Świat przyrody - kameleon

Agenci filmowi mają jednak nad kameleonami tę przewagę, że na zawsze pozostaną nieśmiertelni. Tymczasem, choć jaszczurek z rodziny kameleonów jest blisko 140 gatunków, większość z nich jest zagrożona wyginięciem. Gady te żyją głównie w lasach Afryki kontynentalnej i Madagaskaru oraz południowej Azji. Rabunkowa gospodarka leśna w krajach Trzeciego Świata jest dla tych zwierząt największym zagrożeniem.

Różnorodność kameleonów jest duża. Najmniejsze gatunki mierzą 2,5 cm i składają od 2 do 4 jaj. Największe, znoszące do 100 jaj, osiągają 60 cm. Samica zakopuje jaja w piachu i zostawia je. Młode wylęgną się, zależnie od gatunku, po 4–12 miesiącach. Mimo gatunkowego bogactwa kameleon jest zwierzęciem niezwykle charakterystycznym i nikt nie pomyli go z innym gadem. Słynie z niezwykłej umiejętności zmiany koloru skóry. Powszechnie uważa się, że posadzony na szkockiej kracie wkrótce przybierze jej deseń.

Już przed zmianą barwa zwierzęcia jest wystarczająco maskująca. Większość gatunków kameleonów żyje w lasach, dlatego na ich skórze mieszają się odcienie brązu i zieleni. Natomiast gatunki półpustynne i sawannowe są bardziej bure i beżowe. Przekonanie, że zmiana barwy jest maskowaniem się, pochodzi z amatorskich obserwacji. Rzeczywiście, gdy weźmie się kameleona do ręki, przybierze inny kolor. Ale nie zrobi tego, by stać się niewidocznym na tle naszego sweterka, tylko po to, by pokazać swoją złość. To właśnie „humory” są najczęstszą przyczyną zmiany kolorystyki. Stworzenia te nie mają uszu, prawdopodobnie więc źle słyszą i komunikują się ze sobą głównie za pomocą wzroku. Kolor skóry mówi o tym, czy zwierzę gotowe jest do godów czy do bójki, czy będzie walczyć o terytorium, czy się poddaje.

 Każdą sztuczkę – zarówno w wykonaniu Davida Copperfielda, jak i kameleona – można jakoś wytłumaczyć, bo cudów nie ma. Mechanizm zmiany barwy jest dość prosty. Skóra kameleona jest przezroczysta. Pod nią ułożone są trzy warstwy komórek zawierających pigmenty: czerwony, żółty, niebieski oraz biały i czarny – czyli barwy podstawowe, z ich zmieszania powstają wszystkie inne widziane przez nas kolory. Pod wpływem bodźców wysyłanych z mózgu komórki pigmentowe rozszerzają się lub zwężają, a że jedne leżą pod drugimi, daje to efekt mieszania się kolorów, jak na palecie malarskiej. Na dodatek każdy pigment inaczej odbija światło, więc pora dnia i naświetlenie wpływają na barwę gada. Zmiana koloru wiąże się też z temperaturą. Gdy zwierzę jest zziębnięte, ciemnieje, by przyciągać promienie słoneczne. Przegrzane – blednie, ograniczając akumulowanie ciepła.