Małpy

21 marzec 2009
MałpyZdjęcia: Shutterstock

Najbliżej spokrewnione z człowiekiem, należą do najbardziej fascynujących zwierząt na ziemi.

Nosacz sundajski, Azja


Długi, wiszący nos zdobi wyłącznie samce (płeć piękna ma nos krótki i zadarty) i służy prawdopodobnie do wzmocnienia wydawanych przez nie dźwięków, którymi ostrzegają rywali o swojej obecności lub odpowiadają na zaloty samicy. Nosacze nie są zwierzętami terytorialnymi. O zmierzchu wiele grup schodzi się w jedno miejsce, by wspólnie przenocować. Samiec jest prawie o połowę większy od samicy i waży do 24 kg. Rodzina nosacza składa się z samca oraz jego samic i ich dzieci. Taka grupa może liczyć nawet trzydzieści osobników. Kieruje nią zawsze dominujący samiec, on też strzeże bezpieczeństwa. Nie jest jednak bezwzględnym władcą swojego haremu.

Samice rywalizując o jego względy, często same inicjują zbliżenia, a każda może opuścić grupę i dołączyć do innej. Zdarzają się jednak sytuacje, w których egzekwuje on swoją wolę, nie licząc się z opinią partnerki. Dramatyczny przebieg konfliktu w grupie udało się zaobserwować naukowcom z uniwersytetu na Tajwanie, kiedy to przywódca grupy został zabity przez młodszego samca. Nowego lidera z miejsca zaakceptowały płodne samice. Zabrał się więc od razu za porządki w swojej świeżo zdobytej rodzinie. Polegały one na pozbyciu się wszystkich noworodków będących potomstwem poprzednika. Nowy uzurpator podbiegał do matki z młodym i gryzł je lub próbował wyszarpnąć z jej rąk. Inne samice, prawdopodobnie babki i ciotki noworodka, ruszały na pomoc. Samiec jednak tak długo nękał maluchy, aż wszystkie zginęły. Nosacz sundajski to gatunek endemiczny. Dzikie populacje można spotkać na jednej tylko wyspie na świecie – na Borneo. Żyją zawsze w pobliżu wody – w lasach mangrowych na wybrzeżu albo nad rzeką, w lasach deszczowych w głębi wyspy. Małpy te są świetnymi pływakami. Przeprawa przez rzekę stanowi formę ucieczki przed drapieżnikami. W 2000 r. nosacze zostały umieszczone na liście IUCN (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów) jako gatunek zagrożony wyginięciem. Karczowanie lasów na Borneo jest główną przyczyną spadku liczebności tych małp.

Goryl, Afryka


Groźna mina samca nie jest wcale pozą. Do obowiązków dominującego osobnika należy nie tylko obrona rodziny, składającej się z samic i ich dzieci, ale też podejmowanie wszystkich decyzji dotyczących życia grupy. To samiec ustala, gdzie będą żerować, ile czasu tam spędzą i kiedy ruszą dalej.

To on obserwuje okoliczne zarośla i wybiera bezpieczne miejsca na nocleg. Od doświadczenia przywódcy zależy życie członków rodziny. Gdy przywódca ginie, grupa się rozpada, a samice rozchodzą się, szukając innego samca, który otoczyłby je opieką. Goryle są największymi małpami na świecie. Dorosły samiec waży od 140 do 200 kg, samice osiągają ok. 100 kg. Aby utrzymać taką masę, muszą większość dnia poświęcić na jedzenie. Są wszystkożerne, ale główna część ich diety składa się z liści, pędów i owoców. Na noc każdy osobnik kleci sobie gniazdo na drzewie, młode śpią z matkami. Samce rzadko kiedy obejmują przywództwo przed 15. rokiem życia. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej zazwyczaj porzucają bliskich i dołączają do grupy kawalerów, a następnie starają się o własną rodzinę.

Większość faktów z życia tych małp znamy dzięki amerykańskiej biolog Dian Fossey, która przez wiele lat obserwowała goryle górskie w Rwandzie. Swoją działalność na rzecz powstrzymania kłusownictwa przypłaciła życiem – została zamordowana przez nieznanych sprawców w 1985 r.

Goryle żyją w lasach subtropikalnych Afryki. Wyróżnia się dwa gatunki – goryl wschodni (Gorilla beringei), potocznie zwany górskim, i goryl zachodni (Gorilla gorilla), określany też jako nizinny. IUCN uznała je za zagrożone wyginięciem. Przyczyną jest wycinanie lasów, wojny domowe, kłusownictwo, a ostatnio wirus Ebola, który od 2004 r. dziesiątkuje populacje goryla zachodniego.

  1. Do ulubionych
  2. Drukuj

Dodaj komentarz

Komentarze

  • Gość Gość
    Do moderacji
    2009-06-18 19:09

    Poszukuję doskonałego artykułu o społecznych obyczajach małp - czytałam go zimą. Jeśli ktoś wie, czy można go gdzieś odnależć, niech da znak. Czy jest tu jakieś archiwum? Magda

Autor

  • Magdalena Tilszer

    Magdalena Tilszer

    Doktorantka na Wydziale Biologii i nauk o Ziemi UJ. Znana z łamów Travelera z fascynujących tekstów o zwierzętach.

Ostatnio czytali

  • tami
  • cassius

Aktualności

  • Wakacje dopiero we wrześniu

    Koniec wakacji? Nie dla 1,5 miliona Polaków. Wakacje „po wakacjach” stają się coraz bardziej popularne. Kim są wrześniowi url...

  • Taxi w Polsce jest tanie

    Wbrew powszechnej opinii, taksówki w Polsce nie są drogie. Na tle innych stolic Unii Europejskiej wypadamy wręcz bardzo korzy...

  • Konkurs społeczności: tym razem "Grzyby"

    Zobaczcie zwycięskie prace XVIII edycji konkursu fotograficznego społeczności i weźcie udział w kolejnej!

Blogi NG

Forum

Dla prenumeratora

Prenumeratorów naszych magazynów zapraszamy do odwiedzania Klubu Prenumeratora.
Znajdziecie w nim między innymi: konkursy z nagrodami, zniżki w sklepie, zaproszenia na wystawy oraz imprezy National Geographic. Dodatkowo istnieje możliwość poddania swoich zdjęć ocenie przez profesjonalnych fotografów. To jednak tylko niektóre atrakcje, jakie przygotowali�my dla naszych prenumeratorów.

X

Dodaj komentarz

Aby zamieścić ten komentarz, musisz należeć do społeczności National Geographic.

Zarejestruj się Zaloguj się