Tradycja nie ginie. Wprawdzie pokrywa się czasem kurzem zapomnienia, ale jest w nas. To najcenniejsze dziedzictwo jakie posiadamy. Dawne obrzędy, rytuały oraz muzyka to czynniki, które mają wielki wpływ na współczesnego człowieka. Obszarem, gromadzącym w sobie wiele tych inspiracji jest pogranicze polsko-słowackie, które może pochwalić się nie tylko niezwykle bogatą kulturą, ale także pięknymi krajobrazami. Pośród zjawiskowych gór, dolin i wijących się rzek rozkwitały barwne grupy etnograficzne: Łemków, Pogórzan, Bojków i Dolinian oraz dawne społeczności regionów słowackiego Szarysza (Šariš), Zemplina i Zamagurza (Zamagurie). Właśnie z miłości do folkloru powstała EtnoCarpathia, stanowiąca inspirację do podróży w klimacie „etno” – nie tylko dla miłośników kultury ludowej.  


Muzeum w Myczkowie

Żeby zwiedzanie było jeszcze prostsze

EtnoCarpathia wydobywa to, co ukryte, nieznane, zapomniane… Obejmuje siedem najważniejszych obszarów kultury pogranicza i skupia się na dziedzictwie dawnych mieszańców Karpat. Ma to przyczynić się nie tylko do utrwalania pamięci o jej mieszkańcach, ale także do jej odkrywania i doświadczania. To tu spotykają się kolorowe łemkowskie krywulki i bojkowskie sylianki, to tutaj haftowane obrusy zdobią ołtarze w drewnianych cerkwiach, a błękitne kamizelki górali towarzyszą nam nad Dunajcem. Tu na pograniczu roztacza się smak i zapach haluszek, proziaków, fuczek czy mastyła.

Ale nie ruszamy w nieznane bez planu. A jak najlepiej dziś planować podróże? Oczywiście za pomocą Internetu. Na dedykowanym portalu internetowym i w serii e-przewodników znajdziecie niezbędne informacje o karpackich kulturach dostępne w jednym miejscu. Pozwoli to na łatwiejsze poruszanie się po karpackich zakątkach. Wszystkim tym, którzy odwiedzają ten region po raz pierwszy wskaże niezwykłe miejsca i atrakcje, unikalne rzemiosło i tradycje, a także pokaże, czym jest wielokulturowość pielęgnowana od wieków. 

Poznaj kulturę od podszewki, czyli kluczowe punkty wycieczek

Takie życie na styku wielu kultur i wielu religii znalazło swoje odzwierciedlenie w niezwykłej architekturze. Dlatego obowiązkowym przystankiem na trasie EtnoCarpathii jest wizyta w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, które jest największym tego typu obiektem w Polsce. To prawdziwa skarbnica informacji i ciekawostek na temat życia dawnych mieszkańców pogranicza. Na 28-hektarowej powierzchni gromadzi niemal 180 przykładów różnorodnych budynków z historycznych dziejów Polski. Prezentowane są tutaj budynki mieszkalne i gospodarcze, ale także obiekty sakralne (kościół, cerkwie, kapliczki przydrożne), obiekty użyteczności publicznej (szkoła, karczmy, remiza), jak również obiekty przemysłowe (m.in. kuźnie, młyn, urządzenia naftowe). Spacerując pomiędzy doskonale utrzymanymi budowlami, pięknie wkomponowanymi w krajobraz, można odnieść wrażenie, że właśnie przenieśliśmy się w czasie. 


Muzeum w Sanoku

Nieodłączne dla krajobrazu pogranicza są też liczne cerkwie i kościoły, zwłaszcza te drewniane. Będąc w okolicy warto odwiedzić Cerkiew pod wezwaniem Narodzenia Bogurodzicy w Chotyńcu, która uważana jest za jeden z najcenniejszych i najpiękniejszych obiektów sakralnej architektury drewnianej w Polsce. Możecie na chwilę odetchnąć w „sobotach” czyli niskich podcieniach otaczających cerkiew. Dlaczego „soboty”? Warto przyjechać i przekonać się samemu. 

Na wycieczkę po sąsiedzku

Bardzo ciekawe atrakcje skrywają w sobie także słowackie zakątki, gdzie królują przede wszystkim piękne zamki. Niektóre z nich również znajdują się na mapie trasy EtnoCarpathia. Do najciekawszych należą między innymi ruiny Spiskiego Zamku, który jest wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Twierdza znajduje się na wzgórzu, a jej kamienne mury widać już z oddali. Zamek ten jest uznany za jeden z największych tego typu zlokalizowanych w Środkowej Europie. Wzgórze, na którym się wznosi jest częścią narodowego rezerwatu przyrody. Przy dobrej widoczności z wieży zamkowej można dostrzec nawet zarys Tatr. To widok zapierający dech w piersiach!


Zamek Spiski na Słowacji

Nieważne jak fantastyczne budynki i atrakcje stworzy człowiek, autorem najpiękniejszej sztuki zawsze będzie natura. To właśnie jej poświęcony jest Park Ciemnego Nieba Połoniny, położony w słowackiej części Bieszczad przy granicy z Polską i Ukrainą. To namiastka przestrzeni, do której nie dociera żadne oświetlenie. Zajmuje obszar 485 kilometrów kwadratowych i jest to trzeci co do wielkości park na świecie. Tego typu strefy powstają, aby stworzyć możliwie jak najlepsze warunki do oglądania nieba. Okalające obszar góry zasłaniają bezpośrednie światło padające z okolicznych miast i wsi, dzięki temu z punktu obserwacyjnego można zobaczyć nawet dwa tysiące gwiazd na raz. A to wszystko bez użycia teleskopu! Niemożliwe? Sprawdźcie sami!

Inne ciekawe atrakcje znajdujące się na trasie kultur etno obejmują zarówno aktywności dla ciała, jak i ducha. Można wybrać się na spacer po górskich szlakach, przejażdżkę rowerową lub na spływ kajakowy. Obcowanie wśród natury wyostrza zmysły, a przyjeżdżający turyści mogą zupełnie oderwać się od swojego zwykłego życia na rzecz przeżywania tego, co „tu i teraz”. Taka wycieczka może być bardzo terapeutyczna, a dzięki niej człowiek może obrać w swojej głowie nowy kierunek osobistych zmian. Przy okazji ciało wprawione w ruch będzie wdzięczne za umiarkowany wysiłek fizyczny, co z pewnością pozytywnie wpłynie na nasze zdrowie i samopoczucie.

Nie tylko zwiedzanie, ale też tworzenie

Szczególny klimat zwiedzania zakątków pogranicza tworzą też ludzie. Gościnni, rozmowni i chętni do dzielenia się z turystami swoimi wspomnieniami i wiedzą. Dla wielu z nich folklor to styl życia, a świat ludowej sztuki stał się przepiękną pasją, dzięki której możemy podziwiać – niezwykłe skarby sztuki rękodzielniczej. Ozdobnie pomalowane chaty, płoty czy własnoręcznie zrobione naczynia to urokliwe detale, które zostają w pamięci zwiedzającego na długo. W twórczości współczesnych artystów nawiązujących do tradycyjnej sztuki często pojawiają się motywy kwiatowe, pejzaże górskie i anioły. Własnoręcznie wykonane, gliniane naczynia, drewniane figurki, barwne obrazy lub bransoletki to fantastyczne pamiątki, które po powrocie do domu jeszcze długo będą przypominały o magicznej wycieczce w rejony polsko-słowackiego pogranicza. Nie możemy też zapomnieć o pysznych lokalnych produktach, bo dawne kultury to również niezwykłe smaki, które zdecydowanie warto poznać.


Polańczyk

Podróżowanie po Karpatach sprawia, że turyści mogą poczuć się wolni, oderwani od problemów, które zostawili gdzieś za górami. Otwarte przestrzenie i górskie krajobrazy pobudzają schowane na co dzień emocje i pomagają odpoczywać. Dodatkowo EtnoCarpathia oferuje możliwość odkrycia i doznania kultury ludowej pogranicza polsko-słowackiego. Wskazuje podróżującym kierunek zwiedzania, tak aby poznawanie i przeżywanie Karpat było jak najefektywniejsze. A im więcej miłośników kultury pogranicza, tym dłużej przetrwa o niej pamięć.

Artykuł powstał w ramach projektu EtnoCarpathia, współfinansowanego ze środków Programu Współpracy Transgranicznej Interreg V-A Polska-Słowacja 2014-2020 oraz przez Narodowy Instytut Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego ze środków Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018 – 2030.

Ideą projektu jest rozwój i promocja dziedzictwa kulturowego pogranicza polsko-słowackiego. 

Więcej informacji o projekcie: https://etno.visitcarpathia.com/