Z archiwum National Geographic. Widoki z Korei i Chin

W relacji Chapina dominują opisy życia toczącego się na ulicach, strojów i lokalnych obyczajów, spośród których autora najbardziej zafascynowały procesje pogrzebowe i ślubne. Zresztą i w naszych czasach są one w tych krajach niezwykle barwnymi spektaklami. Zabytki w zasadzie Chapina nie zajmowały i tylko Wielki Mur oraz grobowce cesarzy dynastii Ming (1368-1644) pod Pekinem najwyraźniej zrobiły na nim wrażenie. Wspomina też otaczające stolicę Chin mury obronne, które miały prawie 50 km długości i zostały wzniesione za Mingów. Niestety – choć dziś trudno w to uwierzyć – mury te rozebrano zupełnie niedawno, w latach 1960., by zrobić miejsce pod obwodnice i metro. Gdyby ocalały, niewątpliwie znalazłyby się już na liście światowego dziedzictwa kultury UNESCO.
Tak czy inaczej, Chapin podróżował głównie po to, by robić zdjęcia. Jeśli pod  względem ilości niezwykłych obiektów do zdjęć Korea plasuje się bardzo wysoko, to Chiny, z powierzchnią 43 razy większą od swego małego sąsiada, plasują się jeszcze wyżej i są istnym rajem dla kodakerów – podkreśla w swej relacji. Ot, kolejna ciekawostka z tamtych czasów – zamiast słów „fotografować” czy „fotografowie”, Chapin pisze o „kodakowaniu” i „kodakerach”. Był to rezultat strategii marketingowej firmy Eastman Kodak, do której należała też wtedy marka Graflex. Posiadacze kosztownych aparatów stanowili przecież elitę i tworzyli coś w rodzaju fanklubu produktów Kodaka, choć słowa „fotografia” i „fotografować” weszły do słownictwa już w pierwszej połowie XIX w.
Trudno byłoby dziś zaliczyć pierwsze kolorowe fotografie w magazynie do arcydzieł – są sztywne, upozowane. Brakuje im dramatyzmu, do którego jesteśmy przyzwyczajeni. Ale z drugiej strony – może właśnie na tym polega ich urok, że jest w nich to coś, czego już dziś nie ma. Naświetlanie trwało wtedy bardzo długo, fotografowany obiekt nie mógł się poruszać nawet przez kilkanaście sekund, co od ludzi wymagało pewnej dozy cierpliwości.
Ze wszystkich obiektów, które próbowaliśmy kodakować w Pekinie, najgorzej było z filigranowymi, nieśmiałymi kobietami mandżurskimi – wyznaje Chapin, pisząc o zamożniejszych Chinkach, które obowiązkowo nosiły wówczas stroje w stylu mandżurskim. Niczym sroki wyczuwające myśliwego, one też jakby instynktownie wyczuwały obecność aparatu i zmykały niczym króliki, kryjąc się w bramach póki nie minęło zagrożenie. Cóż było robić? Chapin szczerze przyznaje, że musiał nawet zachęcać fotografowanych do pozowania „drobnymi napiwkami”. Wtedy była to normalna praktyka. Oto jak Chapin opisuje próbę pozyskania zdjęcia chińskiego skazańca z dybami na szyi: Cena, którą zażądał strażnik więzienny za pokazanie nam takiego skazańca, wydawała się nieco przesadzona. Ale gdy zgodnie ze zwyczajem panującym w tutejszych sklepach daliśmy ofertę o połowę niższą, więźnia natychmiast przyprowadzono. Dziś takich skazańców zakutych w dyby już na chińskich ulicach nie spotkamy, ale targowanie się w sklepach do upadłego jest nadal absolutnie wskazane.
Rarytasami wśród zdjęć zrobionych przez Chapina w Korei są fotografie kobiet z odsłoniętymi piersiami. Nie były to, broń Boże, żadne ladacznice, lecz karmiące matki. Miały one prawo – i to w kraju tak skrajnie pruderyjnym, jak ówczesna konfucjańska Korea – demonstrować, że właśnie spełniły najważniejszy kobiecy obowiązek, czyli urodziły potomka. Zdjęcia te były potem komentowane na Zachodzie jako przykład godnego naśladowania szacunku dla macierzyństwa i propagowania karmienia niemowląt piersią. Geographic był zresztą w Ameryce pionierem w przełamywaniu stereotypów o „gołych dzikusach”. Już w 1896 r. na jego łamach ukazało się pierwsze zdjęcie nagiej Zuluski, co na owe czasy było posunięciem śmiałym i kontrowersyjnym. Kolejna zaś fotografia – nagiej Filipinki, opublikowana w 1903 r. – wywołała w Stanach wielką publiczną debatę na temat moralności i kulturowych stereotypów. Publikowanie takich „gołych” zdjęć w NGM stało się odtąd regułą. Ale to już zupełnie inna historia.
Autor jest sinologiem, dziennikarzem i podróżnikiem, posiadaczem największej w Polsce kolekcji egzemplarzy magazynu National Geographic.