Błazenki- Przyjaźń jak klejnot

Kiedy Andrew Stanton zaczynał realizację animowanego filmu dla dzieci, którego akcja rozgrywa się w oceanie, szukał ryby mogącej „udźwignąć” główną rolę. Wertując albumy poświęcone morskiej przyrodzie, zwrócił uwagę na zdjęcie dwóch rybek wyzierających spośród czułków ukwiału. – Z miejsca mnie urzekły – wspomina reżyser. – Nie miałem pojęcia, co to za ryby, ale nie mogłem oderwać od nich oczu.

Ten obraz ucieleśniał magię oceanu, którą Stanton chciał pokazać widzom. – Jako człowiek rozrywki doceniłem też fakt, że nazywa się je błazenkami. Trudno o coś bardziej uroczego niż małe rybki, które chcą się z tobą bawić w „A kuku!”.

Tak narodziła się gwiazda. Nemo, błazenek z gatunku Amphiprion percula, pokazał milionom dzieci na całym świecie cudowny ekosystem: rafę koralową i jej mieszkańców. Autorski film Stantona (napisał scenariusz i reżyserował obraz) Gdzie jest Nemo zdobył w 2003 r. Oscara dla najlepszego filmu animowanego. Błazenki zawdzięczają swą nazwę szczególnemu ubarwieniu łusek. Duże, kolorowe plamy (od głębokich fioletowawych brązów po jasne oranże, czerwienie i żółcie) rozdzielone wyraźnymi białymi lub czarnymi liniami tworzą układ trochę podobny do cyrkowego makijażu klownów. Widok błazenków przemykających między czułkami ukwiału przywodzi na myśl motyle trzepoczące wokół kwiatów na falującej w podmuchach wiatru łące i hipnotyzuje.

Te niewielkie rybki można spotkać na rafach od wschodnich wybrzeży Afryki do Polinezji Francuskiej i od Japonii po wschodnią Australię. Największa ich różnorodność występuje u północnych wybrzeży Nowej Gwinei, w Morzu Bismarcka, gdzie przy odrobinie szczęścia można na jednej rafie zobaczyć siedem z 29 znanych na świecie gatunków.

Ostatni został niedawno odkryty na Fidżi przez Geralda Allena – badacza z Muzeum Zachodnioaustralijskiego, światowego specjalistę od błazenków. Amphiprion barberi powiększył bilans jego odkryć do siedmiu gatunków błazenków i prawie 500 gatunków innych tropikalnych ryb. – Nadal strasznie mnie kręci znajdowanie czegoś nowego – mówi Allen. – Amphiprion barberi, w kolorze czerwieni i oranżu, wygląda na rafie jak rozżarzony węgielek – zachwyca się odkrywca.

Wśród naukowców i akwarystów błazenki znane są też jako amfipriony albo ryby ukwiałowe, ponieważ nie mogą przeżyć bez ukwiału, którego parzące macki chronią je oraz ich rozwijające się jajeczka przed agresorami. Spośród mniej więcej tysiąca gatunków ukwiałów tylko dziesięć żyje w symbiozie z błazenkami. Wciąż nie wiadomo dokładnie, w jaki sposób błazenek unika poparzenia przez jamochłon. Niewykluczone, że rolę ochronnego kombinezonu odgrywa warstwa śluzu, która najpewniej tworzy się przy pierwszych kontaktach rybki z parzydełkami gospodarza.

– Ta wydzielina powstrzymuje ukwiał przed wystrzeleniem komórek parzydełkowych – mówi Allen. – Jeśli zdarzy ci się zaobserwować młodego błazenka podpływającego do nieznanego „morskiego kwiatu”, zobaczysz, jak ostrożnie go z początku muska. Żeby zapoczątkować chemiczny proces rozpoznawania, zwierzęta muszą mieć ze sobą fizyczny kontakt. „Znajomy”, chroniony przez parzydełka błazenek staje się w praktyce przedłużeniem jamochłonu – jeszcze jedną linią obrony przed amatorami koralowców, takimi jak ryby z rodziny ustnikowatych (Chaetodontidae). Jak widać, korzyści ze współdziałania odnoszą obie strony.