Ryszard Kapuściński- Chłopiec z Pińska

Uczona egzegeza jego twórczości jest dziś w światowym piśmiennictwie ogromna. Co mógłbym dodać?

Pamiętam, że było to po znakomitym wykładzie prof. Aleksandra Gieysztora, na którym, jak zawsze, zabrakło miejsc w sali. Podszedł do mnie smagły chłopak o roześmianych oczach i bujnej ciemnej czuprynie. Przedstawił się i zapytał: – To ty jesteś ten wilnianin, co przeniósł się do nas po pierwszym roku z Torunia? To będzie nas co najmniej dwóch z Kresów!

Ryszard był już wtedy najpopularniejszym studentem na roku. Nie zapomnę utkwionych w nim zachwyconych oczu koleżanek, gdy z aktorskim wyczuciem słowa i niezwykłym żarem deklamował na sali, w przerwie między wykładami, wiersze Mickiewicza i Majakowskiego. Mickiewicz, źródło polszczyzny, z którego czerpał, towarzyszył mu całe życie. Majakowski, jego „schodki” i onomatopeiczne frazy poetyckie, fascynowały wtedy wielu z nas:
…Skręcały tramwaje na most do giserni szyn wyślizganą krzywizną…

Kapuściński, podobnie jak całe pokolenie ówczesnych „pryszczatych”, potrzebował sporo czasu, aby wyzwolić się od fascynacji tą poezją. Wkrótce pochłonęło go dziennikarstwo. Potem, gdy 13 grudnia 1981 r. stan wojenny przerwał nagle jego reporterskie wyjazdy na inne kontynenty, wrócił do pisania wierszy. W tej poezji dopowiedział o swym pokoleniu urodzonym w czasach wojennej zawieruchy to, co nie dawało się wyrazić prozą.
Ty piszesz o człowieku w obozie
ja o obozie w człowieku
u ciebie druty kolczaste na zewnątrz
u mnie kłębią się wewnątrz każdego z nas...

Rysiek urodził się w Pińsku. W czasie wojny często bywał głodny. Groźne i fascynujące zarazem sceny wojenne zapadły w pamięć dziecka, na zawsze pozostały w jego wyobraźni. Front trzykrotnie przechodził przez 30-tysięczne miasteczko, którego ludność posługiwała się głównie językiem jidysz i białoruskim. Polskość to była nieliczna polska inteligencja, do której należeli oficerowie miejscowego garnizonu i nauczyciele gimnazjum. Wśród nich ojciec i mama Ryśka.

Człowiek kształtuje się całe życie, ale najważniejsze jest dzieciństwo. To spędzone w Pińsku i na pograniczu ukształtowało otwartość Ryszarda Kapuścińskiego na Innego. Na inne od naszego sposoby myślenia, kultury, wiarę i poglądy. Już jako pisarz światowej sławy w czasie spotkań z czytelnikami, z uczestnikami seminariów dla młodych dziennikarzy w Hiszpanii, Polsce i Ameryce Łacińskiej musiał często odpowiadać na pytanie: „Czy fascynowała pana wojna?”. – Nie – odpowiadał zazwyczaj. – Moja obecność na frontach wojen i rewolucji to była konsekwencja zawodu reportera, który wybrałem – mówił skromnie autor Wojny futbolowej i książki Jeszcze dzień życia. Ta ostatnia, reportaż z walk w Angoli w 1975 r., stała się w światowej literaturze uniwersalnym, wstrząsającym opisem wojny domowej. Ale wbrew temu, co twierdził Rysiek, wojna, którą przeżywał niczym przygodę, bez dorosłej świadomości, że i jemu może przynieść śmierć, pozostawiła po sobie rodzaj fascynacji. Może właśnie dlatego wojny i rewolucje są nieustannie obecne w jego pisaniu.

Kapuściński jako korespondent Polskiej Agencji Prasowej jeździł po całej Ameryce Łacińskiej. Czarna Afryka lat 60. i 70., gdy kolejne jej kolonie wybijały się na niepodległość, stała się jego domem. Był jednym z wybranego zastępu reporterów z czasów „dziennikarstwa uczestniczącego” epoki przedinternetowej, kiedy to instynkt i łut reporterskiego szczęścia były w tym zawodzie czymś niezastąpionym. Ryszard pojawiał się we właściwym momencie zawsze tam, gdzie działo się coś naprawdę ważnego. Jego korespondencje to autentyczne, pisane z miejsca wydarzeń relacje z kilkunastu rewolucji i wojen.