Wiatrak w Wielkopolsce

Najstarszym i najliczniejszym typem wiatraka występującym na ziemiach polskich jest wiatrak kozłowy zwany koźlakiem. Z przekazów historycznych wiemy, że ich rozpowszechnienie przypada na wiek XV. Podstawowa zasada działania i mechanizmy koźlaka przetrwały niezmienione aż do XX. Charakterystyczną cech wiatraków koźlaków jest taka konstrukcja budynku, że możliwe jest obracanie całego budynku wraz ze skrzydłami wokół pionowego drewnianego słupa zwanego sztember. Sztember spoczywał na dwóch skrzyżowanych podwalinach i podparty był czterema zastrzałami. Ta konstrukcja , która stanowiła element nośny całego wiatraka nosiła nazwę kozła. Na szczycie sztęmbra obrotowo mocowana była solidna belka zwana mącznicą a przy zwieńczeniu zastrzałów kozła na tak zwanym siodle obrotowo mocowane były belki zwane pojazdami. Na belkach tych wsparta była cała lekka konstrukcja ścian bocznych, podłogi i wszystkie mechanizmy. W tylnej części, do pojazdów mocowany był dyszel, przy pomocy którego wiatrak ustawiany był do wiatru.