Głos rozsądku jest cichy

Czym, Pańskim zdaniem, powinna być Unia – Stanami Zjednoczonymi Europy ze wszystkimi tego konsekwencjami kulturowymi i gospodarczymi, czy też kraje członkowskie powinny zachowywać odrębność i walczyć o własne interesy?

Stany Zjednoczone postrzegam raczej – o czym wspomniałem przy jednym z poprzednich pytań – jako pochodną europejskiej historii i europejskiego dziedzictwa, nie jako odrębny model, w którym można by doszukiwać się perspektyw dla przyszłego kształtu czy formy Unii Europejskiej. Europa ma inną specyfikę. Europa, mówiąc słowami Alberta Camusa, żyje dzięki swoim przeciwnościom, rozkwita dzięki swoim różnicom. Różnice te nie są przeciwstawne poczuciu ogólnoeuropejskiej przynależności, nie niwelują świadomości bycia Europejczykami przy jednoczesnym zachowaniu własnej tożsamości narodowej. Odrębną kwestią, wymagającą ostrożności i rozwagi, jest natomiast definiowanie tego, co nazywamy „interesami narodowymi” i ich obroną. Od roku 1989, a więc od początku kształtowania się polityki niepodległej Polski, uzyskanie członkostwa w Unii było zasadniczym punktem odniesienia dla przyszłej pozycji naszego kraju w Europie oraz dla solidnego ułożenia relacji z sąsiadami. Obecnie, jako kraj członkowski, jesteśmy konfrontowani ze wspólnymi wyzwaniami, w ramach których połączyć należy własny interes z unijnym. W ostatnich latach mnożą się głosy składające na ołtarzu wąsko pojętych interesów narodowych ideę „wspólnoty interesów”. Przeciwstawiam się takiej krótkowzroczności.

Czy funkcjonowanie Unii w ostatnich latach pozwala sądzić, że ona przetrwa? Czy nie zagraża jej na przykład kryzys gospodarczy?

Absolutnie natomiast nie widzę powodu, aby pod znakiem zapytania stawiać kwestię „przetrwania” Unii Europejskiej w warunkach obecnego kryzysu finansowego. Paradoksalnie, może on wręcz odegrać pewną rolę pozytywną, pozwala bowiem ostrzej zidentyfikować wspólne interesy krajów członkowskich, a jednocześnie obnaża słabości koncentrowania się na „własnych” sprawach. Jaka nauka płynie z obecnych turbulencji? Po pierwsze – Unia musi pilnie zyskać silną tożsamość polityczną i „działać jako jedność” w relacjach zewnętrznych. Po drugie – Unia musi konsekwentnie liberalizować działalność gospodarczą w ramach wspólnego rynku. I po trzecie – Unia musi umacniać swoją spójność polityczno-gospodarczą, czyli rozszerzać strefę euro. Wspólna Europa musi też silniej odwoływać się do jasnego katalogu wspólnych wartości. I wreszcie, Unia Europejska musi dysponować pełną legitymacją demokratyczną – musi spełniać wszelkie wymagania nowoczesnej, funkcjonującej demokracji.

Coraz częściej słyszymy głosy, że brak nam autorytetów. Co się z nami stało, że tak trudno odnaleźć je wśród nas?

Istnieje pewne powiedzenie, które chyba zawiera odpowiedź na to pytanie. Mówi ono mianowicie, że głos rozsądku jest cichy. W dzisiejszej kulturze masowej, nastawionej na możliwie szybką konsumpcję jak największej ilości możliwie prostych, możliwie głośnych i możliwie jak najbardziej rzucających się w oczy treści, taki cichy głos zostaje zakrzyczany, niedosłyszany. Dlatego nie załamywałbym rąk nad brakiem autorytetów, bo są ludzie, którzy mają coś pożytecznego i wartościowego do powiedzenia. Trzeba tylko znaleźć czas i wolę, aby wsłuchać lub wczytać się w ich słowa. Inna sprawa, że autorytet nie oznacza serwowania gotowych „lekkostrawnych” recept na życie, a jedynie wskazuje drogę. Dążenie tą drogą wymaga jednak samodzielności w myśleniu, w podejmowaniu własnych decyzji. I wcale nie musi być łatwe…

Profesor Władysław Bartoszewski jest historykiem, politykiem, pisarzem, dziennikarzem. Wykłada na wielu światowych uniwersytetach. Podczas wojny był więźniem Auschwitz, po uwolnieniu z obozu współtworzył Radę Pomocy Żydom „Żegota”. Żołnierz Armii Krajowej, uczestniczył w powstaniu warszawskim. Po wojnie dwukrotnie więziony, działał w opozycji. Znaczącą rolę odegrał i wciąż odgrywa jako były senator, ambasador Polski w Austrii, dwukrotnie minister spraw zagranicznych RP, członek Rady ds. Stosunków Polsko-Żydowskich przy Prezydencie RP, odznaczony medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” i honorowy obywatel państwa Izrael, działając na rzecz pojednania między Polakami, Niemcami i Żydami.