Gniew - klucz do zamków

Przybyliśmy do Gniewu. Pod zamkiem zamiast obiecanych rycerzy uwijają się strażacy, z okrągłego okienka w północno-zachodniej wieży walą kłęby czarnego dymu. Po chwili dym rozpełza się po krużgankach, z wieży błyskają języki ognia. Rety, pali się! Pod zamczyskiem tłoczy się tłum gapiów. Nagle w jednym z dymiących okien pojawia się jakaś postać i macha rękami. Na szczęście słychać nadjeżdżającą straż pożarną i po chwili po murach gniewskiego zamku spływają kaskady wody. Strażacy wreszcie dostają się na wysięgniku do kobiety w dymiącym oknie. Niewiasta niespiesznie wsiada do platformy, radośnie macha do tłumu i szeroko się uśmiecha. Gawiedź spokojnie robi zdjęcia telefonami.
Od kilku lat, zawsze 21 lipca, gniewski zamek pali się „na niby” – na pamiątkę wielkiego pożaru z 1921 r., który strawił trzy z czterech skrzydeł budynku, oszczędzając część stropów i sklepienia w skrzydle południowym. Spektakl „Wielki Pożar Zamku” to okazja do zademonstrowania możliwości nowoczesnego sprzętu strażackiego, ale przede wszystkim do przypomnienia historycznych wydarzeń.
Zamek w Gniewie – największa krzyżacka twierdza na lewym brzegu Wisły – pozostaje w cieniu „większego brata”, Malborka, odległego ledwie o 40 km i starszego tylko o osiem lat (oba zaczęto budować pod koniec XIII wieku). Kto odwiedzi Malbork i nie zajrzy do Gniewu, zrobi błąd. Nie ma chyba w Polsce drugiego zamku tak tętniącego życiem.
Wchodzę przez bramę w zachodnim skrzydle i jestem na kwadratowym dziedzińcu ze studnią pośrodku. Pierwsze miłe zaskoczenie – z głośników zamaskowanych flagami płynie średniowieczna muzyka. Z lewej strony stoi drewniany wóz, obok niego przysiedli dwaj jegomoście w strojach z epoki, dziedzińcem przemykają młode czarownice, powiewając czarnymi płaszczami. Cała obsługa zamku ma na sobie historyczne kostiumy. Na wprost bramy wisi cennik, który informuje, ile vynoch trzeba zapłacić za naukę strzelania albo rzemiosła. Vynocha to zamkowa waluta, wzorowana na cienkich, bitych jednostronnie monetach używanych na tych terenach w czasach krzyżackich. Jej nazwa, jak zapewniają pomysłodawcy, pochodzi od „wynoszenia z zamku wiedzy i umiejętności”.
Za strzał z kuszy należy się jedna vynocha, nauka druku kosztuje 3 vynochy, strzelenie z muszkietu – 5 vynoch. Najwięcej, bo 33 vynochy, trzeba zapłacić za strzał armatni. Wybieram muszkiet. Po krótkiej instrukcji wsypuję proch do lufy i go ubijam. Nie jestem w stanie utrzymać w ręku ciężkiej broni, opieram ją więc na wbitym w ziemię forkiecie i celuję w stronę Wisły. Naciskam spust – nic się nie dzieje. Nagle – BACH! Zadymiło, w oczach pociemniało, w uszach przeraźliwie piszczy syrena alarmowa.
Prawie całe północne skrzydło zamku zajmuje Lamus. Pierwotnie mieściło ono dormitorium i refektarz braci zakonnych oraz mieszkanie komtura, teraz są w nim koła garncarskie, krosna, prasa Gutenberga. Tam można również przymierzyć rycerską zbroję oraz ubrania i nakrycia głowy wzorowane na XVII-wiecznych. Na końcu Lamusa widać ściankę wspinaczkową wysokości ok. 17 m, która sięga od parteru aż do krużganków biegnących w grubych murach.