Mikołaj Kopernik. Sekrety reformatora wszechświata

Retyk otrzymał pierwsze egzemplarze wydrukowanego dzieła w kwietniu, trzy miesiące wcześniej niż Giese i miesiąc przed śmiercią Kopernika. Musiał wpaść we wściekłość, bo na książkach, które przeszły przez jego ręce, zachowały się zdecydowane czerwone skreślenia: anulowały anonimowy wstęp i dodaną przez drukarza część tytułu. Dzieło życia Kopernika miało nosić tytuł O obrotach. Petreius tymcza-sem wydłużył go do  O obrotach sfer niebieskich.
Trzeciego uczestnika rozmów o prawdziwej budowie wszechświata prowadzonych latem 1539 roku w biskupiej siedzibie w Lubawie, astronoma z Fromborka, sprawa ta już nie dotknęła. Giese pisał, że egzemplarz książki, nad którą Kopernik pracował przez całe dorosłe życie, dotarł do niego w dniu zgonu. Starzec nie był w stanie spostrzec, co się stało. Zresztą, czy kwestia ta miała tak wielkie znaczenie, jakie przywiązywali do niej Retyk i Giese? Przecież stała się rzecz najważniejsza: zadziwiający ład świata został w końcu odnaleziony i ogłoszony. A od zniekształconego tytułu i fałszywego wstępu istotniejsze było motto, zapisane greką na stronie tytułowej O obrotach: Niech nie postanie tu noga tego, kto nie zna geometrii.
Doktor Mikołaj został pochowany skromnie. Jego doczesne szczątki złożono pod posadzką fromborskiej katedry, w piaszczystym podłożu, prawdopodobnie w pobliżu ołtarza, którym opiekował się jako kanonik. Miejsca pochówku nie oznaczono płytą nagrobną. Kolejne pokolenia kanoników z Fromborka nie przechowały pamięci o grobie astronoma, który był jednym z nich. W ten sposób narodziła się kolejna zagadka związana z ziemskimi losami Kopernika. Próbują ją właśnie rozwikłać archeolodzy. W 2005 roku zespół pod kierownictwem prof. Jerzego Gąssowskiego z Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku wydobył spod posadzki katedry szkielet 70-letniego mężczyzny. Dobrze zachowana czaszka posłużyła do wykonania trójwymiarowej rekonstrukcji twarzy – skuteczne okazały się tu metody wykorzystywane w kryminalistyce. We-dług niektórych rekonstrukcja ta jest podobna do najbardziej wiarygodnego portretu Kopernika, znajdującego się obecnie w Toruniu. Ale całkowitą pewność mogą dać jedynie nowoczesne techniki genetyczne. Gdyby udało się znaleźć grób kogoś z najbliższej rodziny Mikołaja, np. wuja, Łukasza Watzenrode, wówczas wyniki badań DNA byłyby w zasadzie rozstrzygające.
Nie jest to jednak ostatnia tajemnica dotycząca astronoma z Fromborka. Ślad kolejnej znajdziemy w dramatycznym liście Giesego do Retyka, wysłanym zaraz po śmierci doktora Mikołaja. Biskup wspomniał tam o biografii Kopernika, napisanej przez młodego przybysza z Wittenbergi. Musiała powstać na podstawie rozmów, jakie mistrz i uczeń prowadzili w czasie wolnym od pracy nad tekstem O obrotach, w kanonii, z której widać było granatowe wody Zalewu Wiślanego. Biografia ta nigdy nie ujrzała światła dziennego. Co nie musi oznaczać, że rękopis Jerzego Joachima przepadł na zawsze.