Międzynarodowe mechanizmy zapobiegania zagrożeniom ekologicznym

ŚRODOWISKO - to całokształt otaczających nas, wzajemnie ze sobą powiązanych elementów, takich jak warunki przyrodnicze, atmosferyczne, hydrologiczne, litologiczne, a także takich, które wynikają z działalności człowieka, a więc społecznych, kulturowych, ekonomicznych. Mówiąc prościej środowisko obejmuje zasoby naturalne i wytwory działania człowieka.

Od początku swojego istnienia człowiek zaopatrzył się w środki, umożliwiające mu oddziaływanie na środowisko i jego przekształcanie, po to, by wykorzystać przyrodę w celu zapewnienia sobie bytu.
W pierwotnej fazie rozwoju społecznego człowiek był całkowicie uzależniony od otaczającego go świata przyrody, od jej siły i zjawisk. Zaspokajał swoje elementarne potrzeby korzystając z zasobów naturalnych, nie naruszając jednocześnie równowagi biologicznej. W tamtych czasach człowiek szanował przyrodę, odczuwał nawet przed jej siłą pewien lęk. Jego stosunek do niej był wręcz nabożny. U podstaw totemizmu leżała wiara w tajemną więź między jednostką ludzką a określonym zwierzęciem lub rośliną. Totemizm był typowym zespołem wierzeń ludów łowieckich.
Z biegiem czasu zaczęła jednak stopniowo wzrastać znajomość sił rządzących naturą. Człowiek wynalazł narzędzia, opanował sztukę rozpalania ognia i właśnie te nowe umiejętności pozwoliły mu na coraz śmielsze próby wykorzystania zasobów przyrody. Według Platona między przyrodą a człowiekiem istnieje nierozerwalna jedność. Zarówno przyroda jak i człowiek są wynikiem działania siły boskiej. Ideałem epikureizmu było osiągnięcie pełnego, niezmąconego i radosnego spokoju, opartego na poznaniu natury i życiu zgodnie z nią.
Idea ubóstwiania przyrody, a nawet jej uświęcania, najwyraźniej przejawiała się w religiach i filozofiach Dalekiego Wschodu. W Chinach np.: w nauce Tao rządziło przekonanie, że aby istnieć i żyć szczęśliwie, człowiek powinien postępować zgodnie z zasadami natury i przystosować się do jej praw. Tao to przede wszystkim powszechne prawo przyrody. Wyodrębnienie człowieka ze świata przyrody przynosi dopiero filozofia judeochrześcijańska.
W Księdze Rodzaju napisano "Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię i uczynili ją sobie poddaną, abyście panowali nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi." Antropocentryczne wywyższenie człowieka powoduje poniżenie przyrody. Rozpoczyna się kolejny okres, w którym człowiek zaczyna zmagać się z przyrodą, starając się ją okiełznać i podporządkować swoim potrzebom. W miarę upływu czasu potrzeby ludzi zaczęły stawać się coraz większe i większe, a integracja w otaczającą przyrodę coraz silniejsza. Człowiek częściej ujarzmiał przyrodę i intensywniej eksploatował zasoby Ziemi. Przyczynił się do tego rozwój sił wytwórczych i postęp nauk przyrodniczych oraz chęć poznawania kultury i technik na innych kontynentach.
Zatrucie środowiska spowodowane jest technologiami, które zostały wymyślone i uruchomione w XIX i XX wieku. Do późnych lat osiemdziesiątych funkcjonowało powszechne przekonanie, że technika i przemysł oznaczają postęp i polepszenie warunków życia - a zatem nie mogą szkodzić. Powszechnie dążono do postępu i rozwoju, co najczęściej odbywało się kosztem przyrody i stało się główną przyczyną degradacji środowiska przyrodniczego.
 
Jeżeli ludzkość ma przetrwać na Ziemi musi uczynić wszystko, aby na nowo połączyć się z naturą. Musi nauczyć się z nią współpracować, szanować i dbać o nią. Musimy zrozumieć, że zabijając otaczający nas świat przyrody, zabijamy samych siebie.

Zagrożenia ekologiczne i ich skutki

Współczesny świat jest pełen narastających problemów, konfliktów i zagrożeń. Zanieczyszczenie środowiska naturalnego powiększa się z minuty na minutę, utrzymuje się ciągła groźba wojen i konfliktów międzynarodowych, narastają dysproporcje między krajami biednymi i bogatymi. Szarzy się w zawrotnym tempie nędza, głód i choroby. Wszystkie te elementy składają się na codzienne życie współczesnego człowieka.

Sytuacja demograficzna
Od połowy naszego stulecia mamy do czynienia z przyrostem ludności, który często bywa określany mianem eksplozji demograficznej. Tak duży przyrost nie jest zjawiskiem pozytywnym. Obecnie liczba mieszkańców ziemi osiągnęła 5,5 miliarda, a demografowie prognozują, że około 2020 roku liczba ta może wzrosnąć do ponad 8 miliardów. Rozmieszczenie ludności na kuli ziemskiej i jej przyrost w poszczególnych regionach świata jest nierówny. Wyróżniamy dwie grupy krajów:
•    kraje rozwinięte, uprzemysłowione, o wysokim poziomie techniki, wysokiej stopie życiowej i niskim przyroście naturalnym. Większość tych krajów znajduje się w Ameryce Północnej, Europie i w Japonii;
•    kraje rozwijające się, słabo rozwinięte technicznie, o wysokim przyroście naturalnym. Większość tych krajów znajduje się na półkuli południowej w Afryce, Azji Południowej, Ameryce Łacińskiej. Dla większości krajów rozwijających się głównym problemem jest nędza, prowadząca do niszczenia środowiska i nadmiernej eksploatacji żywych zasobów. W poszukiwaniu schronienia i pożywienia ludzie naruszają równowagę przyrody, przyczyniając się do jej dewastacji.

Problem wyżywienia ludności
Im więcej ludzi na świecie, tym większy pojawia się problem z jej wyżywieniem. Kraje rozwijające się, spośród których znaczna część cierpi na niedożywienie, muszą niejednokrotnie eksportować żywność w zamian za surowce. W wielu krajach zamiast produkcji żywności jedynie uprawia się bawełnę, kawę, herbatę, aby pozyskać towary do wymiany handlowej. Zarówno wysoki wzrost demograficzny jak i ubożenie wywierają niekorzystny wpływ na środowisko. Dysproporcje w konsumpcji zasobów przyrody można nakreślić na małym przykładzie: jeden Szwajcar zużywa tyle, co czterdziestu Somalijczyków. Mimo rosnącego popytu na żywność, obserwuje się spadek produktywności wielkich połaci gruntów uprawnych. Jest to przede wszystkim spowodowane dewastacją i degradacją gleby, jak również procesami erozji. Do tego wszystkiego dołącza się pustynnienie i susza, będące wynikiem efektu cieplarnianego i zachwiania równowagi hydrologicznej.

Sytuacja zdrowotna
Sytuacja zdrowotna jest jednym z pierwszych wskaźników, które świadczą o jakości środowiska. Zdrowie ludności zależy bowiem nie tylko od rozwoju społecznego i gospodarczego ale też bezpiecznej żywności, wody i powietrza. W krajach rozwijających się, mimo pewnej poprawy stanu zdrowia społeczeństw, wskaźnik umieralności i zachorowań wzrasta. W chwili obecnej większa część ludzi żyje w miastach, w których zaczynają ujawniać się oznaki
globalnego kryzysu ekologicznego i rozwojowego. Chodzi tu zarówno o zanieczyszczenie powietrza i wody, jak i o pojawiający się coraz częściej problem ludzi bezdomnych. Ciasnota i złe warunki mieszkaniowe przyczyniają się do rozwoju gruźlicy, zapalenia opon mózgowych, biegunki i cholery.