Królowie kontrowersji

Na ławce na jerozolimskim starym mieście siedzi kobieta. skulona w jesiennym chłodzie pogryza jabłko i przygląda się budowli, która przysporzyła jej zarówno sławy, jak i kłopotów. właściwie trudno to nazwać budowlą – ot, niskie murki przylegające do umocnionej skarpy wysokiej na 20 m.

Kobieta jest archeologiem, a te mury jej odkryciem, dlatego widzi więcej niż inni. Badaczka dostrzega, że budowla znajdowała się na skraju starożytnego miasta, na wzgórzu nad zboczem, i rozciągał się z niej widok na całą Dolinę Cedronu. Idealny punkt, z którego można rządzić królestwem. Oczami wyobraźni kobieta widzi fenickich cieśli i kamieniarzy pracujących tu w X w. p.n.e. Widzi też Babilończyków, którzy zburzyli miasto 400 lat później. A przede wszystkim człowieka, który – jest o tym przekonana – nakazał wznieść tę budowlę, a potem w niej rezydował. Miał na imię Dawid. Ten obiekt to pałac opisany w drugiej księdze Samuela: Hiram, król Tyru, wysłał posłów (…) z (…) cieślami i murarzami, aby zbudowali Dawidowi pałac. Wtedy Dawid uznał, że Pan potwierdził go królem nad Izraelem i że jego władzę królewską wywyższył ze względu na lud swój – Izraela [wszystkie fragmenty biblijne według Biblii Tysiąclecia].

Kobieta nazywa się Eilat Mazar. Z tym jabłkiem wygląda na uosobienie spokoju i pogody ducha. Póki nie pojawia się przewodnik z wycieczką. Młody Izraelczyk w towarzystwie nielicznej grupki staje przed ławką. Przewodnik jest archeologiem, to jej były student. Słyszała, że przyprowadza turystów i wmawia im, że to wcale nie był pałac Dawida i że ona ze swoimi badaniami jest na usługach izraelskiej prawicy, która potrzebuje podkładek dla nowych żądań terytorialnych wobec Palestyńczyków.

Mazar zrywa się z ławki i podchodzi do przewodnika. Wyrzuca z siebie gniewny potok hebrajskich słów. Turyści wytrzeszczają oczy.

– Człowiek musi mieć siły – mruczy kobieta na odchodnym. – Rozchoruję się z tego wszystkiego – mówi. – Zmarnowano mi wiele lat życia.

Gdy w 2005 r. w raporcie z wykopalisk Eilat Mazar ogłosiła, że odkryła pałac króla Dawida, uznano to za demonstracyjną obronę poglądów starej szkoły archeologicznej. Poglądy te dadzą się sprowadzić do tego, że biblijny opis imperium stworzonego przez Dawida, a doprowadzonego do potęgi przez jego syna Salomona, odpowiada historycznej rzeczywistości. Twierdzenia Mazar ośmieliły tych ludzi, którzy uważają, że Stary Testament można – i należy – odczytywać dosłownie. Szczególny oddźwięk wzbudziły jej odkrycia (czy też domniemane odkrycia) w Izraelu, gdzie dzieje Dawida i Salomona splatają się z historycznymi pretensjami Żydów do biblijnej Ziemi Obiecanej.

Opowieść znana jest każdemu czytelnikowi Biblii. Młody pasterz z pokolenia Judy imieniem Dawid pokonuje olbrzyma Goliata z wrogiego plemienia Filistynów. Po śmierci króla Saula pod koniec XI w. p.n.e. ogłasza się królem Judy, podbija Jerozolimę, jednoczy lud Judy z rozproszonymi plemionami Izraela z północy i zakłada dynastię, której kontynuatorem staje się w X w. p.n.e. Salomon. Wprawdzie Biblia głosi, że Dawid i Salomon uczynili ze zjednoczonego królestwa Izraela imperium rozciągające się od Morza Śródziemnego po Jordan, od Damaszku po pustynię Negew, lecz jest z tym pewien kłopot. Otóż mimo dekad poszukiwań naukowcom nie udało się znaleźć żadnych twardych dowodów na to, że Dawid czy Salomon kiedykolwiek cokolwiek zbudowali. Wtedy właśnie z fanfarami wkroczyła Mazar.

– Wiedziała, co robi – mówi inny badacz David Ilan. – Chciała zrobić wrażenie.