Rycerze Krzyża

Łopaty poszukiwaczy zagłębiały się w miejsce anomalii wskazanej przez georadar. Płytko pod posadzką prezbiterium katedry w Kwidzynie zahaczyły o cegłę. To była, jak sądzili, średniowieczna krypta. – Zeszliśmy w dół – opowiada Łukasz Orlicki, historyk. – Odsłoniliśmy zbutwiałe wieko trumny. Wśród kości leżał kawałek metalu wyglądający jak zapinka od płaszcza.
Poniżej, 2 m pod posadzką, znajdowały się dwie kolejne mogiły. Ubogie wyposażenie mogło wskazywać na groby wielkich mistrzów krzyżackich, gdyż reguła nakazywała nawet najwyższych dostojników grzebać wyłącznie w płaszczach.
– To odkrycie, jeśli się potwierdzi, będzie bardzo ważne – stwierdza Izabela Kwiecińska, szefowa wykopalisk w katedrze. – Ţaden archeolog nie dotarł do tej pory do grobów władców średniowiecznego państwa krzyżackiego w Prusach.
Kluczem do prac – prowadzonych przez redakcję miesięcznika Odkrywca oraz Muzeum Zamkowe w Kwidzynie – były freski pokrywające ścianę katedry. Malowidła z XVI w. przedstawiają trzech wielkich mistrzów: Wernera von Orselna, Ludolfa Königa von Wattzaua i Henryka von Plauena. Tymczasem kroniki mówią, że tylko pierwsi dwaj zostali tu pochowani. – O miejscach pochówków informują nas katalogi wielkich mistrzów opublikowane w XIX w. przez niemieckiego historyka Ernsta Strehlkego. Zawierają też imiona, krótkie charakterystyki rządów, daty zgonów i lata panowania – tłumaczy prof. Jarosław Wenta, historyk z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. – Katalogi służyły duchownym zakonu odprawiającym msze w intencji wielkich mistrzów w rocznicę ich śmierci. O pochówku Henryka von Plauena nie mówią nic. Jako mistrz złożony z urzędu nie zasługiwał bowiem na indywidualne wspomnienie.
Sensację wezmą pod lupę specjaliści. Antropolog zbada kości. Na tej podstawie określi wiek, przebyte choroby, a nawet przyczynę śmierci. Na jednym ze szkieletów powinny być widoczne ślady pchnięcia nożem, tak bowiem zginął Werner von Orseln. – Jego tragiczna śmierć do dnia dzisiejszego kładzie się cieniem na tradycji zakonnej – mówi dr Janusz Trupinda, badacz z Muzeum Zamkowego w Malborku.
Zabójcą był brat Jan von Endorf. Przybył do Malborka w 1330 r. W owym czasie, od 6 lat, wielkim mistrzem był właśnie Werner von Orseln, który zdążył rozbudować zamek w Malborku i uczynić z niego stolicę na miarę europejską. Zamierzał też zreformować zakon, który przeżywał duchowy kryzys. Brat Jan zapałał jednak nienawiścią do zwierzchnika. Być może dlatego, że – jak twierdzą niektóre źródła – wielki mistrz go skarcił. Inne relacje podają, że przyczyną była urażona duma mnicha, któremu zwierzchnik odmówił prawa udziału w wyprawie. „To będzie moje lub twoje życie kosztowało, mistrzu” – taką pogróżkę miał rzucić na odchodnym. Po czym kupił nóż i zaczaił się przy wyjściu z kaplicy. Kiedy Werner von Orseln opuszczał ją po nabożeństwie, zabójca ugodził go dwa razy w pierś. Tragiczną chwilę miało wypełnić ujadanie pieska towarzyszącego swemu panu. Zaalarmowani bracia schwytali mordercę i wtrącili do lochu.