Król Wilk

Zdaniem tych badaczy szczeniaki zabierane są na polowanie głównie po to, by – podpatrując starszych – nauczyły się samodzielnie zdobywać pokarm. Zapewne tak jest i w polskich watahach, choć w naszych warunkach badania są trudniejsze niż np. na słynnej Isle Royale na Jeziorze Górnym na pograniczu USA i Kanady, gdzie drapieżniki z konieczności poruszają się po bardzo ograniczonym obszarze i łatwo je obserwować m.in. z helikoptera czy po prostu przez lornetkę. Pewnie dlatego o wiele więcej prac dotyczących wilczych zachowań pochodzi nie z obszarów o najliczniejszej wilczej populacji, ale z tych stosunkowo otwartych. U nas ideałem pozostaje telemetria, czyli śledzenie osobników z założonym nadajnikiem, ale najczęściej (z powodu niższych kosztów) stosuje się analizę tropów albo odchodów. Na ich podstawie można próbować policzyć watahy, określić stan zdrowia i pokrewieństwo osobników czy skład ich diety, ale to wszystko dowody pośrednie. Podglądanie wilka „on-line” wymaga zaś nie lada sprytu, bo z reguły są to zwierzęta wyjątkowo względem ludzi nietowarzyskie. Nie bez powodu.

W XX w. wilki tępiono bezwzględnie. W USA w latach 70. zasięg gatunku skurczył się do 4 proc. pierwotnego areału. W Polsce w 1973 r., po 20 latach eksterminacji, odnotowano zaledwie 105 drapieżników, a i ta liczba mogła być zawyżona. Owszem, i w Europie, i w Ameryce wilki nie stronią od polowań na nieodpowiednio chronione zwierzęta gospodarskie, a w kilku miejscach królowie lasów dosłownie zeszli „na psy” i pożywienia szukają na śmietnikach. W końcu są wszechstronnymi i elastycznymi myśliwymi. Ale nie taka dieta jest im najbliższa. Poczesne miejsce w wilczym menu zajmują duże zwierzęta roślinożerne. W Polsce – jelenie, sarny czy dziki, rzadziej łosie, sporadycznie żubry. Jeśli nadarzy się okazja, złowią też bobra, zająca, lisa, jenota, borsuka, psa, a nawet kota.

Przyroda pozbawiona dużych drapieżników zaczęła się rozregulowywać. Wprawdzie człowiek ochoczo zastąpił króla lasów w polowaniach na sarny, dziki, jelenie czy łosie, ale w przeciwieństwie do wilków ludzie najchętniej zabijają duże i silne osobniki w kwiecie wieku.

Im lepsze trofeum – tym większa chwała. To zaś prowadzi do pogorszenia struktury populacji ofiar. Wilki tymczasem je wzmacniają, bo w starciu z nimi przeżywają najszybsze, najinteligentniejsze i najbardziej wytrzymałe zwierzęta. Ludzie zimą dokarmiają roślinożerców, by mieć na co polować. Wilki ograniczają liczebność kopytnych. Dlatego po zniknięciu królów lasu w wielu rejonach świata ponad miarę rozmnożyły się jelenie, łosie czy mulaki. Wyjadały roślinność, szczególnie młode drzewa, przez co utrudniały odnawianie się lasów. W amerykańskim Parku Narodowym Yellowstone, gdzie przeprowadzono najbardziej gruntowne badania, pozbawieni presji wilków roślinożercy doszczętnie wyniszczyli zadrzewienia nad rzeką Lamar. Ptaki nie miały gdzie się gnieździć, bobry nie miały z czego budować tam, nasiliła się erozja i rozmywanie brzegów.

W latach 90. XX w. w końcu zrozumiano, jak bardzo wilki potrzebne są w ekosystemie. Na powrót wprowadzono je do parku Yellowstone. Dzięki temu nad rzekę Lamar powróciły zarośla, a wraz z nimi ptaki i bobry. W Polsce w 1998 r. wilki wpisano na listę gatunków chronionych, zaś od 2000 r. rozpoczęto ich monitoring. Rok później doliczono się 560 osobników, ostatnio już 700. Drapieżniki powróciły do zachodniej Polski. Zasiedliły m.in. Bory Dolnośląskie. Mają tam do dyspozycji 1 200 km2 lasów, mnóstwo jeleni, saren i dzików. Jak na tak dobre warunki liczba wilków i tak jest niewielka – z powodu kłusownictwa i rosnącej izolacji spowodowanej rozbudową sieci dróg.

Tropy osobnika, którego namierzyła dr Nowak, nie doprowadziły nas do jego grupy rodzinnej. Zapewne wypuścił się na samotne polowanie. Więcej informacji dostarczyły świeże odchody znalezione przez Roberta Mysłajka. Niedaleko nich udało się dostrzec tropy innych członków watahy. Wilki nie uciekły zatem z Borów, lecz przeniosły się dalej na południowy wschód. – Nie mamy jednak pewności, czy przeżyły ich szczenięta – martwi się dr Nowak. – Jeśli nie, następną szansę na potomstwo wataha ta będzie miała w maju przyszłego roku. No, chyba że znowu zniweczy ją jakiś rajd.