MIEJSCE 1.

Powietrze jest rześkie, a świergot ptaków tak głośny, jak awantura w programie telewizyjnym   z polskimi politykami. W dole wije się Warta, dalej rozpościerają się różnokolorowe łąki Nadwarciańskiego Parku Krajobrazowego. Gdyby zrobić konkurs na najpiękniejszy widok z okna, ten, który właśnie mam przed oczami, miałby spore szanse na zwycięstwo. Pałac wygrałby też w innej konkurencji – na największy zbiór książek masońskich w Polsce i trzeci w Europie.

Do Ciążenia przyjeżdżają badacze wolnomularstwa z całego świata. Po co? By zasięgnąć informacji o swojej historii. – Mamy teksty źródłowe, na przykład spisy członków lóż ze wszystkimi danymi, kto, gdzie i jakie przeszedł kręgi wtajemniczenia – wyjaśnia gospodarz pałacu w Ciążeniu Andrzej Bendziński. Robi się ciekawie!

Bendziński prowadzi mnie na pierwsze piętro, gdzie  książki są przechowywane. Opowiada między innymi o masońskiej symbolice. Mało kto wie, że gwiazda sześcioramienna figurująca na grzbietach książek to połączenie cyrkla i węgielnicy, narzędzi murarskich symbolizujących pochodzenie wolnomularzy od budowniczych średniowiecznych katedr.

Masonika znalazły się w Ciążeniu dosyć  przypadkowo. Odebrano je w 1945 r. Niemcom. Przez długi czas były zdeponowane   w bibliotece Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Kiedy UAM dostał   w latach 60. XX wieku. pałac, założył   w nim magazyn i przywiózł tu 200 tys. książek, w tym 90 tys. woluminów.

Dzisiaj masoni zaglądają do Ciążenia, a dwa wieki temu zbierali się w nieodległym Śmiełowie. Właściciel tamtejszego majątku, Andrzej Gorzyński organizował bowiem w swoim gabinecie spotkania wtajemniczonych.

Romans Adama

Niełatwo tu trafić. Uzbrojony w mapę samochodową i Atlas zabytków jadę niepewnie, bo wielu wsi i osad na mojej mapie nie ma, a w terenie drogowskazów mało. Droga wąska, zapuszcza się w pola, jakby miała zaraz się skończyć dojazdem do czyjegoś gospodarstwa. I tak się właściwie dzieje – doprowadza mnie do posiadłości będącej dawniej potężnym majątkiem rodziny arystokratycznej.

Wśród rozległych pól obsianych rzepakiem pałac wydaje  się filigranowy. Dzisiaj Śmiełów zamiast na masonów, stawia na Adama Mickiewicza. Poeta na wieść o wybuchu powstania listopadowego przybył z Włoch do Wielkopolski. Zamierzał przeprawić się przez Prosnę do zaboru rosyjskiego, ale nim to zrobił, powstanie na tyle podupadło, że nie było już sensu się wyprawiać. Kilka miesięcy spędził więc Mickiewicz, jeżdżąc zapraszany od dworu do dworu. U Gorzyńskich zabawił trzy tygodnie. Krótki pobyt wystarczył mu, by rozpalić serce i umysł siostry pani domu, Konstancji Łubieńskiej. Krótko mówiąc, Adam wdał się z nią w romans. Matka czwórki dzieci była gotowa opuścić męża i odjechać z poetą. Wyperswadował jej to, ale – a może dzięki temu – do końca życia miał w niej przyjaciółkę, która wspierała go również finansowo.