1.     Kolekcjonerstwo znaczków pocztowych

Filatelistyka jest rodzajem kolekcjonerstwa, które pojawiło się w latach  50 XIX wieku. Nazwa została wymyślona przez Jerzego Herpina, francuza, w 1864 r. Pomysł na nazwę opublikował w czasopiśmie „Collectioreur de Timbres – Post”.  W naszym kraju stosowano najpierw stosowano zwrot „filatelia”, ale w okresie 20-lecia międzywojennego przyjęła się nazwa filatelistyka, stosowana do dzisiaj. Sama nazwa pochodzi z języka greckiego:

-  „philos” – miłośnik,

-  „ateleja” – wolność od opłat.

Sprzedawaniem znaczków zajmowali się kupcy. Była traktowana jak działalność uboczna. Jean Baptiste Moens z Brukseli (1833 – 1908) był pierwszym kupcem, znanym, który zajmował się handlem filatelistycznym. Działalność w tym zakresie prowadził od 1850 r. stając się specjalistą. Wydawał również „Le Timbre Post”. Oprócz niego należy wymienić inne firmy filatelistyczne jakie pojawiły się jako pierwsze w innych krajach:

- Stanley Gibbons (Anglia),

- J.W. Scott (Stany Zjednoczone).

Powstają kluby i stowarzyszenia filatelistyczne; odbywają się wystawy; publikowane są pisma specjalistyczne. 20-lecie międzywojenne to okres powstawania międzynarodowych organizacji filatelistycznych. W 1926 powstaje Międzynarodowa Federacja Filatelistyczna (Federation Internationale de Philatelie – FIP), będąca naczelną, najważniejszą organizacją filatelistyczną z siedzibą w Genewie. Do tej organizacji należy Polski Związek Filatelistów. FIP zorganizowała w Polsce dwie wystawy:

-  w 1960 r. w Warszawie – „Polska 1960”.

-  w 1973 r. w Poznaniu – „Polska 1973”.


Powstały również organizacje o charakterze międzynarodowym, które zajmują się konkretnymi problemami, wśród których można wymienić:

-  AIEP – Association Internationale des Experts Philateliques, czyli Międzynarodowy Związek Ekspertów Filatelistycznych,

-  AIJP –  Association Internationale   de Jurnalistes Philateliques, czyli Międzynarodowe Stowarzyszenie Dziennikarzy Filatelistycznych (1962),

-  ASCAT – Associatlion Internationale Ediceurs de Cataloques de Timbreposte, czyli Międzynarodowe Stowarzyszenie Wydawców Katalogów (1977).

W 1893 r. powstaje Polski Klub Filatelistyczny w Krakowie. Z czasem pojawiają się kolejne kluby w poszczególnych miastach, jak Bydgoszcz, Warszawa, Poznań, Łódź. W 1933 doszło do zjazdu delegatów polskich organizacji filatelistycznych. Powstaje wtedy „Związek Stowarzyszeń Filatelistycznych”, który miał zajmować się reprezentowaniem filatelistów z naszego kraju. W 1950 r. powstaje Polski Związek Filatelistów. Związek wydaje czasopismo „Filatelista” ukazujący się co dwa tygodnie, a także organizuje wystawy.

Filatelistyka, jako dziedzina kolekcjonerstwa, daje radość, przyjemność i satysfakcję. Słowa uznania dla filatelistyki można było usłyszeć od wielu ludzi, w tym znanych i wybitnych, takich jak papież Paweł VI, Leopold Staff czy prezydent Franklin Delano Roosvelt. Ten ostatni również był kolekcjonerem.

Wśród znanych kolekcjonerów znaczków pocztowych znaleźli się m.in.:

a.      Filip von Ferrary

Urodzony w 1848. Najbardziej znany filatelista. Żył skromnie. Jego ojciec był bankierem, zajmujący się budową statków. Znaczki zaczął zbierać za namową swojej matki. Znaczki były jego pasją i swoje życie poświęcił tej pasji. Raz w tygodniu wydawał ogromną kwotę w wysokości 50 000 franków (10 tys. dolarów) na zakup znaczków. Mimo możliwości finansowych, również dla niego zebranie wszystkich znaczków było trudnym zadaniem. Podróżował by móc zdobyć rzadkie egzemplarze znaczków. W swoim posiadał „Gujanę Brytyjską”. Na skutek ataku serca w 1917 roku zmarł, a swoją kolekcję w testamencie przekazał Muzeum w Berlinie. Jednak po I Wojnie Światowej – z tytułu reparacji wojennych -  kolekcja trafiła do Francji. Ze sprzedaży tych znaczków osiągnięto sumę ponad 1,5 mln dolarów.

b.      Edward Howland Robinson Green

Jego matka, Hetta, należała do najbogatszych kobiet na świecie. Pieniądze wydawał na samoloty, samochody czy aparaty radiowe. W końcu zajął się kolekcjonowaniem znaczków pocztowych, mimo braku wiedzy w tym zakresie.  Zatrudnił ludzi, których obowiązkiem było zajmowanie się jego zbiorami filatelistycznymi. Wiele godzin spędzał nie tylko przy własnych zbiorach, ale również na kupowaniu znaczków w Nowym Yorku.

c.       Franklin Delano Roosvelt

Całe życie pasjonował się filatelistyką, a swojej kolekcji poświęcał wolny czas. Korespondował z innymi kolekcjonerami. Uważał, że znaczki spełniają rolę wychowawczą, społeczną. Po śmierci prezydenta, jego zbiór sprzedano za kwotę 212 tysięcy dolarów.

d.      Maurice Burrus

Żył w latach 1882 – 1959. Przez okres około 60 lat zajmował się kolekcjonowaniem znaczków, a ponad to porcelany, miniatur, rzadkich druków i książek. Posiadał dużą wiedzę na temat filatelistyki. W skład jego zbioru wchodziły znaczki całego świata. Był to zbiór specjalizowany, pozbawiony fałszerstw. Jego kolekcje znaczków zostały sprzedane na kilka przed śmiercią właściciela. Proponowana cena sprzedaży odstraszała chętnych, ale ostatecznie kolekcja została sprzedana firmie aukcyjnej Shanahan’s Stamp Auktion z Irlandii, która od 1962 sprzedawała je na wielu aukcjach, osiągając wysokie ceny.

e.      Leonid Breżniew

Sekretarz generalny KC KPZR. Posiadał zbiór znaczków z wizerunkami Lenina.

f.        Królowa Elżbieta II

Jej zbiór został założony przez Jerzego V – również filatelisty. Kolekcja była prezentowana na Światowej Wystawie Filatelistycznej w 1973 r. w Poznaniu.

g.      H.R. Harmer

Posiadał kantor, w którym skupywał i sprzedawał rzadkie egzemplarze, a także zbiory.

h.      Książę Rainer III

Posiadał specjalizowaną kolekcję znaczków Monaco. Jego kolekcja była prezentowana na Światowej Wystawie Filatelistycznej w 1973 r. w Poznaniu.

I.                    Artur Hind

Multimilioner i fabrykant. Gdy zmarł w 1933 r., jego kolekcję sprzedano za ponad milion dolarów. Posiadał największy zbiór znaczków pocztowych w Stanach Zjednoczonych. Do kolekcjonowania namówił go wspólnik. Na samym początku zdobył 12 tysięcy znaczków. Na znaczki poświęcał ogromne kwoty pieniędzy. Zdobywał znaczki za granicą, a także całe zbiory, takie jak:

- „Gujanę Brytyjską” ze zbiorów Ferrary’ego,

- zbiór Hugo Grieberta,

- jeden ze zbiorów Josepha Duveena.

Do innych znanych kolekcjonerów należą:

a.      Alfred Gaspary,

b.      Teodor Champion,

c.       H.E. Deasts.

Polscy kolekcjonerzy:

a.      Stanisław Rembieliński (1895 – 1946)

Był ekonomistą, a także znawcą filatelistyki. Jego zbiory były wyróżniane na wystawach – zarówno krajowych jak i zagranicznych. Opracował monografię na temat znaczków Komitetu Obywatelskiego m. st. Warszawa, którą niestety nigdy nie wydano, a sam materiał na ten temat, wraz ze zbiorem  Rembielińskiego został stracony podczas Powstania Warszawskiego.

b.      Włodzimierz Polański (1878 – 1944)

Był prawnikiem i oficerem, a następnie zajmował stanowisko kustosza w Muzeum Pocztowym w Warszawie. Od dzieciństwa pasjonował się filatelistyką i zajmował się zbieraniem znaczków. Posiadał własny zbiór znaczków, w skład którego wchodziły matryce miedziane (tylko dwie) do drku „Polski nr 1”. Miał dokumenty na temat pierwszego polskiego znaczka pocztowego. Pisał wiele prac badawczych, m.in. na temat „Znaki i marki pocztowe w Polsce w XVIII i XIX wieku”, która była wydana w języku francuskim i niemieckim. Jego zbiory były prezentowane na różnych wystawach, w tym zagranicznych, jak:

-  w 1909 r. w  Amsterdamie – medal srebrny,

-  w 1925 r. w Paryżu – medal złoty.

c.       Jan Sawczak – Knihinicki

Był farmaceutą, a także – przez wiele lat – prezesem PZF w Toruniu. Zbierał znaczki klasyczne. Na ich temat pisywał artykuły. Brał udział w Powstaniu Warszawskim.

d.      Dr Józef Tislowitz (1893 – 1976)

Prawnik i członek honorowy PZF. Był badaczem starych znaczków, kolekcjonerem, a jego zbiory były prezentowane na wystawach.

e.      Jan Dudziński (1872 – 1941)

Zginął w Oświęcimiu. Wystawiał swoje zbiory. W skład jego kolekcji wchodziły:

-  austriackie znaczki specjalizowane,

-  prawie wszystkie znaczki europejskie.

 

 

2.     Kolekcjonerstwo innych walorów pocztowych

Są kolekcje materiałów, które sięgają czasów kiedy jeszcze nie pojawił się pierwszy znaczek. Zbiera się także koperty pierwszego dnia obiegu (FDC – z ang First Day Covers), będące pięknie ozdobione, zazwyczaj tym samym motywem co znajduje się znaczku. Podobnie jak znaczki, kolekcjonowane są poprzez abonament lub wymianę z innymi kolekcjonerami.

Do kolejnej grupy zbieranych walorów są stemple pocztowe. Wśród nich znajdują się m.in. stemple okolicznościowe (odnoszące się do konkretnych wydarzeń), przestawiające miasta lub wydane w nich, urzędów pocztowych, z miast z których wysłany został list.

Całostki pocztowe są kartami i kopertami, na których zostały wydrukowane zarówno znaczek, ilustracja, jaki i jakieś hasło. Również zbierane poprzez abonament. Ponad to są to:

-  Listy lotnicze,

-  Listy balonowe,

-  Listy szybowcowe i itp.

Karty analogowe to typ kolekcjonerstwa, polegający na szukaniu kart z ilustracją i znaczków mający tę samą tematykę, a także stemple miast, odnoszące się do tego tematu.