Podziemny świat Rapa Nui

– Ja!-ski!-nia! – krzyczy Rafał, pokazując ręką w górę. Huk fal zagłusza skandowane sylaby. Od godziny skacząc z kamienia na kamień, idziemy brzegiem Pacyfiku po północno-wschodnich rubieżach Rapa Nui, niedużej, przypominającej trójkąt wyspy. Europejczycy w 1722 r. nazwali ją Wielkanocną – od dnia, w którym po raz pierwszy przybili do jej brzegów.

Nad naszymi głowami piętrzy się klif zbudowany z wulkanicznych głazów, tufów i popiołów. Wszystko przemieszane jak warstwy w torcie i zapieczone siłami natury. Około 3 mln lat temu seria potężnych erupcji dała początek wyspie, a kolejne wybuchy ukształtowały jej powierzchnię. W materii wyrzucanej z ognistego wnętrza Ziemi, niczym rodzynki, tkwią jaskinie – długie i ciasne tunele. Ich odnalezienie, penetracja i kartowanie oraz badanie tego, co przez setki lat pozostawili w nich mieszkańcy Rapa Nui, jest celem naszej 18-osobowej wyprawy.

Otwór, na który wskazuje Rafał Kardaś, na co dzień nauczyciel geografii oraz instruktor wspinania, znajduje się jakieś 20 m nad wybrzeżem. Wejścia doń broni połać kruchej skalnej ściany – momentami pionowej, momentami odchylającej się do tyłu. Rafał związuje się liną i ostrożnie rusza w górę. Dochodzi na półeczkę pod solidnie wywieszającym się okapem. Pokonanie go jest możliwe tylko dzięki tzw. żywej drabinie – musi stanąć na moich ramionach, by wejść na dalszą część ściany. Nikt z nas nie ma wątpliwości, co się stanie, jeśli Rafał odpadnie. W końcu dociera do krawędzi otworu, zagląda do niego i wślizguje się do środka. – Jest ciasno, ale to klasyczny tunel lawowy! – krzyczy. – Wchodzicie?

Dotarcie tam kolejnych dwóch osób zajmuje godzinę. W końcu zziajani, skuleni na półeczce o powierzchni metra kwadratowego, zakładamy kaski, szykujemy oświetlenie i sprzęt. Rafał i Beata Michalak prowadzą pomiary topograficzne dalmierzami laserowymi i szkicują jaskinię. Ja ruszam do przodu. Przez pierwszych 10 m tunelu można posuwać się na kolanach. Korytarz ma owalny przekrój, typowy dla jaskiń powstających w potokach lawy. Jego dolna część, tzw. spąg, to zaschnięty potok roztopionych skał. Górną wyrzeźbiły przepychające się przez magmę wulkaniczne gazy. Śladów bytności człowieka nie ma. Ot, kilka skorupek krabów, muszelki. Widać, że dla dawnych mieszkańców jaskinia położona tak wysoko była zbyt trudno dostępna. Kolejnych 10 m pokonuję, czołgając się. Czasami muszę kopać rękami w spągu. Gdy sufit opada na wysokość zaledwie 30 cm, zdejmuję kask. Po ok. 50 m od wejścia docieram do miejsca tak ciasnego, że nie mam szans na przejście. – To chyba jaskinia z najtrudniejszym dostępem na całej wyspie! Jak ją nazwiemy? – zastanawiamy się, zjeżdżając na linach na wybrzeże. Po krótkiej dyskusji przystajemy na Ana Explora (ana to po rapanujsku jaskinia).

Kilkaset metrów dalej, również w klifie, jakim opada do morza półwysep Poike, znajduje się kolejny otwór. Prowadzącą doń ścianę można przejść bez asekuracji. Korytarz wije się aż 400 m w głąb wulkanicznej skały. W tej jaskini od razu rzucają się w oczy ślady ludzkiej obecności – niedaleko wejścia natrafiamy na pozostałości kilku pochówków. Kości długie zmienione przez wilgoć w sito, kilka żeber, rozsypane zęby i liczne drobne narzędzia zrobione z obsydianu – ostrego, łatwo łupliwego szkliwa wulkanicznego, które służyło do produkcji siekier, grotów strzał, dłut i noży.