Smok ze Śląska

IDENTYFIKACJA
Skąd wiadomo, że te kości należą do dinozaura? Ze skamieniałych szczątków nie można, niestety, pobrać DNA, dlatego w identyfikacji gada najistotniejsza jest budowa anatomiczna i  mikrostruktura kości oraz pozostawione przez niego tropy.

K O Ś C I  K O Ń CZ Y N Y P R Z E D N I E J – ramieniowa i łokciowa – są długie, co pozwala przypuszczać, że Smok z Lisowic sprawnie przytrzymywał nimi swoje ofiary. Nie wiemy, w jakie pazury były uzbrojone. Zwierzę pozostawiło za to po sobie 40-centymetrowe trójpalczaste ślady tylnych łap z odciskami pazurów oraz poduszek palcowych.

Tropy zachowały się w formie tzw. naturalnych odlewów na dolnych powierzchniach ławic skalnych, więc są wypukłe.

CECHĄ SZCZEGÓLNĄ kości dinozaurów są liczne linie przyrostowe oraz ślady po gęstej sieci naczyń krwionośnych. Pierwsze świadczą o szybkim wzroście zwierzęcia, który możliwy był tylko dzięki sprawnemu dostarczaniu substancji odżywczych siecią tętnic oraz szybkiemu metabolizmowi. Szacuje się, że tyranozaur swe rozmiary osiągał w zaledwie osiem lat. Na szlifach cienkich kości Smoka z Lisowic widać gęstą sieć otworów na naczynia krwionośne (na zdjęciu).

ŚWIAT W TRIASIE

Dicynodont z Lisowic Najmłodszy z dotąd odkrytych wielkich gadów ssakokształtnych Pierwsze gady naczelne, pierwsze żaby, np. Czatkobatrachus (z prawej) Na początku ery dinozaurów na Ziemi był jeden superkontynent, Pangea. Północną część współczesnej Polski okresowo zalewało morze retyckie, które sięgało okolic obecnej Częstochowy. Cegielnia w Lisowicach znajdowała się między 20 a 30 równoleżnikiem szerokości geograficznej północnej. Można to ocenić na podstawie badań kierunku namagnesowania minerałów żelazistych przez ówczesne pole magnetyczne Ziemi. Osady, z których naukowcy wydobyli skamieniałości dinozaurów, powstawały 220–200 mln lat temu. Na tym terenie w triasie było starorzecze pełne małży i ryb dwudysznych. Z wodami powodziowymi do starorzecza spływały gałęzie, pnie drzew i padłe zwierzęta, które dzisiaj paleontolodzy wydobywają z ciemnoszarego i szarego wapnistego mułowca.

PRASTARE GADY I PŁAZY

W późnym triasie obok Smoka z Lisowic żył wielki gad ssakokształtny, dicynodont. 50 mln lat wcześniej pojawiły się gady naczelne i płazy bezogonowe, takie jak znaleziona w polskich Czatkowicach. Czatkobatrachus polonicus. Ta jedna z najstarszych na świecie żab miała ok. 5 cm długości i bardziej wydłużony tułów niż jej dzisiejsze kuzynki.