Międzynarodowe mechanizmy zapobiegania zagrożeniom ekologicznym

Deklaracja ta powszechnie uznawana jest za dokument, który stworzył podstawy międzynarodowego i ponadnarodowego prawa środowiska. Deklaracja głosi, że podstawowym prawem człowieka jest prawo do życia w środowisku, które pozwala na godne życie w dobrobycie.

Kolejne ważne konferencje to konferencja KBWE w Helsinkach, konferencja UNESCO w Belgradzie w 1975 roku, konferencja UNESCO i UNEP w Tbilisi 1977 rok, Międzynarodowy Kongres UNEP i UNESCO w Moskwie 1987 rok. W wyniku wyżej wymienionych konferencji doszło do powstania innych dokumentów, m.in. Karty belgradzkiej czy Deklaracji tbiliskiej, w których wytyczono kierunki rozwoju ochrony przyrody i racjonalnego wykorzystania jej zasobów.

Ukoronowaniem     dotychczasowych     wysiłków     społeczności międzynarodowej, podejmowanych na rzecz ochrony środowiska w skali globalnej była II konferencja w Rio de Janeiro, tzw. "Szczyt Ziemi" nt. "Środowisko i rozwój", która odbyła się w czerwcu 1992 roku. Konferencja w Rio de Janeiro zaproponowała wizję nowego ładu społeczno-gospodarczego świata, który, w harmonii z przyrodą, zapewni ludzkości dalszy rozwój cywilizacyjny. Deklaracja z Rio formułuje 27 zasad przyszłych praw i obowiązków, które mają doprowadzić do nowego ładu na Ziemi. Głównym celem nowego ładu jest osiągnięcie zrównoważonego rozwoju i lepszej jakości życia. Podstawowa zasada głosi, że istoty ludzkie mają prawo do zdrowego i twórczego życia w harmonii z przyrodą. Ziemię mamy traktować jak istotę zapewniającą nam dom. Planeta Ziemia musi być traktowana niepodzielnie. Trzeba zmienić nasz stosunek do innych istot żywych oraz do nieożywionej części naszej planety. Deklaracja z Rio ogłasza początek ery ekologicznej. Ma być to okres światowego partnerstwa ukierunkowanego na zrównoważony rozwój wszystkich państw, a ten z kolei powinien mieć na celu osiągnięcie lepszej jakości życia. Do osiągnięcia lepszej jakości życia konieczne jest:
- ustanowienie prawa środowiskowego - punktem wyjścia mają być cele środowiskowe jako decydujące o zdrowiu człowieka;
- utworzenie wspierającego i otwartego międzynarodowego systemu ekonomicznego, ukierunkowanego na kryteria zrównoważonego rozwoju;
- promowanie odpowiedniej polityki demograficznej;
- eliminowanie działań wojennych, jako czynnika niszczącego założenia zrównoważonego rozwoju i degradującego środowisko przyrodnicze;
- likwidacja nędzy, która jest konieczna do zapewnienia zrównoważonego rozwoju (nędza jest czynnikiem sprzyjającym dalszej degradacji środowiska, co szczególnie ma miejsce w Afryce Środkowej).
Deklaracja z Rio upomina się też o ludność tubylczą i jej wspólnoty, które, ze względu na swoją wiedzę i tradycję, odgrywają znaczącą rolę w zarządzaniu środowiskiem i jego rozwojem. Stwierdzenie to ma szczególne znaczenie w Brazylii, gdzie żyją Indianie zaangażowani w obronę puszczy amazońskiej. Niestety życie ludności tubylczej dobiega końca. W kontakcie z cywilizacją giną Pigmeje, Eskimosi, Indianie. Ich wiedza i tradycja idą w zapomnienie, a tworzenie specjalnych rezerwatów nie przynosi zadawalających rezultatów.

Dzisiaj ludzkość znajduje się w krytycznym momencie swoich dziejów. Wszyscy jesteśmy świadkami utrwalania się dysproporcji między narodami oraz wewnątrz nich, pogłębiającej się biedy, głodu, złej opieki zdrowotnej i analfabetyzmu oraz stale pogarszającego się stanu ekosystemów, od których zależy nasz byt. Czy deklaracje i międzynarodowe dokumenty, podpisywane przez „zacne” głowy mają rację bytu? Czy dzięki nim świat się zmienia? Czy zmieniamy się my sami? Pamiętajmy, że jeszcze mamy szansę na poprawę sytuacji, w jakiej się znaleźliśmy. Zintegrowane podejście do problemów środowiska i troska o jego rozwój mogą w przyszłości doprowadzić do zaspokojenia nie tylko naszych podstawowych potrzeb, ale do zachowania życia na Ziemi w ogóle. Żaden naród nie może osiągnąć tego w pojedynkę. Niemniej zacząć trzeba od samych siebie. Myślmy więc, a przede wszystkim działajmy, ekologicznie, tak abyśmy bez wstydu mogli pokazać piękno Ziemi przyszłym pokoleniom!

Tekst: Agnieszka Budo