pisz i Pisa Warmińska Muszę jednak płynąć dalej, zanim pozostali letnicy, którzy właśnie biorą prysznic, jedzą jajecznicę lub popiją kawę na kempingu w Tumianach, skąd wypłynęłam, złapią za wiosła swoich kajaków. Na przystani ktoś rzucił, że widział tu czaplę siwą i kormorany. Z uwagą zatem wpatruję się w gęstwiny, które mijam. Mój kajak jest mały, zwinny i posłuszny. Między trzcinami radzi sobie jak ryba w wodzie. À propos, Pisz jest obficie zarybiony. Można tu złowić sandacza, szczupaka czy węgorza. Tymczasem jezioro zaczyna się zwężać, wpływam w wąską wstęgę rzeki Pisy Warmińskiej. Miała być urzekająca, spokojna, okiełznana. Owszem, jest spokojna, ale na szczęście nie brak jej dziewiczości i szaleństwa. By przepłynąć pod drzewami, muszę się położyć. By ominąć powalone konary, gęste trawy i pałki wodne, manewruję do utraty tchu. Niezła frajda. Patrzę przed siebie – w zwierciadle wody odbijają się intensywnie zielone, młode jeszcze liście drzew. Jest i żuraw, który ciężko podnosi się do lotu, za nim zrywa się kolejny i jeszcze jeden. Chyba spłoszyłam całą rodzinę. Przestaję zatem wiosłować, znów wsłuchuję się w ciszę. Barczewo Pisa Warmińska wypływa z oddalonego nieco ponad 20 km od Olsztyna jeziora Pisz i uchodzi do jeziora Wadąg. Leniwie płynie także przez kanały i cieki wodne miasteczka Barczewo zwanego przez mieszkańców – z przymrużeniem oka – małą Wenecją. Spływ kajakowy można skończyć w lesie przy moście w Zalesiu, na półmetku Pisy (wtedy przepłynięcie ok. 8 km zajmuje 2 godz.), i do Barczewa dostać się rowerem. Można też popłynąć nieco dalej, przez wąski kanał aż do jeziora Orzyc, i dopłynąć z powrotem do Tumian (kolejne 2 godz.). Ja jednak wyskakuję z kajaka w Zalesiu. Do Barczewa jadę rowerem (można je tu wypożyczyć). Mam w planach odwiedziny Saloniku Muzycznego Feliksa Nowowiejskiego. Autor muzyki do „Roty” Marii Konopnickiej spędził w mieście (będącym wówczas w granicach Prusów Wschodnich) wczesne dzieciństwo. Muzeum poświęcone kompozytorowi powstało w miejscu, w którym niegdyś znajdował się dom rodzinny Nowowiejskich. W pokoju głównym witają mnie fortepian, na którym młody Feliks grywał, oraz oryginale meble. Na ścianach wiszą fotografie rodzinne, nuty, rękopisy utworów, w gablotach wystawiono pióro i frak kompozytora. – Urodził się w Barczewie 7 lutego 1877 r. Ponadprzeciętny talent muzyczny Feliks przejawiał już w szkole elementarnej. Potem uczelnie muzyczne w Ratyzbonie, Berlinie, międzynarodowe nagrody, koncerty na całym świecie. Swoje najważniejsze dzieło, czyli oratorium „Quo Vadis” inspirowane powieścią Henryka Sienkiewicza, skomponował ok. 1907 r. – tłumaczy kuratorka w muzeum Magdalena Łowkiel. W swojej twórczości wyróżnił także Warmię, dedykując jej pieśń „O Warmio moja miła”. Dziś to oficjalny hymn Barczewa, grany tu codziennie w południe. Olsztynek Za każdym razem, kiedy wracam z Olsztyna do Warszawy, zajeżdżam do Olsztynka, by kupić jagodzianki – śmieje się Adam Uszyński. – Są wielkości dłoni. Ciasta prawie nie ma, jest cienkie jak papier i wypełnione jagodami. Słowo daję, nie jadła pani lepszych – dodaje. Co ciekawe, swego czasu gościły na wystawnych stołach w Belwederze. Jagodzianki Pana Adama spotkałam w kolejce przy Mrongowiusza 4. Pod tym adresem nad szklaną witryną widnieje szyld Cukiernia Jagodzianka. Znajdziecie bez problemu – jak mówi pani sprzedawczyni – kolejka ustawia się tu niemal o każdej porze, więc turyści trafiają bezbłędnie. Płacę 4,5 zł i próbuję. Chrupiąca delikatnie słodka kruszonka idealnie rymuje się z lekko kwaśnymi owocami w gęstym musie. Ciasto drożdżowe jest jak trzeba miękkie i maślane, wyborne. Historia Z fioletowym uśmiechem idę w miasto. A jest tu co oglądać, bo Olsztynek ma ciekawą historię i sporo zabytków. Prawa miejskie nadał mu wielki mistrz zakonu krzyżackiego Winrich von Kniprode w XIV w. Centralnym punktem był wówczas spory rynek z ratuszem, a wokół miasta rozciągały się wysokie na 10 m mury. Najpierw w XVII w. strawiły je wojny szwedzkie, potem pożar w 1804 r., a w 1914 Niemcy dokończyli dzieła, ostrzeliwując Olsztynek. Do dziś zachowały się jedynie fragmenty fortyfikacji. Za to w jednym kawałku przetrwał XIV-wieczny zamek wzniesiony w stylu gotyckim. W XIX w. w budynku mieściło się gimnazjum. Uczył się tu m.in. pierwszy laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny (1901 r.) Emil von Behring, niemiecki bakteriolog, twórca immunologii. Wracam jeszcze na ulicę Mrongowiusza – pod numerem 38 stoi niepozorny żółtawy budynek, do którego prowadzą wysokie na jakieś 2 m ciężkie drzwi. Wchodzę. Huta szkła – Czy życzy sobie pani rybę, czy łabędzia, a może anioła? – na dzień dobry pyta mnie Taras Krynicki. Do miasta przyjechał w latach 90. ze Lwowa. W 2005 r. przejął tutejszą Hutę Szkła, w której do dziś wytwarza naczynia dekoracyjne i użytkowe. Oraz pokazuje swój fach takim ciekawskim jak ja. – Chociaż pochodzę z rodziny hutniczej, zanim nauczyłem się nabierać szkło i wstępnie je formować, minęło pół roku – opowiada, z gracją obracając na długiej piszczeli hutniczej niewielką kulkę z piasku kwarcowego. Następnie wkłada ją do pieca hutniczo-szklarskiego i wytapia w temperaturze 1,4 tys. stopni. Za chwilę znów wyjmuje masę, która już jest szkłem, i energicznie specjalnymi szczypcami formuje z niej kształt ryby, którą sobie życzyłam. Masę wkłada jeszcze do kolorowej sproszkowanej tłuczki szklanej, by osiągnąć odpowiednią barwę. Po kilku chwilach moja rybka wędruje do kolejnego pieca, w którym w 500 stopniach będzie hartowana. – Proszę przyjść po figurkę jutro rano, bo całą noc będzie stygła – rzuca pan Taras i z nieukrywaną dumą patrzy na swoje dzieło. A mnie to pasuje, bo mam w Olsztynku jeszcze jedno miejsce na liście must see, które odwiedzę rano. Muzeum Budownictwa Ludowego – Proszę sobie wyobrazić, że jeszcze w XVIII w. kowal we wsi bywał jednocześnie dentystą. I nie dlatego, że miał kompetencje, a dlatego, że miał narzędzia. Czasem rwał dwa zęby, bo nie było wiadomo, który boli – opowiada przewodnik Robert Waraksa, pokazując mi kuźnię ze wsi Bielica. Wspólnie spacerujemy po skansenie, jak potocznie mówi się o tutejszym Muzeum Budownictwa Ludowego. Na 100 ha zgromadzono blisko 70 obiektów architektonicznych. Mijamy XVIII-wieczny młyn wodny, który jeszcze w 1949 r. potrafił przemielić tonę zboża na dobę, chałupę ze wsi Zielonka Pasłęcka z 1819 r., wóz cygański z początków XX w., który zagrał w filmie Papusza, czy zagrodę, w której pasą się koniki polskie. Czytam na tabliczce, że zwierzęta mają dwie „szaty”: letnią z gładką sierścią i zimową sięgającą nawet do 8 cm. W jednej z chat można się napić naparu z ziół, w innej toczyła się akcja filmu „Kołysanka” Juliusza Machulskiego. Każda jest w pełni wyposażona: w oknach wiszą tkane firany, na stołach obrusy. Można zajrzeć i zapoznać się ze sprzętami, których używali nasi pradziadkowie, np. prasą do sera czy mechaniczną maselnicą. Arboretum w Kudypach Weekend w województwie warmińsko-mazurskim kończę w Olsztynie. Zanim jednak zasiądę do kolacji, na chwilę relaksu zachodzę do arboretum w Kudypach (4 km od Olsztyna). Tu to się dopiero można zrelaksować. Arboretum, czyli ogród botaniczny, w którym kolekcjonuje się rośliny drzewiaste (od łac. arbor, czyli drzewo). Rośnie tu około tysiąca odmian i gatunków należących do flory polskiej i obcej. W ogrodzie można spacerować między naturalnymi oczkami wodnymi. Ja jednak lubię się tu trochę zgubić i niespiesznie odkrywać nowe gatunki. Tym razem zwróciłam uwagę na niewielkie zgrabne drzewko jarzębu brekini i jego jajowate czerwono-żółte owoce. W alejce obok znalazłam azalię japońską ubraną obficie w niewielkie różowawe kwiatki. Chamedafne północna z rodziny wrzosowatych obsypana jest z kolei białymi kwiatami o beczułkowatych kształtach. Azalię pontyjską, której intensywnie żółte kwiaty są lepkie i pachnące, chętnie widziałabym na własnym balkonie. Olsztyn Tymczasem jest niedzielny wieczór. Stare miasto w Olsztynie śmieje się na całego. Po drodze słyszę słowa przewodnika, który opowiada turystom o Mikołaju Koperniku. Stawia pytanie, czy na osiągnięcia człowieka ma wpływ miejsce, w którym żyje. Sama się nad tym zastanawiam, myśląc o słynnym astronomie, który pięć wieków temu zamieszkał w olsztyńskim zamku i zaczął tu pisać „O obrotach sfer niebieskich”. Cóż, robię się głodna. W restauracji Cudne Manowce zamawiam koktajl z pokrzyw i pierogi ruskie z kozim serem okraszone duszoną cebulką i podawane ze śmietaną. Chyba nie muszę dodawać, że na to smakowite zwieńczenie wizyty w Warmińsko-Mazurskim czekałam cały weekend? Pojezierze Olsztyńskie – informacje praktyczne Nocleg Jeśli planujecie spływ kajakowy z przyjaciółmi lub rodziną rzeką Pisą, dobrze wynająć 4-osobowy domek w ośrodku Zapach Drewna w Tumianach. Domki są nowocześnie urządzone i przestronne. Cena to 799 zł za dobę, do 4 osób bez względu na wiek. Na miejscu działa restauracja. Ośrodek Rewita Waplewo jest malowniczo położony na skarpie schodzącej łagodnie do jeziora Maróz (ok. 14 km od Olsztynka). Oprócz pokoi (od 150 zł za osobę) do dyspozycji gości są baza rekreacyjna z odnową biologiczną, przystań wodna z wypożyczalnią sprzętu oraz boiska sportowe, kort do tenisa i kręgielnia. Jedzenie Wędzone ryby: jesiotr, pstrąg czy węgorz, są tu wprost wyśmienite. W Gospodarstwie Rybackim Szwaderki w Olsztynku kupicie też ryby zarówno świeże, marynowane, jak i smażone. 80 jezior i rzek o łącznej powierzchni 5,5 tys. ha, które należą do gospodarstwa, jest udostępnionych również do wędkowania. Warto wiedzieć W każdą niedzielę od godz. 9 do 14 w Olsztynku przy ul. Kościuszki 6d lokalni producenci wystawiają na BioBazarze swoje wyroby: od serów, miodów, ekojaj po dziką czekoladę. Warto zwrócić uwagę na warzywa z ekologicznej farmy Ostoja Natury, które można też kupić online: ostojanatury.pl. Muzeum Warmii i Mazur mieści się w XIV-wiecznym zamku gotyckim w Olsztynie. W latach 1516–1521 rezydował tu Mikołaj Kopernik. Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich nie imponuje wysokością. Zalicza się go jednak do Korony Gór Polski
614 m n.p.m. to niezbyt dużo. Łysicę, czyli najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich można zdobyć w godzinę. Podobnie jak pobliską Łysą Górę, czyli Święty Krzyż.
W tym artykule: Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich – Łysica Stefan Żeromski i Łysica Święty Krzyż, czyli Łysa Góra Mumia Wiśniowieckiego Najwyżej położonym punktem województwa świętokrzyskiego jest szczyt Łysicy – 614 m n.p.m. Najniżej zaś – dolina Wisły w gminie Tarłów – 127,5 m n.p.m. Oznacza to, że Łysica to także najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich. Czyli najstarszych gór w Polsce. Łysogóry to najwyższe, liczące 25 km pasmo Gór Świętokrzyskich (jednych z najstarszych w Europie). Można je umownie podzielić na: część zachodnią, która jest niższa, słabo zalesiona, część wschodnią, wchodzącą w skład Świętokrzyskiego Parku Narodowego. To w tej części znajdują się najwyższe szczyty: Łysica oraz Łysa Góra. Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich – Łysica Łysica, inaczej Góra Świętej Katarzyny, jest zaliczana do Korony Gór Polski. Jest jej najniższym szczytem. Łysica znajduje się na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego niedaleko Kielc. To obszar ochrony ścisłej. Za wstęp do parku obowiązuje opłata. Dojść na Łysicę można czerwonym szlakiem z miejscowości Święta Katarzyna. To tylko 2 km trasy, ale wejście może zająć 1 godz. Po drodze mijamy: klasztor bernardynek, drewnianą kapliczkę z XIX w., liczne pomniki pamięci narodowej (lasy świętokrzyskie były miejscem kryjówki powstańców styczniowych i oddziałów partyzanckich AK), źródełko św. Franciszka, z którego płynie woda mająca – według ludowych legend – moc leczenia oczu. Po drodze drewniane pomosty zamieniają się w wychodnie skalne i twarde kamienie, które mają 500 mln lat. Na zachodnim szczycie Łysicy znajduje się replika krzyża z 1930 r. Najwyższy punkt to wschodni wierzchołek – tzw. Agata, zwana też Skałą Agaty lub Zamczyskiem. Stefan Żeromski i Łysica Przed laty dwaj uczniowie kieleckiego gimnazjum postanowili uczcić swoją górską wycieczkę na Łysicę, podpisując się na białym tynku kapliczki cmentarnej. Czyn godny potępienia? Wręcz przeciwnie. Przynajmniej według przewodników, którzy z entuzjazmem o tym opowiadają. Na murze widnieje blady napis: Stefan Żeromski/ D. 2 Sier. 1882/ Jan Strożecki. Najsłynniejszy literat z Gór Świętokrzyskich nie dość, że nie dostał reprymendy za ten akt wandalizmu, to jeszcze dziś powszechnie mówi się o tym miejscu „kapliczka Żeromskiego”. Całkiem zapominając o leżącym tu fundatorze: Wincentym Fekleriuszu Dysmie Janikowskim. Święty Krzyż, czyli Łysa Góra Łysa Góra (594 m n.p.m.) to drugi najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich. Na jej szczyt prowadzi m.in. Droga Królewska z Nowej Słupi. Przy wejściu na szlak stoi kamienna figura Emeryka. Legenda głosi, że ów rycerz był równie waleczny co pyszny. Przybył tu przed wiekami, by odwiedzić klasztor. Kiedy dotarł na skraj puszczy, rozległo się bicie dzwonów, chociaż nie był to czas nabożeństwa. Pielgrzym rzekł, że dzwony same biją na jego powitanie, oddając mu cześć. Gdy tylko wypowiedział te słowa, zmienił się w kamienny posąg, pokutując za grzech zarozumiałości. Jeśli ktoś się spodziewa, że Droga Królewska będzie wygodnym wyasfaltowanym chodnikiem, to może się zdziwić. W zasadzie niewiele się różni od ścieżki, którą ponad 600 lat temu król Władysław Jagiełło wspinał się do sanktuarium. Władca chciał pomodlić się do relikwii św. Krzyża przed wydaniem Krzyżakom bitwy w 1410 r. Trzeba się nieźle napocić, by od Nowej Słupi podejść na szczyt. Niewygody rekompensuje żywiczny zapach jodłowego lasu. Ciekawe, czy pobożny, choć świeżo ochrzczony Litwin wiedział, że miejscowi rzadko o tym miejscu mówią Święty Krzyż. Dużo częściej mówili Łysa Góra albo Łysiec. Bo choć to najstarsze święte miejsce w Polsce, z tradycją sięgającą aż XI w., to przecież wcześniej czczono tu słowiańskich bogów. Ślady liczącego 1,5 km długości kamiennego wału, oddzielającego pogańskie sacrum, są widoczne nawet po dziesięciu wiekach. Dzisiaj na szczycie Łyśca wznosi się potężny kościół oblatów. Krótki spacer dzieli mury kościoła twierdzy od pokrytego nagimi głazami gołoborza. Czyli efektu wietrzenia późnokambryjskich piaskowców kwarcytowych. Według legendy to ślady działania diabłów, obrzucających głazami kościół. Dlatego Łysa Góra jest uznawana za nawiedzone miejsce. Mumia Wiśniowieckiego Przewodnicy oprowadzający wycieczki po opactwie na Św. Krzyżu z dumą pokazują zmumifikowane ciało księcia Jeremiego Wiśniowieckiego. Kieruje nimi siła tradycji, a także bezwładu. Już od jakiegoś czasu historycy są zgodni co do tego, że w klasztornej krypcie nie spoczywają zwłoki księcia, tylko kompletnie nieznanej osoby. Zasłużony dla Polski ruski kniaź zmarł niespodzianie w wojskowym obozie w Ukrainie na skutek gorączki i biegunki niewiadomego pochodzenia. Podejrzewano m.in. otrucie. Dlatego przeprowadzono szczegółową sekcję jego zwłok, która niestety niczego nie wyjaśniła. Tak jak ze śmiercią, tak i z pogrzebem księcia wiążą się liczne zagadki. Dlaczego księżna Gryzelda nie pochowała męża w Wiśniczu, choć sobie tego życzył? Dlaczego zalała ciało smołą i wywiozła do Sokala, a po dwóch latach zawiozła aż na Święty Krzyż? Dlaczego syn Michał Korybut – już jako król Polski – nie sprawił ojcu ceremonialnego pogrzebu? I gdzie się podziało ciało księcia? Jedynie na ostatnie pytanie można odpowiedzieć z dużą dozą prawdopodobieństwa. Zostało mianowicie strawione przez pożar, który wybuchł w klasztorze pod koniec XVIII w. Kto jednak i dlaczego postanowił ulokować w kaplicy nowe zwłoki w miejsce spopielonych? Czy stało się to w wyniku błędu, czy było celowym działaniem? O tym, że świętokrzyska mumia nie ma nic wspólnego z wybitnym wodzem, świadczą bezsporne fakty. Badania radiologiczne wykazały, że zmarły miał 50–55 lat (Wiśniowiecki zmarł jako 39-latek). Na zasuszonym ciele nie wykryto żadnego śladu sekcji. Ponadto okazało się, że trumna była otwierana, zwłoki nagie, rozkawałkowane, przykryte przypadkowymi tkaninami, m.in. kawałkiem kobiecego gorsetu. Z grubsza zgadza się jedynie data śmierci, liczona w przybliżeniu do lat kilkudziesięciu. Źródło: archiwum NG.
10 powodów, aby zakochać się w Portugalii. Podcast National-Geographic.pl
Dlaczego Lizbona to najpiękniejsza kobieta świata? Czy porto rzeczywiście najlepiej smakuje w Porto? Jak wysokie są fale w Nazare i czy kanioning jest bezpieczny na Maderze? O tym, dlaczego Portugalia to świetny pomysł na wakacje, opowiada Maciej Wesołowski z „National Geographic Traveler".
W tym artykule: Portugalia to najpiękniejsze plaże w Europie Ach, pastéis de nata! W Portugalii zjesz najsmaczniejsze ananasy Najpiękniejszy pieszy szlak w Europie Portugalia i tramwaj zwany 28 Porto – Perła w koronie Portugalii Wyprawa na koniec świata Portugalia to fado W Portugalii wino tanie jak barszcz Plenery fotograficzne na Maderze Podcast National Geographic Traveler Portugalia to najdalej na zachód wysunięte państwo Europy. Kraj już od lat przyciąga miliony turystów z całego świata. Można tu liczyć zarówno na aktywną formę wypoczynku, jak i na chwile relaksu na urokliwych plażach. Do Portugalii należą również dwa archipelagi – Azory i Madera. Tej ostatniej wyspie poświęciliśmy oddzielny odcinek podcastu, który znajdziesz tutaj. W dzisiejszym odcinku Maciej Wesołowski w rozmowie z Agnieszką Michalak opowiada, jak zaplanować podróż do Portugalii i na co szczególnie zwrócić uwagę podczas pobytu w tym niezwykłym kraju. Poniżej – jako uzupełnienie do rozmowy – przypominamy 10 powodów, aby zakochać się w Portugalii. Portugalia to najpiękniejsze plaże w Europie Południe Portugalii to popularny region wypoczynkowy Algarve słynący ze złocistych plaż, łagodnego klimatu i świeżych owoców morza. Temperatura rzadko spada tu poniżej 15 st. C. W 2020 roku Algarve zostało wyróżnione tytułem „Europe's Leading Beach Destination”, co szczególnie docenili amatorzy plażowania. Portugalski region wyprzedził w tym zestawieniu m.in. francuskie Cannes, greckie Korfu, hiszpańską Majorkę i Marbellę oraz turecki Oludeniz. Ach, pastéis de nata! Cudowny portugalski deser pastéis de nata szturmem podbija cukiernie na całym świecie. Maślane babeczki budyniowe z żółtek, mleka i mąki pochodzą z Lizbony, gdzie były wyrabiane w przyklasztornej cukierni w Belem. Podobno przepis na oryginalne babeczki jest pilnie strzeżony i znają go zaledwie 3 osoby. W Portugalii zjesz najsmaczniejsze ananasy Soczystych ananasów można skosztować na Azorach. Ta odmiana jest nieco mniejsza od ananasów z Ameryki Południowej i Hawajów. Dla wielu osób są jednak dużo bardziej aromatyczne. Owoce rosną na krzaczkach w cieplarniach wzniesionych z drewna i szkła. Zwiedzając Azory, najwięcej plantacji znajdziemy w Fajã de Baixo, na przedmieściach Ponte Delgada oraz w stolicy São Miguel. Można tam nie tylko przyjrzeć się hodowli, ale też spróbować ananasowego likieru. Najpiękniejszy pieszy szlak w Europie To właśnie w Portugalii znajduje się jeden z najpiękniejszych szlaków wędrownych w Europie. Na to wyróżnienie zasłużyła portugalska sieć pieszych szlaków turystycznych Rota Vincentina. Trasę nagrodzono europejskim certyfikatem jakości „Leading Quality Trails – Best of Europe”. Portugalia i tramwaj zwany 28 Przejażdżka zabytkowym tramwajem nr 28 do Alfamy – najstarszej dzielnicy Lizbony – to jedno z niezaprzeczalnie najbardziej portugalskich doświadczeń podczas pobytu w tym kraju. Alfama zachowała czar dawnej Lizbony. To jedna z niewielu dzielnic miasta, która nie została zniszczona podczas katastrofalnego trzęsienia ziemi w 1755 roku. Podczas zwiedzania warto zatrzymać się w Castelo de São Jorge (Zamek Św. Jerzego) oraz w gotyckiej Katedrze Św. Antoniego. 8 miejsc, które musisz zobaczyć w Lizbonie Wybierasz się do stolicy Portugalii na kilkudniowy city-break? Podpowiadamy, co warto zwiedzić. Porto – Perła w koronie Portugalii Porto to drugie pod względem wielkości miasto Portugalii. Położony w północnej części kraju port zachwyca tysiącem kamieniczek na okolicznych wzgórzach. Kolorowe fasady domów z oknami skierowanymi ku rzece Duero to jedno z najbardziej fotogenicznych miejsc w Europie. Podczas pobytu w mieście koniecznie należy spróbować kieliszek domowego wina porto z tutejszych piwnic oraz wybrać się na most Luisa I. Dwukondygnacyjna stalowa konstrukcja została zaprojektowana przez ucznia Gustave'a Eiffela. Wyprawa na koniec świata Przylądek Cabo de Roca to najdalej na zachód wysunięty punkt stałego lądu Europy. Do czasu odkrycia przez Krzysztofa Kolumba, że za Atlantykiem również znajduje się ziemia, Cabo de Roca było uznawane za dosłowny koniec świata. Dziś miejsce przyciąga tysiące turystów poszukujących słońca, które wieczorem chowa się za horyzontem oceanu. Portugalia to fado Obowiązkowym punktem pobytu w Portugalii jest występ fado. Niekoniecznie trzeba iść na drogi koncert. Muzyki na żywo najlepiej posłuchać podczas tradycyjnego portugalskiego posiłku. I choć w Portugalii posiłek w takiej restauracji to już wydatek rzędu 30 euro, warto! W Portugalii wino tanie jak barszcz W portugalskim Porto wytwarza się tradycyjne mocne wino o aromacie dębu i wanilii z dodatkiem spirytusu winnego. Jeszcze do niedawna trunek nie cieszył się uznaniem ekspertów. Porto wytwarza się w północnej części kraju, w dolinie rzeki Duero – to około 2,5 godziny drogi od Lizbony i raptem niecałe pół godziny od Porto. Plenery fotograficzne na Maderze Wyspa Madera to podzwrotnikowy raj i niesamowite miejsca do robienia zdjęć. Archipelag wysp wulkanicznych Portugalii leży na Oceanie Atlantyckim jest idealnym miejscem dla tych, którzy chcą poczuć morską bryzę, „siedząc w górach”. Niesamowite klify, woda, zieleń… Ta krajobrazowa mieszanka sprawia, że warunki do fotografowania krajobrazu są tam nie do przecenienia. Podcast National Geographic Traveler Przypominamy, że kolejne odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Ile kosztuje noc w Wersalu? Zaglądamy do europejskich rezydencji królewskich
Dlaczego na XVIII-wiecznych dworach śmierdziało? Gdzie możemy pójść na spacer śladami Marii Antoniny? I ile kosztuje noc w Wersalu? W najnowszym podcaście National Geographic opowiemy wam o niezwykłych europejskich dworach.
W tym artykule: Rezydencje królewskie jako dziedzictwo, za które jesteśmy odpowiedzialni Jak wyglądało życie na XVIII-wiecznym dworze? Ile kosztuje noc w Wersalu? Podcast National Geographic Traveler W nowym odcinku podcastu „National Geographic Polska" rozmawiamy z dr Małgorzatą Grąbczewską, zastępcą Dyrektora ds. Muzealnych w Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie o europejskich rezydencjach królewskich. Rezydencje królewskie jako dziedzictwo, za które jesteśmy odpowiedzialni Pałac Schönbrunn w Wiedniu, Coudenberg w Brukseli, Rezydencja królewska w Fontainebleau pod Paryżem, Wersal, Pałace Królewskie w Turynie, Madrycie czy Neapolu. To tylko niektóre miejsca zrzeszone w Stowarzyszeniu Europejskich Rezydencji Królewskich (Association des Résidences Royales Européennes – ARRE), które działa od 1995 r. (w 2001 roku organizacja uzyskała status stowarzyszenia). Głównym celem ARRE jest promowanie wiedzy o europejskim dziedzictwie, realizowanie wspólnych projektów kulturalnych, czy dzielenie się doświadczeniami. Członkowie, w tym pracownicy zamków oraz pałaców, biorą udział w konferencjach i warsztatach, wizytach studyjnych, omawiają m.in. kwestie organizacji wystaw, konserwacji dzieł sztuki, obsługi publiczności czy wdrażania nowych technologii. – U podstaw działalności Stowarzyszenia jest myślenie, że wspólnota monarchów, nie tylko królów, ale też książąt czy przedstawicieli kościoła istniała w Europie do Rewolucji Francuskiej – tłumaczy dr Małgorzata Grąbczewska, Zastępca Dyrektora ds. Muzealnych w Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie oraz członkini zarządu w Stowarzyszeniu Europejskich Rezydencji Królewskich. – Ta wspólnota była swoistą pra-Europą czy pra-Unią Europejską. Ponieważ dawniej, w XVII czy XVIII w., władców poszczególnych krajów łączyły więzy krwi. Dlatego aranżowano małżeństwa, by łączyć rody, by zacieśniać relacje. A co zostało z tego do dziś? Pamięć, tradycja i materialne dziedzictwo, za które jesteśmy odpowiedzialni. Mam na myśli właśnie rezydencje królewskie rozsiane po całym kontynencie – dodaje Grąbczewska. Do ARRE należą nie tylko Łazienki Królewskie w Warszawie, ale także Pałac Jana III Sobieskiego w Wilanowie i Zamek Królewski w Warszawie. Stowarzyszenie zrzesza w sumie trzydzieści najważniejszych instytucji z 15 krajów Europy. Jak wyglądało życie na XVIII-wiecznym dworze? Zamek czy pałac to nie tylko budynek, ale to też kolekcje sztuki czy ogrody oraz dziedzictwo niematerialne: – I nim też zajmujemy się w stowarzyszeniu. Badamy kulturę stołu czy kulturę jeździecką oraz m.in. społeczne używanie ogrodów, zwierzyńców, czy terenów zielonych. Dzięki licznym publikacjom bardzo dużo wiemy o życiu monarchów i arystokratów. Możemy prześledzić, jak ubierał się król, co jadł i jak podróżował. Ale mnie najbardziej interesuje, jak w XVIII w. naprawdę wyglądał dwór. Czyli jak funkcjonowała służba, jak tam pachniało i jak smakowały potrawy? Kto zajmował się strojami? – zastanawia się Małgorzata Grąbczewska. I dodaje: – Na dworach np. śmierdziało. Dlaczego? Bo służba nosiła jeden, najwyżej dwa komplety strojów przez cały rok, a i te rzadko były prane. Dlatego m.in. w salonach stawiano kwiaty, otwierano wielkie okna, czyli portfenetry, by wietrzyć. Dwory żyły, dzieła sztuki i meble przewożono z zamku do zamku. Łazienki Królewskie były przecież letnią rezydencją Stanisława Augusta, wiec kiedy król wyjeżdżał, zabierał ze sobą ulubione rzeczy i przedmioty. Przy dworach, które w dużej mierze były samowystarczalne, funkcjonowały też ogrody kuchenne – Świetną rekonstrukcję ogrodu kuchennego znajdziemy przy Pałacu Jana III w Wilanowie. Ponieważ przetrwały inwentarze i jego opisy, można było go odtworzyć siejąc i sadząc dawne gatunki ziół czy warzyw. Dziś te rośliny są wykorzystywane do rekonstrukcji dań z czasów Jana III. Gdzie się znajdują trony polskich królów? Zostało ich niewiele Trony polskich królów można znaleźć w Warszawie, Dreźnie i Wiedniu. A najstarszy i najcenniejszy spoczywa według legendy na dnie jeziora… Historycy nie są zresztą do końca przekonani, c... Ile kosztuje noc w Wersalu? A teraz wyobraźmy sobie dwustumetrowy apartament z wielkim królewskim łożem, z oryginalnymi XVIII-wiecznymi meblami i obrazami na ścianach. Przy dźwiękach klasycznej muzyki kamerdyner odsłania zasłony i przygotowuje pachnącą poranną kąpiel, a dworska dama przynosi kawę i ciasteczka. To doświadczenie jest możliwe w Wersalu. A dokładnie w otwartym dwa lata temu luksusowym hotelu Airelles Chateau de Versailles Le Grand Controle. – Hotel otwarto w przepięknym pałacu, który w XVIII w. był siedzibą zarządcy finansów królewskich. Budynek został starannie odrestaurowany. Ponieważ miał być luksusowym hotelem i spełniać oczekiwania luksusowego turysty, to dyskretnie dorzucono klimatyzację, piękny zapach, nowoczesne technologie. Ale… w żadnym z pokoi nie ma telewizora – opowiada Grąbczewska. I dodaje: – Nawet książki na półkach w apartamentach są XVIII-wiecznymi edycjami dzieł literatury francuskiej. Goście mogą też bezpośrednio dostać się z apartamentu do ogrodu wersalskiego. Zatem nawet w nocy można pójść na spacer śladami Marii Antoniny. Częścią wizyty jest również zwiedzanie Pałacu Wersalskiego poza godzinami otwarcia. Najdroższy pokój kosztuje ok. 15 tys. euro za noc. Cóż, takie całościowe doświadczenie jest na wagę złota. Podcast National Geographic Traveler Przypominamy, że kolejne odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
W tym mieście doświadczysz prawdziwej Gruzji. Kutaisi to obowiązkowy punkt wycieczki
To musi być obowiązkowy punkt wycieczki, jeśli wybierasz się do Gruzji. Kutaisi to prawdziwie gruzińskie miasto, które nie ulega modom i żyje własnym rytmem.
W tym artykule: B jak Budowniczy Owocowy mus w Kutaisi Od literatury do śpiewu Gruzińska kuchnia pochłania – Zielony Bazar w Kutaisi to coś więcej niż tylko targ, na którym kupisz pęk kolendry i garść orzechów włoskich. Tu dyskutuje się o polityce, narzeka na reumatyzm i roztrząsa poranny spór z teściową. Sama zobaczysz. Wracam za godzinę – David, mój gruziński znajomy, uśmiechnął się pod nosem i zniknął za rogiem. Byłam zdezorientowana, bo oto stałam pod dość niepozornym budynkiem, który bynajmniej nie zapraszał do środka. Jego fasadę zdobiły byle jakie pstrokate reklamowe banery oraz suszące się na długich sznurkach dżinsy i znoszone koszulki. Kiedy minęło mnie dwóch sapiących, wyraźnie styranych życiem mężczyzn, którzy z trudem pchali wózek z arbuzami i melonami, westchnęłam, ale poszłam za nimi do środka. B jak Budowniczy Gruzini mówią, że Kutaisi, będące sercem regionu Imeretia, to najbardziej gruzińskie ze wszystkich miast.Nie ulega modom ani komercji, rozłożone po obu stronach rzeki Rioni żyje własnym rytmem po cichu i spokojnie. Centralna, a przy okazji najciekawsza zabytkowa część miasta (z brukowanymi uliczkami i XIX-wiecznymi kamienicami) znajduje się na jej lewym brzegu, wokół placu Dawida Agmaszenebelego, XII-wiecznego króla Gruzji. Zasłużony kaukaski władca zwany Dawidem IV Budowniczym przepędził z kraju Turków seldżuckich, wygrywając bitwę pod Didgori w 1121 r. Podczas swoich rządów nie tylko zainicjował budowę wielu miast, mostów, świątyń – stąd zresztą jego przydomek. Zreformował też armię, scentralizował państwową administrację i rozwinął szkolnictwo – podobno wysyłał najzdolniejszych uczniów do Bizancjum, by uczyli się języków i wiedzy o świecie. Dziś jest niedoścignionym wzorem, synonimem bogactwa i jedności państwa, a kutaisianie są dumni, że urodził się w ich mieście. Dumni są też ze stojącej na placu złoconej fontanny Kolchidy, która z kolei nawiązuje do mitologii greckiej. Kutaisi jest w niej opisane jako Ai, miasto w Kolchidzie, do którego po złote runo wybrali się Argonauci. Skoro już tu jesteśmy, nie sposób nie zauważyć pochodzącej z lat 50. ub.w. okrągłej, opatrzonej kolumnami bryły Teatru Dramatycznego im. Lado Meskiszwilego. Podobno jej pokaźne schody są ulubionym miejscem instagramerów, którzy wieczorami bez umiaru fotografują z nich zjawiskowo rozświetloną fontannę Kolchidy. Ciekawe, czy zaglądają też na spektakle. W tym mieście zakochasz się od razu. Co trzeba wiedzieć przed podróżą do Tbilisi? Tbilisi to stolica Gruzji. Wśród najpopularniejszych destynacji Polaków na przestrzeni ostatnich lat zainteresowanie Gruzją, a także samą stolicą Tbilisi zyskały całkiem sporą popularnoś... Owocowy mus w Kutaisi Tymczasem buszuję po alejkach gwarnego Zielonego Bazaru. W panującym tu estetycznym chaosie zaczynam dostrzegać siłę tego miejsca, w którym czas zatrzymał się kilkanaście lat temu. Tu wciąż używa się wag i kalkulatorów. Z lodówek wystają pazury obskubanych i wypatroszonych przed chwilą kur, z drewnianych skrzynek na długich ladach wołają soczyste jabłka, nabrzmiałe pomidory, dorodne granaty, mięsiste winogrona. Stoły uginają się od glinianych dzbanów i amfor na wino. Niemal na każdym stoisku wiszą korale czurczcheli, czyli nanizanych na nici orzechów maczanych w winogronowym syropie, które – jak słyszę – zachowują świeżość nawet kilka miesięcy. Starsza pani częstuje mnie owocowymi plastrami tklapi, czyli prasowanym musem z żurawiny i winogron, ktoś inny proponuje lokalny krowi ser imeretyński własnej roboty, a kolejny – drewniane łyżki do sałat. Gdybym miała nieco większą walizkę, kupiłabym te lokalne frykasy. Jednak ostatecznie w moim plecaku lądują: ostra paprykowa pasta adżyka, gruziński szafran oraz oczywiście swańska sól, którą od lat zachwyca się moja mama. Jest mieszanką soli morskiej, czosnku, chili oraz dzikich ziół – świetnie podbija smak ryb oraz sałatek i przypomina o Gruzji, która stoi niepodrabialną tradycyjną kuchnią. A opowieść o niej zaczyna się właśnie na takim targu – David miał rację, tu toczy się prawdziwe życie miasta. Od literatury do śpiewu Idziemy jeszcze na zielony Gruzińsko-Polski Skwer Przyjaźni, gdzie niedawno zostało odsłonięte popiersie z brązu prezydenta RP na uchodźstwie (1939–1947) Władysława Raczkiewicza, który urodził się w Kutaisi. Mój przewodnik prowadzi mnie też do dzielnicy żydowskiej – pod dobrze zachowaną XIX-wieczną Wielką Synagogę, przy której widzimy ławeczkę z odlaną z żelaza podobizną żydowskiego poety Borisa Gaponowa. Słyszę, że pisarz spędził w Kutaisi wiele lat, a w 1969 r. w Izraelu ukazał się dokonany przez niego przekład gruzińskiej epopei narodowej Rycerz w tygrysiej skórze, za który dostał szereg nagród literackich. Zostawiamy literaturę – teraz czas na prawy brzeg rzeki i najważniejszy zabytek miasta, o którym rozpisują się przewodniki. Swego czasu było o nim głośno. Powiedzieć, że dzieje katedry Bagrati stojącej na wzgórzu Ukimerioni są burzliwe, to nic nie powiedzieć. Świątynia została zbudowana w XI w. – jej bogactwo (kamienne ozdoby przedstawiające mityczne zwierzęta i ludzkie twarze) przez lata symbolizowało potęgę kraju. W 1692 r. została spustoszona przez Turków osmańskich, a kilka lat później zbombardowana przez wojska rosyjskie. To, co z niej zostało, trafiło na listę UNESCO, jednak kilka lat później zostało z niej usunięte przez niewłaściwą rekonstrukcję. Dziś należy do Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego i chociaż rzadko odbywają się tu nabożeństwa, pielgrzymi chętnie tu zaglądają. Gruzińska kuchnia pochłania Po długim dniu pozostaje biesiada (w końcu jesteśmy w Gruzji). Lądujemy w pobliskiej, przytulnej Our Garden Cafe&Bar. Już chcę wbijać zęby w parujące chaczapuri, kiedy jeden z mężczyzn przy sąsiednim stoliku zaczyna jodłować, coraz głośniej i głośniej. Zaraz dołącza do niego mężczyzna obok i za chwilę dwóch kolejnych. David szepcze mi do ucha, że to słynny śpiew polifoniczny. Nie słyszę, co dalej mówi, bo odpływam. Chcę wsłuchać się w tę piękną i smutną pieśń. Mężczyźni mają łzy w oczach, a mnie przeszywają ciarki. Kutaisi to obowiązkowy punkt wycieczki po Gruzji. Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Prawdy i mity o wyprawach solo. Rozmawiamy z podróżniczkami
Zgubię się, nie dam rady, może w przyszłym roku – jak odważyć się na wyprawę w pojedynkę? Czego podczas takiej podróży możemy dowiedzieć się o sobie? I jak się do niej przygotować? O tym rozmawiamy w najnowszym podcaście National-Geographic.pl.
W tym artykule: Jakie korzyści płyną z podróżowania solo? Jakie korzyści wiążą się z podróżą w pojedynkę? Dobry plan to brak planu? Jak przygotować się do podróży w pojedynkę? Czy wyprawy solo są bezpieczne? Podcast National Geographic Polska Dla jednych podróżowanie w pojedynkę to wielka frajda. Inni zarzekają się, że to nie dla nich i nigdy się na to nie odważą. – Decyzja, że spakuję plecak i wyruszę sama w drogę, przyszła do mnie spontanicznie. Któregoś dnia po prostu poczułam taką potrzebę – tłumaczy Agnieszka Franus, wicenaczelna magazynów National Geographic i National Geographic Traveler. – Chciałam się przekonać, jak się odnajdę całkiem sama w Wietnamie. I okazało się, że w tej podróży bynajmniej nie byłam sama, bo wszyscy spotkani po drodze ludzie się mną opiekowali – dodaje. Jakie korzyści płyną z podróżowania solo? – Po porzuceniu korporacji moim marzeniem stał się wyjazd na dłużej i mieszkanie przez rok w obcym kraju. A jeśli mamy marzenia, to świat nam sprzyja – opowiada Agnieszka Pietruszka, podróżniczka, autorka międzynarodowego projektu: „Dekalog wartości: Co naprawdę jest ważne w życiu?”. – Tak się złożyło, że pojawiła się możliwość, by wyruszyć na Zanzibar. To był rok 2019, więc rzeczywistość na tej wyspie wyglądała nieco inaczej niż dziś. Wzięłam więc wszystkie oszczędności i poleciałam. Na miejscu okazało się, że pokój będzie kosztował 200 dolarów miesięcznie, zatem na jedzenie został mi jeden dolar dziennie. Bo chciałam spędzić tam rok. Miejscowi pytali mnie potem, gdzie można coś kupić taniej. I to był moment, w którym zrozumiałam, że chcę więcej. I tak zaczęła się moja przygoda-podróż po wielu kulturach – dodaje. Jakie korzyści wiążą się z podróżą w pojedynkę? – Otwierasz się na ludzi, sprawdzasz swoje granice. Poznajesz siebie lepiej, często musisz pokonać nieśmiałość, poradzić sobie z problemem sama. Przyglądasz się sobie. To fascynujące! Jeśli jesteś z kimś, musisz się dostosować, a ludzie dookoła nie mają często odwagi, by do ciebie podejść i np. w czymś ci pomóc – mówi Franus. View oEmbed on the source website Agnieszka Pietruszka dodaje: – Podróżowanie solo stwarza większe możliwości interakcji z innymi, poznania lepiej codzienności i kultury, w jakiej żyje drugi człowiek. Dobry plan to brak planu? Zawsze podczas podróży są momenty, na które nie jesteśmy przygotowani. – Zakładałam, że popłynę nad Zatokę Hạ Long i będę miała szansę przyjrzeć się otoczeniu bez konieczności dzielenia się tym doświadczeniem. Chciałam przeżyć to sama. Okazało się jednak, że mój plan prysł. Płynęłam statkiem z większą grupą, która chciała to wszystko przeżywać ze mną. Ktoś mnie zapraszał do stołu, ktoś o coś pytał, zagadywał, pokazywał. Przekonałam się wtedy, że nigdy w podróży nie jesteśmy sami. Po drodze spotykamy ludzi, którzy coś wnoszą w nasze życie, nawet jeśli w danym momencie tego nie potrzebujemy – opowiada Agnieszka Franus. Jak przygotować się do podróży w pojedynkę? Zanim wyruszymy na jakąkolwiek wyprawę, warto zadbać o ubezpieczenie (na wypadek wypadku). Trzeba wziąć ze sobą niezbędne leki (np. antybiotyk) oraz środki medyczne. A także oszacować budżet i poinformować bliskich o miejscach, w których będziemy. – Jeśli chcemy, by nasza podróż była wyjątkowa, polecam zaopatrzyć się także w ciekawość, otwartość i odwagę – podkreśla Agnieszka Pietruszka. A co z rezerwacją noclegów? – Zawsze bookuję tylko pierwszą noc w danym miejscu. Potem zdaję się na to, co przyniesie mi dana rzeczywistość. To wynika z moich doświadczeń. Jakiś czas temu, kiedy planowałam dwutygodniową podróż na Sri Lankę, zarezerwowałam kilka noclegów. Jednak na miejscu okazało się, że stałam się niewolnicą własnego harmonogramu. Chciałam gdzieś zostać na dłużej, ale nie mogłam, bo nocleg czekał dziesiątki kilometrów dalej. Innym razem zaginęła mi walizka i od tamtej pory podróżuję wyłącznie z plecakiem – opowiada Franus. Czy wyprawy solo są bezpieczne? Naczelną zasadą każdej podróży powinna być znajomość kultury i respektowanie zasad panujących w danych kraju. – Żeby ominąć niebezpieczne sytuacje, okazujmy szacunek ludziom oraz ich kulturze. Bądźmy otwarci i miejmy uśmiech na twarzy – on czyni cuda – radzi Pietruszka. Słońce, piach i woda. Mordercza wyprawa przez góry Hadżar Dziennikarz National Geographic Polska wziął udział w niezwykłej pieszej wędrówce przez góry Hadżar na Półwyspie Arabskim. O tym, co przeżył na trasie, opowiada w nowym odcinku podcastu... – Są też sytuacje, podczas których musimy zachować zimną krew, ale też wykazać się empatią. Pamiętam, jak któregoś dnia na ulicy w Ghanie młody mężczyzna zatrzymał obok mnie swój samochód i zapytał, co mam w torbie. Ze spokojem odpowiedziałam, że jestem nauczycielką i uczę dzieci ulicy. To go obezwładniło, odjechał z dziwnym uśmiechem. Zdałam sobie sprawę, że ten chłopak sam był dzieckiem ulicy – opowiada. Agnieszka Franus uzupełnia: – Kiedy jestem w obcej kulturze, przestrzegam ograniczeń, które ona narzuca. Nie szarżuję. Jeśli ktoś mnie ostrzega, żebym gdzieś nie szła, to tam nie idę. Nie kuszę losu. To kwestia odpowiedzialności. Podcast National Geographic Polska Przypominamy, że kolejne odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Miejsce uwielbiane przez Polaków zachwyca jeszcze bardziej. Mazury Zachodnie to idealny plan na weekend
Oto Mazury Zachodnie. Przed nami wizyta w pałacu, w którym bawił sam Napoleon, długi spacer po pagórkowatej dolinie Kanału Elbląskiego oraz smakowita sielawa.
W tym artykule: Statkiem po trawie Gdzie Napoleon polował na łabędzie Rezydencja z historią Kto się boi smoka? Na Grunwald! Bogurodzica przyprawia o ciarki Jest smukły, a jego czekoladowa sierść lśni w popołudniowym słońcu. Spaceruje wolno z podniesionym wielkim łbem, najpierw wzdłuż kanału, potem jak gdyby nigdy nic wchodzi do wody, a ja zamieram. – Nie utopi się? – pytam Bartka, mojego przewodnika. – Ależ skąd! Sama widzisz, że dla łosia nasz kanał, głęboki tu najwyżej na jakiś metr, jest jak kałuża. Ma długie i silne nogi. Stoimy w bezruchu kilka dobrych minut, zastanawiając się, czy zwierzę nas zauważy. Łoś rzeczywiście, dostojnie pluskając potężnymi racicami, przechodzi przez wodę. Po kilku sekundach ze zwinnością sarny wyskakuje, lekko otrząsa kopyta brudne od gliny, bo nią wyłożone jest dno wgłębienia, i znika w zaroślach. Bartek, który w sezonie jako kapitan statku pasażerskiego pływa po Kanale Elbląskim, opowiada, że tutaj widok łosia nie jest czymś wyjątkowym. Poza tym w tutejszych lasach widział sporo dzikiej zwierzyny. Jelenie, sarny, zające, grasują nawet watahy wilków. Podobno dzików jest mniej, bo wyniosły się do Gdańska – śmieje się. Statkiem po trawie Najbardziej znany zabytek hydrotechniczny województwa warmińsko-mazurskiego; siódmy cud Polski; pomnik historii; tu suniesz na szynach statkiem po trawie – prasowe nagłówki mówią same za siebie. Kanał Elbląski to nie tylko kręgosłup Mazur Zachodnich, ale też największy lokalny gwiazdor. Jest długi na ponad 150 km i w pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że łączy Iławę, Ostródę i Elbląg z Morzem Bałtyckim. Zaczęto go budować w 1844 r. i skończono 16 lat później. – Powstał, by pływały nim barki towarowe przewożące drewno, sól czy torf. Były transportowane najczęściej spod Ostródy na północ, do Elbląga, gdzie rozpływały się w świat. Z czasem linia kolejowa wyparła transport wodny i od 113 lat po kanale pływają głównie statki pasażerskie, kajaki, jachty, czasem motorówki – opowiada Bartek. Ale nie tak po prostu pływają. Cały system jest unikatowy – przy budowie kanału wykorzystano jeziora leżące na różnych poziomach, różnica między nimi to nawet 100 m. By sobie z nią poradzić, pruski inżynier Georg Jacob Steenke zaprojektował zespół pięciu pochylni, po których przetacza się statki na specjalnych platformach ustawionych na szynach. W tym celu zastosowano szynowe urządzenia wyciągowe napędzane mechanicznie siłą przepływu wody. Efekt? Momentami suniemy statkiem po trawie. Dlatego rejs kanałem to prawdziwa frajda, zwłaszcza dla dzieciaków. My tymczasem z Bartkiem, idąc wzdłuż niego, nieco przyspieszamy – od pochylni Oleśnica do pochylni Buczyniec mamy do przejścia nieco ponad 5 km. Wypatrujemy kolejnego łosia lub chociaż sarenki albo bobra – te podobno zajadają się bez umiaru tutejszą kukurydzą, przez co budzą skrajne emocje wśród mieszkańców. Za to pagórkowaty krajobraz, jaki roztacza się przed nami, budzi emocje wyłącznie pozytywne i gdyby nie wiatrakowe farmy, można by się tu poczuć jak w alpejskiej wiosce. Błogi spokój burzy grupa mijających nas rowerzystów – w pobliżu biegnie bowiem szlak rowerowy, który liczy 80 km i wiedzie od Ostródy do Elbląga. Ostróda zresztą była moim pierwszym przystankiem na Mazurach Zachodnich (region na zachód od Warmii, obejmuje m.in. Pojezierze Iławskie i Wzgórza Dylewskie). Zajrzałam do tutejszego pokrzyżackiego zamku – w 1807 r. w pokoju na pierwszym piętrze Napoleon obmyślał strategię kampanii pruskiej. Dziś w twierdzy działa miejskie muzeum historyczne i jeśli wierzyć plakatowi, który wisi na dziedzińcu, w każdą ostatnią środę miesiąca odbywają się tu darmowe projekcje filmów. Pospacerowałam też przyjemnym bulwarem nad Jeziorem Drwęckim, zrobiłam parę zdjęć wygrzewającym się na molu kaczkom i pozaglądałam w okna nowoczesnym rezydencjom – wygląda na to, że deweloperzy bardzo doceniają tereny wokół jeziora. I trudno im się dziwić. Cuda natury w Polsce – 15 miejsc wartych zobaczenia Cuda natury w Polsce, czyli miejsca, które każdy powinien odwiedzić chociaż raz w życiu. Przyjrzyjmy się tym propozycjom! Gdzie Napoleon polował na łabędzie – Stawiamy na sezonowość, ale też odtwarzamy stare przepisy naszych babć i prababć – słyszę od kelnera restauracji Kraina Jezior. Sława tego niepozornego miejsca dotarła aż do Warszawy. Jakiś czas temu usłyszałam od przyjaciół, że w całej Ostródzie lepiej nie karmią, więc cóż było robić, przyjechałam. Z krótkiej karty wybrałam krem chłodnik z ogórka z bakłażanem i sorbetem z trawy cytrynowej. Danie smakowało jeszcze lepiej, niż brzmiało, podobnie jak lokalna sielawa skropiona słodko-kwaśnym sosem i serwowana z podpłomykami z mąki i wody, którymi zajadali się pradawni Słowianie. W wersji szefa kuchni Kariny Jezior placki są doprawiane olejem sezamowym i prażone na gorącej patelni. Zarówno chłodnik, jak i sielawa zostały tak podane, jakby za chwilę miały być fotografowane do magazynu kulinarnego. Moi znajomi się nie mylili – tu jakość idzie w parze z urodą. Nad kawą zastanawiam, się co zrobić z resztą popołudnia. Spoglądam na mapę. Z Ostródy w linii prostej jakieś 60 km na zachód położona jest wieś Kamieniec, a tam słynny późnobarokowy pałac. Jadę. Posiadłość ma ciekawą historię – powstała w 1720 r. na zlecenie pruskiego feldmarszałka Albrechta Fincka von Finckensteina i okrzyknięto ją wschodnim Wersalem. Jej wnętrza urządzono z przepychem – piece wyłożone miśnieńską porcelaną, kominki misternie zdobione białymi stiukami, podłoga z czarno-białego marmuru, na ścianach tapety ze skóry. Klatka schodowa była połączona z holem obszernym przejściem, którego obramowanie stanowiła wymodelowana ze stiuku sztukateria. Co z tego wszystkiego zostało do dziś? Na miejscu przekonuję się, że w zasadzie nic. Rezydencja z historią Podjeżdżam pod żeliwną bramę, która jest otwarta dla zwiedzających, pod szkieletem pałacu pasie się stado koni. Obchodzę resztki posiadłości dookoła – w obszernym ogrodzie zachowały się fragmenty kanałów, które niegdyś były połączone z jeziorem Gaudy. Rezydencja została splądrowana w 1945 r. przez Armię Czerwoną, potem obrabowana przez szabrowników i dwa lata później podpalona. Dziś pozostaje w rękach prywatnych i podobno ma zostać odbudowana. Na tablicach informacyjnych czytam o mieszkańcach pałacu: bawił tu i Fryderyk Wilhelm I, i Fryderyk Wilhelm II Hohenzollern, a w roku 1807 przez dwa miesiące nawet Napoleon. Zresztą wizyta jest owiana legendą – podczas pobytu Bonapartemu czas umilała Maria Walewska. Ponieważ hrabina była zaangażowana politycznie, ich romans miał także polityczne konsekwencje – większość historyków jest zgodna, że to jej wdzięk i przekonania skłoniły cesarza Francuzów do ustanowienia 7 lipca 1807 r. w Tylży Księstwa Warszawskiego. Dozorca pałacu opowiada mi jeszcze, że Napoleon, mimo że miał do dyspozycji łoże z baldachimem i zasłonami z jedwabiu, spał w małym łóżku polowym, które woził wszędzie ze sobą. Podobno strzelał tu do łabędzi i lubił polować w tutejszych lasach. Częścią pałacu były także XVIII-wieczne rzeźby przedstawiające bogów rzymskich: Herkulesa, Junonę, Jowisza i Meduzę. Słyszę, że dziś można je znaleźć przy ulicy Niepodległości w Iławie. Mam zatem kolejny dobry powód, by odwiedzić to miasto. Kto się boi smoka? Iława szczyci się ratuszem z 1912 r., gmachem dworca kolejowego niegdyś największym w Prusach Wschodnich – w holu budynku zwróćcie uwagę na herby miejscowości, do których przed wojną można było dojechać stąd bezpośrednio. Można tu też pospacerować w lasku miejskim, który znajdziecie tuż przy Kinoteatrze, lub zajrzeć do Amfiteatru im. Louisa Armstronga. Tu z kolei co roku w sezonie letnim spotkają się muzycy z całego świata na Międzynarodowym Festiwalu Jazzu Tradycyjnego Old Jazz Meeting „Złota Tarka”. Mnie ciągnie jednak do wody. Mimo późnego lata po Jezioraku zasuwają skutery i rowery wodne, kręci się też kilka żaglówek i kajaków. Ja tymczasem bez namysłu wskakuję na odpływający właśnie z przystani wodny tramwaj, który ma okrążyć Wielką Żuławę. Dawno już chciałam zobaczyć z bliska jedną z największych wysp śródlądowych w Polsce – jej powierzchnia liczy 82,4 ha. Zostawiamy w tyle port w Iławie, po lewej stronie jeziora mijamy też zabytkowy budynek dawnego gimnazjum, kompleks domków plażowych i miejskie kąpielisko. Jak na tramwaj wodny płyniemy dość szybko, więc wkrótce wyłania się przed nami obficie porośnięta roślinnością nieregularna sylwetka głównej bohaterki dzisiejszej wyprawy. Podobno w średniowieczu na wyspę prowadził drewniany most i jeszcze w XIII w. działał na niej gródek krzyżacki. Dziś żadnych gródków nie ma, za to – jak słyszymy od kapitana – jest kilka ośrodków wypoczynkowych. À propos kapitana naszego tramwaju, staje się coraz bardziej śmiały, zaczyna nawet snuć legendę o Wielkiej Żuławie. Otóż dawno, dawno temu wyspa budziła grozę wśród mieszkańców, bo przy znajdującym się na niej wzgórzu zwanym Scholtenberg żył ogromny smok. Potwór wypatrywał stamtąd zdobyczy. Dlatego nocą można było ujrzeć jego czerwone, przecinające ciemność oczy. Każdy rybak, który znalazł się w pobliżu wyspy, padał ofiarą bestii, która… umiała latać. Aż pewnego razu pewien chłop wziął ze sobą zaledwie mocną sieć i wypłynął w czółnie w stronę smoczej wyspy. Kiedy potwór rzucił się na łódź, śmiałek sprytnie z niej wyskoczył i zarzucił sieć na smoka. Bezradne stworzenie nie umiało się z niej wydostać. I tak oto dzielny chłop pokonał potwora i odtąd mieszkańcy oraz turyści chętnie odwiedzają Żuławę. Na Grunwald! Po wysłuchaniu takiej legendy czuję się wręcz zaproszona na Wielką Żuławę. Tymczasem nie mogę wyjechać z Mazur Zachodnich bez zajrzenia jeszcze w dwa miejsca. Gotycki zamek w Szymbarku od dawna chodził mi po głowie głównie dlatego, że podobno był pierwowzorem twierdzy opisanej przez Zbigniewa Nienackiego w Panu Samochodziku i Winnetou. Zresztą nic dziwnego, bo autor pochodził z tych terenów, z czego był bardzo dumny. Zamek, podobnie jak pałac w Kamieńcu, nie miał jednak szczęścia. Zbudowany w XIV w. z inicjatywy proboszcza kapituły pomezańskiej Henryka ze Skarlina, później zamieszkiwany przez rody: von Polentz i hrabiowski Fink von Finckenstein, w 1945 r. został spalony przez Armię Czerwoną. Ocalał obwód murów obronnych z bramą, basztami i mostem. Ponadto zachowały się szczątkowe ślady po budynkach mieszkalnych. Dziś widać wyraźnie, że prywatni właściciele stopniowo go odbudowują. Swego czasu zagrał nawet w filmie Volkera Schlondorffa Król Olch z Johnem Malkovichem. Ekipa realizacyjna na pewno była pod wrażeniem okolicy – podobnie zresztą jak ja teraz. Rezydencja położona jest nad Jeziorem Szymbarskim, wśród rozległych pól i łąk malowanych „zbożem rozmaitem”, nad którymi krążą żurawie. Cóż, pozostaje czekać na rychłą rekonstrukcję twierdzy i zaglądać tu co jakiś czas. Żeby dopełnić realizację weekendowego planu, muszę jeszcze odwiedzić nowe multimedialne Muzeum Bitwy pod Grunwaldem w Stębarku. Na dzień dobry miło zaskakuje mnie minimalizm jego betonowej bryły oraz dobrze zaprojektowana jasna przestrzeń wewnątrz. Bogurodzica przyprawia o ciarki Przyłączam się do kilkuosobowej wycieczki i przysłuchuję się przewodniczce. Ta pokazuje nam kopie zbroi (te prawdziwe ważyły 20 kg), mieczy i łuków średniowiecznego rycerstwa, włącza interaktywne mapy i patrząc na sporą makietę grunwaldzkiego pola, opowiada, jak Jagiełło szykował się do bitwy. Jego wojska stały w lesie ukryte przed upałem, na który narażone były oddziały krzyżackie, dlatego spokojnie wysłuchał do końca mszy i dopiero później zaczął wydawać rozkazy bojowe. Wojsku nakazał przepasać się wiechciami słomy, by móc rozpoznać się podczas walki. Jako zawołanie bojowe król podał nazwy: Kraków i Wilno. Tuż przed starciem armia zaśpiewała zaś Bogurodzicę. – Marzę o wzięciu udziału w takiej walce! – krzyczy jeden z najmłodszych słuchaczy, a przewodniczka zaprasza go na imprezę rekonstrukcyjną, która co roku odbywa się tu w rocznicę wielkiej bitwy. Ja tymczasem oddalam się do sąsiedniej sali, by przypomnieć sobie wyświetlane tu fragmenty filmu Aleksandra Forda Krzyżacy. Na słowo wojna przeszywają mnie ciarki. Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.